کنوانسیون اروپایی حقوق بشر^[۱۲] بطور محسوس تری احساس گردید، به طوریکه قبل از امضاء کنوانسیون، دولتها صلاحیت اختیاری برای حمایت از حقوق بشر در سطح اتحادیه اروپا داشتند لکن به هنگام تصویب کنوانسیون درتاریخ ۴ نوامبر ۱۹۵۰ حداقل استانداردهایی برای حمایت از حقوق بشر ایجاد گردید و آنها در صورت تصویب کنوانسیون میبایست اجرا و حمایت از این حقوق را تضمین مینمودند و تعهد میکردند که استانداردهایی را که در این سیستم قانونی وجود دارد را محدود ننمایند. این امر در حالی بود که دولتهای عضو در پاره ای اوقات و در شرایط خاص با توجه به نیازهای اساسی متفاوت خود و همچنین برآوردن ضرورتهای حاکمیتی و منافع حیاتی دولت خویش ناچار به اعمال برخی محدودیت‌ها و در مواردی اعمال محرومیت در اجرای برخی از حقوق مندرج در کنوانسیون از طریق تفسیر مواد کنوانسیون، بودند.در این شرایط با اعطاء اختیارات مطلق در تفسیر به دولتها، کنوانسیون عملاً کارائی خود را از دست می داد چرا که در این صورت همواره این خطر وجود داشت که دولتها به نام امنیت و منافع ملى، آزادیهای اساسى افراد را قربانى نمایند و در صورت عدم اعطاء اختیارات، دولتها دیگر خود را پایبند به اجرای مفاد کنوانسیون نمیدانستند. لذا برای حل این مشکل سازکاری از میان آراء رسیدگی شده توسط دیوان اروپایی حقوق بشر موسوم به دکترین صلاحدید دولتها^[۱۳] استخراج گردید که مشکل ایجاد شده را با اعطای اختیارات و آزادی عمل قانونی به دولتهای عضو کنوانسیون در یک چارچوب مشروع در جهت حفظ منافع اساسی تا حد زیادی مرتفع می کند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ب- سوالات تحقیق:
سؤال اصلی در تدوین تحقیق پیش رو این است که نقش دکترین صلاحدید دولتها در معاهدات بین المللی چیست ؟ و برخی پرسشهای فرعی در این زمینه عبارتند از اینکه: چگونه دکترین صلاحدید دولتها توانسته است تعارض بالقوه موجود میان منافع ملی دولتها و التزام به معاهدات بین المللی را در برخی از شرایط خاص حل و فصل نمایند ؟ نقش مراجع قضائی بین المللی در دکترین صلاحدید دولتها چیست ؟آیا میتوان مفهوم دکترین صلاحدید دولتها را در معاهداتی به غیر از کنوانسیون اروپایی حقوق بشر یافت؟
ج- فرضیه ها:
۱-با توجه به اینکه دکترین«صلاحدید دولتها» اقدامات مقتضی در خصوص تفسیر یک معاهده بین المللی به هنگام مواجه با یک وضعیت خاص را به صوابدید دولت‌ها واگذار می‌‌نماید و نیز توجه به این نکته که تفسیر معاهدات میبایست همراه با رعایت استانداردهای خاصی به مانند تناسب، مشروعیت هدف و… باشد، لذا به نظر می رسد اعطاء این اختیارات به دولتها باعث انعطاف و پویایی بیشتر معاهدات بین المللی گردد.
۲- دکترین صلاحدید دولتها با ایجاد چارچوبی قانونی و تعیین حوزه ای مشخص، اختیاراتی را در این چارچوب به دولتها اعطاء مینماید تا از این طریق هم به حاکمیت دولتها در جهت حفظ منافع ملی آنان احترام گذارد و هم از نقض معاهدات بین‌المللی جلوگیری نماید.
۳- در خصوص نقش مراجع داوری و قضائی بین‌المللی در دکترین صلاحدید به نظر می رسد این مراجع به کمک استانداردهای بررسی به مانند عدم تبعیض، مطابقت با قانون، مشروعیت و… از سوء استفاده از آزادی عمل و اختیارات اعطاء شده به دولتها جلوگیری مینمایند.
۴- در خصوص اینکه آیا می‌توان دکترین صلاحدید را در حوزه معاهداتی به غیر از کنوانسیون اروپایی حقوق بشر مشاهده نمود یا نه، به نظر می رسد به دلیل شرایط کلی حاکم بر تعهدات بین المللی به مانند شرایط حاکم بر تعهدات تخییری دولت‌ها و یا درج شروط غیر مانع و نیز به علت شرایط کلی حاکم بر مراجع قضائی بین المللی میتوان این نوع اختیار و آزادی عمل را برای دولتها در دیگر معاهدات بین المللی در نظر گرفت.
د- سوابق مربوطه:
در خصوص منابع و سوابق مربوط به «نقش دکترین صلاحدید دولتها در تفسیر معاهدات بین‌المللی» لازم به ذکر است که این مفهوم بیشتر در رویه دیوان اروپایی حقوق بشر و در حوزه کنوانسیون اروپایی حقوق بشر مورد استفاده قرارمی‌گیرد. لذا بیشتر آثار موجود که تنها به زبان انگلیسی میباشند، در خصوص آشنائی با دکترین صلاحدید دولتها و بررسی پیشنه و تاریخچه دکترین صلاحدید به خصوص در مورد کنوانسیون اروپایی حقوق بشر میباشد. لذا هم در منابع داخلی و هم خارجی با اثر خاصی که مستقلاً در خصوص نقش دکترین صلاحدید دولتها در تفسیر معاهدات بین المللی اعم از معاهدات حقوق بشری، سرمایه گذاری و تجاری و دیگر معاهدات را مورد بحث قرار داده باشند، مواجه نگردیدم. حال در این قسمت به ذکرچند منبع موجود در خصوص دکترین صلاحدید دولتها می‌پردازیم:

1. 1. کتاب “: The Margin of Appreciation in International Human Rights Law Deference and Proportionality “ نویسنده: Andrew Legg. این کتاب در ۳ بخش تنظیم شده است. مولف در بخش اول به رابطه بین دکترین صلاحدید و احترام به دولتها و همچنین رابطه نسبیت گرائی و جهانی بودن حقوق بشر با حقوق بشر پرداخته است. بخش دوم این کتاب که از سه فصل تشکیل شده است به موضوعاتی به مانند تحلیل موضوع مشروعیت بررسی‌های قضائی و نیز مشروعیت دموکراتیک دولتها و تاثیر این دو حوزه بر دکترین صلاحدید، اجماع بین دولتهای عضو کنوانسیون و تاثیر آن بر دکترین صلاحدید، عواملی که موجب اعطاء حق ارزیابی به دولتها تحت قالب دکترین صلاحدید به دولتها گردیده، اشاره دارد و در نهایت در بخش سوم این کتاب که در دو فصل تنظیم گردیده به بررسی موضوع اصل تناسب و جایگاه آن در دکترین صلاحدید و همچنین تاثیر نوع و ماهیت حق‌های بشری بر دکترین صلاحدید میپردازد.

1. 1. کتاب “Hierarchy in International Law: The Place of Human Rights “ نویسنده Erika De Wet and Jure Vidmar. این کتاب که متشکل از ۱۱ فصل می‌باشد به بحث در خصوص مباحث نظری حقوق بشر به مانند امنیت جمعی و حقوق بشر، تعارض هنجارها و وجود سلسله مراتب در حقوق بین‌الملل، حقوق بشر و مصونیت دولتها و سازمان های بین المللی، حقوق بشر و پناهندگان و آوارگان در حقوق بین‌الملل، رابطه بین حقوق تجارت بینالملل وحقوق بشر و دیگر موضوعات حقوق بشری پرداخته است. در این کتاب نویسنده سعی نموده در خلال چندین پرونده به بیان دکترین صلاحدید بپردازد.

1. 1. مقاله “Margins of Appreciation: Cultural Relativity and the European Court of Human Rights in the Post-Cold War Era” نویسنده Sweeney،در این مقاله نویسنده بعد از بیان کلیاتی در مورد نسبیت و یا جهانی بودن مبانی حقوق بشر به رابطه بین دکترین صلاحدید دولتها با موضوع نسبیت فرهنگی و نقش دیوان اروپایی حقوق بشر در حل و فصل اختلافات پیش آمده در خصوص این دو موضوع می‌پردازد.

1. 1. مقاله “The Margin of Appreciation and Human Rights Protection in the War on Terror: Have the Rules Changed before the European Court of Human Rights” نویسنده Richard Smith. این مقاله به بررسی موضوع ترور و تروریسم در بین دولتهای عضو کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و تاثیر این وقایع بر حمایت از حقوق بشر و آزادیهای اساسی به خصوص بعد از وقایع ۱۱ سپتامبر پرداخته است. همچنین در این مقاله روشی که دیوان اروپایی حقوق بشر در مبارزه با تروریسم اتخاذ نموده و نیز نقش دکترین صلاحدید در تصمیمات دیوان به هنگام رسیدگی به پرونده های مربوط به تروریسم مطالبی ارائه می‌گردد.

1. 1. مقاله “Margin ofAppreciation, Consensus and Universal Standards“ نویسنده: Eyal Benvenisti . در این مقاله نویسنده کوشیده است در ابتدا ضمن بیان حقوق اقلیتهای موجود در هر جامعه به بیان تاثیر دکترین صلاحدید دولتها بر حقوق این افراد بپردازد و در قسمت دیگر این مقاله نویسنده تلاش دارد در کنار تاثیر دکترین صلاحدید بر حقوق این افراد به بررسی تاثیر اجماع بر ایشان نیز بپردازد.

1. 1. مقاله”The Margin of Appreciation and Freedom of Religion: Between Treaty Interpretation and Subsidiarity”نویسنده: Monica Lugato

