بین سرمایه فرهنگی با باروری و ایده‌آل‌‌های باروری زنان رابطه وجود دارد.

فصل چهارم

روش‌شناسی

روش سنگ​بنای هر کار علمی است. دستیابی به هدف​های علم یا شناخت میسّر نخواهد بود، مگر زمانی که با روش​شناسی درست صورت پذیرد. دکارت روش را راهی می​داند که به منظور دستیابی به حقیقت در علوم باید پیمود. در عرف دانش، روش را مجموعه شیوه​ها و تدابیری دانسته​اند که برای شناخت حقیقت و برکناری از لغزش به کار برده می​شود و به سه چیز اطلاق می­ شود: مجموعه قواعدی که هنگام بررسی و پژوهش واقعیّات باید به کار روند تا آدمی را از مجهولات به معلومات راهبری ­نماید (ساروخانی، ۱۳۸۸ : ۲۴). بنابراین، اتّخاذ روش علمی تنها راه دستیابی به دستاوردهای قابل قبول علمی است. در این فصل، ابتدا ضمن معرّفی روش تحقیق و جمعیّت آماری، روش تعیین حجم نمونه، روش نمونه گیری و روش گردآوری داده ­ها توضیح داده خواهد شد. در نهایت، ضمن بررسی مفاهیم اساسی تحقیق (تعریف مفهومی و عملیاتی متغیّرهای مورد بررسی)، اعتبار و پایایی پرسشنامه­ تحقیق بررسی خواهد شد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۴-۱)روش انجام تحقیق

در صورتی که پاسخ به مسأله مربوط به زمان حال باشد، از روش پیمایشی^[۳۷] استفاده می­ شود. محقّق نیز با طرح مجموعه ­ای از سؤالات متناسب با اهداف تحقیق شرایط فعلی را بررسی می­ کند تا مسائل جاری در پرتو آن روشن شود. تعمیم­پذیری نتایج نیز یکی از خصوصیّات اصلی و عمده­ی این نوع تحقیقات می­باشد. در این پژوهش نیاز به اطّلاعاتی داریم که بتوانیم با بهره گرفتن از آن، ارتباط بین ویژگی­های جمعیّت و موضوع مورد مطالعه را بررسی کنیم و به توصیف جمعیّت مورد بررسی بپردازیم. بنابراین، روش تحقیق در این بررسی پیمایشی است و جمعیّت آماری مورد مطالعه شامل زنان کُردِ حداقل یکبار ازدواج کرده­ی همسردار ۱۵ تا ۴۹ ساله­ی ساکن در شهر سنندج می­باشد. برای گردآوری داده ­ها از تکنیک پرسشنامه­ ساخت­یافته همراه با مصاحبه استفاده شد. در نهایت، داده ­ها با بهره گرفتن از بسته­ی نرم­افزاری SPSS 20 پردازش و تجزیه و تحلیل شد.

۴-۲) جامعه آماری

جامعه آماری به مجموعه ­ای از افراد، واحدها، اشیاء و غیره اطلاق می­ شود که حداقل در یک یا چند صفت یا ویژگی­ مشترک باشند. معمولاً در هر پژوهشی جامعه مورد بررسی یک جامعه آماری است که پژوهشگر مایل است درباره صفت (صفت­ها)، متغیّر و واحدهای آن به مطالعه بپردازد. در این پژوهش جمعیّت آماری شامل کلیه­ زنان کُرد ۱۵ تا ۴۹ ساله­ی همسردار ساکن در شهر سنندج می­باشد. برای تعیین جمعیّت آماری از داده‌های سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ شهر سنندج استفاده شد. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ تعداد زنان یکبار ازدواج کرده­ی همسردار ساکن در مناطق شهری سنندج ۷۹۶۹۹ نفر می­باشد.

۴-۳) واحد تحلیل و مشاهده

واحد تحلیل^[۳۸] تابع مسأله و فرضیات تحقیق است. واحد تحلیل ممکن است فرد، خانواده، کشور، دوره­ های تاریخی و استان­های کشور باشد. واحد مشاهده^[۳۹] نیز چیزی است که از آن سؤال می­ شود. ممکن است از فرد سوال شود؛ در این صورت واحد مشاهده فرد است. در برخی از تحقیقات نیز واحدهای تحلیل و واحدهای مشاهده یکسان­اند (ساعی، ۱۳۸۷: ۹۴).در این پژوهش، واحد تحلیل و مشاهده زنان همسردار واقع در سنین باروری ۱۵ تا ۴۹ ساله هستند که در داخل خانوارها شناسایی و مورد پرسش قرار گرفتند.

۴-۴) حجم نمونه گیری

تعیین حجم نمونه^[۴۰] در پژوهش­های اجتماعی به عوامل متعدّدی همچون ماهیّت تحقیقات (کمی و کیفی)، هدف تحقیقات (تعمیم نتایج به جمعیّت)، ویژگی­های جمعیّت (تنوع صفات و ناهمگنی یا وحدت صفات و همگنی)، روش انتخاب نمونه و مواردی نظیر آن بستگی دارد. حجم نمونه یا تعداد افرادی که ما باید با آنها مصاحبه کنیم بستگی به آن دارد که ما با چه دقّت و اطمینانی می­خواهیم نتایج تحقیق از نمونه را به کل جامعه آماری تعمیم دهیم. هر چه این دقّت و اطمینان تعمیم بیشتر باشد نیاز به حجم نمونه بیشتری خواهد بود. بنابراین، برای تعیین حجم نمونه باید میزان دقّت و اطمینان تعمیم را بدانیم (رفیع­پور، ۱۳۸۷: ۳۷۲).
برای تعیین حجم نمونه از فرمول عمومی کوکران استفاده شد، و چون حجم نمونه به شدّت به درجه دقّت نمونه گیری بستگی دارد دقت احتمالی را ۰۵/۰ یعنی با ۹۵/۰ اطمینان در نظر گرفته‌ایم.
واحد نمونه گیری در این بررسی خانوارهای شهر سنندج می­باشند. در این تحقیق از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای استفاده شده و حجم نمونه از فرمول کوکران محاسبه شده است. طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ جمعیت زنان ۴۹-۱۵ ساله شهرستان سنندج (که حداقل یک­بار ازدواج کرده ­اند) ۷۹۶۹۹ نفر بوده است که در فرمول کوکران نمونه ۳۸۲ نفری به دست می دهد.
در فرمول فوق معمولاٌ؛ حداکثر اشتباه مجاز (d) معادل ۰۵/۰، ضریب اطمینان ۹۵/۰،  ۹۶/۱ t= و مقادیر p و q نیز هرکدام معادل ۵/۰ و حجم جامعه (۷۹۶۹۹) N در نظر گرفته می‌شود. مقدار P برابر با ۵/۰ در نظر گرفته می‌شود.
۳۸۲

۴-۴-۱) روش نمونه گیری

در تحقیقات اجتماعی به ویژه هنگامی که از روش پیمایش برای جمع آوری اطّلاعات استفاده می­کنیم به دلیل محدودیت­های زمانی و مالی ناگریز هستیم از جمعیّت مورد مطالعه نمونه ­ای انتخاب کنیم. نمونه گیری به ما امکان می­دهد تا با مطالعه شمار نسبتاً کوچکی از واحدها به جای کلّ جمعیّت، داده­هایی را به دست آوریم که نماینده ویژگی­های جمعیّت کل باشد.
شیوه ­های نمونه گیری نسبت به مسائل مورد بررسی متفاوت است و برای هر مسأله در هر شرایط مکانی و زمانی خاص باید عمومأ از یک شیوه­ نمونه گیری خاص استفاده نمود (دواس،۶۸:۱۳۸۸). در این پژوهش روش نمونه گیری برای زنان ترکیبی از روش­های خوشه­ا­ی چند مرحله­ ای، تصادفی و تصادفی سیستماتیک است. دلیل عمده­ی استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه­ای این است که جامعه­ ما گسترده می­باشد و فهرست کامل زنان ۴۹ – ۱۵ ساله­ی یکبار ازدواج کرده در دسترس نیست. ابتدا نقشه­ی شهر سنندج تهیّه و ضمن شمارش تمامی بلوک­های آن، کل شهر به ۲۹۸۰ بلوک تقسیم شد. در مرحله­ بعد، کل منطقه­ مورد بررسی بر حسب شناختی که نگارنده از آن داشت بر حسب پایگاه اقتصادی اجتماعی به سه خوشه­ی دارای پایگاه اقتصادی اجتماعی بالا، متوسّط و پایین تقسیم شد. تعداد بلوک­های منتخب از هر خوشه متناسب با حجم آن­ها در جدول زیر آمده است.
جدول ۴-۱ ) تعداد بلوک­های انتخابی در هر خوشه متناسب با حجم

در بسیاری مواقع مصرف کنندگان به پرداخت قیمت هایی بیشتر برای به دست آوردن نام و نشان تجاری مورد نظر خود رضایت دارند و بر اساس جنبه های ملموس و غیر ملموس، ارزشی به نام و نشان تجاری می دهند که قیمت بالاتر را در ذهن آنها تایید می کند. از ین رو قیمت معانی پیچیده ای دارد و نقش های متعددی را برای مصرف کنندگان ایفا می کنند ( روس ۱۹۸۴ )^[۴۶]۲ .

