نسبت جاری^[۱۲۷]: با نسبت­های نقدینگی^[۱۲۸] می­توان قدرت شرکت را در پرداخت بدهی­های جاری(آنگاه که تاریخ سررسید آنها برسد) تعیین کرد. اساس کاربرد نسبت­های نقدینگی بر این فرض است که دارایی های جاری، منابع اصلی نقد شرکت برای پرداخت بدهی­های جاری هستند. دو نسبت بسیار متداول این مقوله عبارتند از نسبت جاری و نسبت آنی(جهانخانی و پارسیان، ۱۳۸۵). نسبت های مالی زمانی محاسبه می­شوند که بخواهیم حساب­های شرکت را تجزیه و تحلیل نماییم. این نوع تجزیه و تحلیل یکسری اظهارات ارزشمندی را در مقابل نرم­ها و محدودیت­های مهم و نیز اطلاعاتی با هدف مشاهده روند را در اختیار ما قرار می­دهد. نسبت جاری بیشتر از یک نمایانگر مازاد دارایی جاری نسبت به بدهی­های جاری است. نسبت بین محدوده واقعی برای شرکتهای ساخت و ساز است. هر نسبتی کمتر از این محدوده،زمینه نگرانی در مورد حذف گردش مالی را ایجاد خواهد نمود(هالت و همکاران،۱۹۹۵).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نسبت سودآوری^[۱۲۹]: توانایی شرکت در به دست آوردنه سود به وسیله نسبت سودآوری نشان داده می­ شود. با استناد از این نسبتها عملکرد کل شرکت و مدیریت آن ارزیابی می­ شود. با این نسبت­ها به بازده شرکت از دیدگاه­ های متفاوت ذیل توجه می­ کنند: ۱) از نظر سود هر سهم ۲) بر اساس هر ریال فروش؛ ۳) برمبنای هر ریال از دارایی ها؛ ۴) بر اساس هر ریال از حقوق صاحبان سهام شرکت. با بهره گرفتن از نسبت سود پرداختی^[۱۳۰]، سود نقدی را که به سهامداران می­پردازند، به صورت درصدی «از سود هر سهم» بیان می­ کنند. برای محاسبه این نسبت، «سود تقسیمی هر سهم» را به «سود هر سهم» تقسیم می­ کنند(جهانخانی و پارسیان، ۱۳۸۵).
کفایت ضمانت نامه­ ها و معاهدات بانکی^[۱۳۱]: رویه­های معمول برای انعقاد قرارداد فیمابین کارفرما و شرکت پیمانکاری جهت اجرای پروژه­ های مهم، مستلزم تضمین معاهدات مالی شرکت پیمانکار از طرف موسسه مالی (بانک) می­باشد. ارزش و هزینه بسیار زیاد پروژه­ ها و همبستگی و وابستگی متقابل مراحل گوناگون اجرای یک طرح صنعتی، ریسک زیادی را برای یک شرکت کارفرما به همراه دارد و ضمانت نامه ها و قیود بانکی موجب بالاتر رفتن اطمینان شرکت کارفرما نسبت به تضمین پروژه توسط پیمانکار می­شوند. همچنین بر این اساس، ضرر و زیان کارفرما در صورتیکه شرکت پیمانکار به هر دلیل قادر به تکمیل پروژه مورد نظر نباشد از جانب بانک طرف قرارداد پرداخت خواهد گردید.
وضعیت بانکی، دلالت بر توانایی­های مدیریت مالی پیمانکاران و روابط آنها با بانکی دارد که در صورت بروز مشکلات جریان نقدینگی،‌ می ­تواند آنها را قادر به فراهم کردن دارایی و پشتوانه مالی لازم نماید. وضعیت تضمین پرداخت خسارت(وجه الضمان)، قابلیت پیمانکاران در فراهم کردن ضمانت­نامه برای پروژه­ای با نوع و اندازه معین را می­سنجد(هاتوش و اسکیتمور، ۱۹۹۸).
سوابق گردش مالی: سوابق گردش مالی ، برای یک دوره معین با افزایش در گردش مالی که نمایانگر رشد است،‌ بازتاب دهنده کسب وکار یک شرکت است. افزایش سالانه گردش مالی وابسته به مدیریت سازنده بوده و می ­تواند نتیجه افزایش سودآوری و گسترش فعالیت­های شرکت به وسیله حداکثر ساختن فرصت­های حضور در بازار باشد. به این وجود، ارزیابی رشد به آسانی مقدور نمی ­باشد. شرکت­هایی که در حال ورشکست شدن هستند، ممکن است گردش مالی خود را به وسیله تجارت زیاد از حد به عنوان تلاش نهایی برای ایجاد نقدینگی در گردش افزایش دهند. افزایش یکنواخت گردش مالی یک نشانه مثبت است، در صورتیکه به همراه عوامل دیگری مورد ارزیابی قرار می­گیرد و این ارزیابی موارد نامطلوب فوق را در صورت وجود نمایان می­سازد( هالت و همکاران، b1994).
افزایش، کاهش و یا ثابت بودن گردش مالی را می­توان به وسیله میانگین این شاخص در دوره پنج سال گذشته ارزیابی کرد(ساوالهی و همکاران، ۲۰۰۷).
معیار ظرفیت انجام پروژه­ های جدید: از مسائل بسیار مهم و تاثیر­گذاری که شرکتهای کارفرما در ارتباط با پیمانکاران در نظر می­گیرند، ظرفیت خالی در مجموعه شرکت مربوطه متناسب با نوع و اندازه پروژه مورد نظر است. در یک تعریف مختصر، ظرفیت کار نشان می­دهد که پیمانکار در یک زمان واحد کارهای زیادی برای انجام داشته باشد(ان جی و همکاران، ۱۹۹۹). در صورتیکه شرکت پیمانکار ظرفیت آزاد در تجهیزات، منابع انسانی و منابع مالی خود برای پذیرش پروژه­ای با خصوصیات مفروض را دارا نباشد، اجرای پروژه در قالب هزینه، زمان و کیفیت مورد نظر کارفرما با مخاطرات جدی مواجه می­ شود. این معیار از طریق دو شاخص زیر مورد ارزیابی قرار می­گیرد:
حجم کاری فعلی: این شاخص نشانگر این است که فراهم بودن منابع برای یک پروژه ویژه، منوط به حجم کاری در مدت زمان استمرار ساخت و ساز می­باشد(فونگ و چوی، ۲۰۰۰). به طور نمایان و محسوس اینگونه پنداشته می­ شود که هراس شرکتهای کارفرما از ناتوان بودن پیمانکار در تکمیل یک پروژه به علت داد­و­­ستد کردن بیشتر از ظرفیتهای مالی، استدلالی بنیادی در اهمیت این شاخص است. این شاخص به منظور تشخیص هر­گونه افزایش جدید در حجم کاری پیمانکار، باید در حین مدت زمان ارزشیابی پیشنهادات ارزیابی گردد(هالت و همکاران، c1994). هدف از بررسی حجم کاری پیمانکار، برطرف کردن خطر عدم موفقیت نشات گرفته از حجم کاری بیش از اندازه یک پیمانکار است(پالانیزواران و کومارازوامی، ۲۰۰۱). این شاخص از جنس هزینه می­باشد، بدین معنا که حجم کاری فعلی بیشتر، مطلوبیت کمتری را برای تصمیم­گیرنده به همراه دارد.
حجم کاری آتی: این شاخص در حقیقت تکمیل کننده شاخص حجم کاری فعلی می­باشد. اهمیت شاخص حجم کاری فعلی، باعث گردیده تا برخی از پژوهشگران پیشنهاد کنند تا ارزیابی این شاخص در آخرین مراحل بررسی پیشنهادات صورت گیرد تا کوچکترین افزایش در حجم کاری پیمانکار در مدت زمان پس از ارزیابی­های اولیه نیز آشکار شوند. این مسئله در مورد پروژه­ های بزرگ که برای اجرا نیازمند دوره زمانی طولانی­تری می­باشند اهمیت بیشتری را دارا می­باشد. حجم کاری از آنجایی حائز اهمیت است که به طور معمول بین زمان انعقاد قرارداد و شروع عملیات اجرایی پروژه یک فاصله زمانی وجود دارد و ممکن است تغییراتی در حجم کاری فعلی پیمانکار در مدت ایجاد شود. برای مثال در مواردی ممکن است پروژه ­هایی که پیمانکار از زمان انعقاد قرارداد جدید در حال انجام دادنشان بوده، در زمانی کوتاه تکمیل گردند و در نتیجه حجم کاری پیمانکار، کاهش یابد و در زمان شروع اجرای پروژه جدید با مشکل تراکم بیش از اندازه حجم کاری مواجه نگردد. بلعکس، در برخی موارد، این امکان وجود دارد که شرکت پیمانکار درتعهد انجام پروژه یا پروژه ­هایی را در آینده نزدیک تقبل کرده و در این زمینه قرارداد­هایی را منعقد کرده باشد، در این صورت افزایش بیش از حد حجم کاری پیمانکار در زمان اجرای پروژه مورد نظر می ­تواند تاثیراتی منفی بر زمان، هزینه و کیفیت مطلوب کارفرما داشته باشد. از این رو این شاخص توسط برخی از مراجع برای انتخاب و ارزیابی پیمانکاران پیشنهاد گردیده است. برای مثال در الگوی ارزیابی مقدماتی مورد استفاده در شرکت حمل و نقل ریلی انبوه هنگ کنگ^[۱۳۲](MTRC) هر دو شاخص حجم کاری فعلی و حجم کاری آتی مورد استفاده قرار می­گیرند(پالانیرواران و کومارازوامی،۲۰۰۱).
معیار سازمان و مدیریت^[۱۳۳]: این معیار با رویکردی نظری دلالت بر خصوصیات و ویژگی­های مرتبط با سازمان و مدیریت یک شرکت پیمانکار دارد شناساگرهای^[۱۳۴] مدیریت در این معیار برای مثال از قبیل خط مشی ها و سیاست­ها، نظام (سیستم)، ثبت و ضبط ارتباطات و فناوری اطلاعات بوده و نشانگرهای سازمان نیز از قبیل ساختار و روش می­باشند(پالانیرواران و کومارازوامی،۲۰۰۱).
در این پژوهش، این معیار از طریق هشت شاخص زیر مورد ارزیابی واقع می­ شود:
صلاحیت و شایستگی مدیران عالی^[۱۳۵]: در بسیاری از مقالات مورد استناد، این شاخص و شاخص«شایستگی و صلاحیت صاحبان شرکت»^[۱۳۶] به مفاهیم نسبتاٌ مشابهی اشاره می­ کنند. درگیر شدن صاحبان شرکت در فرایند مدیریت بستگی به طبیعت و اندازه سازمان دارد. به عنوان مثال مدیر عامل یک شرکت خصوصی کوچک در کنار اینکه صاحب شرکت است، یک مدیر و عمیقا به امور روزانه شرکت آگاه است. در مقابل صاحبان شرکت­های بزرگ و عمومی سهامداران هستند که دخالت کمتری در فعالیت­های مدیریت شرکت دارند. بنابراین ارزیابی باید متمرکز بر مدیریت عالی شرکت باشد. ثانیاٌ به منظور کاربردی نمودن در حد امکان ارزیابی، نتایج تلاش­ های مدیریتی جهت شناسایی صلاحیت و توانایی سطوح مدیریت عالی سازمان مورد ارزیابی قرار می­گیرد.
سیستم و برنامه کنترل و تضمین کیفیت^[۱۳۷]: مشتریان نیازمند محصولاتی مطابق با نیازها و انتظاراتشان می­باشند. این نیازها و انتظارات از طریق خصوصیات محصولات بیان می­گردند که نیازمندی مشتری نامیده می­شوند. رویکرد سیستم مدیریت کیفیت، سازمان را به سمت تجزیه و تحلیل نیازمندی­های مشتری، و کنترل این فرایندها سوق می­دهد. سیستم مدیریت کیفیت می ­تواند چارچوبی را برای بهبود مستمر در جهت افزایش رضایتمندی مشتری تدوین نماید. سیستم فوق اطمینان لازم را به سازمان و مشتریانش از جهت توانایی سیستم در ارائه محصولاتی سازگار با نیازمندیهای آتی آنان می­دهد (استاندارد ایزو ۹۰۰۰، ۲۰۰۰)^[۱۳۸]. سیستم کیفیت از طریق نشانگرهایی مانند ایزو ۹۰۰۰، مدیریت کیفیت جامع^[۱۳۹] ، خط مشی کیفیت و ممیزی کیفیت سنجیده می-شود(پالینزواران و کومارازومی، ۲۰۰۱). هدف تعیین کیفیت و ملاحظات آن بر اساس معیارهای ارزیابی مقدماتی پیشنهاد شده توسط “آژانس توسعه ساخت و ساز^[۱۴۰]” استرالیا بدین شرح است:
هدف تضمین کیفیت بهبود بخشیدن به کیفیت و عملکرد محصولات و فرایندها در صنعت ساخت و ساز می­باشد. مقصود تشویق شرکتها برای کسب گواهی دسته سوم^[۱۴۱] است (پالینزواران و کومارازومی،۲۰۰۱). عناصر اصلی تضمین کیفیت بر وسعت مستند سازی و پیاده سازی سیستم کیفیت تمرکز دارند. ارزشیابی دسته سوم، یک ارزیابی و ثبت مستقل و جامع است که تحت دستور العمل و هدایت ایزو ۹۰۰۰ انجام می­گیرد و نیاز برای ارزشیابی چندگانه را بر طرف می­ کند(هالت و همکاران، a1994).
اندازه سازمان^[۱۴۲]: براساس دیدگاهی سنتی، تعداد و میزان افراد شاغل در یک سازمان نشان دهنده اندازه آن سازمان می­باشد، ولیکن امروزه نظریه پردازان سازمان و مدیریت، اندازه سازمان را مفهومی می­دانند که ارتباط تنگاتنگی با منابع در دسترس سازمان دارد. اندازه یک سازمان مقاطعه کار و صلاحیت و قابلیت منابع معمولا با یکدیگر همبستگی دارند. به عنوان یک معیار ارزیابی مقدماتی، اندازه، اطلاعات مقدماتی در مورد اینکه “آیا پیمانکار منابع کافی برای تقبل پروژه را دارا می­باشد” را به دست می­دهد(هالت و همکاران، b1994). به عنوان یک تعریف مختصر اندازه شرکت را می­توان معادل توانایی مالی (کارایی دارایی پایه تقسیم بر تعهدات و بدهیها) در نظر گرفت(هالت، ۱۹۹۶).در دسترس بودن منابع به عنوان برجسته ترین کارکرد اندازه واحد اقتصادی را همچنین می­توان از طریق تحلیل حجم کاری (داد و ستد بیش اندازه) و ظرفیت داد و ستد در ارتباط با سرمایه به کار گرفته شده تقسیم بر خالص دارایی، تعیین کرد(هالت و همکاران، b1994).
طرح و خط مشی ایمنی و سلامت^[۱۴۳]: اجرای پروژه­ های صنعتی و ساخت و ساز به طور بالقوه خطرات زیادی را برای نیروی انسانی درگیر به همراه دارد. این شاخص در بسیاری از تحقیقات به عنوان یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی و انتخاب پیمانکاران پروژه­ های صنعتی ارزشیابی شده است. به عنوان تعریفی مختصر، این شاخص نشانگر روش اجرای سیستم ایمنی و صلاحیت، ملاحظات اجرایی و… می­باشد(هالت، ۱۹۹۶). دستیابی به عیوب و تلفات صفر^[۱۴۴] در زمینه ایمنی و سلامت مستلزم بکارگیری سیستمی مدون برای پیاده سازی اصول و مبانی ایمنی و سلامت، طراحی فرایند­های ایمن و تدوین سیاستهایی به منظور اولویت بخشی به ایمنی و بهداشت شغلی کارگران می­باشد.
سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت بخشی از سیستم مدیریتی سازمان است که مدیریت مخاطرات مرتبط با ایمنی و بهداشت شغلی ناشی از کسب و کار سازمان را تسهیل می­نماید. این مقوله ساختار سازمان، فعالیت های برنامه ریزی، وظایف و اختیارات، روش های اجرایی فرایند ها و منابع لازم برای تعریف، اجرا، بازنگری و برقراری خط مشی ایمنی و بهداشت حرفه ای^[۱۴۵] سازمان را شامل می­گردد. عناصر سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی عبارتند از: خط مشی ایمنی و بهداشت حرفه ای، طرح ریزی، اجرا و عملیات، بررسی و اقدام اصلاحی و بازنگری مدیریت(استاندارد جهانی،اوسس،۱۹۹۹)^[۱۴۶].
قابلیت و توانایی مدیریت پروژه^[۱۴۷]: این شاخص بر اساس تعداد پرسنل متخصص، شیوه کنترل پروژه و دستور العمل های نظارتی، در دسترس بودن نرم افزار مدیریت پروژه، کنترل هزینه و سیستم گزارش دهی و قابلیت رویارویی با شرایط پیش بینی نشده ارزشیابی می­ شود(ونگ و همکاران،۲۰۰۳). مدیریت پروژه سازمانی عبارت است از مدیریت سیستماتیک پروژه ها، برنامه ها و پرتفولیو در راستای کسب اهداف استراتژیک سازمان، مفهوم مدیریت پروژه سازمان بر پایه این عقیده استوار است که یک نوع رابطه ای بین توانایی سازمانی در مدیریت پروژه، مدیریت برنامه و مدیریت پرتفولیو و اثرات آنها بر اجرای استراتژی سازمان وجود دارد. درجه توانایی هر سازمان در بکارگیری یکپارچه الگوهای مدیریت پروژه، بلوغ مدیریت پروژه سازمان^[۱۴۸] نامیده می­ شود(انیستیتو مدیریت پروژه،۲۰۰۳).