در این مقاله نویسنده به موضوع آزادی مذهب در اروپا پرداخته است، بدین منظور ایشان با مطرح نمودن قضیه Lautsi که در دیوان اروپایی حقوق بشر رسیدگی شده است به بیان تحلیل خود از رای دیوان و نیز بررسی جایگاه آزادی مذهب در اروپا و تاثیر دکترین صلاحدید بر آن می‌پردازد.
س- روش‏تحقیق:
این رساله به شیوه توصیفی - تحلیلی و با بهره گرفتن از منابع کتابخانه ای اعم از اسناد، آراء، گزارش ها، کتب، مقالات چاپی و اینترنتی نوشته شده است. بدین نحو که ابتداًبا مراجعه به مقالات و کتب مربوطه، چارچوب موضوعات مورد بحث، مشخص و تبیین گردید. به هنگام تحلیل و بررسی آراء، کتب و مقالات ماخوذه، سعی گردید، به دلیل محدودیت در نگارش رساله و علیرغم اینکه یافتن سند، رای یا نظر ارائه شده و تحلیل آن ساعت ها وقت گرفته است، تنها مفاهیم و مطالب مهم بیان گردد و حتی المقدور در صورت ترجمه، بخشهایی از متن اصلی و یا عبارات مهم آن نیز ذکر شود. به عنوان نمونه به هنگام تبیین نقش دکترین صلاحدید در تفسیر معاهدات بین‌المللی، نظرات و رویه‌های مهم موجود مراجع قضائی منطقه‌ای و بین المللی در خصوص حدود اختیارات دولتها در مواجه با مفاد معاهده و یا کنوانسیون به تفکیک و به دقت مطالعه و نظرات آنان ارائه گردیده است. همچنین سعی شده است به هنگام مطالعه کتب، مقالات و آراء مربوطه تمامی موارد با بهره گرفتن از منابع اصلی، مطالعه و ارائه گردد ؛ به عنوان مثال بیش از صد رای نهادهای حقوق بشری اروپایی و آمریکایی و همچنین آراء مراجع قضائی داوری بین‌المللی در حوزه تجاری و سرمایه گذاری و مراجع قضائی بین‌المللی که مستقیماً ویا غیر مستقیم در ارتباط با موضوع بوده، مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین با توجه به اینکه مطالعه نقش دکترین صلاحدید دولتها را می‌توان در خصوص تمامی معاهدات بین المللی مورد واکاوی و بحث قرار داد لکن به دلیل محدودیت، سعی شده است با دسته بندی این معاهدات به سه حوزه معاهدات حقوق بشری، تجاری و سرمایه گذاری و همچنین دیگر معاهدات مهم بین‌المللی به بررسی نقش دکترین صلاحدید در تفسیر این معاهدات پرداخته شود. در میان منابع موجود، دیدگاه های نویسندگان مطرح، آراء نهادهای اروپایی، آمریکایی و مراجع حل اختلافات بین‌المللی در اولویت تتبع قرار داشته‌اند.
و- تعریف مفاهیم وواژگان اختصاصی تحقیق:
* دکترین صلاحدید دولتها
دکترین صلاحدید، اشاره به اعطاء اختیار و یا آزادی عمل به دولتها در تفسیر معاهدات بین المللی دارد تا بدین وسیله از یک طرف اطمینانی در جهت حمایت از حاکمیت و منافع ملی دولتها ایجاد گردد و از طرفی دیگر موجب تحکیم التزام دولتها به رعایت معاهدات بین‌المللی شود.
*امنیت ملی و تهدید علیه امنیت ملی
به طور کلی امنیت ملی سطحی از موقعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی همراه با رضایتمندی لایه های مختلف جامعه است که تمامیت ارضی، اقتدار ملی، رفاه عامه، توسعه پایدار و مصونیت فرهنگی و فراز فکری را بدون دخالت قدرتهای خارجی برای موجودیت و کیان دولت فراهم می سازد. لذا با این توضیح میتوان بیان داشت که هرگونه عمل یا حوادثی که امنیت اقتصادی، اجتماعی، داخلی یا نظام سیاسی ـ عقیدتی و ساکنان یک کشور را تهدید کند، تهدید علیه امنیت ملی است.
* نظم عمومی
نظم عمومی یک مفهوم نسبی می‌باشد بدین معنا که به دلیل تفاوت ارزشها در دولتهای مختلف، این مفهوم به نحوی خاص درهردولت به کار گرفته می‌شود. نتیجه اینکه تعیین مفهوم نظم عمومی باید به هر کشوری در جهت نیازهای خودش، واگذار شود.
* بهداشت و سلامت عمومی
بهداشت و سلامت عمومی مربوط به هر عاملی است که از نظر جسمی، روانی و اجتماعی بر سلامت جامعه تاثیر گذارد، لذا هرگونه نقص و یا آسیبی که به هر یک از محورهای جسمی، روحی و اجتماعی وارد شود منجر به نقض بهداشت و سلامت می‌شود.
*اخلاق عمومی
مفهوم اخلاق عمومی یک مفهوم نسبی است به عبارتی دیگر بحث و قضاوت دربارۀ اخلاق عمومی در چارچوب سیر تاریخی - اعتقادی ویا سلایق و باورهای فرهنگی هر دولت صورت می‌گیرد. نمونه این نسبیت اخلاق عمومی را در محدودکردن انتشار نشریات و کتب حاوی مطالب و تصاویر مستهجن و غیراخلاقی در بعضی از دولتها میتوان دید، این در حالی است که انتشار این نوع از کتاب ها در دولتهای دیگر ممکن است با محدودیتی مواجه نباشد.
ﻫ- سازماندهی تحقیق:
به منظور تسهیل ارجاع و دسترسی به مطالب، این رساله را در دو بخش سازمان دهی کرده ایم. چرا که شناخت و تبیین نقش دکترین صلاحدید دولتها در تفسیر معاهدات بین‌المللی در ابتدا منوط به شناخت مفهوم دکترین صلاحدید دولتها و متعاقب آن نقش این دکترین در تفسیر معاهدات بین المللی میباشد. بدین منظور در بخش اول این رساله طی نه فصل به بررسی مبانی نظری دکترین صلاحدید دولتها می‌پردازیم.
بدین منظور فصل اول به تبیین مباحث مقدماتی در خصوص حاکمیت دولتها و تعارضی که این حاکمیت ها در عرصه بین‌المللی در التزام به تعهدات بین‌المللی و حفظ منافع ملی دارند، اختصاص داده شده است. در فصل دوم، معنا، مفهوم دکترین صلاحدید دولتها بحث و تحلیل می‌شود از این رو در این فصل طی سه مبحث ضمن تبیین معنا و مفهوم دکترین، مبانی فلسفی «صلاحدید»در نظرات چند تن از فلاسفه مطرح می‌گردد. فصل سوم بخش اول به تبیین مولفه های ایدئولوژیکی و سیاسی دکترین صلاحدید پرداخته است. فصل چهارم به زمینه‌های ایجاد دکترین و فصل پنجم ریشه دکترین صلاحدید در حقوق اداری را طی چهار مبحث تبیین مینماید. فصل ششم تحت عنوان حوزه دکترین صلاحدید دولتها طی سه مبحث ضمن بررسی انواع دکترین به تاثیری که انواع دکترین بر اختیارات دولتها و نظارت دیوان اروپایی حقوق بشر دارد، می‌پردازد. فصل هفتم انواع کاربردهای دکترین صلاحدید و فصل هشتم اشاره به اصول حاکم بر دکترین صلاحدید دارد. ودر نهایت فصل نهم بخش اول طی دو مبحث جداگانه به بررسی نظرات موجود در خصوص محاسن و معایب وارد بر دکترین صلاحدید دولتها پرداخته است.
در بخش دوم این رساله بعد از تبیین مباحث مقدماتی دکترین صلاحدید دولتها در بخش اول به نقش دکترین صلاحدید دولتها در تفسیر معاهدات بین المللی میپردازیم. بدین منظور فصل اول به ارتباط دکترین صلاحدید دولتها و تفسیر معاهدات بین‌المللی اختصاص دارد. در فصل دوم این بخش ادله و شواهدی که دلالت بر وجود مفهوم دکترین صلاحدید دولتها در دیگر معاهدات بین‌المللی به غیر از کنوانسیون اروپایی حقوق بشر می کند، طی پنج مبحث به طور مفصل مورد بحث و تحلیل قرار گرفته است. در فصل سوم با توجه به نقش بسیار مهمی که محاکم بین‌المللی در جلوگیری از سوء استفاده از دکترین صلاحدید بر عهده دارند، به بررسی نقش این محاکم در دکترین می‌پردازیم. در فصل چهارم به دلیل اهمیت الزامات و استانداردهای مورد استفاده محاکم بین‌المللی در جهت نظارت بر تفسیر و اعمال دکترین از ناحیه دولتها، به طور مفصل به بیان این استانداردها و الزامات پرداخته ایم. لازم به ذکر است به دلیل اینکه این الزامات و استانداردها از بدو تاسیس دیوان اروپایی حقوق بشر و به مرور زمان، در خلال صدها قضیه رسیدگی شده توسط دیوان ایجاد شده است، لذا سعی شده در تبیین این استانداردها و الزامات، آراء قضائی متنوعی نیز مورد استفاده قرار گیرد. و در نهایت در فصول پنجم، ششم و هفتم به بررسی نقش دکترین صلاحدید دولتها در تفسیر معاهدات حقوق بشری اعم از کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر، معاهدات تجاری و سرمایه گذاری و در نهایت در تفسیر منشور سازمان ملل متحد و دیگر معاهدات بین‌المللی به تفکیک می‌پردازیم. البته به دلیل اصل ممنوعیت تفسیر یکجانبه در حقوق بین‌الملل، دکترین صلاحدید دولتها از دو جزء جداگانه تشکیل شده است که عبارت است از، ارزیابی و تفسیر اولیه توسط دولتها از مفاد معاهدات و شرایط خاص پیش آمده و جزء دوم نظارت محاکم قضائی و داوری بین‌المللی بر دکترین اعمالی توسط دولتها، لذا در تمام این سه فصل سعی شده است این نقش دکترین با توجه به رویه محاکم بین‌المللی مورد بحث قرار گیرد.
بخش اول:
مبانی نظری دکترین صلاحدید دولتها
درآمد
چگونگی پیوند بین منافع دولتهای عضو کنوانسیون اروپایی حقوق بشر با التزام عملی و واقعی آنها به اعمال مفاد مندرج در کنوانسیون همواره از موضوعات مطرح در مباحث مربوط به کنوانسیون بوده است. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم علت اینکه دولتهای اروپایی حاضر شدند با تشکیل کنوانسیون اروپایی حقوق بشر این محدودیت را بر حاکمیت خود وارد نمایند این امر میباشد که تصمیم گیرندگان ملی معتقدند که اینکار به سود منافع ملی دولتشان می‌باشد به این معنا که تقریباً همه دولتهای اروپایی بر این باورند که از پیوستن به کنوانسیون بیش از آنچه که از دست می دهند به دست میآورند^[۱۴] لذا دولت‌های مزبور با پیوستن به این کنوانسیون اولاً از ادعای حاکمیت سرزمینی خود دست برنداشته‌اند^[۱۵] و ثانیاً در حوزه های منافع مهم ملی با اعطاء هیچ امتیازی موافقت نمیکنند. از طرفی دیگر با توجه به اینکه هدف از تشکیل کنوانسیون اروپایی حقوق بشر، حمایت مؤثرتر از انسان است لذا دغدغه ایجاد تأثیری واقعی برای نظام حق‌های تضمین شده کنوانسیون اروپایی حقوق بشر، همواره ذهن نهادهای ناظر بر اجرای این معاهده را به خود مشغول کرده است.^[۱۶] براین اساس دیوان اروپایی حقوق بشر با علم به این موضوع که الحاق دولتها به کنوانسیون اروپایی به مثابه اعراض آنها از منافع ملی نمیباشد و توجه به این نکته که هر زمانی ممکن است تعارضی بین این منافع و اجرای مفاد مندرج در کنوانسیون ایجاد گردد، اقدام به اعطاء حق صلاحدید به دولتها در جهت حفظ منافع ملی خویش و نیز بالا بردن التزام واقعی دولتها به رعایت مفاد کنوانسیون نموده است.
فصل اول - حاکمیت دولتها در حقوق بین‌الملل، نوسان بین التزام به رعایت تعهدات بین‌المللی و حفظ منافع ملی
پیش از بررسی مفهوم، معنا و خاستگاه دکترین صلاحدید دولتها، لاجرم میبایست این موضوع را مطرح نماییم که چه عواملی در سطح بین‌المللی باعث گردید که جامعه جهانی به سمت اعطاء اختیارات به دولتها تحت قالب دکترین صلاحدید دولتها حرکت نماید. که در این فصل به بیان این موضوع میپردازیم.
مبحث اول – التزام دولتها به تعهدات بین‌المللی
جزء اول – سیر تاریخی حاکمیت دولتها
حاکمیت، به عنوان سنگ بنای نظام حقوق بین‌الملل، همانند سایر مفاهیم حقوقی با گذشت زمان دچار تغییر و تحول شده است. این مفهوم از زمان‌های بسیار قدیم و شاید از ابتدای تشکیل جوامع بشری وجود داشته است. اما اصطلاح حاکمیت را نخستین بار ژان بدن^[۱۷] در قرن شانزدهم، مطرح نمود. در نظریّه ژان‌بدن فرانسوی که واژه حاکمیّت را در سده شانزدهم میلادی وارد علوم سیاسی کرد، حاکمیّت همانا«قدرت مطلق و لایزال»است و نیز پادشاه«قاهر مطلق»است؛یعنی«کسی که قدرت فائقه دارد». از این‌رو، در ابتدا مفهوم حاکمیّت، به معنای«اقتدار مطلق»به کار می‌آید و به آن استناد می‌شود.^[۱۸] وی حاکمیت را دارای دو چهرهء داخل و خارجی می‌دانست؛ یعنی قدرت برتر بر اتباع در یک سرزمین و آزادی از دخالت‌ خارجی دولت‌های دیگر. بعد از وی متفکر هلندی گروسیوس و سپس متفکران انگلیسی چون‌ توماس هابز و جان لاک و جان آسیتن در توضیح مفهوم حاکمیت برآمدند؛ جرج ویلهم‌ فردریش و هگل آلمانی نیز این مفهوم را توسعه دادند. به عنوان نمونه توماس هابز نیز در بررسی «لویاتان» به هنگام بحث از ویژگی‌های حاکمیت،آن را مطلق می‌داند و به حاکم در همه موارد حق می‌دهد. طبق‌ نظر هابز، عقد قانونی که میان فرمانروا و اتباع او بسته می‌شود، دیگر فسخ‌شدنی نیست و این‌ نشان می‌دهد که مردمی که از حقوق و آزادی‌های خود گذشته‌اند، دیگر اراده‌ای از خود ندارند. همچنین او در خصوص رابطه مردم با فرمانروا بیان می‌دارد که«اراده اجتماعی در وجود فرمانروایی حکومت عجین شده است، این اراده نامحدود میباشد و بالاتر از فرمانروای مطلق یا در کنار او قدرت دیگری وجود ندارد»^[۱۹]
جزء دوم - محدود شدن حاکمیت دولتها از طریق معاهدات بین‌المللی
بیان گردید که حاکمیت ابتدا مطلق فرض می‌شد لکن دیری نپایید که به تدریج در شکل و مفهوم حاکمیت در طول زمان تغییراتی صورت‌ گرفت؛ بدین‌صورت که به تدریج حاکمیت از شکل پادشاهی و سلطنتی خارج گردید و در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی بویژه با انقلاب های فرانسه و آمریکا، حکومت به مردم منتقل شد.^[۲۰]عمده‌ دولتهای اروپایی در ساختار سیاسی-حکومتی خود تغییرات هرچند جزئی ایجاد کردند. بدین صورت که در برخی از این دولتها قانون اساسی نوشته شد، مجلس یا پارلمان به‌ وجود آمد، نظام تفکیک قوا پایه‌ریزی شد و حکومت مشروطه سرکار آمد. به دنبال این‌ تغییر و تحولات، حاکمیت هم تغییر شکل داد و مهم‌ترین تغییر آن، تقسیم آن به‌ قوه‌های مختلف بود. در عرصه بین‌المللی نیز حضور دولتها در جامعه بین‌المللی مستلزم این موضوع گردید که دولتها با گذار از آزدی عمل کامل و مطلق، از بخشی از این آزادی عمل به نفع حداقل منافع مشترک خویش صرفنظر نمایند.^[۲۱] لذا معاهدات بین‌المللی به عنوان تبلور تراضی جمعی دولتها ظهور یافت تا حاکمیت تعدیل شده، دولتها را به سمت و سوئی هماهنگ شده سوق دهد. و در این بین تعدیل حاکمیت ها از طریق معاهدات حقوق بشری بسیار محسوس تر بود، بطوریکه در این برهه با تشکیل جامعه ملل امضای قرارداد حمایت از اقلیت ها صورت گرفت،در بسیاری از معاهدات صلح، سیستمی جهت حفاظت از حقوق ایشان مورد پذیرش واقع شدو نیز در این دوران به حقوق زنان و کودکان توجه ویژه گردید. این روند تا تشکیل سازمان ملل متحد و تاسیس منشور نیز ادامه داشت تا جائی که منشور برای دولتهای عضو تعهداتی ایجاد نمود تا رعایت و احترام به حقوق بشر را بدون تبعیض قائل شدن بین نژاد ها، جنسها یا ملیتها، ارتقاء بخشند.^[۲۲] نتیجه اینکه امروزه اصول و هنجارهای حقوق بشر تبدیل به تعهداتی با وصف عام الشمول^[۲۳] در برخی از موارد این تعهدات تبدیل به مقام قواعد آمره^[۲۴] گردیدند و رعایت آن به عنوان یکی از تعهدات اصلی حاکمیت های سیاسی نه تنها بر حقوق اساسی و بنیادینی که از جمله حقوق ذاتی است تاکید دارد^[۲۵] بلکه جزئی از حقوق غیر قابل سلب افراد در مقابل حاکمیت و جامعه تلقی شده و دولتها حتی در صورت عدم الحاق به معاهدات مربوط به حقوق بشر، نسبت به رعایت و احترام به حقوق مزبور ملزم و مکلف تلقی شده اند.^[۲۶] این تعدیل و محدود شدن حاکمیت ها از طریق منشور، و مجموعه‌ای از موافقت‌نامه‌های چند جانبه در عصر حاضر تا بدان جا گسترش یافته است که امروزه رعایت حقوق بشر بعنوان یک تعهد بین‌المللی مطرح شده و نقض آن به عنوان عملی نامشروع تلقی می‌شود و به تبع آن شرایطی را برای دولتها و سازمان های بین‌المللی فراهم می کند که از طرق مورد قبول حقوق بین‌الملل عکس العمل نشان دهند.^[۲۷]
مبحث دوم –جایگاه منافع ملی دولتها در عرصه حقوق بین‌الملل