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اتخاذ قیمت گذاری ارزشی:
بر اساس اهمیتی که ادراک و ترجیح های مصرف کنندگان در ایجاد استراتژی های بازاریابی دارد، بسیاری از شرکت ها شیوه قیمت گذاری ارزشی را برای اتخاذ قیمت مناسب به کار گرفته اند. هدف از قیمت گذاری ارزشی این است که بین کیفیت محصول، هزینه های محصول و قیمت، تعادل ایجاد شود به طوری که هم خواسته ها و نیاز های مصرف کنندگان برآورده شود و هم سود مورد نظر شرکت به دست آید. سه عامل اساسی در این سیستم عبارت است از: طراحی و تحویل محصول، هزینه های تولید و قیمت محصول.
طراحی و تحویل محصول باید به صورتی باشد که ارزش ادراک شده محصول را ارتقا دهد و از طریق برنامه های مختلف بازاریابی تقویت گردد. هزینه های تولید تا آنجایی که ممکن است باید به طرق مختلف کنترل شود. از سوی دیگر قیمت محصولات باید به صورتی باشد که با ارزش ذهنی مصرف کنندگان از نام و نشان تجاری و صرف قیمت مورد نظر مصرف کننده برابر باشد. البته این قیمت می تواند با در نظر گرفتن ملاحظه های هزینه ای و رقابتی تعدیل شود. به اختصار باید گفت که از نقطه نظر ارزش نام و نشان تجاری برای به دست آوردن توازن در ارزش ادراک شده، قیمت گذاری طوری انجام می شود که مصرف کنندگان با مزایایی که به دست می آورند، قیمت را مناسب و معقول بدانند. معمولا بین پایین آوردن قیمت از یک طرف و افزایش ادارک مصرف کننده از کیفیت محصول تنش زیادی وجود دارد. محققان بر این اعتقاد هستند که هرچند برای ارتقای ارزش ادراک شده معمولا کاهش قیمت به کار می رود، اما این شیوه نسبت به اضافه کردن ارزش از طریق سایر فعالیت های بازاریابی ایجاد نام و نشان تجاری گران تر است (اونو همکاران ۱۹۹۴ )^[۴۷]۱
در سالهای اخیر نه تنها در بسیاری از کشور های جهان تصمیم خرید بر مبنای قیمت اهمیت کمتری پیدا کرده، بلکه توقع بالای مشتریان باعث شده است که عملکرد محصول و ادراک آنها از ارزش محصول بر تصمیم خرید اثر گذارد، از سوی دیگر استراتژی های قیمت گذاری بطور شدیدی تحت تاثیر رقابت است.( حسن اسماعیل پور ۱۳۸۹ : ۶ ). طبق تحقیقی یکی از پژوهشگران دریافت که قیمت گذاری در شرکت های غیر امریکایی بیشتر به صورت غیر متمرکز است که این خود منجر به قیمت های مختلف در بازارهای مختلف می گردد، در حالی که شرکت های امریکایی در صورت امکان تصمیم های قیمت گذاری را به صورت متمرکز در سازمان مرکزی انجام می دهند.( مهدی افضلی ۱۳۸۷ : ۴ ). شرکت های ژاپنی زمانی که محصول جدیدی را به بازاری خارجی عرضه می کنند با ثابت نگه داشتن و یا حتی کاهش آن، سعی در افزایش سهم بازار خود در طی یک دوره ی زمانی چند ساله دارند. به این ترتیب این شرکت ها باعث استقرار محصول و نام و نشان کالای خود و همچنین ایجاد یک شبکه ی توزیع موثر می گردند.( حسن اسماعیل پور ۱۳۸۹ : ۸ ).
قیمت تنها عنصر در آمیخته بازاریابی است که درآمد ایجاد می کند، سایر عناصر هزینه زا هستند. در امریکا در اواخر دهه ۱۹۸۰ بسیاری از مدیران قیمت گذاری را از نظر اهمیت دومین عنصر می نامیدند که بازاریابان باید بر آن نظارت کنند.(احمد روستا و همکاران ۱۳۸۸ : ۵۶ ).
فرایند قیمت گذاری:
چنانه ذکر شد دستیابی به قیمت درست نیاز به بررسی و آزمایش متغیر های گوناگون مالی و غیر مالی و ارتباط آنها با عوامل محیطی و نیز قضاوت و تجربه دارد، فرایند قیمت گذاری شامل شش مرحله است که در شکل نشان داده شده است (احمد روستا و همکاران ۱۳۸۸ : ۵۹ ).
تعدیل و مدیریت قیمت ها
تعیین سطوح قیمت اولیه
تحلیل توانمندی سود
تعیین هدف های قیمت گذاری
شناسایی موانع و محدودیت های قیمت گذاری
تحلیل وضعیت بازار
شکل ۲-۱: فرایند قیمت گذاری
شناسایی موانع و محدودیت های قیمت گذاری:
عوامل گوناگونی ممکن است باعث محدودیت هایی در قیمت گذاری شود، بعضی از این عوامل، عوامل داخلی( مانند هزینه ها ) و بعضی دیگر عوامل خارجی ( مانند قوانین و مقررات دولتی و رقابت ) است. در شکل موانع و محدودیت های مربوط به قیمت گذاری شناسایی شده است ( احمد روستا و همکاران ۱۳۸۸ : ۶۲ ).
تقاضای مشتری
انتظارات کانال های توزیع
قیمت
هزینه ها
قوانین و مقررات دولتی
رقابت
ملاحظات اخلاقی
شکل ۲-۲: موانع و محدودیت های قیمت گذاری
روش های قیمت گذاری:
برای تعیین قیمت از سه روش زیر می توان استفاده کرد:
قیمت گذاری بر مبنای هزینه^[۴۸]۱: هدف از این نوع قیمت گذاری بدست آوردن برگشت سرمایه مشخص و یا اطمینان از کسب سریع نقدینگی می باشد ( حسن اسماعیل پور ۱۳۸۹ : ۸۹ ).
الف) قیمت گذاری بر مبنای قیمت تمام شده به اضافه درصد سود: در این روش فروشنده هزینه ها را مشخص می کند و درصد خاصی از هزینه ها را به آن می افزاید، مهمترین مزیت این روش سادگی آن است. این نوع قیمت گذاری را قیمت گذاری با سهم سود استاندارد می نامند.
ب) قیمت گذاری بر اساس منحنی تجربه: مفهوم منحنی تجربه این است که همراه با افزایش تجربه، شرکت در تولید محصولات هزینه های تولید و بازاریابی آن کاهش می یابد، در این روش با بهره گرفتن از امتیاز کاهش یافتن هزینه ها در طی زمان سعی می شود تا قیمت های جاری بر اساس هزینه های آینده تعیین می گردد.
ج) قیمت گذاری بر اساس میزان بازده سرمایه گذاری: شرکت هایی که سود را هدف اصلی قیمت گذاری خود قرار می دهند به طور طبیعی از روشی استفاده خواهند کرد که آنها را در دستیابی به سود یاری دهد (احمد روستا و همکاران ۱۳۸۸ : ۶۸ ).
- قیمت گذاری بر مبنای بازار^[۴۹]۲: این روش باعث می شود که شرکت بتواند وضعیت رقابتی خود را در بازار تثبیت نماید، سود آوری داشته باشد و با اتخاذ استراتژی تهاجمی نفوذ بیشتری در بازار بنماید.
الف) قیمت گذاری ارزشی: که مبتنی بر تحلیل نیاز ها و ادراکات مشتری است، در این روش انتخاب قیمت ها بر اساس ارزشی است که مشتریان برای محصول ما نسبت به محصول رقبا قائل اند.
ب) قیمت گذاری پر مایه و گران: وقتی که محصول جدیدی به بازار معرفی می کنید ممکن است با بهره گرفتن از این روش قیمت گذاری، قیمتی بالا و به عبارتی پر مایه و گران برای نو آوری یا بی نظیر بودن محصول تعیین کنید. در این روش هدف کسب سود زیاد برای دوره های کوتاه مدت است.
ج) قیمت گذاری نفوذی: وقتی شرکت ها می خواهند حضور خود را در بازار خاصی افزایش دهند از این روش قیمت گذاری استفاده می کنند و با تعیین قیمت های پایین در صدد بدست آوردن سهم بازار اند.
د) قیمت گذاری تشخصی یا پرستیژی: در این روش با بهره گرفتن از قیمت بالا ذهنیت و تصویری از کیفیت یا انحصار ایجاد می گردد.
ه) قیمت گذاری با اعداد خرده: در این روش قیمت گذاری به جای عدد کامل از اعداد اعشاری یا خرده برای تاثیرات روانی روی مصرف کنندگان استفاده می شود، قیمت گذاری اعداد خرده و تشخصی هر دو قیمت گذاری روانی محسوب می شوند زیرا هدفشان تحریک و نهییج مشتریان بالقوه برای خرید محصولات و خدمات مورد نظر است.
و) قیمت گذاری گروهی و ردیفی: وقتی شرکتی بیش از یک محصول در رشته های مختلف دارد می تواند از این روش استفاده کند، این روش به علت آسان و ارزان بودن با واکنش مناسب مشتریان روبه رو می شود ( احمد روستا ۱۳۸۸ : ۷۲ ).
- قیمت گذاری بر مبنای رقابت^[۵۰]۱: در این روش شرکت می تواند رقابت را دنبال نماید و خود را با آن تطبیق دهد، در کالاهایش ایجاد تمایز بنماید و از ورود رقبای جدید جلوگیری به عمل آورد و یا آنها را تضعیف کند.
الف) قیمت گذاری رهبر یا محصول ارزان برای جلب مشتریان: بعضی از شرکت ها سعی می کنند با بهره گرفتن از قیمتی چشمگیر و جلب کننده برای یک محصول، مشتریان رقیب را جلب کرده و تقاضا را برای محصولات دیگر تحریک کنند.
ب) قیمت گذاری موضع یابی: از این روش برای موضع سازی محصولات نسبت به رقبا استفاده می شود ( حسن اسماعیل پور ۱۳۸۹ : ۸۹ )
قضاوت و تصمیم گیری در مورد مناسب یا نا مناسب بودن قیمت هر محصول به عهده مصرف کننده است. هنگام تعیین قیمت، شرکت ها باید ادراکات مشتریان و چگونگی تاثیر این ادراکات را بر تصمیمات خرید در نظر گیرند. یکی از محققان بازاریابی معتقد است که: تصمیمات قیمت گذاری مانند دیگر تصمیمات آمیخته بازاریابی باید مشتری گرا باشد. قیمت گذاری علاوه بر تخصص فنی، مستلزم مهارتهای دیگری است از جمله قضاوت ها و ارزیابیهای مناسب و آگاهی کامل از انگیزه های خریداران. کلید قیمت گذاری موثر، شناخت خلاقانه خصوصیات خریداران، علت خرید آنها و چگونگی تصمیم گیری خرید آنان است. مصرف کنندگان با توجه به ارزشهایی که برای ترکیبات مختلف محصول قائل اند، متفاوتند، به همین دلیل بازاریابان استراتژی های قیمت گذاری مختلفی برای گروه های گوناگون مشتریان که نسبت به قیمت حساسیت های متفاوتی نشان می دهند ایجاد می کنند. قیمت گذاری موثر تجزیه و تحلیل ادراکات مربوط به قیمت و نیاز های مشتریان آغاز می شود ( احمد روستا ۱۳۸۸ : ۹۰ ).
۲-۲-۳- انگیزه سازهای فروش تجاری:
مدیریت توسعه تجاری^[۵۱]۱ فرایند برنامه ریزی، بودجه بندی ارائه و اجرای برنامه های تشویقی است که بین تولید کننده و خرده فروش به وجود می آید و به منظور افزایش فروش محصولات است مانند: دادن بن های تخفیف به فروشندگان که قیمت تمام شده را برای آنها کاهش داده و حاشیه سود را برای آنها بالا می برد که این می تواند یک انگیزه ساز تجاری باشد. و مثال دیگر اینکه با قرار دادن یک صفحه تبلیغاتی ویژه در مغازه خرده فروش میزان فروش را افزایش داد که این نیز می تواند یک انگیزه ساز تجاری باشد.
چرا انگیزه ساز های تجاری مهم هستند؟
در بین سال های ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۶ مبالغ زیادی صرف انگیزه ساز های تجاری شده که به طور میانگین باعث افزایش خرده فروش از ۵% تا ۱۳% شده است. با توجه به این موضوع که تبلیغات هزینه های زیادی دارند، انگیزه سازهای فروش تجاری می تواند یک پتانسیل سود قابل توجه باشد که با بهبود بخشیدن به شیوه های به کار گیری آنها می توان این سود را به حداکثر رساند.
مهمترین اهداف انگیزه سازها شامل موارد زیر می شود:
جلب مشتریان جدید
تغییر عادت خرید
آزمایش کالای جدید یا بهبود یافته
مصرف بیشتر در مشتریان فعلی
مقابله با رفتار رقبا
افزایش نقدینگی و فروش فوری
جلب همکاری واسطه ها
افزایش سهم بازار ( کاتلر و همکاران ۱۹۹۹ )^[۵۲]۱ .
۲-۲-۴- انگیزه ساز های مصرف کننده:
۲-۲-۴-۱- الگوی رفتار مصرف کننده:
مصرف کنندگان هر روز باید تصمیمات زیادی برای خرید بگیرند. شرکت های بزرگ، تحقیقات گسترده ای در زمینه تصمیمات خرید مصرف کنندگان به انجام می رسانند تا پاسخی برای این سؤالات بیابند: مصرف کنندگا ن چه چیزی می خرند، کجا می خرند، چطور و چه قدر می خرند، چه زمانی می خرند، و چرا می خرند؟ بازاریابان می توانند با مطالعه خریدهای واقعی مصرف کنندگان متوجه شوند که چه چیزی را در چه زمانی و چقدر می خرند. اما فهمیدن چرایی رفتارخرید مصرف کننده، کار ساده ای نیست؛ پاسخ در اعماق فکر مصرف کننده مخفی شده است.