گرایش و تمایل به وعاوی قضایی^[۱۴۹]: درک این مطلب که «آیا پیمانکار حالتی تدافعی یا تهاجمی در ارتباط با ادعاهای موجود دارد یا خیر» مشکل می­باشد.
علاوه بر این در مورد این پیش داوری ها، در مورد اعتبار ادعاها یا دفاعیه ها کار اشتباهی است. یک رابطه قوی بین تمایل به دعاوی قضایی و ادعاهای پیمانکار وجود دارد و این ادعاها توسط هزینه مازاد(درصدی از مازاد هزینه قرارداد که صرف ادعاهای پیمانکار می­گردد) تعیین می­ شود. زمانیکه این اطلاعات همراه با جزئیات بدهیهای جاری یا اخیر مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند، منابع ارزشمندی جهت ارزیابی ادعاها و یا تمایل به دعاوی قضایی پیمانکار در اختیار کارفرما قرار می­ دهند(هالت و همکاران، ۱۹۹۵). این معیار را می­توان با بررسی دعاوی حقوقی جاری پیمانکار و آگاهانه بودن^[۱۵۰] ادعاها مورد ارزشیابی قرار داد(هالت، ۱۹۹۶).
برنامه تفصیلی آموزش کارکنان^[۱۵۱]: آموزش های دوره ای و تخصصی کارکنان تاثیر مثبت و سازنده ای در به روز نگه داشتن قابلیت‌ها و توانایی های ایشان و ارتقا مستمر سطح دانش و آگاهی آنان دارد. این امر توان رقابتی سازمان و افزایش کیفیت محصولات را به ارمغان خواهد آورد. برنامه تفصیلی آموزش پرسنل را می­توان از طریق وسعت برنامه تفصیلی و آموزشهای وابسته به ادارات داخلی ارزشیابی کرد(هالت، ۱۹۹۶). این برنامه­ ها شامل مدیران سازمان نیز می­گردند. این امر به طور کلی مورد تصدیق قرار گرفته است که مدیران خوب، اینگونه به دنیا نیامده اند بلکه آموزش دیده اند و اهمیت این مطلب از این بابت که صاحبان شرکت­ها لزوم یک برنامه تفصیلی آموزش برای اداره کردن شرکت را به روشنی اظهار کرده اند تقویت می­ شود (هالت و همکاران،c1994).
صلاحیت و قابلیت مدیران اجرایی^[۱۵۲]: از مهمترین عوامل تاثیر گذار بر نحوه و کیفیت اجرای پروژه­ های شهرداری، حضور مدیران اجرایی توانمند در کلیه مراحل فرایند اجرای پروژه است. این فراد شامل پرسنل کلیدی^[۱۵۳]، سرپرستان^[۱۵۴] و مدیران گارگاه^[۱۵۵] می­باشند. پروژه های اجرا شده پیشین تایید می­ کنند که مدیریت محل اجرای پروژه عاملی تعیین کننده برای نتیجه موفقیت آمیز یک پروژه می­باشد. چهار ناحیه کلیدی برای ارزیابی شناسایی شده اند:
صلاحیت علمی: مدیرانی که از شایستگی­های علمی (برای مثال مدارج تحصیلی) بالاتری بهره مند هستند، افرادی هستند که عملکرد بهتری دارند.
محدوده سنی: مدیران جوان­تر به طور معنی داری عملکرد بهتری را نشان می­ دهند. این مسئله به علت این است که آنها آسانتر با تغییرات انطباق پیدا می­ کنند، از صلاحیت علمی و تحصیلات بالاتری برخوردار هستند و همت عظیم تری را برای پیشرفت دارا می­باشند.
تجارب برون مرزی(خارج از کشور): وابستگی معنی­داری در میان مدیرانی که عملکرد خوبی داشته و دارای تجربیات برون مرزی می­باشند تشخیص داده شده است (هالت و همکاران، b1994).
معیار عملکرد گذشته^[۱۵۶]: عملکرد گذشته راهنمایی است برای عملکرد محتمل در آینده، و توانایی پیمانکار برای اجرای یک قرار داد را روشن می­سازد(فونگ و چوی، ۲۰۰۰). بررسی تجربه گذشته یک پیمانکار به صاحبان پروژه (کارفرما) نشان می­دهد که پیمانکار چه پروژه ­هایی را انجام داده است، اینکه آیا این پروژه­ ها به طور موفقیت آمیزی اجرا شده اند یا نه فقط با بررسی عملکرد مشخص خواهد شد. این جدایی میان تجربه و عملکرد به طور گسترده­تری توسط بیرل^[۱۵۷] با دلایل و مدارک مستند اثبات شده است (هالت و همکاران، b1994). معیار عملکرد گذشته سطح تخصص ابراز شده توسط پیمانکار را ارزیابی می­ کند (سینگ و تیونگ، ۲۰۰۶). عملکرد گذشته در چارچوب زمان، امور مالی و هزینه ها و کیفیت نشان داده می­ شود (پالانیزواران و کومارازوامی،۲۰۰۱). نظریه سنجش اطلاعات^[۱۵۸] تصریح می­ کند که عملکرد گذشته، عملکرد آینده را تعیین می­ کند(کاشیواگی^[۱۵۹] و بایفیلد^[۱۶۰]،۲۰۰۲).
در این پژوهش این معیار توسط نه شاخص زیر ارزیابی می­ شود:
عدم موفقیت به اتمام رساندن پروژه یا قراردادهای قبلی^[۱۶۱]: در ارزیابی مقدماتی پیمانکار باید مشخص گردد که آیا پروژه­ای را به اتمام نرسانده است؟ یا در حال حاضر آیا پروژه اش توسط کارفرما متوقف شده است؟ و یا قبل از شروع به کار، پروژه از پیمانکار باز پس گرفته شده است؟ (تاپکو،۲۰۰۴). علل عدم موفقیت در تکمیل یک پروژه پیچیده هستند، ولیکن این یک هشدارآشکار ومشهود در ارتباط با قابلیت اعتماد پیمانکار می­باشد(فونگ و چوی،۲۰۰۰). عدم موفقیت در اتمام رساندن یک قرارداد به معنای ناتوانی در به پایان رساندن پروژه به علت عملکرد می­باشد(هالت،۱۹۹۶). به طور ایده آل یک پیمانکار وظایف خود در قبال یک قرارداد را تکمیل می­ کند و کارفرما عملکرد اینچنین پیمانکار را از طریق پرداخت حق الزحمه جبران می­ کند. در شرایطی که یک قرارداد از پیمانکار باز پس گرفته شود، “خاتمه کار به علت عملکرد” می­باشد(هالت و همکاران،b1994).
کیفیت واقعی به دست آمده در پروژه­ های قبلی^[۱۶۲]: در ارزیابی مقدماتی پیمانکاران، باید سوابق عملکردی آنان را از نقطه نظر کیفیت پروژه­ های مشابه تکمیل شده، مورد ارزیابی قرار داد(پالانیزواران و کومارازوامی،۲۰۰۱). بنیاد و اساس کیفیت واقعی به دست آمده، پی­آمد خوب کیفیت در نتیجه برنامه کنترل کیفی فراگیر و خط مشی کنترل کیفیت می­باشد (فونگ و چوی،۲۰۰۰). کیفیت واقعی به دست آمده در پروژه های قبلی را می­توان از طریق استعلام از دو کارفرمای پیشین ارزیابی کرد(هالت،۱۹۹۶). این شاخص درجه خرسندی کارفرمایان قبلی از کیفیت کارهای سابق را مورد بررسی قرار می­دهد(هالت و همکاران،b1994).
عملکرد ایمنی و سلامت در پروژه­ های قبلی^[۱۶۳]: این شاخص عموما از طریق بررسی پیشینه سوابق ایمنی و سلامت و انجام گرفتن پیشگیریها در زمینه ایمنی و بهداشت در پروژه­ های قبلی ارزیابی می­گردد(ان جی و اسکیتمور،۱۹۹۹). یک بررسی در ارتباط با ایمنی کارگاه­های ساختمانی^[۱۶۴] در هوندراس^[۱۶۵] فقدان قابل توجه آگاهی نسبت به اهمیت ایمنی را در تمامی سطوح صنعت ساخت و ساز نشان داد. سوالاتی در ارتباط با درجه اصلاح تجربیات (EMR)^[166] و نرخ حوادث و اداره کل ایمنی و سلامت شغلی (OSHA)^[167] به هر حال می ­تواند اطلاعات لازم درباره عملکرد ایمنی پیمانکاران را حاصل کند (هاتوش و اسکیتمور،a1997).
ارتباط با پیمانکاران فرعی^[۱۶۸]: نحوه کیفیت ارتباط شرکت پیمانکار با پیمانکاران فرعی در ایجاد هماهنگی، پیدا کردن سریع راه حل های مناسب برای مشکلات زمان اجرای پروژه و شفافیت انتظارات موثر است و نهایتا تاثیر مطلوبی بر عملکرد زمانی و هزینه ای پیمانکار خواهد داشت. در یک توصیف مختصر برای ارزشیابی ارتباط با پیمانکاران فرعی باید مشخص شود که آیا یک رابطه ناسازگار به علت خطا و اشتباه پیمانکار، بین این شرکت و پیمانکاران فرعی وجود دارد یا نه؟(ان جی و اسکیتمور،a1999).
گرایش نسبت به ادعای خسارت کردن(Claims) و منازعات قراردادی^[۱۶۹]: منظور از سوابق ادعاها و منازعات قراردادی، سوابق ادعاهای ناموجه پیمانکاران در پروژه های قبلی می­باشد(ان جی و اسکیتمور،۱۹۹۹).هاتوش و اسکیتمور(۱۹۹۸) اظهار داشتند که انتخاب پیمانکار بر مبنای پایین­ترین قیمت پیشنهادی یکی از دلایل اصلی مشکلات تحویل(تکمیل) پروژه­ ها می­باشد، از آنجاییکه پیمانکاران ناامیدانه قیمتهای پایینی را به وسیله کاهش کیفیت کار اعلام می­دارند، به امید جبران آن از طریق تسلیم کردن ادعانامه­ها هستند(سینگ و تیونگ،۲۰۰۵).
میزان پروژه­ های تکمیل شده با تاخیرات زمانی^[۱۷۰]: این شاخص عملکرد زمانی در پروژه­ های قبلی را مورد ارزیابی قرار می­دهد. تاخیر در اجرا و تکمیل پروژه­ های صنعتی، خسارت و زیانهای قابل توجهی را در پی دارد. هر چقدر میزان پروژه­ های قبلی پیمانکار که بر طبق جدول زمانبندی مربوطه اجرا نشده (به اتمام نرسیده) بیشتر باشد نشانگر بالا بودن تاخیرات زمانی^[۱۷۱] و عملکرد زمانی نامناسبتر می-باشد. برای ارزشیابی این شاخص می­توان از دو کارفرمای پیشین استعلام نمود (هالت،۱۹۹۶). پیمانکاران در مواردی که تاخیرات زمانی ناشی از رویدادهای خارج از کنترل آنها می­باشد نباید جریمه شوند(هالت و همکاران،b1994). این مورد، به عنوان نقاط ضعف عملکرد زمانی پیمانکار در نظر گرفته نمی شوند. به اعتقاد برخی از پژوهشگران، این شاخص تا اندازه­ای نشان­دهنده عملکرد هزینه ای پیمانکار نیز می­باشد.
حجم و نوع کارهای ارجاع شده به پیمانکاران فرعی^[۱۷۲]: در زمینه ارجاع کار به پیمانکاران فرعی توسط شرکت­های پیمانکار، باید حجم و نوع کارهای ارجاعی معمول مشخص گردند(ان جی اسکیتمور،۱۹۹۹). پالانیزواران و کومارازوامی(۲۰۰۱)، ارجاع کار به پیمانکاران فرعی را از نشانگرهای(شاخصهای) محدودیتها برای ارزیابی مقدماتی پیمانکاران معرفی می­ کنند. مهدی^[۱۷۳] و همکاران(۲۰۰۲) نوع و درصد کارهایی که به پیمانکاران فرعی ارجاع داده شده است را از عناصر موثر در استراتژی کاری شرکت پیمانکار می­دانند. در چارچوب ارزیابی پیشنهادات ارائه شده توسط السوگایر^[۱۷۴] (۱۹۹۹)، بکارگیری پیمانکاران فرعی فاقد صلاحیت و ارجاع درصد زیادی از کارهای پروژه به پیمانکاران فرعی، از عوامل منفی تاثیرگذار در ارزیابی پیشنهادات محسوب می­شوند.
ارتباط با کارفرمایان قبلی: کیفیت و چگونگی ارتباط شرکت پیمانکار با کارفرمایان قبلی نشان دهنده تلاش و انگیزه مثبت پیمانکار برای پیشرفت اجرای پروژه و هماهنگی با نیازها و انتظارات کارفرما می­باشد. در صورتیکه شرکت کارفرما در گذشته تجربه کاری در زمینه اجرای پروژه های مربوطه را با پیمانکار مورد نظر نداشته است، اطلاعات مورد نیاز برای ارزشیابی این شاخص را می­توان از شرکت­های دیگری که کارفرمایان این پیمانکار در پروژه های قبلی بوده ­اند به دست آورد. بر اساس این دیدگاه فونگ و چوی (۲۰۰۰)، اختلافات و مشاجره­های جدی گذشته منجر به از بین رفتن اعتماد متقابل می­شوند و انتقال اطلاعات و تمایل مصالحه را تضعیف می­ کنند. ان و اسکیتمور(۱۹۹۹) هر گونه روابط ناسازگار با کارفرما به علت خطا و اشتباه پیمانکار را در ارزشیابی این شاخص موثر می­دانند.
متجاوز شدن هزینه های پروژه از مقادیر برنامه ریزی شده^[۱۷۵]: این شاخص نشان دهنده عملکرد هزینه­ای و قابلیت پیمانکار در مدیریت و کنترل هزینه در پروژه های پیشین می­باشد. افزایش هزینه های اجرای پروژه بر اثر نحوه عملکرد پیمانکار می تواند مشکلات مالی زیادی را برای کارفرما به همراه داشته باشد. شرکت کارفرما ممکن است از عهده متجاوز شدن هزینه های پروژه نسبت به میزان برنامه ریزی شده بر­نیاید(فونگ و چوی،۲۰۰۰). فراتر رفتن هزینه ها نسبت به مقادیر برنامه ریزی شده در پروژه های قبلی را می­توان به وسیله استعلام از دو کارفرمای قبلی شرکت پیمانکار ارزشیابی نمود(هالت،۱۹۹۶). برای مقدار دهی به این شاخص، افزایش هزینه های پروژه صرفا در شرایطی که ناشی از عملکرد و یا اشتباه شرکت پیمانکار می­باشند لحاظ می­گردند. بعضی اوقات نحوه عملکرد شرکتهای کارفرما به همراه شرایط محیطی خارج از کنترل (برای مثال تحریم اتحادیه های صنفی)، موجب تاخیرات زمانی و فراتر رفتن هزینه ها می­شوند که این مشکلات کاملاٌ خارج از اختیار پیمانکار می­باشند(هالت و همکاران،c1994). افزایش هزینه های یک پروژه می ­تواند با ادعاهای شرکت پیمانکار مبنی بر اعلام خسارت در ارتباط باشد. پیمانکاری که در حال از دست دادن پول می­باشد، به طور گریز نا پذیری به دنبال یافتن راهی برای جبران کردن خسارت این وضعیت می­گردد. از این جهت، نیت پیمانکار از ادعای خسارت کردن باید مشخص گردد. همچنین باید مشخص گردد که آیا افزایش هزینه رخ داده است یا نه؟ اگر اینچنین است، چه درصدی از این افزایش هزینه­ها برای اقامه دعوی خسارت از جانب شرکت پیمانکار قابل استناد هستند(هالت و همکاران،b1994).
۴-۱-۲ معیارهای نهایی انتخاب پیمانکار
به منظور تعیین شاخص­ های مؤثر در انتخاب پیمانکار در واحد فضای سبز شهرداری از آزمون فرض فازی استفاده شد و بدین منظور پرسشنامه­ای که شامل ۳۳ معیار مطرح شده در بخش پیشین بود، طراحی و در اختیار ۳۵ نفر از کلیه صاحبنظران و کارشناسانی که سابقه کار در بخش ارزیابی پیمانکاران داشته اند قرار گرفت و از این تعداد ۳۰ پرسشنامه عودت داده شد، در این پرسشنامه از طیف هفت تایی لیکرت استفاده شد. از پاسخ دهندگان خواسته شد تا میزان اهمیت هر یک از معیارهای پیشنهادی را در فاصلۀ خیلی کم، کم، نسبتاٌ کم، متوسط، نسبتاٌ زیاد، زیاد و خیلی زیاد مشخص سازند؛برای هر کدام از معیارها، فرضیه های H₀ تا H₆ مطابق الگوی زیر تعریف شده و با بهره گرفتن از نظرات خبرگان، درجه تأیید هر کدام از فرضیات مشخص می­ شود.
H₀ : معیار … در رتبه بندی پیمانکاران از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.
H₁: معیار … در رتبه بندی پیمانکاران از اهمیت زیادی برخوردار است.
H₂: معیار … در رتبه بندی پیمانکاران از اهمیت نسبتاً زیادی برخوردار است.
H₃: معیار … در رتبه بندی پیمانکاران از اهمیت متوسطی برخوردار است.
H₄: معیار … در رتبه بندی پیمانکاران از اهمیت نسبتاً کمی برخوردار است.
H₅: معیار … در رتبه بندی پیمانکاران از اهمیت کمی برخوردار است.
H₆: معیار … در رتبه بندی پیمانکاران از اهمیت خیلی کمی برخوردار است.
سپس مطابق جدول ۴-۱ معیارهایی که شرط را ارضا کردند، به عنوان معیارهای نهایی شناسایی شدند.
جدول شماره ۴-۱: مهم ترین معیارهای مؤثر در انتخاب پیمانکار، منتج از آزمون فرض فازی