کوادرا (۲۰۱۰)

مربی گری ابزاری بسیار سودمند برای توسعه و بهسازی سازمان است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

مربی گری روشی مؤثر برای توسعه رهبری است.
مربی گری باعث ارتقا و بهبود روابط میان افراد، حل تعارضات مدیریتی، مدیریت استرس و بالارفتن اعتماد به نفس می شود.
بالا رفتن خودآگاهی افراد نسبت به نقاط ضعف و قوت شان را بهتر بشناسند.
دیگر یافته های این پژوهش در زمینه تأثیرات مربی گری عبارت بود از: بهبود روابط، حل تعارضات و در زمنینه ایجاد فرهنگ مربی گری مشاهده شد که وجود دیدگاه ها و ادراکات متفاوت نسبت به مربی گری، می تواند تأثیر منفی بر ایجاد فرهنگ مربی گری داشته باشد.

۶

آیا مربی گری می تواند منجر به افزایش انگیزه کارکنان و افزایش رضایت آن ها گردد؟

چیمی (۲۰۱۰)

مربی گری باعث اثجاد ارتباطات قوی میان مدیران و کارکنان می شود و ایجاد محیط کاری مثبت، شاد و پربازده می شود.
مربی گری بالا رفتن انگیزه، بهبود عملکرد و بالا رفتن عملکرد شغلی می گردد.

۷

بررسی تأثیر مربی گر بر مدیریت عملکرد مدیران بین المللی در چین

ام سی گیل (۲۰۱۰)

مربی گری به توسعه رهبری و اثربخشی مدیریت و ایجاد قابلیت ها و توانایی های هوش هیجانی همچون؛ خودآگاهی، کنترل احساسات، استراتژی های ارتباطی و بالا رفتن رضایت و اعتماد افراد و به کاهش استرس کمک می کند.

۸

شناسایی عوامل کلیدی شکل دهنده یک رابطه مربی گری

پالمر(۲۰۱۰)

خودآگاهی مربی و کارآموز از جمله عوامل مهمی هستند که در رابطه مربی گری بایستی مدنظر قرار گیرد.
کیفیت تعاملات میان فردی میان کارآموزان و مربی از جمله عامل کلیدی دیگری هستند که در یک رابطه مربی گری وجود دارد.

۹

بررسی مربی گری اجرایی در بخش غیردولتی: نتایج و تجربیان اولیه

فیشرو بیمرز(۲۰۰۹)

تجربه مربی گری بسیار کمک کننده و مؤثر برای سرپرستان و رهبران بخش غیردولتی بوده است.
شرکت کنندگان این پژوهش مربی گری را یک روش حمایتی جهت رشد پیشرفت دانسته اند.

۱۰

بررسی وضعیت مربی گری در ۵۳ شرکت از ۱۰۰ شرکت بزرگ و برتر اروپا

رنارد (۲۰۰۵)

ایفاکنندگان اصلی روابط مربی گری عبارتند از مربی، فرد و واحد منابع انسانی سازمان.
مربی گری نقشی اصلی و ساسی در حمایت از دیگر اقدامات آموزش و بهسازی دارد.
مربی گری، مکانیزمی کلیدی برای انتقال یادگیری از دوره های آموزشی به محل کار است.
از جمله شرایط مربی گری در سازمان، وجود فرهنگ و جوی است که حامی آموزش و بهسازی کارکنان باشد.

۱۱

قدرت توزیع

دارا بودن کانالهای متعدد توزیع

۰.۷۱۴

۱۱۰/۰

نحوه عرضه کالاورساندن آن به مشتریان

۰.۷۱۵

۱۰۰/۰

دارا بودن مکانهای مختلف توزیع

۰.۶۴۲

۴۸۲/۰

در ستون ” آلفای کرونباخ ، اگر آیتم حذف شود ” ، تاثیر حذف هر آیتم از مقیاس ارائه شده است. این مقادیر باید با مقدار آلفای نهایی بدست آمده مقایسه شوند . اگر مقدار آن ، بیشتر از مقدار آلفای نهایی باشد ، می توان آن آیتم را حذف نمود. حذف آیتمها از یک مقیاس موجود ، بدان معناست که نمی توان نتایج خود را با نتایج مطالعات دیگری که از این مقیاس استفاده کرده اند ، مقایسه نمود. با مقایسه این شاخص نیز به این نتیجه می رسیم که هیچ از یک گویه های پرسشنامه زائد نبوده و حذف نمی گردد.