در بسیاری مواقع مصرف کنندگان به پرداخت قیمت هایی بیشتر برای به دست آوردن نام و نشان تجاری مورد نظر خود رضایت دارند و بر اساس جنبه های ملموس و غیر ملموس، ارزشی به نام و نشان تجاری می دهند که قیمت بالاتر را در ذهن آنها تایید می کند. از ین رو قیمت معانی پیچیده ای دارد و نقش های متعددی را برای مصرف کنندگان ایفا می کنند ( روس ۱۹۸۴ )^[۴۶]۲ .

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اتخاذ قیمت گذاری ارزشی:
بر اساس اهمیتی که ادراک و ترجیح های مصرف کنندگان در ایجاد استراتژی های بازاریابی دارد، بسیاری از شرکت ها شیوه قیمت گذاری ارزشی را برای اتخاذ قیمت مناسب به کار گرفته اند. هدف از قیمت گذاری ارزشی این است که بین کیفیت محصول، هزینه های محصول و قیمت، تعادل ایجاد شود به طوری که هم خواسته ها و نیاز های مصرف کنندگان برآورده شود و هم سود مورد نظر شرکت به دست آید. سه عامل اساسی در این سیستم عبارت است از: طراحی و تحویل محصول، هزینه های تولید و قیمت محصول.
طراحی و تحویل محصول باید به صورتی باشد که ارزش ادراک شده محصول را ارتقا دهد و از طریق برنامه های مختلف بازاریابی تقویت گردد. هزینه های تولید تا آنجایی که ممکن است باید به طرق مختلف کنترل شود. از سوی دیگر قیمت محصولات باید به صورتی باشد که با ارزش ذهنی مصرف کنندگان از نام و نشان تجاری و صرف قیمت مورد نظر مصرف کننده برابر باشد. البته این قیمت می تواند با در نظر گرفتن ملاحظه های هزینه ای و رقابتی تعدیل شود. به اختصار باید گفت که از نقطه نظر ارزش نام و نشان تجاری برای به دست آوردن توازن در ارزش ادراک شده، قیمت گذاری طوری انجام می شود که مصرف کنندگان با مزایایی که به دست می آورند، قیمت را مناسب و معقول بدانند. معمولا بین پایین آوردن قیمت از یک طرف و افزایش ادارک مصرف کننده از کیفیت محصول تنش زیادی وجود دارد. محققان بر این اعتقاد هستند که هرچند برای ارتقای ارزش ادراک شده معمولا کاهش قیمت به کار می رود، اما این شیوه نسبت به اضافه کردن ارزش از طریق سایر فعالیت های بازاریابی ایجاد نام و نشان تجاری گران تر است (اونو همکاران ۱۹۹۴ )^[۴۷]۱
در سالهای اخیر نه تنها در بسیاری از کشور های جهان تصمیم خرید بر مبنای قیمت اهمیت کمتری پیدا کرده، بلکه توقع بالای مشتریان باعث شده است که عملکرد محصول و ادراک آنها از ارزش محصول بر تصمیم خرید اثر گذارد، از سوی دیگر استراتژی های قیمت گذاری بطور شدیدی تحت تاثیر رقابت است.( حسن اسماعیل پور ۱۳۸۹ : ۶ ). طبق تحقیقی یکی از پژوهشگران دریافت که قیمت گذاری در شرکت های غیر امریکایی بیشتر به صورت غیر متمرکز است که این خود منجر به قیمت های مختلف در بازارهای مختلف می گردد، در حالی که شرکت های امریکایی در صورت امکان تصمیم های قیمت گذاری را به صورت متمرکز در سازمان مرکزی انجام می دهند.( مهدی افضلی ۱۳۸۷ : ۴ ). شرکت های ژاپنی زمانی که محصول جدیدی را به بازاری خارجی عرضه می کنند با ثابت نگه داشتن و یا حتی کاهش آن، سعی در افزایش سهم بازار خود در طی یک دوره ی زمانی چند ساله دارند. به این ترتیب این شرکت ها باعث استقرار محصول و نام و نشان کالای خود و همچنین ایجاد یک شبکه ی توزیع موثر می گردند.( حسن اسماعیل پور ۱۳۸۹ : ۸ ).
قیمت تنها عنصر در آمیخته بازاریابی است که درآمد ایجاد می کند، سایر عناصر هزینه زا هستند. در امریکا در اواخر دهه ۱۹۸۰ بسیاری از مدیران قیمت گذاری را از نظر اهمیت دومین عنصر می نامیدند که بازاریابان باید بر آن نظارت کنند.(احمد روستا و همکاران ۱۳۸۸ : ۵۶ ).
فرایند قیمت گذاری:
چنانه ذکر شد دستیابی به قیمت درست نیاز به بررسی و آزمایش متغیر های گوناگون مالی و غیر مالی و ارتباط آنها با عوامل محیطی و نیز قضاوت و تجربه دارد، فرایند قیمت گذاری شامل شش مرحله است که در شکل نشان داده شده است (احمد روستا و همکاران ۱۳۸۸ : ۵۹ ).
تعدیل و مدیریت قیمت ها
تعیین سطوح قیمت اولیه
تحلیل توانمندی سود
تعیین هدف های قیمت گذاری
شناسایی موانع و محدودیت های قیمت گذاری
تحلیل وضعیت بازار
شکل ۲-۱: فرایند قیمت گذاری
شناسایی موانع و محدودیت های قیمت گذاری:
عوامل گوناگونی ممکن است باعث محدودیت هایی در قیمت گذاری شود، بعضی از این عوامل، عوامل داخلی( مانند هزینه ها ) و بعضی دیگر عوامل خارجی ( مانند قوانین و مقررات دولتی و رقابت ) است. در شکل موانع و محدودیت های مربوط به قیمت گذاری شناسایی شده است ( احمد روستا و همکاران ۱۳۸۸ : ۶۲ ).
تقاضای مشتری
انتظارات کانال های توزیع
قیمت
هزینه ها
قوانین و مقررات دولتی
رقابت
ملاحظات اخلاقی
شکل ۲-۲: موانع و محدودیت های قیمت گذاری
روش های قیمت گذاری:
برای تعیین قیمت از سه روش زیر می توان استفاده کرد:
قیمت گذاری بر مبنای هزینه^[۴۸]۱: هدف از این نوع قیمت گذاری بدست آوردن برگشت سرمایه مشخص و یا اطمینان از کسب سریع نقدینگی می باشد ( حسن اسماعیل پور ۱۳۸۹ : ۸۹ ).
الف) قیمت گذاری بر مبنای قیمت تمام شده به اضافه درصد سود: در این روش فروشنده هزینه ها را مشخص می کند و درصد خاصی از هزینه ها را به آن می افزاید، مهمترین مزیت این روش سادگی آن است. این نوع قیمت گذاری را قیمت گذاری با سهم سود استاندارد می نامند.
ب) قیمت گذاری بر اساس منحنی تجربه: مفهوم منحنی تجربه این است که همراه با افزایش تجربه، شرکت در تولید محصولات هزینه های تولید و بازاریابی آن کاهش می یابد، در این روش با بهره گرفتن از امتیاز کاهش یافتن هزینه ها در طی زمان سعی می شود تا قیمت های جاری بر اساس هزینه های آینده تعیین می گردد.
ج) قیمت گذاری بر اساس میزان بازده سرمایه گذاری: شرکت هایی که سود را هدف اصلی قیمت گذاری خود قرار می دهند به طور طبیعی از روشی استفاده خواهند کرد که آنها را در دستیابی به سود یاری دهد (احمد روستا و همکاران ۱۳۸۸ : ۶۸ ).
- قیمت گذاری بر مبنای بازار^[۴۹]۲: این روش باعث می شود که شرکت بتواند وضعیت رقابتی خود را در بازار تثبیت نماید، سود آوری داشته باشد و با اتخاذ استراتژی تهاجمی نفوذ بیشتری در بازار بنماید.
الف) قیمت گذاری ارزشی: که مبتنی بر تحلیل نیاز ها و ادراکات مشتری است، در این روش انتخاب قیمت ها بر اساس ارزشی است که مشتریان برای محصول ما نسبت به محصول رقبا قائل اند.
ب) قیمت گذاری پر مایه و گران: وقتی که محصول جدیدی به بازار معرفی می کنید ممکن است با بهره گرفتن از این روش قیمت گذاری، قیمتی بالا و به عبارتی پر مایه و گران برای نو آوری یا بی نظیر بودن محصول تعیین کنید. در این روش هدف کسب سود زیاد برای دوره های کوتاه مدت است.