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) از خانه به درآمد و به نزدیک عبدالرّحمن عوف شد و او را گفت: دیناری زر به قرض مرا ده. عبدالرحمن دست در کیسه کرد و دیناری از آن برداشت و به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) داد. او بستد. امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به بازار آمد تا چیزی بخرد. مقداد را بر سر راه دید از حالش جویا شد، دیناری که به قرض گرفته بود به او داد و گفت: تو اولی تری که تو چهار روز است که چیز نیافته‏ای و ما سه روز. مقداد آن بستد و برفت، امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به مسجد رسول (صلی‌الله علیه و آله) آمد. در شأن او و این قصّه، آیت آمده بود که: «وَیُؤثِرُونَ عَلی اَنْفُسِهِمْ وَلَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَهٌ وَ…»^[۲۴۳].

4. 4. پیوستن دو دریا

میبدی در تفسیر آیه‌ی «مَرَجَ الْبَحْرَینِ یَلْتَقِیان»^[۲۴۴] نوشته است: مقصود از بحرین، فاطمه (علیها السلام) و علی (علیه‏السلام) است و بینهما برزخ محمّد (صلی‏الله‏علیه‏و‏آله) «یَخْرُجُ مِنْهُما اللُّؤلُؤُ وَالْمَرْجان»، الحسن والحسین (علیهماالسلام) است.
و نیز گفته‏اند: «از تخصیصات و تشریفات آدمی یکی آن است که در نهاد وی دو بحر آفریده‏اند؛ یکی بحر سرّ، دیگر بحر دل، این اشاره است به آیه‌ی «مرج‏البحرین» و بحرین اینجا خوف‌ورجاست، عامّه ی مسلمانان را و بحر قبض و بسط، خواص مؤمنان را و بحر هیبت و انس، انبیاء و صدیقان را»^[۲۴۵].