خلاصه فصل و نتیجه گیری
در این فصل ، روش تحقیق ، نوع تحقیق ، استراتژی تحقیق و رویکرد تحقیق تعریف و مشخص گردید . این مفاهیم به ما کمک می کند تا بتوانیم از مسیری منطقی و علمی ، به اثبات یا رد فرضیات بپردازیم. در مرحله بعد ، شیوه های جمع آوری اطلاعات مشخص گردید و این که آیا شیوه های مذکور ، به منظور جمع آوری اطلاعات مناسب هستند یا خیر ، مورد بررسی قرار گرفت.
در فصل بعد ، اطلاعات و داده های لازم ، از مجاری تعیین شده ، جمع آوری می گردد و به روش های مشخص شده در این فصل ، مورد تجزیه تحلیل قرار می گیرد و فرضیات ، تایید یا رد می گردند. همچنین ، ویژگی های منابع اطلاعات مورد ارزیابی می گیرد. به عبارت دیگر ، در فصل آتی ، آنچه در این فصل به عنوان مسیر تحقیق پیش بینی شده بود ، محقق می گردد.
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده ها

مقدمه
در این فصل داده های جمع آوری شده مورد تجزیه تحلیل قرار خواهد گرفت. همانطور که قبلا به آن اشاره شد، در این تحقیق به منظور سنجش فرضیات، از کارکنان گروه بهمن و کارشناسان مرتبط آنها، اطلاعات لازم جمع آوری گردیده است.
مرجع اول جمع آوری اطلاعات کارشناسان واحد بازاریابی و مرجع دوم، مدیران کل و مدیران و کارشناسان رده بالای واحد منابع انسانی گروه بهمن هستند. تجزیه تحلیل داده

انواع تجزیه و تحلیل
برای پاسخگویی به مساله تدوین شده و تصمیم گیری در مورد رد یا تایید فرضیه ای که صورت بندی شده است از روش های مختلف تجزیه تحلیل می

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

تجزیه و تحلیل توصیفی^[۲۶]
در این نوع تجزیه تحلیل، داده

مشخصات پاسخگویان^[۲۷]
همانطور که در فصل قبل نیز بیان شد، پاسخگویان به پرسشنامه ها، از لحاظ موقعیت و ویژگیهای جمعیت شناختی، در وضعیت مشابهی قرار نداشتند.( جدول شماره ۴-۱) وضعیت پاسخگویان در حالت کلی را نشان می دهد:
جدول ۴-۱ : مشخصات و ویژگیهای جمعیت شناختی پاسخگویان در حالت کلی

مشخصات

فراوانی

درصد

جنسیت

مرد

۱۰۳

%۷۱

درموردبخشش خطا رابینز^[113] بر این باور است که مدیر باید افراد اشتباه کار را مدتی به حال خود بگذارد تا به اشتباه خود پی ببرند و از آن درس عبرت بگیرند (رابینز، ترجمه اعرابی و پارساییان،1374).
پس از توبیخ، تشویق، ضرورت دارد و اصولا باید در امور سازمانی درشتی و خشونت با نرمی و لطف توأم باشد وگرنه وافی به مقصود نخواهد بود.
انتقاد نیز از مسایلی است که در مدیریت نقش به سزایی دارد، زیرا انسان در تعامل با دیگران می‌تواند از عیب‌ها و کاستی‌های خود آگاهی پیدا کند. در اسلام به این موضوع توجه فراوان شده است. از امام صادق (ع) نقل است که فرمود: «بهترین دوست من کسی است که عیب مرا به من هدیه کند» و این که در حدیث آمده است: «مؤمن برای مؤمن به منزله آینه است» دلیلی است بر اهمیت این موضوع.معمولا مدیران، مانند دیگران از آشکار کنندگان عیوب و منتقدین چندان دل خوشی ندارند. در حالی که ستایش دیگران از خود را که معمولا سخنان گوینده با اعتقاد مدیر مطابقت دارد، می پسندد. بنابر این، بیان ویژگی‌های ارزشمند هر کس زودتر مورد قبول و توافق خودش قرار می‌گیرد. هر کس قصد رشد و تعالی دارد، باید از منتقدین و بیان کنندگان عیب‌ها و نقص‌های خویش به گرمی استقبال نماید و آن را مانند داروی تلخی برای دفع مرض بداند (نصر و آقاحسینی،1378).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

حفظ زبان در محیط کار، اعم از این که مدیر در برابر همتاهای خود یا زیردستان قرار گرفته باشد، از ضرورت‌های مدیریت است. البته به طور معمول مدیران در برابر افراد مافوق زبانشان را کنترل می‌کنند، ولی در این مورد نیز هستند مدیرانی که چون خشمگین شدند، بدون توجه به مقام و موقعیت مخاطب حرف‌های تند بر زبان می آوردند. با این حال، آنچه به بحث حاضر و به بحث از مدیریت به طور کلی مربوط می‌شود، استفاده مدیران از زبان نرم، محبت آمیز، دوستانه و مانند آن در برابر کسانی است که هم ردیف خودشان هستند، زیردست آنان کار می‌کنند یا به عناوینی همچون ارباب رجوع در برابر آنها قرار می‌گیرند (سرمد،1389). به همین دلیل، چستر بارنارد^[114] می‌گوید:«عمومی‌ترین شکل همکاری انسانی، و شاید پیچیده‌ترین آن، سخن گفتن است» (بارنارد، ترجمه طوسی،1368). البته به شرط آن که این سخنان متین و معقول باشد. در بحث از مدیریت «بی تأمل جواب دادن» از صفات منفی مدیران شمرده شده « طعنه زدن و مسخره کردن» و نیز « به تحقیر دیگران اقدام کردن» از صفات منفی مدیران است (صافی،1378)؛ اجتناب مدیران از توهین و تخفیف زیردستان ضرورت اساسی دارد(وایلز^[115]، ترجمه طوسی،1370) .
تکریم پیشینیان بدان سبب از وظایف اساسی مدیران معرفی شده که همواره « گذشته چیزی را برای زمان حال فاش می‌کند که زمان حال می‌تواند آن را ببیند و برای کاربردهای امروز و فردا از آن استفاده کند» (آبراهامیان^[116]، ترجمه فیروزمند،1380). هم‌چنین، یکی از اصول اخلاقی مدیریت آن است که مدیر باید« همیشه مقام عالی انسان را مدنظر داشته باشد» (میر سپاسی،1369). ضمن اینکه به نظر چرچمن^[117] «بهترین راه رسیدن به توفیق، بهره گیری از بحث‌ها و مناظره‌های صحیح پیشینیان است(چرچمن، ترجمه اصلانی،1375).
رعایت زیر دستان، احقاق حق، مردم‌داری و صفاتی از این نوع بدان سبب به مدیران توصیه می‌شود که افراد معمولا نیازمند حمایت هستند و به علاوه، یکی از عناصر اساسی هر برنامه انگیزشی مؤثر، محیط حمایتی است (وتن^[118] و کمرون^[119]، ترجمه ایران نژاد پاریزی،1380)، زیرا محترم شمردن هنجارهای افراد در حصول رضایت شغلی تأثیر بسزایی دارد (گریفیت^[120]، ترجمه بخشی،1375).چرا که از مشخصه‌ های بارز مکتب روابط انسانی آن است که در این مکتب مدیران برای نظریات و عقاید اعضای سازمان ارزش قایل می‌شوند (اعتماد اهری،1385). پیشگامی در کارها را تقریبا همه اندیشمندان مدیریت حداقل در بحث از نوآوری، تغییر و بهسازی سازمان، به مدیران توصیه می‌کنند. ضمن این که در دنیای عملی مدیریت نیز به عنوان یک اصل کاری شناخته می‌شود. در واقع هر مدیری علاوه بر این که به عنوان همکاری از همکاران مجموعه شناخته می‌شود،بخشی از رفتار و گفتار او در حوزه مدیریت سندیت پیدا می‌کند زیرا همکارانش می‌کوشند تا خود را از جهات مختلف با رفتار و گفتار او تطبیق دهند(حیدری تفرشی،1386). صبر و بردباری از دیگر ویژگی‌های مدیران شایسته است،ضمن این که « تحقق هر نوع تحول سازمانی نیز مستلزم صرف وقت و کار و منابع بسیار زیاد است»(راث ول^[121]، ترجمه حراف،1384).
بخش پنجم: مدل‌های موجود در حوزه مطالعات اخلاق مدیریت
2-5-1- مديريت مبتني بر رشد از ديدگاه قرآن
در اصطلاحات اسلامى، قدرت مديريت، همان است كه در اصطلاح فقه اسلامى، «رشد» ناميده شده است. رشد عبارت است از شايستگي و لياقت براي نگهداري و استفاده و بهره برداري درست از وسايل و سرمايه‌هاي زندگي. اگرانسان دريك موضوع به خصوص، این لياقت و شايستگي را داشت، رشد مخصوص به آن موضوع را دارد و براين اساس، مديريت،يكي ازفروع مسائل رشد است.)مطهری، 1386).
قرآن ميفرمايد: وما امرفرعون برشيد^[122]: يعني كارفرعون كه به تعبير تفسير الميزان اعم از قول و فعل و عبارت از سنت و روش و برنامه حكومتي او بوده است مطابق رشد و صواب نبوده است. درحقيقت، خداوند رشد ادعايي او را تكذيب ميكند، درحالي كه فرعون ازلحاظ پيشرفت، فناوري، قدرت مديريت، سياست، به كارگيري سازمان‌ها و مردم و ا ثر بخشي حکومتی، ‌بسیار قدرتمند بود . عناصرسياستمداري چون‌ هامان و مغزي اقتصادي چون قارون درتشكيلات او بوده اند.اما با وجود اين، حكومت او رشيد نبوده است،گر چه خود او ادعاي رشد داشته است قرآن علت عدم رشد او را سه چيزمي‌داند: استضعاف انسان، استخفاف مردم و استعباد زير دستان:
١.استضعاف^[123]: یَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ: يعني طايفه‌اي ازمردم رابه ضعف كشيده بود.
٢. استخفاف^[124]: فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ: يعني مردم راخوارميكرد تا او را اطاعت كنند. شخصيت آنان را منكوب مي كرد و سپس برايشان فرمان ميراند.
٣)استعباد^[125]: تلك نعمه تمنّها عليّ ان عبّدت بني اسرائيل: يعني آيا اين نعمتي است كه برمن منت آنرا مي‌نهي كه بني اسرائيل را به بندگي گرفته‌اي؟ علت عدم رشد حكومت و مديريت فراعنه, عدم اعتنا به شخصيت انسان‌ها و برده دانستن آنان و ايشان را ازتعالي و تكامل بازداشتن است.
2-5-2- مدیریت رحمانی درقرآن
همه قواعد مديريت خداوندى، مبتنى بر اصل رحمت هستند. از نشانه‏هاى رحمت‏محورى، آيه شريفه «بسم الله الرحمن الرحیم»است كه به قولى خلاصه همه قرآن كريم بوده و آغازگر سوره‏ها و همه كارها است. اين آيه، 114 بار در قرآن تكرار شده است و خدا خود را با آن مى‏شناساند و خود را رحمان و رحيم مى‏داند كه هر دو از «رحمت» اشتقاق يافته‏اند. در حقيقت، اين آيه، تفسير آيه «كتب على نفسه الرحمه» است. اگر اصل ديگرى غير از رحمت، محور بود، بيان مى‏شد. ” قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ “ ^[126]طبق اصل رحمت:
- همه خوبند، مگر اين كه اثبات شود كه بد هستند (برائت).
- عيب‏ها پوشانده و بخشيده مى‏شود (مغفرت).
- همه به اندازه استحقاق شان از تلاش خويش بهره مى‏گيرند. (عدالت و احسان).
- آبروى افراد، محفوظ نگاه داشته مى‏شود(كرامت).
- همه از حقوق مساوى برخوردارند (مساوات) .(قوامی،‌1383).
2-5-3- دومدل مدیریت اخلاق‌گرا مبتنی بر مفاهیم دعای عرفه و دعای مکارم الاخلاق
این مدلها مدیریت روابط تعاملی بندگان با یکدیگر و با پروردگارشان را با تمرکز بر دعای عرفه و دعای مکارم الاخلاق از منظر متمایز و نویی مورد مداقه قرار داده اند. بر این اساس مدلی برای مدیریت اخلاق‌گرا بر مبنای یک پیش فرض معرفت شناختی با بهره گرفتن از روش تحلیل محتوای کیفی احصاء شده است .یافته‌های مدل مبتنی بر دعای عرفه ابعاد مدیریت اخلاق‌گرا را در هفت عامل یا تم، تحت عنوان دانایی، توانایی، بردباری، عزت‌مداری، تعالی‌گرایی، توازن و مدیریت نامحسوس در قالب«مدل مدیریت اخلاق‌گرا» با ویژگی‌های اثربخشی، عمل‌گرایی و ولایت مداری معرفی نموده است. چارچوب مدل مذکور در ادامه آمده است:
مدیریت نامحسوس
تعالی گرایی
تعادل و اقتصاد
دانایی و حکمت
بردباری
توانا
شکل 2-1- مدل مدیریت اخلاق‌گرا مبتنی بر مفاهیم دعای عرفه
منبع: iranakhlagh.nipc.ir
جدید‌ترین کشف نوآورانه این مدل وارد نمودن درون‌مایه یا تم مدیریت نامحسوس متشکل از ابعاد رفعت و نزدیکی، بیم و امید، شنوایی و پاسخگویی و بصیرت و ولایت‌مداری در مدل مدیریت اخلاق‌گرا می‌باشد. در یک جمله می‌توان ارزش مدیریت اخلاق‌گرا را در «حضور نامحسوس و الگوواره‌ای مدیر اخلاق‌گرا» متجلی دانست. کارکنان، نزدیکی، در دسترسی، همدمی و پیوند عاطفی را در کنار رفعت و بلندای منزلت و اوج همت و نگاه نافذ و بصیر رهبر خویش می‌بینند و در عین حال که در هر شرایطی امید به نجات، بازگشت و اصلاح خطا، اشتباه و فراموشی را ممکن دیده، همواره بیم از بازخورد سریع، پیچیده، نامحسوس و غیرقابل جبران گذشته را با خود به همراه دارند.
یافته‌های مدل مبتنی بر دعای مکارم الخلاق نیز ابعاد مدیریت اخلاق‌گرا را در پنج درون مایه یا تم تحت عنوان دانایی، توانایی، بردباری، کمال‌گرایی، شنوایی و پاسخگویی، ارائه نموده است که اشتراکات فراوانی با مدل قبل دارد وبه منظورجلوگیری از تکرار از آوردن شکل مدل خودداری می گردد.دانایی به عنوان یک درون مایه مستقل بر مدیریت اخلاق‌گرا اثر مستقیم دارد و تمامی مفاهیم مدیریتی مغرب زمین و مفاهیم معرفت دینی ما بر آن صراحت دارد. به طوری که از دل داده ها، اطلاعات، دانش،‌خرد و حکمت‌ زاده می‌شود. از سوی دیگر دانایی بر بُعد حلم یا برد باری اثر مستقیم دارد و شرط لازم آن است. شخصی می‌تواند داعیه‌ی بردباری داشته باشد که قبلاً به چیزی علم پیدا کرده باشد.
توانایی به عنوان دومین درون‌مایه مدیریت اخلاق‌گرا مطرح می‌باشد. توانایی بر عمل، می‌تواند همراه با داشتن ابعاد شخصیتی یا سازمانی دیگری نظیر قدرت چشم‌پوشی و رازداری، توان بخشندگی و مهرورزی، صفت برگشت‌پذیری و ملکه قدرشناسی و توانایی فرو خوردن خشم یا کظم غیض در خود ادعای حلم یا بردباری نماید. با این توضیح و با کمترین تردیدی است که بردباری حاصل، و در کنار دانایی و توانایی اولین درون‌مایه کاملاً اختصاصی مدیریت اخلاق‌گرا می‌شود.کمال‌گرایی نیز از درون مایه‌های اختصاصی دعای مکارم‌اخلاق است که به نوبه خود متشکل از مؤلفه‌های عدالت ورزی، حق‌گرایی، توفیق‌دهی، چشم‌پوشی و… می‌باشد. در واقع کمال‌گرایی هم عرض تعالی‌گرایی در سیستم‌های مدیریت جدید می‌باشد و تلاشی متوازن و پایدار در مسیر جاده بی‌منتهای کیفیت می‌باشد. عنصری که درکنار مسئولیت اجتماعی رونق‌بخش اخلاقیات در زندگی انسان مدرن شود.
شنوایی و پاسخگویی دیگر مؤلفه اختصاصی مدل مدیریت اخلاق‌گرا مبتنی بر دعای مکارم‌الاخلاق می‌باشد که اهمیت مسئول بودن در برابر وظایف و پاسخگویی در برابر مسئولیت‌ها در دو سطح فردی و اجتماعی را به ذهن متبادر می‌کند لیکن معنای عمیق‌تر آن در زیرساخت‌ روان شناختی مستتر است که رهبر یا مدیر اخلاق‌گرا را وامی‌دارد تا با شنوایی و یا همنوایی بیشتر اعتماد و همگرایی بیشتر را برای سیستم مدیریتی خود به ارمغان آورد. در ذیل چنین درون مایه‌ای است که رهبر اخلاق‌گرا علاوه بر اختیارات مسئولیت شنیدن و پاسخگویی به نواهای درون سازمان را پیدا می کند.
درادامه سایر مدلهای اخلاقی به نقل از سایت ایران اخلاق بیان می گردد.
2-5-5- مدل اخلاق کسب و کار کولینز
کولینز (2009) مؤلفه‌های اصلی اخلاق کسب و کار را شامل شاخصه‌های: استخدام کارکنان اخلاقی، کدهای اخلاقی، تصمیم‌سازی اخلاقی، تربیت اخلاقی، توجه به تنوع و نیازهای کارکنان، سیستم گزارش مسائل اخلاق کسب و کار، رهبری اخلاق‌مدار، اهداف کار، ارزیابی عملکرد، توانمندسازی کارکنان اخلاقی، مدیریت محیط‌زیست و مسئولیت اجتماعی سازمان می‌داند. در ادامه این مدل آورده شده است.
اخلاق کسب و کار
مدیریت محیط زیست
ارزیابی عملکرداخلاق
رهبری اخلاق مدار
توجه به تنوع و نیاز های کارکنان
تصمیم سازی اخلاقی
کدهای اخلا قی
توانمند سازی کارکنان اخلاقی
اهداف کار
سیستم گزارش مسایل اخلاقی کسب و کار
استحکام کارکنان اخلاقی
تربیت اخلاقی