ج) قیمت گذاری نفوذی: وقتی شرکت ها می خواهند حضور خود را در بازار خاصی افزایش دهند از این روش قیمت گذاری استفاده می کنند و با تعیین قیمت های پایین در صدد بدست آوردن سهم بازار اند.
د) قیمت گذاری تشخصی یا پرستیژی: در این روش با بهره گرفتن از قیمت بالا ذهنیت و تصویری از کیفیت یا انحصار ایجاد می گردد.
ه) قیمت گذاری با اعداد خرده: در این روش قیمت گذاری به جای عدد کامل از اعداد اعشاری یا خرده برای تاثیرات روانی روی مصرف کنندگان استفاده می شود، قیمت گذاری اعداد خرده و تشخصی هر دو قیمت گذاری روانی محسوب می شوند زیرا هدفشان تحریک و نهییج مشتریان بالقوه برای خرید محصولات و خدمات مورد نظر است.
و) قیمت گذاری گروهی و ردیفی: وقتی شرکتی بیش از یک محصول در رشته های مختلف دارد می تواند از این روش استفاده کند، این روش به علت آسان و ارزان بودن با واکنش مناسب مشتریان روبه رو می شود ( احمد روستا ۱۳۸۸ : ۷۲ ).
- قیمت گذاری بر مبنای رقابت^[۵۰]۱: در این روش شرکت می تواند رقابت را دنبال نماید و خود را با آن تطبیق دهد، در کالاهایش ایجاد تمایز بنماید و از ورود رقبای جدید جلوگیری به عمل آورد و یا آنها را تضعیف کند.
الف) قیمت گذاری رهبر یا محصول ارزان برای جلب مشتریان: بعضی از شرکت ها سعی می کنند با بهره گرفتن از قیمتی چشمگیر و جلب کننده برای یک محصول، مشتریان رقیب را جلب کرده و تقاضا را برای محصولات دیگر تحریک کنند.
ب) قیمت گذاری موضع یابی: از این روش برای موضع سازی محصولات نسبت به رقبا استفاده می شود ( حسن اسماعیل پور ۱۳۸۹ : ۸۹ )
قضاوت و تصمیم گیری در مورد مناسب یا نا مناسب بودن قیمت هر محصول به عهده مصرف کننده است. هنگام تعیین قیمت، شرکت ها باید ادراکات مشتریان و چگونگی تاثیر این ادراکات را بر تصمیمات خرید در نظر گیرند. یکی از محققان بازاریابی معتقد است که: تصمیمات قیمت گذاری مانند دیگر تصمیمات آمیخته بازاریابی باید مشتری گرا باشد. قیمت گذاری علاوه بر تخصص فنی، مستلزم مهارتهای دیگری است از جمله قضاوت ها و ارزیابیهای مناسب و آگاهی کامل از انگیزه های خریداران. کلید قیمت گذاری موثر، شناخت خلاقانه خصوصیات خریداران، علت خرید آنها و چگونگی تصمیم گیری خرید آنان است. مصرف کنندگان با توجه به ارزشهایی که برای ترکیبات مختلف محصول قائل اند، متفاوتند، به همین دلیل بازاریابان استراتژی های قیمت گذاری مختلفی برای گروه های گوناگون مشتریان که نسبت به قیمت حساسیت های متفاوتی نشان می دهند ایجاد می کنند. قیمت گذاری موثر تجزیه و تحلیل ادراکات مربوط به قیمت و نیاز های مشتریان آغاز می شود ( احمد روستا ۱۳۸۸ : ۹۰ ).
۲-۲-۳- انگیزه سازهای فروش تجاری:
مدیریت توسعه تجاری^[۵۱]۱ فرایند برنامه ریزی، بودجه بندی ارائه و اجرای برنامه های تشویقی است که بین تولید کننده و خرده فروش به وجود می آید و به منظور افزایش فروش محصولات است مانند: دادن بن های تخفیف به فروشندگان که قیمت تمام شده را برای آنها کاهش داده و حاشیه سود را برای آنها بالا می برد که این می تواند یک انگیزه ساز تجاری باشد. و مثال دیگر اینکه با قرار دادن یک صفحه تبلیغاتی ویژه در مغازه خرده فروش میزان فروش را افزایش داد که این نیز می تواند یک انگیزه ساز تجاری باشد.
چرا انگیزه ساز های تجاری مهم هستند؟
در بین سال های ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۶ مبالغ زیادی صرف انگیزه ساز های تجاری شده که به طور میانگین باعث افزایش خرده فروش از ۵% تا ۱۳% شده است. با توجه به این موضوع که تبلیغات هزینه های زیادی دارند، انگیزه سازهای فروش تجاری می تواند یک پتانسیل سود قابل توجه باشد که با بهبود بخشیدن به شیوه های به کار گیری آنها می توان این سود را به حداکثر رساند.
مهمترین اهداف انگیزه سازها شامل موارد زیر می شود:
جلب مشتریان جدید
تغییر عادت خرید
آزمایش کالای جدید یا بهبود یافته
مصرف بیشتر در مشتریان فعلی
مقابله با رفتار رقبا
افزایش نقدینگی و فروش فوری
جلب همکاری واسطه ها
افزایش سهم بازار ( کاتلر و همکاران ۱۹۹۹ )^[۵۲]۱ .
۲-۲-۴- انگیزه ساز های مصرف کننده:
۲-۲-۴-۱- الگوی رفتار مصرف کننده:
مصرف کنندگان هر روز باید تصمیمات زیادی برای خرید بگیرند. شرکت های بزرگ، تحقیقات گسترده ای در زمینه تصمیمات خرید مصرف کنندگان به انجام می رسانند تا پاسخی برای این سؤالات بیابند: مصرف کنندگا ن چه چیزی می خرند، کجا می خرند، چطور و چه قدر می خرند، چه زمانی می خرند، و چرا می خرند؟ بازاریابان می توانند با مطالعه خریدهای واقعی مصرف کنندگان متوجه شوند که چه چیزی را در چه زمانی و چقدر می خرند. اما فهمیدن چرایی رفتارخرید مصرف کننده، کار ساده ای نیست؛ پاسخ در اعماق فکر مصرف کننده مخفی شده است.

۵-۲۲- اختلاف میان امرای ذوالقدر و افشار
در ماجرای فرستادگان دربار قزوین برای آوردن عبا سمیرزا میان امرای ذوالقدر و افشار مقیم پایتخت اختلاف افتاد و کار تا مرز جنگ پیش رفت اما با مذاکرات امرای دو طرف از ذوالقدر ها شاهقلی خلیفه مهردار ابراهیم سلطان و تاتی اوغلی و از افشارها سوندک بیگ قورچی باشی شاهقلی سلطان و محمود خان موضوع فیصله پیدا کرد در این زمان، مرشد قلی خان استاجلو نظرات امرای قزلباش در قزوین را در خصوص میزان حمایت احتمالیشان از عباس به عنوان نامزدی برای تصدی تاج و تخت جویا شد. امرا نسبت به این ایده مشتاق بودند ولی شک داشتند خودشان اجرایش کنند. وقتی مرشد قلی خان در حال بحث بر سر قبول کردن ریسک لشکرکشی به قزوین برای انتصاب عباس میرزا بر تخت بود، اشغال بیشتر خراسان توسط ازبکان در محرم ۹۹۶ه.ق موضوع را فیصله داد. مرشد قلی خان که می‌ترسید اگر ازبکان خراسان را تسخیر کنند او ممکن است مهره خود عباس را از دست بدهد، به آرامی به سوی غرب لشکرکشی کرد و در مسیر حمایت ترکمانان سمنان، کاشان، و همدان، افشارهای یزد، ابرقو و کرمان وخصوصا ذوالقدرهای فارس را به دست آورد. وقتی او به قزوین رسید، نمایش حمایت مردمی از عباس باقی مانده شکاکان را نیز با خود همراه کرد و در ۱۰ ذوالقعده ۹۹۶ه.ق سلطان محمد شاه سلطنت را به پسر هفده ساله اش که با نام شاه عباس اول تاجگذاری کرد، واگذار کرد. مرشد قلی خان استاجلو، که او تاج را به وی مدیون بود، به عنوان وکیل دیوان عالی (نایب دربار) صله داده شد که او را قدرتمندترین فرد در حکومت کرد^[۳۰۷].