5. 5. حضرت فاطمه (علیها السلام) خاتون قیامت

کلام میبدی
میبدی در تفسیر آیه‌ی شریفه «اِنَّما وَلِیُّکُمُ اللّه‏ وَ رَسُولُهُ»^[۲۴۶] با استناد به حدیث «مَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَعَلِیُّ مُولاه»، ولایت دین را اجلّ ولایات می‏داند و در فضیلت علی (علیه‏السلام) چنین می‏نویسد:
«علی مرتضی ابن عمّ مصطفی (صلی‌الله علیه و آله) شوهر خاتون قیامت فاطمه زهرا (علیها السلام) که خلافت را حارس بود و اولیاء را صدر و بدر بود…»^[۲۴۷].
در تفسیر کشف‏الاسرار علاوه بر آنچه گذشت، نام و یاد حضرت فاطمه (علیها السلام) مکرر آمده است^[۲۴۸]. برای کوتاهی سخن به ذکر پاره‏ای بسنده شده است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

تأکید احادیث و هم‌آوازی علمای اهل سنّت با شیعیان در دوستی اهل‏بیت (علیهم‌السلام) موجب پیدایش اشعاری در مدح حبیبه‌ی خدا، حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام) شده است که گزیده‌ای از آن اشعار را می‏توان در کتاب مناقب فاطمی^[۲۴۹] مشاهده نمود، البته انعکاس انوار ولایت از مشکوه وجود حضرت زهرا (علیها السلام) در لابه‏لای دیوان شاعران نیک‏نهاد ما به چشم می‏خورد. از آن شمار است شعر عطار نیشابوری که در آن ماجرای بیان احوال فاطمه (علیها السلام) به رسول اکرم (صلی‌الله علیه و آله) و تعلیم تسبیح نماز به صدیقه کبری آمده است. پاره‏ای از آن ابیات چنین است:
فاطمه خاتون جنت ناگهی
یک کنیزک از تو می‏خواهم صله
تا کی‏ام از آس چندین غم رسد؟
آس کردن خود چه کار من بود
بود آن ساعت غنیمت بی‏شمار
هیچ نگذاشت از برای فاطمه
گفت این بهتر تو را زآن جمله چیز
انس حضرت جانفزایت بس بود
پیش سیّد رفت در خلوتگهی
گفت کرد از آس دستم آبله
تا مرا از آس رنجی کم رسد
آس گردونم چو یک ارزن بود
وی عجب در پیش صدر روزگار
دست بگشاد و ببخشید آن همه
یک دعاش آموخت زیبا و عزیز
تا که تو هستی خدایت بس بود^[۲۵۰]
در تعلیم تسبیح حضرت فاطمه زهرا (علیهاالسلام) نوشته‏اند: «پس از مراسم باشکوه شب ازدواجِ آن حضرت که همسران پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) وزنان مهاجر و انصار همه به خانه‏های خود برگشتند، فقط اسماء نزد آن حضرت ماند، چون حضرت فاطمه (علیهاالسلام) از خدمت چندین روزه‌ی اسماء شرمگین بود، تقاضای خادمه‏ای کرد، پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) فرمود: خادمه‏ای خواهی یا چیزی که از خادمه بهتر باشد؟ گفت: و آن چیست یا رسول‏اللّه‏؟ گفت: آن‌که به عقب هر نماز سی‏وچهار بار تکبیر کنی و سی‏وسه بار تسبیح و سی‏وسه بار تحمید، این بر زبان صد است و در ترازو هزار، یا فاطمه هیچ‌کس نباشد که هر بامداد و شبنگاه این تسبیح بکند و الا خدای تعالی او را مهمات دنیایی و آخرتی کفایت کند»^[۲۵۱].
آنچه برای ما پس از سپری شدن قرن‌ها شایان توجّه می‏باشد این است که رسول اکرم (صلی‏الله‏علیه‏و‏آله) به‌جای بخشش خادمه، تسبیحی تعلیم فرزندش نمود که فیض آن جاودانه است، چنان‌که هم‌اکنون، امّت اسلام تسبیح حضرت زهرا (علیهاالسلام) را بعد از هر نماز می‏خوانند و نام آن دخت پارسا و انسیّه حورا تا آفتاب می‏درخشد و مسلمانی نماز گزارد برجاست و از برکات آن تسبیح و تحمید روح مقدسش بهره‏مند می‏گردد. زندگانی کوتاه حضرت فاطمه زهرا (علیهاالسلام) نمودار نورانی صفات حسنه است.
انعکاس احادیث نبوی و سخنان ائمه‌ی هدی (علیهم‌السلام) در تفسیر روض‏الجنان و کشف‏الاسرار نمایانگر گوشه‏ای از فضایل زهرای مرضیه (علیهاالسلام) است و این سخن درست است که بزرگان علم و ادب و عرفان و کلام… از بیان شأنی از شئون این گوهر تابناک و اسوه ی راستین اسلام ناتوان‌اند و در این مقام ابیات زیر بیان حال همگان است که گفت:
عقل در شرح شما شد بوالفضول وصف تو بگذشت از قدر عقول^[۲۵۲]
۳-۴- امام حسن و امام حسین (علیهما السلام)
قلب اولیاء خدا تجلی گاه آیات قرآن و همه ی شئون حیات وآیینه ی تمام نمای آیات الهی است. امام حسین (علیه السلام), آن حجت آسمانی و قرآن ناطق, هر لحظه از حیات با برکتش تصویری از آیات قرآن بود. حسین ابن علی (علیه السلام) چنان زیست که اگر تاریخ زندگیش را چون صفحاتی گرد هم آریم چیزی جز قرآن کریم فرا هم نیاید. در نوشتار پیش رو آیه ای از قرآن را در آیینه ی حیات او به نظاره می نشینیم:
قرآن کریم می فرماید:
«إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ آدَمَ وَنُوحاً وَآلَ إِبْراهِیمَ وَآلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِینَ* ذُرِّیَّهً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ؛ تحقیقاً خداوند، آدم و نوح و آل ابراهیم و آل عمران (علیهم السلام) را بر جهانیان برگزید و انتخاب فرمود. آنان ذرّیه و دودمانى بودند که بعضى از بعض دیگر به وجود آمدند و خداوند، شنواى دانا است»^[۲۵۳].
آیه ی نخست، به وضوح دلالت مى‏ کند بر این که خداوند براى این بزرگواران، فضیلت و مزیّت قائل است و هر یک از آنان ویژگى‏هایى داشته‏اند که موجب شده است خداوند بزرگ و حکیم، آنان را از میان مردم انتخاب کند.
از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که:
محمد بن اشعث بن قیس کندى (لعنه اللَّه) به امام حسین (علیه السلام) گفت: اى حسین بن فاطمه! چه حرمت و احترامى براى تو از رسول خدا (صلى الله علیه و آله) است که براى غیر تو نیست؟ حضرت این آیه را قرائت فرمود: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ آدَمَ وَنُوحاً وَآلَ إِبْراهِیمَ وَآلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِینَ* ذُرِّیَّهً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ …» آن‏گاه فرمود: «و اللَّه که محمد (صلى الله علیه و آله) از آل ابراهیم است و تحقیقاً عترت هدایت کننده، از آل محمد (صلى الله علیه و آله) هستند».
امام حسین (علیه السلام) در پاسخ این سؤال محمد بن اشعث که چه حرمتى براى شما است که دیگران ندارند، پس از قرائت آیه ی یاد شده، توضیح مى‏دهد که محمد (صلى الله علیه و آله) از آل ابراهیم‏ است - که خداوند انتخاب کرده و اختیار فرموده است- و با این آیه، به اثبات رساند که ما عترت پیامبر اسلامیم و پیامبر هم از آل ابراهیم است؛ در نتیجه، ما از آل ‏ابراهیم هستیم. این است آن حرمت و پیوندى که ائمه ی طاهرین (علیهم السلام) با رسول خدا (صلى الله علیه و آله) دارند و ویژه آن بزرگواران و فرزندان و بستگان آنان است^[۲۵۴].
اکنون بنگریم که خداوند بزرگ، این خاندان مکرّم و معظّم را انتخاب کرده است و همه مى ‏دانیم که خداوند پاک‏ترین و منزّه ‏ترین را بر مى‏ گزیند. پس آل محمد (صلى الله علیه و آله) و امامان شیعه، پاک‏ترین افراد و منزّه ‏ترین اشخاص و نخبگان انسانیت اند و بدین رو، خداوند حکیم آنان را انتخاب فرموده است^[۲۵۵].
۱-۳-۴- امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام) در کشف الاسرار
این دو بزرگوار دو دلداده ی رسول خدایند. با توجه به شرایط زمانی و مکانی، هرکدام به نوبه ی خود چراغ هدایت جدّ بزرگوار خویش را به دست گرفتند و مشتاقان سعادت را به صراط مستقیم رهنمون شدند. مردم در زمان حیات رسول خدا (صلى الله علیه و آله) میزان عشق و علاقه ی ایشان را به دو نواده ی عزیز خود به چشم دیده بودند. میبدی در تفسیر خود روایاتی از این دو امام بزرگوار باهم و هم به صورت تنها می آورد که به بیشتر نمونه های آن در زیر اشاره می کنیم.
کلام میبدی^[۲۵۶]
و عن عبدالله بن بریده عن ابیه قال : کان رسول الله یخطب فجاء الحسن و الحسین (علیهماالسلام) قمیصان احمران یمشیان و یعثران. فنزل رسول الله (صلى الله علیه و آله) من المنبر فحملهما فوضعهما بین یدیه، ثمّ قال صدق الله «إنّما اموالکم و اولادکم فتنه …؛ روزی رسول خدا (صلى الله علیه و آله) مشغول خطبه بودند. آن دو عزیز صحنه را ببیند. که تازه به راه افتاده بودند وارد مسجد شدند. ایشان پس از چند قدم زمین خوردند.رسول خدا نتوانست ادامه دهد و از منبر پائین آمد و به سراغ حسنین (علیهماالسلام) خود رفت و آنان را در بغل گرفت ».
. این روایت یکی از مطالبی است که مورّخان و دانشمندان اسلامی از جمله میبدی در تفسیر خود آورده است. قضایای زیادی در نحوه ی برخورد رسول خدا (صلى الله علیه و آله) با این دو سبت خود نقل شده است، از جمله با شنیدن خبر شهادت این دو بزرگوار، هاله ای از غم دل او را فرا گرفت. مبیدی جریان را از زبان حفصه این گونه می آورد:
کلام میبدی^[۲۵۷]
«و روی عن حفصه ان النبی (صلى الله علیه و آله) صلعم دخل علیها ذات یوم فقام یصلّی ، فدخل عل اثره الحسن و الحسین (علیهماالسلام) ، فلما فرغ النبی صلعم من صاوته اجلس احدهما علی فخذه الیمنی و الاخرعلی فخذه الیسری ، وجعل یقبّل هذا مره یقبّل هذا اخری. فاذاً قد سد ما بین اسماء و الرض جبرئیل فنزل ، فقال : الجبّار یقرئک یا محمّد السلام ، و یقول : قد قضینا قضاء ، و جعلنا فیه بالخیار ، قضینا علی هذین (و اشار الی الحسن و الحسین) انّ احدهما یقتل بالسیف عطشاء ، والآخر یقتل بالسم.فإن شئت صرفته عنهما و لا شفاعه لک یوم القیامه ، و إن شئت امضیت ذلک علیهما و لک الشفاعه. قال : بل اختار الشفاعه؛ حفصه -همسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله)- گوید که روزی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بر من وارد شد، آنگاه مشغول به نماز گردید. حسن و حسین ( علیهماالسلام ) در پی او وارد شدند. رسول خدا (صلى الله علیه و آله) پس از فراغ از نماز، یکی از ایشان را بر روی پای راست و دیگری را بر روی چپ خود نشانید. گاهی حسن (علیه السلام) را می بوسید و گاهی بوسه بر رخسار حسین (علیه السلام) می زد. در این هنگام جبرئیل نازل شد و عرضه داشت: خدایت سلام تو را می رساند و می گوید: ما قضایی را مقرر داشته ایم و تو را در انتخاب آن مخیّر ساخته ایم.ما حکم کرده ایم که این دو -اشاره به حسن و حسین(علیهماالسلام)- یکی با لب تشنه به شمشیر شهید شود و دیگری با زهر به درجه ی شهادت رسد. اگر خواهی این حکم را از ایشان بر خواهیم داشت ولی دیگر از شفاعت روز قیامت برخوردار نخواهی بود وگرنه شفاعت برای تو خواهد بود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله): من شفاعت را برمی گزینم».
کلام میبدی^[۲۵۸]
«و قال السدی : لما قتل الحسین بن علی (علیه السلام) بکت علیه الاسماء. و بکاءها حمرتها؛ سدی می گوید: وقتی حسین بن علی (علیه السلام) کشته شد آسمان بر او گریست و گریه ی آن سرخی آسمان است».
بر حسین نه تنها زمین و آسمان گریست که تمام علم امکان برخود لرزید. او کسی است که پیامبران بر او (قبل از ولادتش) گریه کردند، زیرا اولین مرثیه بر او را خدا سرود. او ثارالله است و چراغ هدایت او تا قیام قیامت پرتو افشان خواهد بود.