۳- ریچارد رابینسون در کتاب مدیریت می نویسد: مسئولیت اجتماعی یکی از وظایف و تعهدات سازمان در جهت بهره مند ساختن جامعه است، به نحوی که هدف اولیه سازمان یعنی حداکثر کردن سود را صورتی متعالی ببخشد.
۴- ساموئل سترو و مکس داگلاس در کتاب تجارت می گویند: »مسئولیت اجتماعی از تعهدات مدیریت است که علاوه بر حفظ و گسترش منافع سازمان، در جهت رفاه عمومی جامعه نیز انجام می گیرد. (سترو و داگلاس، ۱۹۸۷)
۵- مهدی ایران نژاد در کتاب مسئولیت های اخلاقی و اجتماعی مدیریت، چنین تعریفی را ارائه می دهد: مسئولیت اجتماعی، تعهد تصمیم گیران برای اقداماتی است که به طور کلی علاوه بر تأمین منافع خودشان، موجبات بهبود رفاه جامعه را فراهم می آورد. در این تعریف، عناصری چند وجود دارد : اولاً، مسئولیت اجتماعی یک تعهد است که مؤسسات باید در قبال آن پاسخگو باشند. ثانیاً، مؤسسات مسئولند که از آلوده کردن محیط زیست، اعمال تبعیض در امور استخدامی، بی توجهی به تأمین نیازهای کارکنان خود، تولید کردن محصولات زیان آور و نظائر آن که به سلامت جامعه لطمه می زند، بپرهیزند. سرانجام، سازمان ها باید با اختصاص منابع مالی، در بهبود رفاه اجتماعی مورد قبول اکثریت جامعه بکوشند. این قبیل اقدامات عبارتند از :کمک به فرهنگ کشور و مؤسسات فرهنگی و بهبود کیفت زندگی. (ایران نژاد،۱۳۷۱ ). به طور خلاصه، سازمان های سرآمد باید تعهدات خود را به مسئولیت اجتماعی از طریق ارزش های خویش ابراز دارند و اطمینان حاصل کنند که این تعهدات در سراسر سازمان جاری می شوند. تعهد به اجرای اصول بنیادی مسئولیت اجتماعی ، اطمینان را در سطح بالایی در طرف های ذی نفع به وجود می آورد و آنها را حفظ می کند، زیرا آنها رویکردی بسیار اخلاقی را در برابر اقدامات روزانه و طرح های آینده خود بر می گزینند .طرف های مزبور مسئولیت های اجتماعی و بوم شناختی پایداری را هم در حال حاضر و هم در آینده مد نظر قرار داده و آنها را فعالانه ترویج و ترغیب می کنند. این تعهدات آشکار و جامع، به طرف های ذی نفع اطمینان می دهد که آنها انتظارات و مقررات جوامعی را که از لحاظ محلی و جهانی بر آنها تأثیر می گذارند، تحقق می بخشند یا حتی از آن هم فراتر می روند. به دلیل آگاهی از مسئولیت های خود در برابر جوامع حاضر و آتی، علاوه بر مدیریت ریسک، فرصت هایی را جستجو و ترغیب می کنند که پروژه های سودمند را همراه با جامعه اجرا کنند و دقت می کنند تا هرگونه عواقب نامطلوب را به حداقل برسانند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

تعاریف و اصطلاحات مترادف بسیاری برای مسئولیت اجتماعی سازمان وجود دارد. در میان این تعاریف متعدد، ویژگی های مشترکی وجود دارند که عبارتند از) : امامی،۱۳۸۵: ۱-۲ )
۱- برآوردن نیازهای ذی نفعان موجود بدون لطمه زدن به توانایی نسل های آینده در برآوردن نیازهای خود.
۲- انتخاب مسئولیت اجتماعی سازمان به طور داوطلبانه به جای الزام قانونی، زیرا در طولانی مدت به نفع سازمان خواهد بود.
۳- ادغام خط مشی های اجتماعی، زیست محیطی و اقتصادی در فعالیت های روزمره.
۴- پذیرفتن مسئولیت اجتماعی سازمان به منزله فعالیت محوری که در راهبرد مدیریتی سازمان لحاظ شده باشد.
ترکیب مسئولیت های اجتماعی نزد متفکران، معانی مختلف دارد .
سرتو^[۱۴] و گراف^[۱۵]، مسئولیت اجتماعی سازمان را »تعهد و تکلیف مدیریت به انجام کارهایی که حافظ و ارتقاء دهنده رفاه جامعه و علایق سازمان باشد «تعریف کرده اند. (امینی، ۱۳۸۷: ۱)
کنت هاتن و ماری هاتن، مسئولیت اجتماعی سازمان را از منظر ذی نفعان سازمان تعریف کرده اند» بحث مسئولیت های اجتماعی سازمان ها زمانی مطرح می شود که در مدیریت ذی نفعان سازمان خللی وارد شده باشد. بی توجهی سازمان به ذی نفع خارجی، سبب بروز پیامدهای ناگوار برای مصرف کننده کالای آن سازمان می شود و به این ترتیب، حریم و مرز جامعه شکسته می شود. در نتیجه مسئولیت اجتماعی، مسئولیت مدیر آینده نگر است«.
مسئولیت اجتماعی سازمانی عبارت است از تعهد سازمان ها به عنوان نهادهای اجتماعی به معنای وسیع آن، درباره رعایت رفتار اخلاقی .براساس مسئولیت اجتماعی سازمانی ، مدیران یعنی کسانی که تصمیمات شان رفتار سازمان را هدایت می کنند، باید مطمئن باشند چارچوب اخلاقی آنها در کل سازمان تعمیم یابد. مدیران باید نقش الگو را برای تمامی اعضای سازمان داشته باشند. آنان باید متعهد شوند که سازمان هم در جهت افزایش بهره وری و هم اهداف مربوط به مسئولیت اجتماعی سازمان گام برمی دارد. (شیخ،۱۳۷۹: ۱-۹)
سازمان های امروزی با افزایش مسئولیت اجتماعی در قبال تصمیمات مواجه هستند. با توجه به تعاریف بالا، منظور از مسئولیت اجتماعی این است که سازمان ها تأثیر عمده ای بر سیستم اجتماعی دارند. امروزه مسئولیت اجتماعی سازمان ها در جامعه مفهومی وسیع تر از فعالیت های گذشته دارد. مسئولیت اجتماعی در مفهوم نوین را می توان به اشکال زیر تعریف کرد. )خلیلی و یقین لو،۱۳۸۴: ۱-۱۴)
۱- مسئولیت اجتماعی، برنامه و ابزاری است برای گفتمان بخش اقتصاد، سیاست و جامعه با هدف ایجاد و ارتقاء اعتماد عمومی به سرمایه گذاران و بنگاه های اقتصادی آنان.
۲- مسئولیت اجتماعی، روشی است در مدیریت اقتصادی برای توانمند کردن بنگاه و ایجاد رشد و توسعه پایدار در سه بعد اقتصاد، محیط زیست و اجتماع.
۳- مسئولیت اجتماعی، ایجاد فرصت برای بنگاه های اقتصادی است تا بتوانند مطالبی را که برای آنها از درجه اهمیت زیادی برخوردار است، در جامعه مطرح کنند.
۴- مسئولیت اجتماعی باعث ایجاد باور در بنگاه ها می شود که خود را عضوی مسئول در جامعه بدانند.
امروزه سازمان ها بیش از گذشته، به اهمیت مسئولیت اجتماعی خود پی برده اند. لذا سازمان های جهانی، نهادهای مدنی و نظارت مردمی باید همچنان در جهت ارتقاء مردم سالاری با رعایت حقوق انسانی، برای توسعه، رشد و ارتقاء استانداردهای زندگی و رفاه عمومی کوشا باشند.