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۵-۲۳- بازگشت علی‌بیگ ذوالقدر
علی‌بیگ ذوالقدر از امیران قزلباش طایفه ذوالقدر بود. پس از قتل شاه اسماعیل دوم وی مامور می گردد خبر مرگ شاه را فورا به شیراز برساند و جان محمدمیرزا (بعدا شاه محمد خدابنده) که آن روزها در تهدید شاه اسماعیل دوم بود را از خطر مرگ نجات دهد. با وجود این که خبر مرگ شاه اسماعیل دوم را اسکندربیگ شاملو زودتر از او به محمدمیرزا رسانده بود ولی خبر علی‌بیگ ذوالقدر نیز به نوعی اطمینان محمدمیرزا را به مرگ شاه اسماعیل دوم بیشتر کرد. پس از این خدمت، شاه محمد خدابنده به وی لقب خانی داد و وی را حکمران شیراز کرد^[۳۰۸].
علی خان ذوالقدر حاکم شیراز که مدتی بود از شیراز آمده در قزوین توقف داشت باز خلعت پوشید و به فرمانروایی مملکت فارس سرافراز گشته روانه فارس گردید چون به ناحیه کوشک زرد رسید آقایان ذوالقدر به عنوان استقبال رفته او را گرفته به شیراز آوردند امت بیگ ذوالقدر برادر او را کشتند و بعد از چند روز علی خان ذوالقدر را از حبس درآوردند به قتل رسانیدند.^[۳۰۹]
درششم ماه ذی الحجه سال ۹۹۵ سلطان محمد تاج و تخت خود را به عباس میرزا میدهد و او را شاه عباس میخواند^[۳۱۰].
۵-۲۴- فرمانروایی شاه عباس و حکمرانی مهدی قلی خان ذوالقدر
حکومت فارس بر مهدی قلی خان ذوالقدر پسر شادی بیک سارو شیخ ذوالقدر قرار گرفت و وزارت فارس را به میرزا نظام الملک ثانی پسر میرزا سلمان اعتماد الدوله شیرازی نواده میرزا نظام الملک جابری اصفهانی وزیر سابق فارس مسلم و مقرر گردید و چون اخبار شوریدگی^[۳۱۱] اصفهان و فارس به سلطان محمد رسید وی به اصفهان آمد و شوریدگیها را فرو نشانید مهدی قلی خان ذوالقدر حاکم فارس عریضه ای مشعر بر اطاعت و فرمانبری و عذر از تقصیرات خود و پیشکشهای لازم روانه اصفهان کرد^[۳۱۲].
دوران فرمانروایی او همزمان با اولین سال حکومت شاه عباس صفوی میباشد (۹۹۶-۱۰۳۸ه ق) .آنچه درباره حوادث دوران مهدی قلی خان قابل ذکر است لشکر کشی شاه عباس به خراسان است که از مهدیقلی خان خواسته شد که ایشان نیز با جنود ذوالقدر به چمن بسطام گرد^[۳۱۳] آید که مرگ مانع حضور وی در این لشکر کشی شد.
شاه عباس با مسائل مبرمی رو به رو بود که در سالهای پیش بارها رخ داده بود مساله داخلی نظام قبلی ترکمان در راس امور قرار داشت و موجبات ضعف دولت مرکزی را فراهم کرده بود همه مقامات مرکزی دربار از همان آغاز حکومت صفویان در اختیار امرای مقتدر قبایل بود و سرکردگان دیگر قبایل هم با ایلات خودشان درایالات اراضی وسیع در اختیار خویش داشتند چنین می نماید که برخی از قبایل حکومت ومناصب دیوانی بعضی از ایالات را(مثلا ذوالقدر در فارس و شاملو در کرمان) ملک مطلق خود می پنداشتند^[۳۱۴]. شاه عباس اول در ابتدای حکومت خود در برابر قزلباش ها آزادی عمل نداشت^[۳۱۵].
شاه عباس یکی از فوری ترین وظایفش را در همشکستن قدرت قزلباش ها تشخیص داد^[۳۱۶] و این بهانه را مهدیقلی خان به دست او داد.
پس از آغاز سلطنت شاه عباس مرشد قلی خان با لقب وکیل السلطنه فرمانروای مطلق شد همه صاحب منصبان از وی دستور می گرفتند و همه ی کارها به صوابدید وی انجام می شد مرشد قلی خان که ظاهرا خود تاجبش می دانست بدون اجاره شاه احکام و فرمانهای سلطنتی صادر میکرد سران قزلباش این بار هم دست به توطئه زده به گمان آنکه شاه عباس نیز از مرشد قلی خان از این تصمیم آگاه شده و به دولتخانه ی شاه عباس پناهنده شد^[۳۱۷]. شاه عباس که از کودکی شاهد گردنکشی سران قزلباش جنگ آنان با یکدیگر و با شاه محمد وحمزه میرزا پدر وبرادرش بود و ضعف دربار صفوی و علت اساسی پیروزی های ترکان عثمانی و تصرف بخشی از اراضی ایران را نتیجه ی خودسری ها مخالفها و دخالتهای ناروا و پی در پی امیران برجسته ی قزلباش می دانست فرصت را برای از میان برداشتن آنان مناسب دانست و جانب مرشد قلی خان را گرفت^[۳۱۸] مهدیقلی خان ذوالقدر حاکم فارس به نمایندگی از مخالفان به حضور شاه رفت و ضمن شکایت ازاستبداد مرشد قلی خان تقاضا کرد که به دیگر سران طوایف نیز استقلال و اختیار بیشتری داده شود^[۳۱۹] اما با پاسخ شدید الحنی از سوی شاه مواجه شد شاه جواب داد در زمان نواب سکندرشان به جهت اقتدار امرای و مدخلیت ایشان و نقیض گری یکدیگر چندین فساد در میان قزلباش روی کرد در این زمان آن قاعده را باید فراموش کرد اختیار مهمات با شاه است و ما مرشد قلی خان را محل اعتماد دانسته و حل وعقد امور را به رای صایب اوتفویض کرده ایم^[۳۲۰].
مهدیقلی خان به اثنای گفتگو با آواز بلند سخنان خشونت آمیزی به مرشد قلی خان گفت شاه مه منتظر چنین فرصتی بود “فریاد زد ای مردک مفسد ترا به ایالت فارس و مرتبه خانی سرفراز فرموده ایم زیاده از این چه توقعی داشتی که میانه قزلباش فساد میکنی وجود امثال شما مردم که به خود سری برآمه اند خار گلزار دولت است^[۳۲۱].”
۵-۲۵- از بین بردن مهدی قلی خان و انتصاب یعقوب خان
عوامل فوق الذکر باعث شد که مرشد قلی خان یعقوب بیگ پسر ابراهیم خان ذوالقدر را به کشتن مهدیقلی خان و گرفتن پاداش امارت فارس تشویق کند ویعقوب بیگ سرمهدیقلی خان را بریده و به درگاه آورد و در یک طرفه العین اردوی مهدی قلی خان و برادرش جنید سلطان و سایر آقایان ذوالقدر که در محوطه ی خانهی پیره محمد خان استجلو در راه کوشک چادر زده بود تالان کرده و هرچه پارچه و الاغی به دست ده کس افتاد^[۳۲۲].
بدین ترتیب یعقوب بیگ ذوالقدر به امارت ایالت فارس برگزیده شد بطورکلی دوران شاه عباس صفوی چنین مستفاد می شد که ذوالقدر ها پس از شاملو ها مقام دوم را از نظر تصدی در مقام های اداری در دستگاه سلطنتی دارا بودند و اغلب آنان دارای منصب مهرداری دولت صفوی بودند^[۳۲۳] تنها دو ایل شاملو و ذوالقدر هریک هفت مقام اداری را در اختیار داشتند در صورتی که اغلب ایلات به یک یا دو حکومت از شهرها خرسند بود^[۳۲۴] که این نشانگر نقش و اهمیت ذوالقدرها می باشد.
چندروز بعد مهدی قلی خان ذوالقدر والی مملکت فارس و یوسف خان افشار حاکم ابرقو و بوانات میرزا نظام الملک پسران میرزا سلمان اعتماد الدوله که مولد و منشاء آنها در شیراز بود و سایر امرای فارس و مرشد قلی خان که زمام امور سلطنت در دست اقتدار او بود به مصلحت اندیشی به پابوسی شاه عباس رفتند و مورد عنایت واقع شدند^[۳۲۵].
در آخر ماه محرم سال ۹۹۶ مهدی قلی خان ذوالقدر والی مملکت فارس و یوسف خان افشار و میرزا عبدالله و میرزا نظام الملک پسران اعتماد السلطنه و جماعتی از اعیان قزلباشان به قصد کشتن مرشد قلی خان در دولت خانه حاضر شدند مرشد قلی خان چون از خیال آنها مطلع گردید از شاه عباس جدا نگشت و امرا بعد از یاس به منازل خود بازگشتند چون متوجه شدند که مرشد قلی خان نیز باخبر شده است خود را محافظت نمودند^[۳۲۶] روز دیگر مرشد قلی خان کسی نزد امرا فرستاد که صلح و صفا کنند اما آنها قبول نکردند مهدی قلی خان ذوالقدر خود به دولت خانه رفت که واسطه مصالحه شود مرشد قلی خان در حضور پادشاه اراده آنها را بیان کرد مهدی قلی خان به خشم آمد مرشد قلی خان یعقوب بیگ پسر ابراهیم خان ذوالقدر حاکم سابق فارس احضار نمود و به او دستور داد که مهدی قلی خان را به قتل رساند یعقوب بیک فرمان را اطاعت کرد و سر مهدی قلی خان نزد آنها اورد^[۳۲۷] مردمان قلغچیان اردوی مهدی خان را غارت نمودند^[۳۲۸]و اموال آقایان ذوالقدر را به یغما بردند^[۳۲۹] و میر عبدالله و میرزا نظام و پسران اعتمادالدوله را گرفته و از آنها جریمه گرفتند و رها کردند پس ایالت مملکت فارس را به یعقوب بیگ ذوالقدر پسر ابراهیم خان داده و اورا به لقب خانی سرافراز داشته^[۳۳۰] و متقبل گشت که سپاه فارس را برداشته و در نواحی خراسان به اردوی شاهی ملحق گردد یعقوب خان بعد از ورود به شیراز منصب وزارت فارس را به میرزا هادی شیرازی واگذاشت.
نویسنده تاریخ سلطانی مینویسد: “ایالت مختلف در اوایل حکومت صفویه در دست قزلباش ها بسیار رد و بدل میشد. در عهد شاه محمد علی قلی خان از حکومت فارس برکنار شد و مقام وی همراه با امیر الامرایی فارس به مسیب بیک یوزباشی از طایفه ذوالقدر واگذار گردید^[۳۳۱].”
قزلباشان محمد شاه را واردار کردند که اعتمادالدوله میرزا سلمان جابری اصفهانی را به آنها تسیلم کند و پس از تسلیم او توسط محمد شاه او را کشتند و سر او را به علی قلی خان والی هرات فرستادند^[۳۳۲]پسران اعتمادالدوله میرزا عبدالله و میرزا نظام الملک که از مقربان درگاه ولیعهد بودند از کشتن نجات یافتند^[۳۳۳].
املاک ارثی و اجدادی و اکتسابی میرزا سلمان اعتماد الدوله که در فارس بود به آنها واگذار شد به جانب شیراز که منشاء و مولد پدر و اجداد آنها بود شتافتند و چون امرای قزلباش از اعتماد الدوله فارغ شدند وزرای اربعه برقرار داشتند سرآمد آنها میرزا محمد اصفهانی وزیر محال خاصه بود و بعد از او میرزا هدایت الله مستوفی دیوان اعلی و بعد از او میرزا لطف الله شیرازی که وزیر شاهرخ خان ذوالقدر بود دیگری میرزا محمد نام که از مستوفیان معتبر بود^[۳۳۴].
یعقوب خان ذوالقدر و آقایان ذوالقدر فارس با سپاه فارس وارد اردوی اعلی شدند که خبر رسید چغال اوغلی سردار سپاه رومی از راه ماهی دشت کرمانشاه به همدان آمده بعضی قلعه ها را تعمییر کرده و دوهزار تفنگچی در آنجا مستقر کرده بود^[۳۳۵].