با توجه به موارد بیان شده، کاملاً روشن است که مالکیت دولت بر اموال با مالکیت خصوصی اشخاص بر اموالشان متفاوت می‌باشد. مالکیت دولتی عموماً از حیث حاکمیتی و اداره امور بوده و مالکیت خصوصی در برخی آثار حقوقی اینگونه تعریف شده است: «حقی است که به موجب آن (علی‌القاعده) افراد بتوانند به نفع خود سلطه مالکانه بر اموال داشته باشند».^[۱۱]
بنابراین می‌توان گفت که مالکیت خصوصی، حقی است که اشخاص نسبت به اموال خود در حدود قوانین می‌توانند داشته باشند. مالکیت شخصی، سدی در برابر سلطه دولت و جامعه بر فرد است. مالکیت خصوصی، فرد را قادر می‌سازد که در برابر استبداد و خودکامگی بایستد و با قاطعیت از حیثیت و عزت‌نفس و آزادی خود دفاع کند.^[۱۲]
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

هم‌چنین می‌توان اینگونه تعریف کرد:
«ملکیت حقی است که به مقتضای آن، چیزی در تحت اراده شخصی قرار می‌گیرد، بطوری که حق به او اختصاص داشته و به موجب آن، بتواند هر گونه انتفاعی از آن برده و در حدود قانون در آن تصرف نماید».^[۱۳]
بند دوم: مبانی مالکیت خصوصی
مالکیت خصوصی افراد، دارای آنچنان اهمیتی می‌باشد که خداوند در قرآن کریم به آن اشاره نموده است. در قوانین مدون ما نیز این مهم، مورد توجه قرار گرفته است.

1. 1. قرآن کریم

«لِلهِ مُلْکُ السّموات و الارض و ما فِیهنّ»^[۱۴]، «مالکیت و فرمانروایی آسمان‌ها و زمین و آنچه در آنهاست، فقط در سیطره خداوند است».
این آیه در مقام بیان مالکیت اصلی و ذاتی خداوند نسبت به تمام عالم هستی- که مخلوق و مملوک انحصاری اویند- بوده و مالک حقیقی را خداوند می‌داند.^[۱۵]
با توجه به این آیه شریفه، مالکیت اصلی و مطلق از آن خداوند می‌باشد ولی خداوند پس از آن که انسان را بر جمیع مخلوقات خود برتری داد و کرامت بخشید، او را به عنوان خلیفه خود برگزید و امانتدار خویش قرار داد و او را نسبت به تصرف کردن در اموال و اشیاء مخلوق خود، مأذون ساخت.^[۱۶]
«خُذْ من اموالهم صَدَقَه»، «ای پیامبر از اموال مردم زکات بگیر»^[۱۷]
در این آیه، اصل مالکیت مفروض گرفته شده و حکم بر گرفتن زکات از مردم صادر شده است، حال که مردم مالک اموالشان هستند، باید زکات بدهند.
ادله زکات می‌گوید که بقیه‌ی مال پس از بیرون کردن زکات در تملک صاحب مال باقی می‌باشد.^[۱۸]
آیات ۷ و ۸ و ۱۱ و ۱۲ سوره مبارکه نساء نیز مالکیت خصوصی را بیان می‌کند.

2. 2. قانون اساسی

قانون اساسی به عنوان مهمترین قانون کشور، صریحاً به مالکیت خصوصی اشخاص اشاره نموده است.
اصل بیست و دوم ق.ا تصریح می‌دارد: «حیثیت، جان، حقوق، مسکن و شغل اشخاص از تعرض مصون است مگر در مواردی که قانون تجویز کند».
در این اصل، صریحاً مال افراد را برابر با جان او دانسته و به مالکیت افراد اشاره نموده است.
اصل چهل و چهارم ق.ا. بیان می‌کند: «نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران بر پایه سه بخش دولتی، تعاونی و خصوصی با برنامه‌ریزی منظم و صحیح استوار است و …».
اصل چهل و هفتم ق.ا. نیز مقرر می‌دارد: «مالکیت شخصی که از راه مشروع باشد محترم است. ضوابط آن را قانون معین می‌کند».
با عنایت به اصول بیان شده، مالکیت خصوصی در حدود مقررات قانونی دارای احترام و حمایت قانونگذار می‌باشد.

3. 3. قانون مدنی

قانون مدنی در ماده ۳۰ بیان می‌دارد: «هر مالکی نسبت به مایملک خود حق همه گونه تصرف و انتفاع دارد، مگر در مواردی که قانون استثناء کرده باشد». با وضع این ماده، به طور صریح مالکیت خصوصی افراد پذیرفته و به افراد در حدود قوانین، اجازه‌ی دخل و تصرف در اموالشان داده شده است.
نتیجه این که بر مبنای آیات قرآنی و قوانین، اشخاص دارای حق مالکیت با کلیه حقوق مربوط به آن می‌باشند و می‌توانند در اموال خود هر گونه دخل و تصرفی بنمایند مگر اینکه این دخل و تصرف خارج از محدوده قانونی باشد که متجاوز، دارای مسئولیت می‌گردد.
گفتار سوم: مفهوم دولت و سازمان‌های دولتی
در این پایان‌نامه، چگونگی تملک املاک اشخاص، توسط دولت و سازمان‌های دولتی با توجه به لایحه قانونی نحوه‌ی خرید و تملک اراضی و املاک و … بحث خواهد شد. لذا برای روشن شدن این که دولت کیست و سازمان‌های دولتی چه اشخاصی می‌باشند، به تبیین این مفاهیم می‌پردازیم.
بند اول: مفهوم دولت
دولت عبارت است از: «جمعی از افراد انسان که در سرزمینی معین تشکیل جامعه سیاسی داده و قدرت عالیه‌ای بر آن اعمال حاکمیت می کند».^[۱۹]
دولت به مفهوم نهاد نهادها، گسترده‌ترین کلیتی است که هم میدان‌گاه حقوق اساسی و هم موضوع مورد بررسی آن است. دولت، جامعه سیاسی سازمان یافته و نهادبندی شده‌ای ‌است که از سایر جوامع متمایز بوده و شخصیت مشخص و متمایزی از عناصر ترکیبی خود دارد. سایر نهادهای سیاسی از آن ناشی شده‌اند و در قالب این مفهوم وسیع جای دارند.^[۲۰]
به طور کلی دولت سه مفهوم دارد:
الف: دولت به معنی عام عبارتست از یک شخص حقوقی به صورت جامعه متشکل و متمرکز سیاسی که در قلمرو معینی مستقر بوده و از قدرت عالی و حیثیت بین‌المللی برخوردار است. عامل شخصیت حقوقی بیانگر وجود واقعی یا اعتباری دولت است که مردم و سرزمین و قدرت عالی را یکجا در بر دارد.
ب: دولت به معنی دیگر مترادف با واژه حکومت است و آن سازمان بسیار وسیعی است که اراده‌ی دولت را از قوه به فعل در می‌آورد. حکومت مرکب از مجموعه سازمان‌های اجتماعی است که برای تأمین روابط اجتماعی و حفظ انتظام جامعه و حراست از شخصیت انسان و در عین حال تأمین منافع و نیازمندی‌های عمومی به وجود آمده است.
ج: دولت در مفهوم اخص یا مفهوم کاربردی متعارف، مرادف قوه مجریه و جزیی از پیکره دولت است و به مجموعه سازمان‌های سیاسی، اداری گفته می‌شود که قوانین و مقررات حکومتی را توسط مدیران عالی اجرا و یا بر حسن اجرای آنها نظارت می‌کند.^[۲۱]
بنا به نظر برخی اساتید در زبان حقوقی ما دولت در معنی خاص، به مدیران کشور گفته می‌شود و سازمان اداری و اجرایی را دربر می‌گیرد و به معنی عام، مرادف با حکومت است و شامل تمام سازمان‌های اداری و قضایی و قانونگذاری می‌شود.^[۲۲]
بند دوم: مفهوم سازمان‌های دولتی
اداره، یک سازمان رسمی است که برای نیل به هدفی که معمولاً نفع عمومی را در بر دارد به وجود می‌آید. مانند یک شرکت دولتی که به طور نسبی هم هدف ارائه خدمت به مردم را تعقیب می‌کند و هم هدف سودآوری دارد این نوع سازمان‌ها را سازمان‌های عمومی می‌گویند.^[۲۳]
مجموعه واحدهایی که عهده‌دار خدمات اصلی یا ارجاعی هستند، در اصطلاح سازمان ارجاعی و اصلی وزارتخانه نامیده می‌شوند.^[۲۴]
در قوانین ایران، از مؤسسه عمومی تعریفی نشده است، لکن در مورد مؤسسه دولتی که از اقسام مؤسسه عمومی است، تعاریفی وجود دارد:
«مؤسسه دولتی واحد سازمانی مشخصی است که به موجب قانون ایجاد و به وسیله دولت اداره می‌شود»^[۲۵].
همچنین مؤسسه دولتی را می‌توان اینگونه توصیف کرد: «واحد سازمانی مشخصی است که به موجب قانون ایجاد و زیر نظر یکی از قوای سهگانه اداره می‌شود و عنوان وزارتخانه ندارد»^[۲۶].
سازمان‌های دولتی، به سازمان‌هایی گفته می‌شود که جزئی از دولت بوده و سرمایه آن‌ها توسط دولت تأمین می‌شود. مانند سازمان انتقال خون که زیر نظر وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی انجام وظیفه می‌کند.
مبحث دوم: مفهوم برنامه‌های عمومی، عمرانی و نظامی