اهمیت مسئولیت اجتماعی شرکت ها

درکلیه دوران تاریخی، مناسبات و تعاملات اجتماعی جوامع بربنیان مجموعه ای از هنجارها و الگوهای رفتاری استوار بوده است. این نظام هنجاری به افراد اجازه داده تا دیگران را موجودات پیش بینی پذیری درک کنند که تعامل با آنها مبتنی بر ویژگی های قابل درکی است. در میان مجموعه هنجاری یک جامعه که در کلیت خود، انسجام اجتماعی آن را حفظ می کند، فرض بنیادی دیگر آن است که هر فرد در هر جایگاهی، صاحب حقوق و وظایفی است که نقش کلی او را در جامعه تعیین می کند. این نقش به افراد گوناگون اجازه می دهد رفتار خود را مطابق آن تعیین کنند و به جامعه نیز اجازه می دهد از افراد گوناگون بر حسب جایگاهی که در مناسبات اجتماعی دارند، انتظارت خاصی داشته باشد . پس این نکته بدیهی است که جامعه از آن فرد، مقام و گروه دست اندرکار انتظار مسئولیت پذیری بالاتری داشته باشد . در سلسله مراتب نظام اجتماعی، نظام حکومتی و افراد دارای مقامات عالیه در بالاترین سطح برخورداری از حقوق و تکالیف هستند و همان طور که آنها از مردم انتظاراتی دارند، مردم نیز از آنها انتظار دارند که در مقام مسئول، علاوه بر اتخاذ رویکردهای معقول و کارآمد، پیامدها و دستاوردهای عملکرد خود را بپذیرند، در مقابل آنها پاسخگو باشند و در صورت ناکارآمدی، رویه های خود را اصلاح کنند. در اینجا، مسئولیت پذیری یک ارزش اخلاقی است که هر جامعه ای از مقامات عالیه خود انتظار دارد. نکته محوری در این میان، مفهوم مسئولیت هر فرد در جامعه است . لذا مفهوم مسئولیت پذیری به عنوان یک ارزش بنیادین، دارای اهمیت اساسی در کلیت نظام هنجاری جوامع است. (امامی، ۱۳۸۵ )
تردیدی نیست که با توجه به خصلت پیچیده جوامع نوین و تقسیم کار فزاینده موجود در آن، مفهوم مسئولیت افراد، صورتی مشخص تر و مقوله مسئولیت پذیری اهمیت بیشتری یافته است ؛ به گونه ای که جامعه جدید در پیچیدگی خود بیش از هر چیز بر رفتار قابل پیش بینی متکی است و پیش بینی پذیری تنها می تواند بر مسئولیت تعریف شده و مسئولیت پذیری افراد متکی باشد. امروزه تعریف مسئولیت پذیری نسبت به یک قرن پیش دچار تغییرات بزرگی شده است. در گذشته سازمان های تولیدکننده تنها مسئول درآمدسازی بودند، و تولید، محور اصلی فعالیت آنها بود .اما از چند دهه قبل نگاه به مسئولیت های سازمانی تغییر کرد و تولیدکنندگان توجه بیشتری به مشتریان کردند.به مرور عرضه نسبت به تقاضا افزایش پیدا کرد و تأمین رضایت مشتریان و مصر ف کنندگان اهمیت بسیار یافت . شرایط امروز جهان و فضاهای جدید کسب و کار ایجاب می کند تا رهبران و مدیران سازمان ها و شرکت های بزرگ که در بازارهای جهانی یا بازارهای درحال جهانی شدن فعال و مؤثر هستند، نوعی تعادل میان مسئولیت اجتماعی سازما نها در بخش های اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی کسب و کار خود ایجاد کنند و مسئولیت اجتماعی خود را جدی بگیرند. (خضرحیدری،۱:۳۸۶۱-۳ )
مسئولیت اجتماعی سازمان، فراتر رفتن از چارچوب حداقل الزامات قانونی است که سازمان در آن قرار دارد. در واقع ، مسئولیت اجتماعی سازمان ها رویکردی متعالی به کسب وکار است که هدف اصلی آن جمع آوری کلیه بخش ها اعم از دولتی، خصوصی و داوطلبان برای همکاری با یکدیگر است . از سوی دیگر، مسئولیت اجتماعی سازمان ها تنها مختص سازمان های بزرگ و سودآور نیست، بلکه رفتار سازمانی کلیه سازمان ها و شرکت ها را نیز در برمی گیرد. هرچه سازمان های بزرگ نسبت به اصول اخلاقی و زیست محیطی خود حساس تر شوند، سازمان های کوچک نیز در مراوده و پیروی از آنها مصرتر خواهند شد و به این ترتیب ، موجبات جلب اعتماد مشتریان و شهروندان هم فراهم می شود. در چند سال اخیر، در اغلب کشورها، به ویژه در کشورهای صنعتی جنبش مسئولیت پذیری اجتماعی و جنبش های اعتراضی نسبت به قدرت سازمان های بزرگ بسیار فعال بوده است؛ به طوری که مباحث مهمی در مورد نقش تجارت های بزرگ در دموکراسی و توسعه به وجود آورده است. آنها تأکید می کنند که اقدامات سازمان های بزرگ تأثیر زیادی بر جامعه دارد و به همین دلیل باید تحت نظارت و کنترل عمومی قرار گیرند . افزایش سازمان ها در عصری که روز به روز بزرگ تر می شود، تأثیر عمده ای بر ساختار اجتماعی می گذارد. موضوع مسئولیت اجتماعی سازمان ها در چند سال اخیر با توجه به رشد سازمان های غیردولتی، جنبش های اعتراضی علیه قدرت سازمان ها، افزایش آگاهی اجتماعی، توسعه بازارهای سرمایه و شرکت های سهامی عام و رسوایی های مالی و اخلاقی سازمان های بزرگ، تبدیل به الگوی مناسب و غالب در سازمان ها شده است، تا حدی که کمیسیون اروپا سال ۲۰۰۵ را به عنوان سال مسئولیت اجتماعی شرکت های کشورهای اتحادیه اروپا نام گذاری کرد. علاوه بر این، اعضای اتحادیه گام های بلندی در تأکید بر این موضوع و ترویج آن برداشته اند. نمونه آن، فعالیت دولت انگلیس است که در دپارتمان تجارت و صنعت، مسئولیت اجتماعی سازمان ها به طور رسمی توسط وزیر معرفی شد. فرانسه شرکت ها را ملزم کرد اثرات اجتماعی و زیست محیطی فعالیت های خود را در برنامه سالانه ثبت کنند. هلند با حمایت از طرح های مالی برای شرکت های بزرگ، در حال تطابق با مقررات سازمان توسعه صنعتی ملل متحد است؛ در نهایت دولت دانمارک، مرکز مطالعاتی کپنهاک را پایه گذاری کرده که فعالیت آن بر روی مسئولیت اجتماعی سازمان متمرکز شده است. متفکران رشته مدیریت از دهه ۱۹۵۰ ، توجه خود را به مسئولیت های اجتماعی معطوف کرد ه اند. کلیه سازمان هایی که فقط به محاسبه سود و زیان خود فکر می کردند، تحت فشار مردم و سازمان های مشابه، دید خود را اندکی به فراتر از سازمان اندوختند . از سوی دیگر ، کاملا واضح است که فعالیت سازمان ها بر محیط بیرونی تأثیر بسزایی خواهد داشت و نمی توان سود و زیان ناشی از سازمان ها بر جامعه را نادیده گرفت. جهت گیری مسئولیت اجتماعی به سویی است که فواید اجتماع در آن جاری است ، بنابراین تلاش بر این بوده است که سود و زیان سازمان ها به گونه ای باشد که مردم هزینه اضافی متحمل نشوند. منظور از مسئولیت ا جتماعی سازمان ها این است که سازمان ها تأثیرعمده ای بر سیستم اجتماعی دارند و لذا چگونگی فعالیت های آنها باید به گونه ای باشد که در اثر آن، زیانی به جامعه نرسد و در صورت رسیدن زیان، سازمان های مربوط ملزم به جبران آن باشند. به عبارت دیگر، سازمان ها نباید خود را مستقل از محیط بیرونی خود بدانند، بلکه باید خود را جزئی از یک کل، یعنی محیط بیرونی و اجتماع بدانند و اهداف و فعالیت های آنها در راستای اهداف اجتماعی، رفاه و آسایش جامعه باشد. امروزه همه سازمان ها باید توجه داشته باشند که فعالیت هایشان مورد قبول جامعه و منطبق با ارزش های آن باشد. سازمان هایی که نمی توانند خود را با این مهم تطبیق دهند، موفق نخواهند بود. به زعم پیتر دراکر سازمان های خصوصی به منظور حفظ مشروعیت خود و بقا در محیط، باید قبول کنند که نقش و وظیفه عمومی و اجتماعی دارند و نیز این نقش اجتماعی از این اصل پذیرفته شده نشئت می گیرد که «هر فردی مسئول رفتار خود است و چنانچه از طرف وی، خواه به طورعمد و غیرعمد، صدمه ای به دیگران وارد شود، باید پاسخگو باشد.»
سازمان ها نیز از این مقوله مستثنی نیستند و باید پاسخگوی تأثیرات اجتماعی نامطلوب خود باشند. سازمان ها، مؤسسات تجاری، نهادهای درآمدزا و حتی کلیه افراد جامعه در قبال درآمد دریافتی، مسئولیتی اجتماعی دارند که امروزه در کشورهای پیشرفته بسیار مهم تلقی می شود. لذا در جوامع مدرن در زمینه مسئولیت اجتماعی از سازمان ها و صاحبان سرمایه انتظار فعالیت های متنوع تری وجود دارد. بسیاری از صاحب نظران معتقدند مسئولیت اجتماعی را باید از طریق فعال کردن نهادهای شهری ، سازمان های خصوصی و سازمان های غیردولتی به دستورکار سازمان ها و صاحبان سرمایه تزریق کرد . این نهادها می توانند با حساس کردن مردم و جامعه نسبت به موضوع مسئولیت اجتماعی به طور عملی از سازمان هایی حمایت کنند که مسئولیت اجتماعی خود را جدی گرفته اند. اهمیت این موضوع به حدی است که برای آن جوایزی نیز در نظر گرفته شده است. جایزه ملی مسئولیت اجتماعی سازمان، جایزه ای است که هر ساله با حمایت گروهی از سرمایه داران فعال به سازمان هایی اهدا می شود که مسئولیت اجتماعی خود را به درستی انجام می دهند. به عنوان مثال، بر اساس آمار منتشر شده در مجله فورچون، شرکت های برتر دنیا از نظر شاخص مسئولیت پذیری اجتماعی به ترتیب شرکت های بریتیش پترولیوم، رویال داچ شل و وداف ون بوده اند. شرکت نفتی بریتیش پترولیوم از نظر میزان مسؤلیت پذیری در قبال مسائل اجتماعی و زیست محیطی در میان شرکت های اقتصادی جهان در رتبه اول قرار گرفته و شاخص مسئولیت پذیری برای این شرکت ۷۸ اعلام شده است. طبق این گزارش، شاخص مسئولیت پذیری ارقام صفر تا ۱۰۰ را در برمی گیرد و هرچه این رقم بیشتر باشد، برمسؤلیت پذیری بیشتر دلالت دارد. بر اساس این گزارش، پس از بریتیش پترولیوم به ترتیب شرکت نفتی رویال داچ شل، شرکت خدماتی ودافون، بانک اچ اس بی سی، کارفور، شرکت اتومبیل سازی فورد، شرکت الکترونیکی توکیو، الکترونیک فرانسه، شرکت اتومبیل سازی پژو و شرکت نفتی شورن قرار دارند . شاخص مسئولیت پذیری این شرکت ها به ترتیب،۵۸ ،۶۰ ،۶۳ ،۷۱ ، ۷۲,۵۶ ، ۵۶ ،۵۷، ۵۵ اعلام شده است. در این گزارش آمده است : از میان صد شرکت نخست دنیا از نظر مسئولیت پذیری، ۴۸ شرکت اروپایی، ۳۴ شرکت متعلق به آمریکای شمالی و ۱۸ شرکت نیز متعلق به آسیا است. مثال دیگر، کشور چین است که امروزه یکی از موفق ترین کشورها در زمینه تحقق مسئولیت اجتماعی سازمان ها و نهادها است .شهروندان و صاحبان سرمایه و کار در چین دریافته اند؛ برای تعامل جهانی و ماندن در میدان رقابت های بزرگ باید مسئولی ت اجتماعی خود را جدی بگیرند. جدی گرفتن مسئولیت اجتماعی در سازمان ها نشانه های بسیاری دارد. یکی از نشانه های مسئولیت اجتماعی سازمان ها، وجود تشکل های کارگری درساختار آنها است. رعایت حقوق مصرف کنندگان، توجه به استانداردهای قانونی درتولید محصول، پاسخگویی مدیران سازمان ها در قبال مسائل شهروندی، محیط زیستی، اخلاقی، فرهنگی و حتی حقوق بشر از دیگر نشانه های توجه به مسئولیت اجتماعی در سازمان ها و شرکت ها است.
امروزه اهمیت CSR به عنوان یک برنامه راهبردی ، در حال افزایش است و دلیل آن را می توان سه رویه مشخص زیر دانست:

تغییر انتظارات اجتماعی

جوامع و مصرف کنندگان امروزی از شرکت هایی که محصولات شان را مصرف می کنند انتظارات بیشتری دارند. این انتظارات در پی رسوایی های شرکت ها که باعث کاهش اعتقاد عمومی به آنها شده و همچنین کاهش اعتقاد عمومی به دستگاه های نظارتی و سازمان های مسئول در کنترل زیاده روی های شرکت را در بر داشته، به وجود آمده است.
افزایش ثروت
این مورد در جوامع توسعه یافته در مقایسه با جوامع در حال توسعه بیشتر صادق است. مصرف کنندگان ثروتمند قادر هستند محصولی را که قصد خرید آن را دارند انتخاب کنند. در جوامعی که به کار و سرمایه گذاری داخلی نیازمندند احتمال اجرای مقررات شدید و مجازات سازمان هایی که کار و سرمایه خود را به جای دیگری انتقال بدهند، کمتر است.
جهانی سازی
روند رو به رشد نفوذ رسانه ها باعث شد که اشتباهات شرکت ها بلافاصله به عموم مردم منتقل گردد . علاوه بر آن، ارتباطات از طریق اینترنت میان گروه مصرف کنندگان هم فکر، افزایش قدرت آنها در ارسال پیام شان، به آنها ابزار هماهنگ سازی اعمال دسته جمعی را داده است (تحریم یک محصول). این سه روند همراه با اهمیت رو به رشد مارک های تجاری و ارزش مارک ها در موفقیت شرکت ها (خصوصاً مارک های تجاری که شیوه خاصی از زندگی را ترویج می کنند( برای ایجاد تغییری در روابط میان شرکت ها و مصرف کنندگان و به ویژه میان شرکت ها و گروه سهامداران مؤثر بوده اند. نتیجه این ترکیب این بود که امروزه مصرف کنندگان آگاه تر شده و احساس اختیار بیشتری برای اعمال عقاید خود دارند. از زاویه دید شرکت ها، پارامترهای بازار که تعیین کننده عملکرد شرکت ها می باشد، توسط مردم عادی شکل می گیرند. نهادهای غیر انتفاعی و مصرف کنندگان عمل گرا باعث تقویت و هدایت تغییر روابط میان مصرف کنندگان و شرکت ها هستند. CSR به ویژه در دنیای رو به جهانی شدن امروزی به دلیل شیوه ایجاد مارک های تجاری براساس آرمان ها و مفاهیمی که معمولاً به ارزش ها و ایده آل ها برمی گردد حائز اهمیت است CSR وسیله ای برای هماهنگ کردن عملکرد شرکت ها ارزش ها و خواسته های سهامداران است، خصوصاً زمانی که این خواسته ها و ارزش ها دائماً در حال تکامل یافتن هستند. CSR را می توان به بهترین نحو، به عنوان نگرش کلی نسبت به یک حرفه تشریح نمود. CSR تمام جنبه های عملکردی را شامل می شود، همانند کیفیت بالا. CSR را با مشاهده می توان تشخیص داد. CSR امری است که شغل های امروزی باید قطعاً و حقیقتاً برای آن همت بگمارند. خطرات غفلت از CSR بسیار مهلک است، خصوصاً با یادآوری این نکته که مار ک های تجاری از چه اهمیتی برای ارزش گذاری بر یک شرکت برخوردارند و ایجاد مارکی قدرتمند چقدر دشوار است. در مقابل، از دست رفتن نفوذ یک مارک تجاری تا چه حد آسان است. از این رو، امری است که یک شرکت برای به کار بردن آن باید تلاش نماید.
CSR یک برنامه کاری مهم است چرا که مصرف کنندگان می خواهند در صورت امکان محصولات شرکتی را خریداری کنند که به آن اطمینان دارند. فروشندگان هم می خواهند همکاری خود را با شرکت هایی شکل دهند که می توانند به آنها اعتماد داشته باشند. کارمندان هم می خواهند برای شرکت هایی کار کنند که قابل احترام باشند و نهادهای غیر انتفاعی هم تمایل به کار کردن با شرکت هایی دارند که در پی یافتن راه حل های منطقی و ابتکار عمل هایی در حوزه های مسائل مشترک باشند. قانع کردن هر یک از گروه های سهامدار باعث می شود تا شرکت ها بتوانند تعهدات خود را نسبت به سرمایه گذاران که دیگر گروه مهم سهامدار محسوب می شوند و از رفع نیاز دیگر سهامداران بیشترین سود را می برند، به انجام برساند.
همه صادقانه معتقدند که موفقیت شرکت های این قرن نصیب کسانی می شود که با اعمال شان ثابت می کنند که سودمندانه ارزش های اجتماعی را ارتقا می دهند. شرکت هایی که هم خوب و هم موفق عمل می کنند، سهامداران، مشتری ها، شرکا و کارمندان با حضور خود شرکت هایی را که از طریق کار، تغییرات اجتماعی به وجود می آورند، تشویق می نمایند. این امر حقیقت جدید شغلی است که ما باید آن را پذیرا باشیم. شرکت هایی که احتمال موفقیت بیشتری در جهانی سازی دارند آنهایی هستند که توان تلفیق علایق متفاوت سهامداران متعدد خود را داشته و طیف وسیعی از عقاید و ارزش ها را در فرایند تصمیم گیری و اهداف سازمانی خود شامل می شوند. شرکت هایی که مارک های تجاری مرتبط با شیوه زندگی خاصی را تولید می کنند، نیازمند پرورش آرمان هایی هستند که قصد انتقال آنها را به مشتریان شان دارند. قرن ۲۱ ، قرن سامان دهی بخش اجتماعی است. هر چه بیشتر اقتصاد، پول و اطلاعات به صورت جهانی درآید، جامعه از اهمیت بیشتری برخوردار می شود. CSR برای حفظ موفقیت در کار اهمیت روزافزون پیدا می کند که این امر با فراهم آوری یک برنامه ی شرکتی که حول آن شرکت مربوطه می تواند پیشرفت نماید و همچنین با معنی و جهت بخشیدن به اعمال روزانه، محقق می شود.
مطالعه موضوع مسئولیت اجتماعی به دلائلی چند دارای اهمیت می باشد:
۱- تصمیمات مدیران در بخش های مختلف جامعه تأثیرات عمیق می گذارد، بنابراین توجه مدیران به مسئولیت های اجتماعی شان در زمان اتخاذ تصمیم، اهمیت زیادی دارد تا از تحمیل خسارت به جامعه جلوگیری شود.
۲- چنانچه افراد، گروه ها، سازمان ها و مؤسسات جامعه خود را نسبت به رویدادها، اتفاقات و بحران های مختلف مسئول دانسته و در حل بحران ها تلاش کنند، بسیاری از بحران ها در زمان کوتاه حل شده و جامعه ای سالم و آرام به وجود می آید.
۳- سازمان ها برای حفظ و بهبود جایگاه خود در جامعه باید به مسئولیت های اجتماعی شان توجه کرده تا جامعه دامنه فعالیت های آنها را محدود نکنند و از مشروعیت در جامعه برخوردار باشند.
۴- سازمان به هر نحوی عمل کند، عملکردش بر جامعه تأثیر می گذارد و این تأثیر ، خوب یا بد، به خود سازمان منعکس می گردد. بنابراین، بد عمل کردن مدیران موجب بروز مشکلاتی برای جامعه می شود که در نهایت گریبان خودشان را نیز خواهد گرفت.
۵- هزینه جامعه ای با مدیرانی که نسبت به آن احساس مسئولیت نمی کنند بسیار بالاست.
(الوانی،۱۳۷۷: ۲۱)
سازمان ها اگر به اهداف اجتماعی خود حرمت ننهند، آلودگی محیط، فقر، بیماری، تبعیض و نابسامانی محیطشان را فرا خواهد گرفت و اگر با اندکی دوراندیشی به قضیه ننگرند، این مشکلات در نهایت گریبان خودشان را نیز خواهد گرفت. مدیران باید ناخدایان خردمند و دوراندیشی باشند که در افق های دوردست، حرکات و تلاطمات امواج را در وسعت بی کرانه دریا از نظر دور ندارند. (الوانی،۱۳۷۷: ۲۱)
سازمان ملل، دلایل زیر در مورد با اهمیت بودن و ضرورت توجه به جامعه از سوی سازمان ها مطرح کرده است:
۱- سرمایه گذاری در یک محیط سالم و نوین برای فعالیت بخش خصوصی: سازمان های تولیدی و رقابتی از فعالیت در جامعه ای با ثبات و امن، قابل پیش بینی و بدون تبعیض و اقتصاد نافاسد و قانونمند بهره بسیار می برند.
۲- مدیریت مستقیم هزینه و خطر: چالش هایی نظیر نابودی محیط زیست، تغییرات جوی، ایدز، ناسازگاری های قومی و نبود نظام با کفایتی برای حفظ و ارتقای سلامتی و آموزش می تواند به طور مستقیم برهزینه ها و خطر برای بقای سازمان ها بیفزاید. این عوامل می تواند سبب افزایش هزینه های اجرایی، هزینه های خرید مواد اولیه، استخدام، آموزش و سایر هزینه های پرسنلی، ایمنی، بیمه و سرمایه گذاری شوند. این عوامل همچنین می توانند سبب بروز خطرهای مالی کوتاه و طولانی مدت، تزلزل در بازار، پیگردهای قانونی و سلب اعتبار و شهرت شوند. سازمان های آگاه و پیگیر مقابله با این چالش ها، قادر به کاهش خطر و ریسک، مدیریت شهرت و اعتبار، کم کردن هزینه ها، اصلاح کارایی منابع و افزایش تولید می باشند.
۳- فراهم آوردن فرصت های جدید: برخی از موفق ترین و نوآورترین سازمان های جهان برای مقابله با دشواری های اجتماعی و محیط زیستی، اقدام به تولید کالاها، خدمات و فناوری ویژه ای نموده اند و در برخی موارد حتی الگوی کار خود را تغییر می دهند. برای این سازمان ها، مسئولیت اجتماعی یک فرصت اجتماعی برای نوآوری، ایجاد ارزش و رقابت پذیری است. (امیدوار،۱۳۸۴: ۱۳۳(
مسئولیت پذیری اجتماعی بنگاه ها از دو جهت کلان اهمیت دارد و بر تمامی ابعاد عملکردسازمان تأثیر می گذارد:
۱- واضح است که مصرف کنندگان خواهان خرید کالا از سازمان های مورد اعتماد هستند. تأمین کنندگان خواهان مشارکت تجاری با سازمان های قابل اعتماد هستند. کارکنان، خواهان کار برای سازمان هایی هستند که مورد احترام باشند و سرمایه گذاران کلان خواهان حمایت از سازمان هایی هستند که از لحاظ اجتماعی مشروع باشند و سازمان های غیردولتی و غیرانتفاعی خواهان همکاری با سازمان هایی هستند که به دنبال راه حل های عملی برای اهداف مشترک اجتماعی باشند. راضی نگاه داشتن هر یک از این ذی نفعان، به سازمان ها این امکان را می دهد تا تعهد خود را نسبت به مالکانشان به حداکثر رسانده و خود نیز با برآورده کردن نیازهای تمام گروه ها، به بیشترین منفعت دست یابند. مسئولیت پذیری اجتماعی نوعی استراتژی و مأموریت را برای سازمان ها فراهم می کند که به وسیله آن، اعضا ی مختلف سازمان می توانند گردهم آیند. امروزه سازمان هایی احتمال موفقیت را در محیط متحول جهانی به دست می آورند که بتوانند به بهترین نحو، تعادل بین علائق و نیازهای ذی نفعان متعدد خود فراهم آورند.
۱- مسئولیت اجتماعی شرکت ها به عنوان یکی از عناصر استراتژی و به دلیل چهار روند معین روندهایی که در قرن ۲۱ رشد و اهمیت بیشتری خواهد یافت در مباحث سازمانی موضوعی مهم و به روز به شمار می آید:
افزایش ثروت: مصرف کنندگان ثروتمند می توانند کالاهای خود را انتخاب و خریداری کنند و اغلب مایلند برای مارکی که به آن اعتماد دارند و حسن شهرت دارد، مبلغی اضافه تر بپردازند.
انتظارات متغیر اجتماعی: سطح انتظارات مصر ف کنندگان در جوامع توسعه یافته از شرکت هایی که کالاهایشان را می خرند، بیشتر شده است.
جهانی شدن و جریان آزاد اطلاعات: هرگونه سهل انگاری سازمان ها در رابطه با مسئولیت اجتماعی شرکت ها به طور سریع وفوری قابلیت انتشار در سراسر جهان را دارد و علاوه بر آن، ارتباطات بین گروه های فعال و هماهنگی سازی اقدام جمعی بسیار تسهیل شده است.
استفاده معقول از انرژی و منابع اکولوژیکی: کره زمین از لحاظ اکولوژیکی محدود است. سازمان ها و شرکت هایی که نسبت به محیط زیست مسئولیت پذیر نباشند از طریق جریمه های تعیین
شده توسط دادگاه، تبلیغات منفی و برخوردهای گروه های فعال اجتماعی مورد مجازات قرار می گیرند. (چندلر،۲۰۰۶:۱۹).
دلایلی که به نفع CSR مطرح شده اند را می توان عمدتاً به دو بخش تقسیم کرد: دلایل اخلاقی و دلایل اقتصادی.
دلیل اخلاقی
زمانی که همه اقشار جامعه سود را برای موجودیت هر نهاد کاری ضروری می دانند، باید برای ایجاد ارزش افزوده و بهتر کردن زندگی تلاش نمایند. حرفه ها به جامعه ای که در آن فعالیت می کنند اتکا دارند و درانزوا نمی توانند موجودیت یافته و به رونق برسند. آنها صرف نظر از بستری که مصرف کنندگان ایجاد می کنند، به زیرساخت هایی که جامعه فراهم می کند و منابع کاری آن نیازمندند. مسئولیت اجتماعی شرکت ها به نوعی تشخیص وابستگی متقابل و شیوه ارائه خدمات برحسب الزامات و بر مبنای سود مشترک حرفه ها و جامعه ای است که آن حرفه ها در آن بنیان نهاده شده اند عمدتاً CSR بیانگر روابط بین یک شرکت و جامعه ای است که شرکت در آن فعالیت می کند. این شناخت باید در مورد حرفه ها به وجود آید که.نهادهایی که سودمحور هستند، نمی توانند در خلاء به وجود آیند و قسمت عمده موفقیت آنها به سبب بافتی است که در آن به فعالیت می پردازند. چارلز هندی^[۱۶] دلیلی منطقی و قانع کننده در مورد هدف شرکت ها ارائه می کند که بر مبنای آن ، هدف شرکت ها فراسوی به حداکثر رساندن درآمدها و قانع کردن سهامداران است. هدف یک حرفه سوددهی نیست؛ هدف آن، ایجاد سود به این منظور است که بتوان کار بیشتر یا بهتری انجام د اد. کلمه کار در اینجا توجیه واقعی یک حرفه است و موضوعی اخلاقی است. اشتباه گرفتن ثروت با هدف به معنی منزوی شدن، است. که سنت اگوستین^[۱۷] ، آن را یکی از بزر گ ترین گناهان می داند. باید در مورد هر سازمان این سؤال مطرح شود که اگر آن سازمان وجود نداشت آیا باید آن را ایجاد می کردیم؟ جواب می تواند این باشد که اگر آن سازمان می توانست کاری را بهتر و سودمندتر از سازمان های دیگر انجام دهد، بلی .در این میان، سود را هم می توان وسیله ای برای نیل به آن هدف بزرگ تر در نظر گرفت. مدافعان مسئولیت اجتماعی شرکت ها معتقدند که هدف هر نظام اقتصادی باید ارتقاء رفاه عمومی جامعه باشد .در اقتصادهای پیشرفته، هدف یک حرفه باید تا به حداکثر رساندن کارآمدی و سود ارتقاء یابد. جوامع، توقع روزافزونی از حرفه ها در جهت قبول تعهد نسبت به جامعه ای که در آن فعالیت می کنند، افرادی که استخدام می نمایند و مشتریان شان دارند که فراسوی فاکتورهای مرسوم جامعه و منافع سهامداران است. حرفه هایی که در یک جامعه انجام می شود، از زیر ساخت های آن جامعه (عناصر ملموس و کاربردی همانند جاده ها و دیگر ساخته ای حمل و نقل، پلیس، آتش نشانی ها و ..) و همچنین منافع ناملموس مانند محیط آرام و پاکیزه سود می برند. اما در بیشتر موارد حرفه ها مهم ترین منابع خود را که همان نیروی کاری است را عمدتاً از جوامع محلی تأمین می کنند. هر حرفه ای زمانی موفق تر خواهد بود که از محیط کاری فرهیخته تری برخوردار باشد و کارمندانش در محیطی مثبت رشد کرده باشند و اگر کارمندان بیمار شدند به آنها به خوبی رسیدگی شود. در بررسی این امر، از ذکر مصرف کنندگان و همچنین اعضای جامعه محلی که بدون آنها هیچ حرفه ای دوام نمی آورد، صرف نظر می کنیم. اظهار داشته اند که هیچ سازمانی در انزوا وجود CSR نمایندگان نخواهد داشت . آنها معتقدند که حرفه ها، بدون استثنا زمینه ای برای مشارکت در جامعه ای که بر آن استوارند، دارند.
دلیل اقتصادی
می توان برای مسئولیت اجتماعی شرکت ها یک دلیل اقتصادی نیز آورد. این دلیل اقتصادی مبتنی بر منفعت شخصی است. سود اقتصادی زیادی برای حرفه هایی که خط مشی های CSR را دنبال می کنند وجود دارد و برای متقاعد کردن مدیرانی که با مورد اخلاقی قانع نمی شوند، طراحی شده است. حامیان این استدلال معتقدند CSR دیدگاهی کلی نگر به یک حرفه است. بنابراین یک رویه کارامد مسئولیت اجتماعی شرکت ها، تمام جنبه های عملی را القا می کند. آنها معتقدند که عملکردی که شرکت ها برای گنجاندن CSR در یک سازمان اتخاذ می کنند، ارائه کننده نقطه تمایز و اولویت رقابتی آنها می باشد که موفقیت آینده آنها را تضمین می کند. CSR استدلال اقتصادی مبنی بر سود شخصی برای یک حرفه محسوب می شود. در بازارهای مارک محور امروزی که پارامترها به سرعت در حال تغییرند، CSR وسیله ای برای هماهنگی عملکردهای یک شرکت با ارزش ها و خواسته های سهامداران است. برای نمونه می توان مشتریان یک شرکت را ذکر کرد که CSR در آنها ایجاد ارزش می کند؛ چرا که به شرکت ها اجازه می دهد تا ارزش های این مؤلفه اساسی که شرکت مربوطه، هدف برآوردن آن را دارد، بهتر منعکس نماید. مسئولیت اجتماعی شرکت ها تمام جنبه های عملکرد روزانه یک حرفه را در بر می گیرد. هر اقدامی که یک سازمان انجام می دهد به نوعی با یک یا تعداد بیشتری از گروه سهامدارانش در ارتباط متقابل است و امروزه شرکت ها نیاز به ایجاد مارک تجاری نفوذ ناپذیری با حفظ احترام همه سهامداران دارند .چه یک کارمند باشیم یا یک تولیدکننده، خریدار، فروشنده یا یک سرمایه گذار، جذابیت و موفقیت یک شرکت مستقیماً به قدرت مارک تجاری آن بستگی دارد. مسئولیت اجتماعی شرکت ها تمام جنبه های عملکردی در یک شرکت را به دلیل نیاز به در نظر گرفتن الزامات همه اعضای گروه تحت تأثیر قرار می دهد. هر حوزه کاری، مبنایی برای دیگر حوزه های کاری بوده و ترکیب شرکت ها را (مارک آن را) پیش چشم تمام گروه های سهامداران ایجاد می نماید.

رویکردهای مسئولیت اجتماعی سازمان