آقایان ذوالقدر فارس که خودسر برآمده بودند^[۳۳۶] از اردو گریخته و به جانب شیراز روانه شدند و یعقوب خان والی فارس اجازه مرخصی خواسته برای برگردانیدن آنها روانه شیراز گردید و چون آقایان ذوالقدر که سرکرده آنها حمزه بیگ بود وارد شهر یزد شدند بکتاش خان والی یزد آنها را گرفته و به داروغه سپرد^[۳۳۷] و چون یعقوب خان به یزد رسید بکتاش او را استقبال نمود یعقوب خان از اطوار بکتاش خان تفرس نمود اراده گرفتن او را دارد پیشدستی کرد در نیمه شبی به جانب شیراز بتافت^[۳۳۸].
در همین هنگام حکومت داراب را از منتشار خان ذوالقدر گرفت^[۳۳۹] و جای او را به محمد قلی خان پرناک بخشید و شاه وردی خلیفه ولد ولی خلیفه شاملو که از زمان اقتدار مرشد قلی خان در قصبه ایج و نیریز فارس حاکم بود و با سیصد نفر سوار شاملو در آن نواحی اقامت داشت چون یعقوب خان مزاج حضرت اشرف را نسبت به او منحرف میدانست او را معزول نمود و شاه وردی خلیفه سر از اطاعت باز زده تمکین نفرمود و یعقوب خان به بهانه شکار از شیراز به جانب قصبه ایج تاخت نمود^[۳۴۰] و او را گرفته با چند نفر از خویشان او به قتل رسانیدند^[۳۴۱].
در عید نوروز سال ۹۹۷ه.ق که برابر بود با اوایل ربیع الاول هنگامی که شاه عباس وارد قزوین شد وزارت عظمی را به میرزا لطف الله شیرازی واگذار کرد و او را اعتماد الدوله خواند^[۳۴۲] در نیمه ماه صفر سال ۹۹۸ه.ق چون آقایان ذوالقدر فارس و حسن خان افشار حاکم کهکیلویه مستحق تنبیه و سیاست بودند شاه عباس از دارالسلطنه قزوین به سمت اصفهان حرکت کرد^[۳۴۳] در اول ربیع به اصفهان رسیدند^[۳۴۴] و یعقوب خان والی فارس جمعیتی فراهم اورد و عنوان را برای یورش به لارستان قرار داد در وقت حرکت به جانب یزد ایلغار نمود^[۳۴۵] و چون بکتاش خان افشار حاکم کرمان شهر یزد را بی اذن اولیای دولت متصرف گشته بود و یعقوب خان با او سابقه عنادی داشت سپاه فارس هشت روزه وارد یزد شد شهر را محاصره کرده بعد از کوشش مسخر گردید و بیکتاش خان را کشته^[۳۴۶] و سر او را روانه اصفهان داشت یعقوب خان اموال بیکتاش خان و ذوجه او دختر میرمیران یزدی را برداشته عود به شیراز نمود بعد از انتضای زمان عده او را در ازدواج خود درآورد^[۳۴۷].
حضور قدرتمند خاندان ذوالقدر در فارس تا سالهای نخستین حکومت شاه ‌عباس ادامه یافت و شاه ‌ایران در ۹۹۸ه.ق برای سرکوب یعقوب خان ذوالقدر به فارس لشکر کشید. حاکم فارس به قلعۀ استخر پناه برد. شاه‌عباس او را با وعده و وعید حاضر به مذاکره نمود. گفت ‌وگوهای این دو در حوالی حصار بیضا بود و حاکم فارس ناگزیر به اطاعت از شاه ‌عباس گردید^[۳۴۸].
۵-۲۶- از بین بردن مخالفان و قزلباشان
شاه عباس از در آغاز پادشاهی خود تصمیم به کوتاه کردن دست قزلباشان و مخالفان خود نمود پس از مراسم تاجگذارى، شاه عباس رو به خلیفه الخلفا و صوفیان کرد و گفت که: من امروز مى‏خواهم انتقام خون برادرم سلطان حمزه میرزا را از کشندگان او بگیرم. شما چه مى‏گویید. صوفیان زمین بوسه داده و گفتند: ما مدتى است که در این اندیشه منتظر فرمان همایونى هستیم. آنگاه به فرمان شاه، على قلى خان استاجلو و اسماعیل قلى خان شاملو و برادرش مرشد قلى خان و محمدى بیگ سار و سولاغ و رضا قلى بیگ اینانلو، و سایر کشندگان حمزه میرزا و ارکان دولت شاه محمد را، که جمعا هفت نفر بودند، در پاى ایوان چهل ستون حاضر کردند. نخستین کسى که به فرمان شاه کشته شد، اسماعیل قلى خان شاملو بود؛ صوفیان او را در زیر مشت و لگد از پاى درآوردند. پس از وى على قلى خان و دیگران نیز در حضور شاه کشته شدند. شاه، میرزا محمد وزیر و سایر ارباب قلم، مانند میرزا لطف الله شیرازى وزیر قدیم پدرش را، چون ایرانى و به اصطلاح زمان تاجیک بودند، بخشید، و مقرر داشت که از هر یک مبلغى به عنوان جریمه و ترجمان گرفته شود. اموال کشته شدگان را نیز با خیمه و خرگاه و شتران و اسبان هر یک میان سرداران مطیع، و امیرانى که از خراسان آمده بودند، قسمت کردند. پس از آن که مرشد قلى خان با همکارى شاه عباس، ارکان دولت شاه مخلوع را از میان برداشت، بى‏رقیب و مدعى نیابت سلطنت و فرمانرواى مطلق شد و با لقب وکیل السلطنه به اداره امور سلطنتى و کشورى پرداخت. ، پس از آن در خانه عمه مقتول شاه، پرى خان خانم، دختر شاه طهماسب، منزل کرد. وزیران و رجال و سران لشکرى و کشورى تنها از او دستور مى‏گرفتند و تمام کارهاى خود را با موافقت و صوابدید وى انجام مى‏دادند. خان استاجلو، همه احکام و فرمانهاى سلطنتى را بى اجازه شاه صادر مى‏کرد و به مهرهاى سلطنتى، که بر گردن آویخته بود، مى‏رسانید. در اندک زمانى، منصبها و مقامات مهم دربارى و دیوانى، مانند ریاست قورچیان و مهر دارى و حکومت ولایات ایران را، میان دوستان و بستگان خود و سرداران و امیرانى که به فرمان او گردن نهاده بودند، تقسیم کرد. حتى وزیر خود، میرزا شاه ولى را نیز با لقب اعتمادالدوله به وزارت اعظم برگزید. پس از آن شاه مخلوع پدر شاه عباس با ابوطالب میرزا برادر شاه و اسماعیل میرزا و حیدر میرزا پسران خردسال حمزه میرزا را در نیمه محرم سال ۹۹۷ ه.ق ، از قزوین به قلعه الموت، که شاهزاده طهماسب میرزا برادر دیگر شاه عباس نیز در آنجا محبوس بود، فرستاد تا از پایتخت دور باشند و حضور ایشان در قزوین، مایه تحریک سران قزلباش به سرکشى و طغیان و تغییر شاه نشود. سیصد تن از سواران قزلباش را هم مأمور حفاظت ایشان کرد، و این عده در پایان هر ماه عوض مى‏شدند^[۳۴۹].
در همان حال به املاک خالص سلطنتى نیز طمع برد، و به موجب فرمانى که از شاه گرفت تمام املاک شاهى اصفهان را، که پس از مرگ شاه طهماسب به ترتیب به حمزه میرزا و ابوطالب میرزا، منتقل شده بود، تصاحب کرد. سپس براى شاه عباس مجلس عروسى ترتیب داد، و در یکجا دو دختر از خاندان صفوى را به عقد نکاح شاه درآورد. یکى دختر سلطان مصطفى میرزا، برادر زاده شاه طهماسب اول، که پیش از آن همسر برادر بزرگ شاه، حمزه میرزا بود. این دو زن را در یک روز براى شاه عقد بستند و پس از سه شبانه روز جشن و سرور، در یک شب به حرم سراى او بردند تسویه های خونین در دولت صفوى چون مرشد قلى خان در اداره کشورى و لشکرى، طریق استبداد و خود رأیى مطلق را در پیش گرفته و به سران قزلباش مجال هیچ گونه مداخله و اظهار نظر نمى‏داد؛ امیران و ارکان دولت از او آزرده خاطر شدند^[۳۵۰]، و چون تصور مى‏کردند که شاه نیز از قدرت مرشد قلى خان ناراضى است و مخالفت قزلباشان را با او تأیید خواهد کرد، در نهان براى کشتن وکیل السلطنه، همداستان شدند و به انتظار فرصت نشستند. اتفاقا توطئه سران براى قتل مرشد قلى خان برملا شد و مرشد، شاه را به دفع این توطئه برانگیخت. شاه عباس، با وجودى که از مرشد قلى خان، فوق العاده ناراضى بود، اما به راهنمایى خرد و تدبیر و حیله گرى ذاتیش، مقتضى آن دید که نخست از این پیشامد استفاده کرده، مرحله‏ اى دیگر از تسویه سران قزلباش و قطع نفوذ آنها را به مورد اجرا گذارد. توطئه گران که دانستند راز برملا شده به اتفاق سواران و ملازمان خویش به دولتخانه آمدند و بر خلاف آداب و رسوم، همچنان با سلاح و شمشیر به ایوان عمارت چهل ستون رفتند. شاه کس نزد سران فرستاد و از قصد و نیت آنها پرسید و ایشان منظور خود آشکار کردند. شاه نیز پیغام داد که چون به کار دیگرى مشغول است، پى کار خود روند، تا به مشکل بعدها رسیدگى کند. امیران از نادانى دولتخانه را ترک گفتند و در باغ دولتى سعادت آباد قزوین گرد آمدند. اما این بار بر همراهان و سواران خویش افزودند و مخالفت خود را با مرشد قلى خان آشکار کردند. روز بعد مهدى قلى خان ذوالقدر حاکم فارس به نمایندگى از سران متمرد و اعیان قزلباش به خدمت شاه رفت و درخواست نمود که شاه به ارباب مناسب و اولیاى دولت و سران طوایف استقلال واختیارات بیشتر دهد. شاه عباس در پاسخ گفت که: «مایه آن همه اختلاف و نفاق و جنگهاى داخلى که در زمان پدرم به ضعف دولت مرکزى و پیشرفت کار بیگانگان و دشمنان ایران منتهى شد، نتیجه همان اقتدار و استقلال و خودسریهاى سران و طوایف و مداخله هاى بى مورد امیران قزلباش در کارهاى سلطنتى و دولتى بود و از آنها خواست تا به فرمان شاه و نماینده تام الاختیار او مرشد قلى خان گردن نهند و او را به عنوان ریش سفید خود بشناسند. مهدى قلى خان در پاسخ گستاخى کرد و همین بهانه‏ اى شد تا شاه که از پیش براى این منظور خود را آماده کرده بود، فریاد زد: «اى مردک مفسد تو را به ایالت شیراز و مرتبه خانى سرافراز فرموده‏ایم، زیاده از این چه توقع داشتى که میانه قزلباش فساد مى‏کنى وجود امثال شما که به خودسرى برآمده اند خار گلزار دولت است ….^[۳۵۱].
یک روایت اغراق آمیز حکایت دارد که شاه عباس خشونت خود را از همان روز حکومت نشان داد و آن عبارت از این بود که بزرگان و سر جنبانانی را که فکر میکرد مایه زحمت باشند به عنوان ضیافت دعوت کرد و آنان را در همان مجلس متهم به خیانت نمود و تمام آنها را از بین برد سر بیست و دو نفر را بر نیزه بالا برد و از پنجره کاخ شاهی آویزان کرد این در واقع گربه دم حجله کشتن او بود^[۳۵۲].
فصل شش
حکمرانی