۲-۳ خیار حیوان
هرگاه مبیع حیوان باشد مشتری تا سه روز از زمان انعقاد عقد ، حق فسخ خواهد داشت . چنانچه اگر مشتری مبیع را قبض کرده باشد و قبل از سه روز به آفت سماوی تلف یا ناقص شود ، برعهده بایع است چون خیار مختص به مشتری می باشد.البته قابل ذکر است در یک حالت خاص تلف مبیع حتی بعد از تسلیم و انقضای مدت خیارات مختص به مشتری همچنان بر عهده بایع باقی خواهد ماند. و آن حالتی است که مبیع به دلیل عیبی که در زمان انعقاد عقد یا در زمان تسلیم در آن وجود داشته است تلف شود و مشتری از وجود آن عیب آگاهی نداشته باشد.^[۳۱۵]
بند شانزدهم : اثر تسلیم درانتقال ضمان معاوضی در کنوانسیون بیع بین المللی
در کنوانسیون بیع بین المللی ماده ۶۶ لغایت ۷۰ به انتقال ضمان اختصاص یافته است.ماده ۶۶ که به نحوی در مورد انتقال ضمان معاوضی است مقرر می دارد : پس از انتقال ضمان معاوضی (ریسک) به خریدار ،
تلف یا زیان وارده به خریدار ،موجب برائت او از انجام تعهدش به پرداخت ثمن نمی شود ،مگر اینکه تلف یا زیان وارده،ناشی از فعل یا ترک فعل فروشنده باشد.آثار تسلیم و تعیین لحظه ای که ضمان معاوضی از فروشنده به خریدار منتقل می شود ، درتجارت بین المللی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.بنابراین طبق ماده ۶۶ به بعد این کنوانسیون ، با تسلیم مبیع به مشتری ،ضمان معاوضی هم از سوی بایع به وی منتقل می گردد. در مورد زمان انتقال ضمان معاوضی که بر اساس آن مشخص می شود که چه کسی باید علیه بیمه گر طرح دعوی نماید یا ترتیبی اتخاذ کند تا کالا را از خطر نجات دهد.ماده ۶۷ کنوانسیون می گوید:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱- اگر قرارداد بیع متضمن حمل کالا باشد و فروشنده ملزم به تسلیم آن در محل معین نباشد ،ضمان معاوضی (ریسک) هنگامی به خریدار منتقل می شود که کالا مطابق قرارداد بیع ،به اولین متصدی حمل و نقل برای ارسال به مشتری تسلیم گردد…
۲- با این وجود ضمان به خریدار منتقل نمی شود .مگر اینکه کالا به روشنی خواه با علامت گذاری بر روی آن و خواه به وسیله بارنامه و خواه با اخطار به مشتری و یا طریق دیگرمشخص شده باشد.در مورد کالایی که در جریان حمل و نقل فروخته می شود هرچند ماده ۶۸ کنوانسیون بیع بین المللی مقرر می کند که ضمان (ریسک) از تاریخ بستن قرارداد به خریدار منتقل می گردد اما طبق همین ماده اگر اوضاع و احوال ایجاب نماید ضمان از تاریخی به مشتری منتقل می شود که کالا به متصدی حمل و نقل که اسناد مربوط به قرارداد حمل را صادر می کندتسلیم می شود.به علاوه ماده ۶۹ بیان می دارد که در غیر از موارد مندرج در این ماده ، از تاریخی که خریدار کالا را قبض می کند یا اگر در موعد مقرر اقدام به قبض ننماید از تاریخی که کالا در اختیار وی قرارداده شده است و به لحاظ قصور در قبض ، مرتکب نقص قرارداد می شود ، ضمان به او منتقل می شود .
و بالاخره ماده ۷۰ این کنوانسیون مقرر می کند : هرگاه مشتری مرتکب نقص اساسی قرارداد شده باشد مواد۶۷،۶۸و۶۹ لطمه ای به شیوه های جبران خسارت که ناشی از نقص قرارداد می باشد و در اختیار خریدار است وارد نمی کند.
بنابراین می توان گفت که لحظه تحویل کالا زمان انتقال ضمان معاوضی تلقی می شود یعنی با تسلیم مبیع ، ضمان معاوضی از فروشنده به خریدار انتقال می یابد.با این حال هنگامی که محل تسلیم مشخص شده است کنوانسیون لحظه تحویل مورد معامله را لحظه انتقال ریسک می داند.
مبحث دوم : اثر تسلیم در سایر موارد
تسلیم مبیع علاوه بر مواردی که در مبحث اول بیان کردیم دارای آثار دیگری هم می باشد که در زیر به بررسی برخی از این موارد می پردازیم.
گفتار اول : اثر تسلیم در بیع صرف
بر خلاف اصل رضایی بودن عقود ،محقق شدن برخی از قراردادها موکول به قبض و اقباض موضوع آنها می باشد و عده ای از نویسندگان حقوقی چنین عقودی را به اعتبار صورت خارجی به تبعیت از حقوق فرانسه عقود عینی می نامند.^[۳۱۶]در قانون مدنی برای برخی از عقود قبض را از شرایط صحت آنها شناخته است که بیع صرف نمونه ای از این نوع عقود است . بیع صرف به معنای بیع اثمان یعنی طلا و نقره به یکدیگر می باشد.این اصطلاح از فقه گرفته شده است ^[۳۱۷]واگر مبیع و ثمن از یک جنس باشند ،باید از لحاظ مقدار مساوی باشند تا ربای معاملی مصداق پیدا نکند.بنابراین اگر مشتری به نحوی ثمن را در بیع صرف تأدیه کرده باشد با تسلیم مبیع تمام ارکان عقد تشکیل شده است پس در این نوع مبیع تسلیم دارای دو فایده می باشد:اولاً آنکه سبب صحت بیع می گردد و ثانیاً آنکه سبب انتقال مالکیت می شود و در این مورد فرقی نمی کند که مبیع عین معین ، کلی در معین و یا کلی فی الذمه باشد .
قابل ذکر است که قبض اثمان در بیع صرف باید در مجلس عقد و قبل از به هم خوردن هیأت اجتماعی متعاقدین صورت گیرد.و همچنین در بیع سلف یا سلم که قبض ثمن ، خواه عین معین باشد یا کلی در مجلس عقد از شرایط صحت آن است. و تا زمانی که ثمن به قبض فروشنده داده نشده است ،بیع به طور کامل تحقق نیافته و متوقف بر آن است .
بنابراین اگر قبل از جدا شدن متبایعین از هم و بهم خوردن مجلس عقد قبض ثمن صورت نگیرد ، بیع باطل است و اثری بر آن مترتب نمی باشد. از این رو باید گفت که در بیع سلم ،مالکیت مبیع زمانی به مشتری منتقل می شود که ثمن را به قبض بایع داده باشد . بنابراین میان انعقاد بیع تا قبض ثمن ،مبیع همچنان در مالکیت فروشنده قرار دارد .
گفتار دوم : اثر تسلیم در ساقط شدن خیار تأخیر ثمن
بر اساس ماده ۴۰۲ قانون مدنی که مقرر می دارد :«هرگاه مبیع عین خارجی و یا درحکم آن بوده و برای تأدیه ثمن یا تسلیم مبیع بین متعاملین اجلی معین نشده باشد ،اگر سه روز از تاریخ بیع بگذرد و در این مدت نه بایع مبیع را تسلیم مشتری نماید و نه مشتری تمام ثمن را به بایع بدهد بایع مختار در فسخ معامله می شود».حال اگر بایع در مدت سه روز از زمان انعقاد عقد بیع ،تمام مبیع را تسلیم خریدار کند ،حق خیار تأخیر ثمن بایع ساقط خواهد شد اگر چه مبیع به نحوی از انحاء مثل عاریه و ودیعه دوباره به بایع بازگردد.^[۳۱۸]لازم به ذکر است که اگر پس از عقد و بعد از به وجود آمدن خیار تأخیر ثمن بایع مبیع را تسلیم کند در حالی که از خیار خود آگاهی دارد ،این امر نشان دهنده امضای عملی وی نسبت به عقد است مگر خلافش ثابت شود.^[۳۱۹]
گفتار سوم : اثر تسلیم در عقد فاسد
عقد بیع موجب می شود که ملکیت مبیع که تا قبل از انعقاد عقد از آن فروشنده بوده به خریدار منتقل گردد. و همین طور است در ثمن. و این در زمانی است که عقد دارای تمام شرایط صحت عقد باشد . زیرا همانطور که گفته شد این اثر منصرف به بیعی است که صحیح باشد .بنابراین بیعی که دارای اثر صحیح نمی باشد و فاسد است نمی تواند سبب انتقال مالکیت گردد. ودر چنین صورتی اگر خریدار مبیع را قبض کند ، نه تنها مالک آن نخواهد شد بلکه ضامن تلف یا نقصان آن نیز است و جز قاعده «کل عقد یضمن بالصحیحه یضمن بالفاسد و ما لا یضمن بصحیحه لا یضمن بفاسده»،«یعنی هر عقدی که صحیح آن موجب ضمان است فاسد آن نیز ضمان آور خواهد بود و عقدی که صحیح آن ضمان آور نیست ،فاسد آن نیز موجب ضمان نخواهد بود» می باشد . که بر اساس این قاعده مالی که بر اساس عقد فاسد و باطل به قبض در آید موجب ضمان قابض خواهد بود.^[۳۲۰] زیرا عقدی که باطل است اثری در انتقال مالکیت ندارد ^[۳۲۱] و مشتری مالک مبیع نیست و مانندآن می ماند که اصلاً عقدی صورت نگرفته است و قابض باید آن را به مالکش رد نماید و در صورت تلف ،مسئول دادن بدل آن است .^[۳۲۲]
خلاصه فصل سوم
با توجه به مطالبی که در این فصل مطرح شد به این نکات می رسیم:
تسلیم مبیع دارای آثار متفاوتی است. که یکی از آنها سبب ایفای تعهد بایع می شود و در ایفا تعهد لزومی ندارد که حتماً خود بایع تعهد را ایفاء کند و شخص ثالث مأذون و غیر مأذون هم می توانند تعهد را ایفاء کنند مگر اینکه مباشرت بایع شرط شده باشد. و همچنین مورد تعهد را می توان به متعهد له و هم کسی که از طرف او نماینده است تأدیه کرد .
تسلیم اختیاری مبیع سبب ساقط شدن حق حبس می گردد و دیگر حق استرداد آنچه را که تسلیم کرده است را ندارد حتی اگر مشتری از تسلیم ثمن امتناع کرده باشد.
از آنجایی که اگر مبیع کلی باشد به محض انعقاد عقد، مالکیت منتقل نمی شود، به اعتقاد اکثر حقوق دانان زمان انتقال مالکیت کلی فی الذمه زمان تسلیم یا اختصاص می باشد یعنی بعد از تسلیم مبیع به خریدار است که مالکیت به آن منتقل می شود.بر خلاف نظر فقهای اسلامی و قانون مدنی که زمان انتقال مالکیت مبیع کلی را همانند عین معین زمان انعقاد عقد دانسته اند.
مهمترین اثر تسلیم مبیع ،انتقال ضمان معاوضی به خریدار می گردد اما اگر مبیع عین معین و یا در حکم آن و همچنین مبیع کلی بعد از تعیین مصداق آن توسط بایع، قبل از تسلیم در اثر آفت سماوی تلف شود بیع منفسخ می شود و ثمن به مشتری بر می گردد.
تسلیم مبیع در بیع صرف نه تنها سبب صحت عقد می شود بلکه سبب انتقال مالکیت نیز می شود. در بیعی که به صورت صحیح منعقد نشده باشد و فاسد باشد ،نه تنها این عقد سبب انتقال مالکیت نمی شود بلکه خریدار در صورت قبض مبیع ضامن تلف یا نقصان آن نیزمی باشد.
نتایج:
با توجه به مطالبی که مورد بحث و بررسی قرار گرفت به نتایج ذیل می رسیم:
۱- تسلیم عبارت است از کار فروشنده در مسلط کردن خریدار بر مبیع به صورتی که بدون وجود مزاحم متمکن از تصرفات متعارف در آن گردد. منظور از تسلیم ،تنها مفهوم مادی و محسوس آن نیست بلکه این مفهوم بیشتر جنبه معنوی و عرفی دارد و باید به گونه ای در اختیار مشتری قرار بگیرد که عرف او را مسلط بر آن مال بداند.
۲- برای تحقق تسلیم ، مبیع باید به شکلی در اختیار مشتری قرار بگیرد که چنانچه اراده نماید ، توانایی تصرف متعارف و بهره مند شدن از آن را داشته باشد و این امر عرفاً بستگی به طبیعت و کیفیت مبیع و توافق طرفین دارد.
۳- تسلیم به دو صورت عملی و حکمی است . تسلیم عملی هنگامی است که تسلیم همراه با فعل انجام گیرد و اگر تسلیم همراه با فعل نباشد و در عالم واقع تسلیم رخ ندهد ولی قانون گذار بر آن آثار تسلیم مترتب سازد تسلیم حکمی است .
۴- بایع باید مبیع را از حیث مقدار مطابق با آنچه که درعقد مقرر شده است تسلیم نماید .هرگاه مبیع عین معین باشد تسلیم آن به همان صورتی که به هنگام تسلیم دارد موجب برائت ذمه بایع خواهد شد اگر چه در آن از لحاظ کمی یا کیفی تغییراتی ایجاد شده باشد ،چون بایع تعهدی غیر از آن ندارد.
اگرعین معینی که تسلیم می شود کمتر از مقدار مقرر در عقد باشد در این صورت ، اگر مبیع به عنوان مقدار معین فروخته شده باشد ،بیع نسبت به مقدار کسری باطل است که در این صورت مشتری خیار تبعض صفقه خواهد داشت که به موجب آن می تواند بیع را فسخ کند یا ثمن را تقسیط کند.اما اگر «به شرط مقدار معین یا به شرط داشتن مساحت معین »فروخته شده باشد ، معامله نسبت به مقدار کسری باطل نیست بلکه مشتری دارای خیار تخلف شرط می شود و حق تقسیط ثمن را ندارد زیرا در برابر شرط ثمن قرار نمی گیرد و همچنین در این مورد نمی تواند ارش مطالبه نماید. زیرا ارش جنبه استثنایی دارد که فقط نسبت به موارد مشخص شده قابل اجرا است که در این مورد چنین نصی وجود ندارد حال چه مبیع متساوی الاجزاء باشد یا مختلف الاجزاء.حال اگر مبیع عین معین بیشتر از مقدار مقرر تسلیم شده باشد در صورتی که مبیع «به عنوان مقدار معین»فروخته شود،زیاده از آن بایع است و هیچ تفاوتی نمی کند که تجزیه مبیع بدون ضرر ممکن باشد یا ممکن نباشد.منتهای مراتب اگر تجزیه مبیع بدون ضرر ممکن باشد ،هیچ کدام از طرفین حق فسخ ندارد درحالی که اگر تجزیه مبیع ممکن نباشد برای هر دو خیار شرکت به وجود می آیدو اگر مبیع «به شرط بودن مقدار معین یا داشتن مساحت معین»فروخته شده باشد زیاده متعلق به بایع نیست هرچند که مبیع متساوی الاجزاء یا تجزیه آن بدون ضرر ممکن باشد چون در این مورد مجموع مبیع با وصف خاص مورد معامله قرار گرفته است نه فقط مقدار مشروط.بنابراین بایع در اینجا فقط خیار تخلف از شرط وصف دارد.در همه ی این حالات اگر عقد بیع فسخ گردد مخارج معامله و مصارف متعارف را که مشتری نموده است بایع باید بپردازد. زیرا اصل بر آن است که هر کس از مال خودش اطلاعات کامل و درست داردو اگر دادن اطلاعات نادرست سبب ورود ضرر به دیگران شود ، اطلاع دهنده ضامن است.
اگر مبیع کلی در معین باشد و مقدار تسلیم شده بیشتر از مقدار مقرر در عقد باشد ، دراین صورت زیاده از آن بایع است زیرا مقدار اضافه داخل در مبیع و جزء مبیع و قصد طرفین نیست. در صورتی که مبیع کمتر از مقدار مقرر در عقد باشد ،اگر مقدار کسری در آن مجموع معین مورد نظر طرفین موجود باشد ، مشتری باید بایع را به جبران مقدار کسری از شی متساوی الاجزاء ملزم کند و در صورتی که مقدار کسری در شی متساوی الاجزاء موجود نباشد ، در این صورت اگر مقدار کسری به هنگام انعقاد عقد برگردد بیع به همان نسبت باطل تلقی می شود که در این صورت مشتری خیار تبعض صفقه دارد و اگر کسری بعد از زمان انعقاد عقد باشد ، عقد به نسبت آن منفسخ می گردد که در این صورت هم مشتری دارای خیار تبعض صفقه خواهد شد.
در صورتی که مبیع کلی فی الذمه باشد و مقدار تسلیم شده بیشتر از مقدار مقرر در عقد باشد ، زیاده متعلق به بایع است . اگر چه ممکن است در قرارداد شرط شود در صورت زیاد بودن مقدار مبیع ، مشتری زیاده را قبول و قیمت آن را به بایع بپردازد و اگر مقدار تسلیم شده کمتر از مقدار مقرر باشد ، مشتری بایع را به میزان کسری ملزم می کند و اگر این امر ممکن نبود مشتری حق فسخ خواهد داشت.
۵- بایع باید مبیعی را که تسلیم می نماید از حیث جنس مطابق با عقد بیع باشد و از آنجایی که اصولاً جنس مبیع هدف اصلی متبایعین قرار می گیرد ،در صورت عدم تطابق بطلان عقد را در پی خواهد داشت و این در صورتی است که مبیع عین معین باشد و اگر مبیع به صورت شرط ضمن عقد باشد و جنس جنبه وصفی داشته باشد تخلف از آن موجب خیار تخلف از شرط وصف برای مشروط له خواهد شد . حال اگر بعضی از مبیع عین معین مطابق قرارداد باشد بیع به نسبت آن بعض باطل می باشد که مشتری در این حالت دارای خیار تبعض صفقه می باشد.
در صورتی که مبیع کلی در معین باشد و مبیع تسلیم شده تماماً یا بعضاً مطابق با جنس مذکوردرعقدنباشد، هرچند که از همان شی متساوی الاجزاء منظور نظر طرفین تسلیم شده باشد بایع باید تا جایی که امکانش وجود دارد از سایر افراد آن شی متساوی الاجزاء جبران نماید. واگر تمام افراد شی متساوی الاجزاء از حیث جنس مطابق عقد نباشد عقد بیع باطل است و در صورتی که بعضی از آن جنس نباشد ، عقد بیع نسبت به آن مقداری که مطابق جنس مقرر است به مرحله اجرا در آید و به مقدار کسری، باطل خواهد بود و مشتری دارای خیار تبعض صفقه خواهد شد.
و اگر مبیع کلی فی الذمه باشد و مبیع تسلیم شده از حیث جنس مطابق با عقد نباشد ،عقد به قوت خود باقی خواهد بود و بایع ملزم به ایفای افرادی که دارای جنس مذکور در عقد می باشد خواهد شد و تعهد بایع به تسلیم مبیع ساقط نخواهد شد مگر اینکه دسترسی به آن ممکن نباشد که در این صورت بیع باطل خواهد گشت.
۶- مبیع باید از لحاظ وصف و کیفیت نیز منطبق با عقد بیع باشد . در صورت عین معین بودن مبیع تسلیم آن به همان وضعیتی که هنگام تسلیم دارد ،موجب برائت ذمه بایع خواهد شد . حال اگر آن وصف آن قدر مهم باشد که فقدان آن سبب از مالیت افتادن مبیع می شود اگر این وضع در زمان انعقاد عقد وجود داشت ، بیع باطل می شود و اگر بعد از آن بوجود آمده باشد آثار تلف مبیع قبل از قبض بر آن مترتب است.همچنین اگر آن وصف رکن اصلی ارزش اقتصادی مبیع را تشکیل دهد که در این صورت هم به دلیل از بین رفتن قصد باطل خواهد شد.
اگر مبیع کلی در معین باشد ، بایع تا جایی که امکان دارد باید افرادی از آن مجموعه معین انتخاب و تسلیم کند که از لحاظ وصف مطابق با قرارداد باشد که در این صورت تا زمانی که به مقدار مبیع از شی متساوی افرادی موجود باشد که از لحاظ کیفیت با آنچه که در قرارداد مقرر شده مطابقت داشته باشد ، خریدار حق فسخ نخواهد داشت مگر اینکه همه اشیاء متساوی الاجزاء از حیث وصف مغایر با وصف مذکور در قرارداد باشد مشتری دارای خیار خواهد شد.
اما اگر مبیع کلی فی الذمه باشد بایع باید مبیعی را تسلیم کند که دارای وصف مذکور در عقد باشد و هیچ دلیلی نمی تواند عدم اقدام او را به انجام تعهدش توجیه نماید مگر اینکه ثابت کند به طورمتعارف کسب مبیعی باچنین اوصافی میسر نباشد.در صورتی که مبیع از حیث مرغوبیت دارای درجات متفاوتی باشد بایع باید مبیعی را تسلیم کند که عرفاً معیوب نباشد.
۷- بایع باید اجزاء و توابع مبیع را تسلیم کند که نحوه تسلیم آنها همانند تسلیم خود مبیع به اختلاف آنها به کیفیات مختلف است و باید به صورتی تسلیم شود که عرفاً آن را تسلیم گویند. سه ضابطه قرارداد ، عرف و قانون تعیین می کنند که چه چیزی از اجزاء و توابع مبیع محسوب می شوند.
۸- اصل بر حال بودن تسلیم مبیع است و عوامل تعیین کننده زمان تسلیم مبیع به ترتیب تراضی طرفین،عرف و قانون می باشد .اگر تسلیم مبیع کلی فی الذمه موجل باشد ، ثمن باید قبل از جدایی متعاملین به قبض بایع در آید.
۹-درصورتی که مبیع کلی فی الذمه و تسلیم آن نیز موجل باشدو ثمن نیز کلی فی الذمه و تأدیه آن نیزموجل به نظر می رسد در این مورد بتوان گفت که عقد مزبور باطل نیست زیرا اگر چه به عقیده بسیاری از فقها این بیع به دلیل کالی به کالی بودن باطل است اما به نظر می رسد که این مورد مصداق بیع دین به دین که در روایات منع شده است ،نباشد.
۱۰- فوت وورشکستگی بایع سبب حال شدن تسلیم مبیع کلی فی الذمه ای که موجل است می شود.

با توجه به آن چه گذشت همه این تعاریف در دو ویژگی ۱٫ وجود تعامل یا رابطه متقابل بین معلم و یادگیرنده و ۲٫ هدف دار بودن این فعالیت ها از جانب معلم، مشترک هستند. از این رو تدریس را به طور کلی می توان چنین تعریف کرد: فعالیت هایی که جهت ایجاد تغییر در رفتار یادگیرنده از جانب معلم طرحریزی میشوند و این فعالیت ها بین معلم و یک یا چند یادگیرنده به صورت رابطه متقابل صورت میگیرد (وکیلیان، ۱۳۸۶).
۲-۴-۲- الگوهای تدریس
شعبانی (۱۳۹۰) معتقد است که الگوی تدریس چهارچوب ویژهای است که عناصر مهم تدریس در درون آن قابل مطالعه است و شناخت و آگاهی از عناصر و عوامل مذکور می تواند معلم را در اتخاذ روش های مناسب تدریس کمک نماید. فتحیآذر (۱۳۸۲) نیز الگوهای تدریس را الگوی رفتاری معلم میداند که تکرارپذیر بوده، قابلیت استفاده در تمامی موضوعات درسی را دارد، به بیش از یک معلم اختصاص دارد و به امر یادگیری ارتباط دارد.
از الگوهای تدریس، طبقه بندیهای مختلفی صورت پذیرفته است. معروفترین و در عین حال جامعترین طبقهبندی الگوهای تدریس که سایر طبقه بندیها را هم پوشش میدهد طبقه بندی جویس و همکاران است (بهرنگی، ۱۳۸۷). در این طبقه بندی الگوهای تدریس در چهار خانواده به شرح زیر گروهبندی شده است (قورچیان، ۱۳۷۹):
۱) خانواده پردازش اطلاعات ۲) خانواده اجتماعی تدریس
۳) خانواده تدریس فردی ۴) خانواده سیستمهای رفتاری
اگر چه هر یک از خانواده های الگوهای تدریس رویکردی متمایز نسبت به تدریس دارند، اما به هیچ وجه متضاد و مانعه الجمع نبوده و می توان از عناصر و مولفه های آنها به صورت ترکیبی سود جست. بنابراین معلمان میتوانند با توجه به شرایط حاکم بر کلاسهای درسی، انواع روش های مختلف را بکارگیرند، و معلمان موفق آنهایی هستند که روش آنها دارای انعطاف میباشد و در یک جلسه تدریس از چندین روش متفاوت به صورت ترکیبی یا منفرد بهره میجویند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۴-۲-۱- خانواده الگوهای پردازش اطلاعات
این الگوها بر روشهایی تاکید میکنند که از طریق گردآوری اطلاعات و سازماندهی آنها، درک مشکلات و ارائه راهحلهایی برای آنها و توسعه مفاهیم و زبان برای انتقال راهحلها، شور و شوق انسان را برای درک جهان افزایش میدهند. بعضی از این الگوها، مفاهیم و اطلاعاتی برای فراگیران فراهم مینمایند؛ مثل الگوی کسب مفهوم؛ برخی الگوها بر مفهومسازی و فرضیه سازی و تحلیل و آزمون فرضیه تاکید میکنند؛ مثل تفکر استقرایی؛ برخی دیگر بر تفکر خلاق تاکید میکنند؛ مثل بدیعه پردازی؛ و برخی نیز برای افزایش توانایی ذهنی طراحی شدهاند. صرف نظر از جنبه های تاکیدی این الگوها، هدف مشترک آنها پرورش کاوشگری در فراگیران است (قورچیان، ۱۳۷۹).
جدول ۲-۱- خانواده ها ی تدریس پردازش اطلاعات و الگوهای آن (به نقل از محمودی، ۱۳۸۲).