یعقوب خان ذوالقدر
۶-۱- یعقوب خان ذوالقدر
یعقوب خان ذوالقدر پسر ابراهیم خان نوه الیاس بیگ ذوالقدر بود. همانطور که در قبل توضیح داده شد الیاس بیگ پدربزرگ یعقوب خان اولین حاکم منصوب شاه اسماعیل بر ایالت فارس که پس از فتح این ایالت در سال ۹۰۹ ه.ق بود. ابراهیم خان هم به فرمان شاه طهماسب مدت زیادی از سال ۹۴۶ه.ق تا هنگام عزل در ۹۶۳ه.ق حاکم فارس بود. یعقوب خان یکی از پسران ابراهیم خان بود که پس از عزل پدر نتوانست مقام و منصب شایسته ای به دست آورد. به گفته افواشته ای یعقوب میرزا آن قدر بی سامان و سرانجام بود که ایام جهانبانی پادشاه فریدون مسند شاه سلطان محمد در یساق خراسان در موکب ظفر قرآن بود و خود خدمت اسب خود میکرد^[۳۵۳]. اما با این وجود یعقوب بیک ذوالقدر یکی از نامدارترین افراد خاندان ذوالقدرشد که در ایران در کاردانی و رشادت و سیاستمداری مشهور می باشد نامبرده در زمان شاه عباس اول با جمع کثیری از ایل ذوالقدر به ایران آمد و مصدر حکمرانی در نقاط مختلف کشور گردید. مخصوصاً پس از مغضوب شدن مهدی قلی خان ذوالقدر حاکم فارس و قتل او بدستور و در حضور شاه عباس، بر قدرت و اعتبار او در دستگاه صفوی افزوده شد و با حکم شاه عباس حاکم مقتدر و کاردان ناحیه فارس و توابع گردید.
تاثیر این دوره تحقیر آمیز در عملکرد خشونت آمیز وی پس از دستیابی به حکومت فارس به خوبی نمایان است . در اواخر پادشاهی سلطان محمد خدابنده گروهی از ذوالقدرهای فارس به رهبری مهدی قلی خان در سال ۹۹۴ه.ق با اخراج و قتل علی خان ذوالقدر حاکم فارس به مخالفت با سلطان محمد خدابنده برخواستند و تعدادی از آنها را برای حمایت از پادشاهی عباس میرزا به خراسان رفتند عباس میرزا به توصیه مرشد قلی خان استاجلو فرمان حکومت فارس را برای مهدی قلی خان ذوالقدر فرستاد . یعقوب بیگ ذوالقدر از افرادی بود که به هواخواهی عباس میرزا به خراسان رفت به همین دلیل پس از جلوس شاه عباس یعقوب بیگ مورد توجه و عنایت خواص قرار گرفت^[۳۵۴].
در اوایل جلوس شاه عباس گروهی از سران قزلباش به بهانه اعتراض به تسلط و دخالت همه جانبه مرشد قلی خان استاجلو در دربار شورشی ایجاد کردند. شاه عباس در آن هنگام با حمایت از مرشد قلی خان شورش را سرکوب کرد . بیشتر امیران شورشی دستگیر شده بودند که شاه عباس یعقوب بیگ ذوالقدر را مامور کشتن وی کرده بود . یعقوب بیگ پس از کشتن مهدی قلی خان رسما به دریافت لقب خانی و فرمانده حکومت فارس سرافراز شد و بدین ترتیب در سال ۹۹۶ه.ق به آرزوی دیرینه دستیابی به حکومت فارس رسید^[۳۵۵].
۶-۲- لشکر کشی یعقوب خان به خراسان و درگیری با حمزه بیگ
یعقوب خان پس از انتصاب به حکومت فارس به دستور شاه عباس مشغول گردآوری سپاه برای پیوستن به اردوی شاهی در حمله به خراسان و جنگ با ازبکان شد. هنگام گردآوری سپاه با مخالفت و کارشکنی برخی از امیران ذوالقدر مانند حمزه بیگ مواجه شد . او پس از مطیع کردن مخالفان در چمن بسطام خراسان به اردوی شاهی پیوست و از طرف شاه عباس به دریافت خلعت فاخر و اسب و زین و کمر مرصع سرافراز شد و شمه ای از نافرمانی برخی از امیران ذوالقدر را عرض شاه رسانید . شاه عباس نیز حکم داد هرکس که سر از اطاعت تو بپیچد سرش را بریده به سوی ما بفرست تا درس عبرتی برای دیگران شود^[۳۵۶].
۶-۳-درگیری یعقوب خان و بیکتاش خان
برخورد خوب و حمایت علنی شاه عباس از یعقوب خان برنگرانی و حسادت مخالفان وی افزود در این میان گروهی از ذوالقدر ها به رهبری حمزه بیگ از اردوی شاهی به جانب فارس فرار کردند . یعقوب خان به دلیل نگرانی از افراد این گروه با اجازه شاه عباس درصدد بازگشت به شیراز در آمد. حمزه بیگ و یارانش در یزد با بیکتاش خان افشار حاکم خودسر کرمان و یزد علیه یعقوب خان متحد شدند . هدف بیکتاش از این اتحاد با مخالفان یعقوب خان نفوذ یافتن در فارس و ضمیمه کردن آن به قلمرو خود بود . یعقوب خان در حوالی یزد به اتحاد آنها پی برد بنابراین با خودداری از پذیرش پیشنهاد ضیافت و مهمانی بیکتاش خان که قصد دستگیری وی را داشت به شیراز رفت^[۳۵۷].
بیکتاش خان برای متزلزل کردن موقعیت یعقوب خان حمزه بیگ را با عده ای از جنگجویان افشار به عنوان حاکم به فارس فرستاد. یعقوب خان پس از آگاهی از این موضوع با سپاهی چهار هزار نفری برای نبرد با حمزه بیگ آماده شد. در نبردهایی که میان دوسپاه در شورستان اتفاق افتاد سپاهیان حمزه بیگ شکست خوردند و عده ای از آنها کشته و عده ای دستگیر و عده ای هم پراکنده و فرار کردند. حمزه بیگ نیز جزء فرارکننده گان بود و به کهکیلویه فرار کرد. یعقوب خان با تهدید حسن خان افشار حاکم کهکیلویه را وادار به تحویل دادن حمزه بیگ کرد . حسن خان حمزه بیگ را به یعقوب خان تحویل داد . حمزه بیگ اندکی پس از رسیدن به شیراز به دستور یعقوب خان به طرز فجیهی کشته شد . بدین ترتیب یعقوب خان پس از سرکوب مخالفانش در اندک زمان با تسلط بر اوضاع فارس موقعیت سیاسی خود را تثبیت و تحکیم کرد^[۳۵۸].
حکومت فارس از هنگام فتح آن توسط شاه اسماعیل ۹۰۹ه.ق تا اوایل پادشاهی شاه عباس ۱۰۰۳ه.ق به امیران ذوالقدر اختصاص داشت بنابراین به قوا از برخی مورخان حدود یک قرن ایالت فارس به صورت تیول و مقر طایفه ذوالقدر درآمده بود^[۳۵۹].
این سابقه طولانی حکومت قبیله ای ذوالقدرها بر فارس از نظر یعقوب خان نوعی مشروعیت برای توسعه قدرت و قلمرو خود محسوب کی شد او گرچه پس از انتصاب به حکومت فارس به ظاهر اطاعت میکرده اما با تکیه بر منصب حکومت فارس ریاست طایفه ذوالقدر و داشتن نیروی قبیله ای برای توسعه و قدرت قلمروی خود اقداماتی انجام داد^[۳۶۰].
یعقوب خان پس از سرکوب شورش حمزه بیگ ذوالقدر درصدد انتقام گیری از بیکتاش خان و جلوگیری از دخالت وی در امور فارس برآمد. وی ابتدا برای متزلزل کردن موقعیت بیکتاش خان عباس خان عموی وی را به عنوان حاکم به کرمان فرستاد و از افشارهای کرمان خواست که تابع فرمان عباس خان باشند زیرا شاه عباس بیکتاش خان را به دلیل نافرمانی و خودسری از حکومت کرمان عزل کرده بود . این اقدام یعقوب خان در علم کردن یک مدعی برای بیکتاش خان پاسخی به اقدام بیکتاش خان در علم کردن حمزه بیگ بود افشارهای کرمان به تصور اینکه عباس خان با فرمان شاه عباس به کرمان آمده و به دلیل بذل و بخشش های فراوانش به استقبال وی آمدند. بدین ترتیب عباس خان با حمایت یعقوب خان به حکومت کرمان دست یافت.
بیکتاش پس از مشورت با ریش سفیدان افشار و جلب رضایت آنان از یزد به کرمان تاخت و در نبردی که میان دو گروه رخ داد عباس خان شکست خورد و وی به قلعه کرمان پناه برد بیکتاش خان سرانجام با ارسال نامه های پی در پی و با وساطت حاتم بیگ وزیرش عباس خان را وادار به تسلیم کرد و سوگند خورد که آسیبی به وی نرساند اما اندکی بعد با وجود سوگندی که در مورد تامین جانی عباس خان یاد کرده بود وی و پسرانش را به قتل رسانید^[۳۶۱].
یعقوب خان از اینکه بیکتاش خان با شکست عباس خان بار دیگر کرمان را تصرف و افشارها را بر خود جمع کرده بود بسیار ناراحت شد زیرا احتمال لشکرکشی و حمله بیکتاش خان به فارس وجود داشت یعقوب خان در سال ۹۹۸ه.ق با لشکری دوازده هزارنفری به قصد سرکوب بیکتاش خان از شیراز حرکت کرد و پس از هشت روز به حوالی یزد رسید وی در نزدیکی ابرقو برای یوسف خان حاکم آنجا که از اقوام بیکتاش بود پیام فرستاد که بیکتاش برخلاف دولت به حکومت رسیده است و اگر به او ملحق شود حکومت کرمان به او واگذار میکند. یوسف خان که از قدرت و شوکت بیکتاش خان ناراضی بود به نوید حکومت کرمان با قشون و لشکر خود به یعقوب خان پیوست یعقوب خان پس از اتحاد با یوسف خان به جانب یزد حرکت کردند.
سپاه یعقوب خان ذوالقدر و بیکتاش خان افشار در صحرای چم تفت در چهار فرسخی یزد در مقابل هم صف آرایی کردند و در نبرد سخت میان این دو سپاه بیکتاش خان شکست خورد، بیکتاش خان نزد میرمیران پدرزنش رفت و از او برای مشورت و مقابله با یعقوب خان کمک خواست میرمیران پس از دریافت پیام تهدیدآمیز از یعقوب خان حاظر به همکاری با بیکتاش خان نشد بیکتاش خان پس از ناامیدی با میرمیران پا به فرار گذاشت که با افراد یعقوب خان درگیر مجروح شد وسپس سر بیکتاش خان را برای یعقوب خان آوردند^[۳۶۲].
یعقوب خان با قتل رقیب سر او را با برخی اشیا نفیسه سرکار او از مرصع آلات و جواهر و زر بی شمار وافر مصحوب ملازمان به درگاه فرستاد^[۳۶۳] و سپس نعش او را به کرمان حمل و در بقعه ای نزدیک شاه ولی که به دستور خود او آن را ساخته بودند دفن کردند^[۳۶۴] بدین ترتیب ختم غایله‌ی بکتاش فرصتی به یعقوب خان در غارت یزد داد. ذوالقدران چنان قتل و غارتی نمودند که محلّات خارج شهر را با محله ی گبران که در کثرت جمعیت مقابل شهر است ، همه را تاراج کردند^[۳۶۵] و جمعی بی سر و پا که موافق از مخالف و دوست از دشمن نمی‌شناختند به هر جا می رسیدند، دست به غارت می ‌زدند^[۳۶۶].
پس از این سپاهیان ذوالقدر با یورش به شهر یزد شروع به غارت و تاراج اموال اهالی آن کردند مردم یزد چند روز گرفتار رنج و آشوب و غارت بودند یعقوب خان پس از تعیین حکام ولایات یزد و کرمان و با کسب آگاهی از حرکت شاه عباس به جانب اصفهان مصمم شد خیلی سریع به شیراز بازگردد^[۳۶۷].

زهی چشم افلاک روشن به تو
دو عالم مسّخر به فرمان توست

ندانم چه ای هر چه خواهی تویی
تو مسجود کرّوبیان آمدی
زهی زینت هشت گلشن به تو
تو آن که ای؟کاین همه آن توست
( ابن حسام، ۱۳۸۲: ۵۰ )

و در سراسر منظومۀ علی نامه نیز شاعر به اقتضای موضوع از به کار بردن ردیف جز در موارد معدودی خودداری کرده است.

بنیروی جبّار جان آفرین
بنظمی که از آفرین گفته شد
پسندیده باشد سخن از علی

زفان و سخن دارم از آفرین
ازو آفرین گوی اشکفته شد
شود نو،حدیث کهن در علی
( ربیع، ۱۳۸۸: ۲۹۹ پ )

۴-۱۲-۱-۳- قافیه
«قافیه نیز یکی از دیگر عوامل موسیقایی شعر است. امّا اهل ادب در تعریف آن اختلاف نظر دارند. صاحب المعجم می نویسد: بدان که قافیه، بعضی از کلمه آخرین بیت است، به شرط آنکه بعینها و معناها در آخر ابیات دیگر از همان قصیده متکرر نشود.» (رازی، ۱۳۷۳: ج۱،۱۹۲) مایوکوفسکی معتقد است: بدون قافیه، شعر به کلّی شکسته و ویران می شود ( شفیعی کدکنی، ۱۳۷۶: ۸۴ ) ولی آن گونه که پیداست برای قافیه باید تعریفی ارائه کرد که مقبول ادب دوستان باشد؛ به طور مثال، قافیه در لغت به معنای پساوند است و در اصطلاح عبارت است از یکسانی حرف یا حروف کلمات آخرین ابیات، و یا این که واژه های پایا نی دو مصراع یک بیت مثنوی عیناً تکرار شود. «قدما اعتقاد داشتند که قافیه جزئی از وزن است، از این رو آن را گوشه ای از موسیقی شعر دانسته اند که وزن شعر را کامل می کند. از این رو ابن رشیق گفته است: وزن بزرگترین رکن شعر است و آن در برگیرندۀ قافیه نیز هست و آن را به دنبال خود می کشاند به ضرورت. ( قیروانی، ۱۹۰۷:ج۱، ۱۲۴)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

از نظر علا قه مندی ابن حسام و ربیع به رعایت اصول و قواعد قافیه، آنچه مسلّم است نبوغ ادبی، ذوق زیاد و قریحه سرشار شاعری این دو شاعر، چنان توان ونیرویی به شعرشان بخشیده که لزوم پای‌بندی به این اصول را تحت تأثیر خود قرار داده است .
گاه استحکام و انسجام کلام و ظرافت و استواری معنی در این دو منظومه تا به حدّی است که سبب شده است عیوب قافیه که به ندرت دیده شود، به گونه ای زیبا تجلّی کند و از دید مخاطب پنهان بماند، مانند:
منظومۀ علی نامه:

کتا این دو تن از چه کردند قصد
و لیکن شود قید آن صیدشان

کبا دشمن خویش بستند عهد
چو بر بیهده آمد این عهدشان
( ربیع، ۱۳۸۸: ۱۲پ )

و در منظومه ی خاوران نامه:

و یا نهان جهان آشکارا بماند

حصار سکندر به دارا بماند