۲-۴-۲-۲- خانواده الگوهای تعامل اجتماعی
این دسته از الگوها گروه - محور بوده و هدف اصلی آنها ایجاد مهارتها یا قابلیت‌های اجتماعی است. به عبارتی دیگر اعطای مهارتهای لازم به فراگیران برای مشارکت فعال در عرصه اجتماعی است. این مجموعه از الگوها با بهره گرفتن از راهبردهای مشارکتی در فرایند یاددهی یادگیری، در دانشآموزان تعهد اجتماعی ایجاد میکنند. این الگو به دانشآموزان کمک میکنند تا از طریق بررسی کاوشگریجمعی، ساخت دانش را فراگیرند (قورچیان، ۱۳۷۹).
جدول ۲-۲- خانواده های تدریس اجتماعی و الگوهای آن (به نقل از محمودی، ۱۳۸۲).

۲-۴-۲-۳- خانواده الگوهای رفتاری
هدف اساسی ایجاد رفتارهای مشخص در فراگیران میباشد. این الگوها برنامه هایی برای کاهش ترسهای مرضی، آموختن و حساب کردن، رشد مهارتهای ورزشی و اجتماعی، جایگزین کردن آرامش و آسایش به جای اضطراب و آموختن پیچیدگیهای مهارتهای فیزیکی، اجتماعی و ذهنی لازم برای هدایت یک هواپیما یا شاتل فضایی تدوین نمودهاند. مبنای نظری این الگوها را مکتب رفتارگرایی تشکیل میدهد و جهت رسیدن به اهداف موردنظر از اصول و تکنیکهای رفتاری حداکثر استفاده را میکنند. مثل؛ آموزش مستقیم گانیه، یادگیری درحد تسلط بلوم و بلاک، یادگیری برنامه ریزی شده اسکینر و غیره.
جدول ۲-۳- خانواده های تدریس سیستمهای رفتاری و الگوهای آن (به نقل از محمودی، ۱۳۸۲).

۲-۴-۲-۴- خانواده الگوهای رشد ویژگیهای فردی
این خانواده شامل الگوهایی هستند که مهمترین ویژگی آنها فردمحوری است. استفاده از این الگوها ضمن اینکه ویژگیهای مثبت شخصیتی از قبیل «اتکاء به نفس، استقلال، خود ارزشی، خود پنداره و اراده فراگیران» را ایجاد و تقویت میکنند، موقعیتهایی را فراهم میسازند که با بهره گرفتن از آنها معلم میتواند در نقش درمانگر ظاهر شده و از طریق برقراری رابطه قوی عاطفی با فراگیران به مداوای روحی آنها بپردازد، مثل الگوی ایفای نقش، بدیعه پردازی.
جدول ۲-۴- خانواده های تدریس سیستمهای رفتاری و الگوهای آن (به نقل از محمودی، ۱۳۸۲).

۲-۴-۳- روش های تدریس
صفوی (۱۳۷۵) روش تدریس را به صورت زیر تعریف نموده است؛ روش تدریس عبارت است از راه منظم، با قاعده و منطقی برای ارائه درس میباشد.
گیج و برلاینر^[۴۰] (۱۳۷۴)، روش تدریس را به شرح زیر تعریف نمودهاند؛ روش تدریس عبارت است؛ از یک الگوی بازرخداد رفتار تدریس، قابل اجرا در موضوعات مختلف درسی، که مشخصه تنها یک معلم نیست و به یادگیری ارتباط دارد.
۲-۴-۳-۱- روش های تدریس مبتنی بر انتقال مستقیم
روش های تدریس مبتنی بر انتقال مستقیم شامل روش یادسپاری، روش سخنرانی و روش نمایش علمی میباشد که در زیر به اختصار به آنها اشاره میگردد:
۱- روش یادسپاری
روش یادسپاری یکی از قدیمیترین و متداولترین روش های آموزش در فرایند یاددهی- یادگیری به ویژه در رشتههایی چون آموزش زبان، ادبیات و تاریخ است. هدف اصلی این روش ایجاد مهارت دریافت درست اطلاعات و ذخیرهسازی آنها در حافظه، به منظور بازیافت و به کارگیری آنها در فعالیتهای مختلف علمی است. یادسپاری فعالیتی است که در تمام طول زندگی همیشه همراه ماست. ما در تمام مراحل زندگی ناگزیریم بسیاری از کلمات، رویدادها، مفاهیم و قوانینی را که پیش از ما ساخته و ارائه شدهاند به حافظه بسپاریم تا بتوانیم با جهان پیرامون خود ارتباط برقرار کنیم. اما بسیاری از افراد دیدی منفی نسبت به روش یادسپاری در محیطهای آموزشی دارند. آنان بر این باورند که در دنیای انفجار اطلاعات یادسپاری و یادآوری تمام یافته های علمی ممکن نیست و بنابراین نمیتواند جایگاه موثر و ارزشمندی در فرایند آموزش داشته باشد، از این رو معلمان و مجریان برنامههای درسی باید شرایطی را فراهم کنند که دانشآموزان به جای انباشت فراوردههای علمی در ذهن، روش کسب اطلاعات و کاربرد آنها را بیاموزند (ماتیوز^[۴۱]، ۱۹۹۴).
۲- روش سخنرانی
روش سخنرانی در نظامهای آموزشی سابقهای طولانی دارد. به طوری که از زمان یونان باستان تاکنون مورد استفاده اکثر معلمان در سراسر جهان به ویژه در دروس دانشگاهی است. به گفته وول فولک^[۴۲] (۱۹۹۵) یک پنجم تا یک ششم وقت فعالیتهای آموزشی در کلاس درس صرف سخنرانی می شود. ارائه مفاهیم به طور شفاهی از طرف معلم، و یادگیری آنها از طریق گوش دادن و یادداشت برداشتن از طرف دانشآموزان اساس کار این روش را تشکیل می دهد؛ به همین دلیل بعضی این روش را روش توضیحی یا نمایی نیز گفتهاند (به نقل از شعبانی، ۱۳۹۰) .
این شیوه آموزشی، از حالت یک طرفه برخوردار است و جزو روش خطی شمرده میشود. در این روش آموزشی، توضیح و توصیف پدیده ها از سوی معلم نقش عمدهای دارد و معلم محور است. هدف عمده این روش، انتقال دانش است. روش سخنرانی برای گروه های بزرگ مناسب است و بنابراین تعداد زیادی از فراگیران میتوانند از آن بهرهمند شوند ( فتحی آذر، ۱۳۸۲).
۳- روش نمایش علمی
یکی از روش های قابل اجرا در یادگیری مهارتهای عملی، به ویژه در موقعیتهایی که امکانات و تجهیزات برای آموزش محدود باشد، روش نمایش علمی است که سابقه نسبتا طولانی دارد، و در این روش دانشآموزان مهارتهای خاص را بر اساس دیدن، شنیدن و تمرین کردن چه به صورت فردی و چه به صورت جمعی میآموزند. بعضی از متخصصان، اصطلاح روش نمایش علمی را مرکب از توضیح و نمایش یک مهارت تازه به گروه بزرگی از دانشآموزان، و سپس انجام تمرینهای منظم از طرف دانشآموزان میدانند (جویس و ویل^[۴۳]، ۱۹۹۲؛ به نقل از شعبانی، ۱۳۹۰).
۲-۴-۳-۲- روش های تدریس مبتنی بر تعامل
روش های تدریس مبتنی بر تعامل شامل روش مشارکتی، روش پرسش و پاسخ و روش مشارکتی میباشد که در زیر به اختصار به آنها اشاره میگردد:
۱- روش مشارکتی
در یادگیری مشارکتی یادگیرندگان با توانایی های یادگیری متفاوت به صورت تیمی و گروهی با هم به یادگیری میپردازند. در این شیوه هر فرد نه تنها مسولیت یادگیری خود را بر عهده دارد بلکه باید تلاش کند تا دیگران نیز موضوع مورد نظر را یاد گیرند. در این شیوه از یادگیری همه اعضای گروه درصدد ایجاد موقعیتی هستند که یادگیری صورت گیرد و موفقیت گروهی حاصل شود. در واقع یادگیری مشارکتی یک راهبرد یادگیری فعال است، متشکل از مجموعه ای از فنون آموزشی که مستلزم تشکیل گروه، سازماندهی اعضا در داخل گروه و تعامل مثبت بین یادگیرندگان به منظور از همآموزی و به همآموزی میباشد (عبدالهی، ۱۳۸۷).
۲- روش پرسش و پاسخ
در این روش، معلم دانشآموزان را به تفکر و تلاش درباره مفهومی جدید یا بیان مطلبی تشویق میکند. وی اندیشه ها و تفکرات خود را به دانشآموزان دیکته نمیکند، بلکه چون آینهای تفکرات و احساسات آنها را منعکس میسازد و با اظهارنظرهای منطقی، ادراکها و فعالیت دانشآموزان را جهت می دهد. اگر دانشآموزی در دست یابی به اهداف آموزشی یا توانایی در پاسخ دچار مشکل شود معلم مشکل را تنها با توضیح برطرف نمیسازد بلکه به دانشآموز کمک میکند با انتخاب راهبردهای مناسب، خود شخصا در جهت حل مشکل اقدام نماید. در این روش دانشآموزان میکوشند با فعالیتهای ذهنی از معلوم به مجهول در جهت حل مساله گام بردارند و نقش معلم، در تمام مراحل تدریس، نقش ارشادی است نه جهتدهنده و کنترلکننده مستقیم فعالیتها (شعبانی، ۱۳۹۰).
۳- روش بحث گروهی
بر خلاف روش سخنرانی که در آن فعالیت کلامی عمدتا بر عهده معلم است، در روش بحث گروهی دانشآموزان به طور فعال در کارهای کلاسی شرکت میکنند. این روش به یادگیرندگان کمک میکند تا استفاده از زبان را یاد بگیرند، دیدگاه های خود را بیان کنند، عقاید و اندیشههایشان را توجیه نمایند، و با نظرها و اعتقادهای دیگران آشنا شوند. این روش برای تحقق یافتن هدفهای آموزشی «ارزشیابی اندیشه های مختلف» و «ایجاد تحمل و بردباری در برخورد با عقاید دیگران» مناسب است. همچنین این روش در درک و فهم مفاهیم پیچیده یادگیرندگان را یاری میدهد. «یادگیرندگان از طریق همکاری در تفکر، مقابله اندیشه ها، ارائه پیشنهادهای مختلف، و ارزیابی توضیحات و تبیینات مختلف به فهم بیشتر امور توفیق مییابند» (سیف،۱۳۸۰).
۲-۴-۳-۳- روش های تدریس مساله محور
روش های تدریس مساله محور شامل روش تدریس آزمایشگاهی، روش گردش علمی و روش اکتشافی میباشد که در زیر به اختصار به آنها اشاره میگردد: