الّا علی اکمه لا یعرف القمرا

به تحقیق آن قدر معروف شدهام که بر هیچ کسی مخفی نیست مگر بر کوری که ما را نمیبیند و نمیشناسد. (الدرویش ،۲۰۰۹،ج ۳ : ۳۴۱)
۳-۱۱- سوره یونس آیه ۵۲
ثُمَّ قِیلَ لِلَّذِینَ ظَلَمُواْ ذُوقُواْ عَذَابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلاَّ بِمَا کُنتُمْ تَکْسِبُونَ
پس به کسانى که ستم ورزیدند گفته شود عذاب جاوید را بچشید آیا جز به [کیفر] آنچه به دست مى‏آوردید جزا داده مى‏شوید
و در کلام خدا که فرموده ذُوقُواْ عَذَابَ الْخُلْدِ یعنی بچشید عذاب جاودان را استعاره مکنیّه است که قبلاً در سوره ی انفال آیه ۱۴ توضیح داده شد.
استعاره ی آیه ی ۵۲ ازسوره ی یونس :
- استعاره مکنیّه درکلمه ی « عذاب » است .
ارکان استعاره در آیه شریفه عبارتند از:
- مستعار : لفظ « عذاب ».
- مستعارٌله : « عذاب » به معنی درد ، شکنجه .
- مستعارٌمنه : « الشئ المُرّ » به معنی چیزتلخ .
- جامع یا وجه شبه : تحمل کردن است .
شرح استعاره ی آیه به اعتبار گوناگون:
۳- ۱۱ – ۱ . به اعتبار ذکر طرفین ( مصرّحه ، مکنیّه ) :
درآیه شریفه « عذاب » به معنی درد ، رنج ، شکنجه به « الشئ المُر » به معنی چیز تلخ تشبیه شده که مستعارٌمنه « الشئ المُر» در آیه به صراحت ذکرنشده اما مستعارٌله « عذاب » به صراحت ذکرشده ، به همین خاطر بدان استعاره مکنیّه یا بالکنایه گویند .
۳ – ۱۱ – ۲ . به اعتبار واقع درماده ی طرفین ( تحقیقیّه ، تخییلیّه ) :
دراین آیه مستعارٌمنه به صراحت ذکر نشده بلکه از لوازم آن « ذوقوا » به معنی چشیدن به طور کنایی ذکر شده . در حقیقت بدین معنی نیست که « عذاب » چشیدنی باشد بلکه عذاب را درخیال مانند چیزتلخ تشبیه شده که چشیدنی است به همین خاطر بدان استعاره ی تخییلیّه گویند.
۳ – ۱۱ – ۳ . به اعتبار لفظ مستعار ( اصلیّه ، تبعیّه ) :
لفظ مستعار در این آیه « عذاب » است و به اعتبار این که « عذاب » اسم جامد است به همین خاطر بدان استعاره ی اصلیّه گویند.
۳ – ۱۱ – ۴ . استعاره به اعتبار ملائمات ( مطلقه ، مرّشحه ، مجرّده ) :
« ذوقوا عذاب الخلد » یعنی بچشید عذاب را ، از ملائمات مستعارٌمنه « الشئ المُرّ » یعنی چیز تلخ می باشد که موضوعی حسی است و می تواند از ملائم آن باشد به همین خاطر بدان استعاره ی مرشّحه گویند.
* پس نتیجه می گیریم که در آیه ی ۵۲ از سوره ی یونس استعاره ی مکنیّه ، تخییلیّه ، اصلیّه و مرشّحه وجود دارد.
۳-۱۲- سوره یونس آیه ۷۱
« وَاتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ یَا قَوْمِ إِن کَانَ کَبُرَ عَلَیْکُم مَّقَامِی وَتَذْکِیرِی بِآیَاتِ اللّهِ فَعَلَى اللّهِ تَوَکَّلْتُ فَأَجْمِعُواْ أَمْرَکُمْ وَشُرَکَاءکُمْ ثُمَّ لاَ یَکُنْ أَمْرُکُمْ عَلَیْکُمْ غُمَّهً ثُمَّ اقْضُواْ إِلَیَّ وَلاَ تُنظِرُونِ
و خبر نوح را بر آنان بخوان آنگاه که به قوم خود گفت:« اى قوم من اگر ماندن من [در میان شما] و اندرز دادن من به آیات خدا بر شما گران آمده است [بدانید که من] بر خدا توکل کرده‏ام پس [در] کارتان با شریکان خود همداستان شوید تا کارتان بر شما ملتبس ننماید سپس در باره من تصمیم بگیرید و مهلتم ندهید»
در کلام خداوند متعال که فرموده ثُمَّ اقْضُواْ إِلَیَّ سپس به کار من پایان دهید استعاره مکنیه مطرح است یعنی تنفیذ کنید آن کار را و ادا کنید برای من آن کار را در واقع آن امر وکار محذوف را تشبیه نموده به دَین سپس مشبهٌ به را حذف نموده و چیزی را از خصوصیات مشبهٌ به را اخذ کرده که عبارتست از قضا. وقتی گفته میشود قضی فلانٌ دَیناً یعنی فلانی دِینِ ( بدهی ) خودش را ادا کرده. (الدرویش ،۲۰۰۹،ج ۳ : ۳۶۲)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

استعاره ی آیه ی ۷۱ ازسوره ی یونس :
- استعاره مکنیّه در « اقضوا » .
ارکان استعاره در آیه شریفه عبارتند از:
- مستعار : لفظ « اقضوا ».
- مستعارٌله : « اقضوا » به معنی تصمیم گرفتن .
- مستعارٌمنه : « أدّوا» به معنی ادا کردن .
- جامع یا وجه شبه : کار را تنفیذ کردن ادا کردن .
شرح استعاره ی آیه به اعتبار گوناگون:
۳ – ۱۲ – ۱ . به اعتبار ذکر طرفین ( مصرّحه ، مکنیّه ) :
درآیه شریفه « اقضوا » به معنی تصمیم گرفتن به « أدّوا » به معنی ادا کردن تشبیه شده که مستعارٌمنه « أدّوا » در آیه به صراحت ذکرنشده اما مستعارٌله « اقضوا » به صراحت ذکرشده ، به همین خاطر بدان استعاره مکنیّه یا بالکنایه گویند .
۳ -۱۲ – ۲ . به اعتبار واقع درماده ی طرفین ( تحقیقیّه ، تخییلیّه ) :
دراین آیه مستعارٌمنه به صراحت ذکر نشده بلکه از لوازم آن « اقضوا » به معنی تصمیم گرفتن به طور کنایی ذکر شده . در حقیقت بدین معنی نیست که « اقضوا » باشد بلکه درخیال مانند ادا کردن تشبیه شده که است به همین خاطر بدان استعاره ی تخییلیّه گویند.
۳ – ۱۲ – ۳ . به اعتبار لفظ مستعار ( اصلیّه ، تبعییّه ) :
لفظ مستعار در این آیه « اقضوا » است و به اعتبار این که « اقضوا » فعل است به همین خاطر بدان استعاره ی تیعییّه گویند.
۳ – ۱۲ – ۴ . استعاره به اعتبار ملائمات ( مطلقه ، مرّشحه ، مجرّده ) :
« ولاتنظرون » ، از ملائمات مستعارٌمنه « أدّوا » یعنی اداکردن می باشد می تواند به همین خاطر بدان استعاره ی مرشّحه گویند.
* پس نتیجه می گیریم که در آیه ی ۷۱ از سوره ی یونس استعاره ی مکنیّه ، تخییلیّه ، تبعییّه و مرشّحه وجود دارد.
۳-۱۳- سوره هود آیه ۱۰
وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاء بَعْدَ ضَرَّاء مَسَّتْهُ لَیَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّیِّئَاتُ عَنِّی إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ
و اگر پس از محنتى که به او رسیده نعمتى به او بچشانیم حتما خواهد گفت : «گرفتاریها از من دور شد» بى‏گمان او شادمان و فخرفروش است.
در اذاقه مبنی چشانیدن استعاره مکنیه مطرح است چون در اصل معنای چشانیدن خوردن چیزی است با دهان سپس عاریه گرفته شد این اذاقه برای لذتها از جهت تشبیه نمودن آنها به چیزی که چشیده میشود. سپس از بین میرود به سرعت همانگونه که طعم غذاها بلافاصله زایل میشود. (الدرویش ،۲۰۰۹،ج ۳ : ۳۹۷)

احمدی بیرجندی، احمد [احمدی]؛ رزمجو، حسین. سیر سخن، شامل احوال معروف‌ترین نویسندگان و شاعران از قدیمی‌ترین ازمنه تا عصر حاضر و برگزیده آثار آنان. مشهد: باستان، ۱۳۴۵، ج۲، ص۱۶ـ۲۰.
سبک‌های شعر فارسی(اشاره به برخی از ویژگی‌های دستوری).
احمدی‌گیوی، حسن [گیوی]. ادب و نگارش:مختصری در فن نویسندگی، شیوه تحقیق، ترجمه، تلخیص و نامه‌نگاری… . سلسله انتشارات نشر قطره، شماره ۱۰۷؛ هنر وادبیات ایران، شماره ۲۰. تهران: نشر قطره، ۱۳۷۳، ص۹۵ـ۱۳۴.
فصل یازدهم ـ دستور زبان فارسی: جمله؛ کلمه؛ فعل؛ اسم؛ ضمیر؛ قید؛ حروف؛ صوت؛ ویژگی ترکیبی زبان فارسی؛ نقش و کاربرد کلمات در جمله.
ــــــ . از فن نگارش تا هنر نویسندگی. تهران: [بی‌نا]، ۱۳۷۴، ص۲۵۱ـ۲۷۲.
دستور کاربردی: جمله؛ کاربرد فعل؛ کاربرد و نقش اسم؛ مطابقت نهاد و فاعل با فعل؛ تقدیم و تأخیر اجزاء و ارکان جمله؛ حذف اجزاء جمله.
ــــــ . دستور تاریخی فعل. سلسله انتشارات نشر قطره، شماره۲۹۶؛ زبان و زبان‌شناسی، شماره ۲. تهران: نشرقطره، ۱۳۸۰، ج۱، ۱۱۱۶ ص.
فصل اول ـ تعریف فعل و کلیات؛ فصل دوم ـ اقسام فعل به اعتبار زمان؛ فصل سوم ـ اقسام فعل به اعتبار مفعول؛ فصل چهارم ـ اقسام فعل به اعتبار فاعل؛ فصل پنجم ـ اقسام فعل به اعتبار ساختار.
ــــــ . دستور تاریخی فعل. سلسله انتشارات نشرقطره، شماره ۲۹۶؛ زبان و زبان‌شناسی، شماره ۲. تهران: نشرقطره، ۱۳۸۰، ج۲، ۱۱۱۷ـ۱۹۶۲ ص، کتابنامه.
فصل پنجم ـ اقسام فعل به اعتبار ساختار (ادامه مبحث مجلد اول)؛ فصل ششم ـ اقسام فعل به اعتبار نقش؛ فصل هفتم ـ اقسام فعل به اعتبار صرف؛ فصل هشتم ـ اقسام فعل به اعتبار وجه؛ فصل نهم ـ اقسام فعل از جهات گوناگون دیگر؛ فصل دهم ـ مفردات فعل؛ فصل یازدهم ـ فعل و گفتنی‌های ناگفته.
ــــــ ؛ انوری، حسن. دستور زبان فارسی۱. ویرایش۲. تهران: فاطمی، ۱۳۷۴، ۲۵۵ص، جدول.
بخش اول ـ کلیات جمله‌ها ـ کلمه‌ها ـ نقش کلمه‌ها در جمله ؛ بخش دوم ـ فعل؛ بخش سوم ـ اسم؛ بخش چهارم ـ صفت؛ بخش پنجم ـ ضمیر؛ بخش ششم ـ قید؛ بخش هفتم ـ شبه جمله (صوت)؛ بخش هشتم ـ حرف؛ بخش نهم ـ پسوندها/ پیشوندها/ میانوندها؛ بخش دهم ـ جمله؛ بخش یازدهم ـ تجزیه و ترکیب؛ بخش دوازدهم ـ پرسش‌های چهارپاسخی.
(جلد۱و۲ این کتاب قبلاً به وسیله همین مؤلفین «ناشر»، در سال ۱۳۶۳ در یک مجلد منتشر گردیده است.)
احمدئی، علی‌اصغر. دستور منظوم عربی ـ فارسی. [بی‌جا: بی‌نا]، ۱۳۷۳، ۴۴ ص.
اسم؛ صفت؛ عدد؛ فعل؛ قید؛ حرف اضافه؛ حرف ربط؛ اصوات؛ ترکیب زبان فارسی؛ اقسام جمله؛ جمله فعلیه؛ جمله اسمیه؛ جمله تام؛ ناقص؛ پایه، پیرو؛ فرق صفت و موصوف با مضاف و مضاف‌الیه؛ روش تجزیه و ترکیب.
اختیار، منصور. روش بررسی گویش‌ها. ج۱: صوت‌شناسی. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۴۴، ۱۱۹ص، جدول، نمودار، کتابنامه.
۰ـ۱ـ گردآوری مواد اولیه؛۱ـ۱ـ طبقه‌بندی اصوات یک گویش؛۱ـ۲ـ دستگاه صوتی؛ ۱ـ۳ـ صوت‌شناسی؛ ۱ـ۴ـ رده‌بندی اصوات؛ ۱ـ۵ـ اصول الفباء جهانی و علایم آن.
ــــــ . معنی‌شناسی. سلسله انتشارات دانشگاه تهران، شماره۱۲۱۵؛ گنجینه زبان‌آموزی، شماره ۱۶. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۴۸، ص ۴۱ـ۷۳، ۱۹۷ـ۲۱۴.
فصل سوم ـ رابطه زبان شناسی با معنی: …، اجزاء زبان، واحدها و اجزاء صوتی کلمه، اجزاء متشکله معنی، ارتباط اجزاء کلمه؛ فصل چهارم ـ کلمه و خصوصیات آن: تعریف کلمه، تعیین مرز کلمه، رابطه صوت شییء، تصویر ذهنی با معنی، رابطه معنی با شکل کلمه ـ دستورـ ریشه کلمه؛ …؛ فصل دوازدهم ـ طبقه‌بندی پدیده‌های دستوری منطقی (معنی و نحو): نام گذاری در معنی‌شناسی، گسترش معنی‌شناسی و روابط اعتباری معنی، رابطه معنی‌شناسی و نحو، منطق نمادی و نحو، طبقه‌بندی شکل‌ جمله‌ها، عوامل پشت سرهم و توالی.
اداره کل انتشارات و تبلیغات. آرایش و پیرایش زبان. تهران: اداره کل انتشارات و تبلیغات، ۱۳۱۹،ص ۱۷ـ۳۷.
آرایش و پیرایش زبان (درباره اصطلاحات و اشتباهات رایج در نوشتار و گفتار).
ادیب سلطانی، شمس‌الدین. درآمدی بر چگونگی شیوه خط فارسی. تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۴، XIX+317 ص.
تحقیقی درباره آواهای فارسی؛ کلمه‌های ساده و مرکب؛ وندهای فارسی.*
ادیب طوسی، محمدامین. دستور نوین. تهران: مطبعه پروین، ۱۳۱۲، ۱۲۱ ص.*
ــــــ . ذیلی بر برهان قاطع یا فرهنگ لغات بازیافته. تبریز: [بی‌نا]، ۱۳۴۳، د+۱۹۵ ص.
(مثال قسمتی از لغات وتعبیرات مستدرک که باید به فرهنگ زبان پارسی افزوده شود همراه با آوانگاری و بیان مکان‌های جغرافیایی استعمال لغات.)
ــــــ . لهجه‌های محلی. [بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا]، ?ص.*
ادیب هروی، محمدحسن [ادیب هروی خراسانی]. دستور حسن. مشهد:[بی‌نا]، ۱۳۱۶.*
اُرانسکی، یوسف میخائیلوویچ (Oranskii, Iosif Mikhailovich). زبان‌های ایرانی. ترجمه علی‌اشرف صادقی. تهران: سخن، ۱۳۷۸، ۲۱۰ ص، جدول، کتابنامه.
فصل اول ـ اطلاعاتی درباره خانواده زبان‌های ایرانی؛ فصل دوم ـ زبان‌های ایرانی باستانی؛ فصل سوم ـ زبان‌های ایرانی میانه؛ فصل چهارم ـ زبان‌های ایرانی نو؛ فصل پنجم ـ کلیاتی راجع به طبقه‌بندی تاریخی و گویش‌شناختی زبان‌های ایرانی.
ــــــ. مقدمه فقه‌اللغه ایرانی. ترجمه کریم کشاورز. تهران: پیام، ۱۳۵۸، ۴۲۴ ص، مصور، جدول، نمونه.
بخش اول ـ مقدمه: فصل اول ـ فقه‌اللغه ایرانی، فصل دوم ـ زبان‌ها و لهجه‌های ایرانی، فصل سوم‌ـ جداشدن زبان‌های ایرانی به‌صورت گروهی مستقل؛ بخش دوم ـ عصر زبان ایرانی باستانی: فصل اول ـ قبایل و اقوام ایرانی زبان عهد باستانی؛ فصل دوم ‌ـ آثار مکتوب دوران باستانی زبان‌های ایرانی؛ فصل سوم ـ آثار مکتوب عصر زبان باستانی ایران؛ فصل چهارم ـ دوره نو زبان ایرانی.
ارژنگ، غلام رضا. پنج گفتار در زمینه دستور زبان فارسی. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی‌ـ انتشاراتی الست، ۱۳۷۰، ۳۲ص.
(به بخش مقالات نگاه کنید.)
ــــــ . دستور زبان فارسی امروز. سلسله انتشارات نشرقطره، شماره ۱۲۳؛ هنر و ادبیات، شماره ۲۳. تهران: نشر قطره، ۱۳۷۴، ۱۷۶ ص، جدول، نمودار، کتابنامه.
۱ـ دستور زبان و روش پژوهش آن ۲ـ اسم و گروه اسمی ۳ـ ضمیر ۴ـ حرف اضافه ۵ـ نقش‌های دستوری اجباری ۶ـ کوتاه‌ترین قالب‌های گفتاری (۱) ۷ـ کوتاه‌ترین قالب‌های گفتاری (۲) ۸ـ گسترش جمله، راه‌های گسترش جمله ۹ـ نقش‌های دستوری اختیاری ۱۰ـ زیر نقش‌ها: وابسته‌های پیشین اسم۱۱ـ زیرنقش‌ها: وابسته‌های پسین اسم۱۲ـ پیچیدگی زیر نقش‌ها ۱۳ـ هم پایگی کلمات و گروه‌ها ۱۴ـ گونه‌های فعل از دیدگاه تأثیر بخشی در ساختار جمله ۱۵ـ ساختمان فعل: فعل‌های پیشوندی ۱۶ـ ساختمان فعل: فعل مرکب و فعل گروهی ۱۷ـ فعل ۱۸ـ افعال معین و افعال شبه معین ۱۹ـ زمان افعال و کاربرد آن در جمله (۱) ۲۰ـ زمان افعال و کاربرد آن در جمله (۲) ۲۱ـ وجه فعل در جمله ۲۲ـ پیوند وابستگی ۲۳ـ جمله مرکب (دوجمله‌ای) ۲۴ـ پیرو موصولی ۲۵ـ جمله‌های مرکب گروهی (چندجمله‌ای) ۲۶ـ همپایگی جمله ۲۷ـ حذف.
اسفندیاری، احمد. گویش بروجردی. بروجرد:میعاد، ۱۳۸۰، هشت+[۲۴۳]ص، کتابنامه.*
اسکندری، ناهید. مبانی دستور زبان فارسی با تجزیه و ترکیب. تهران : [بی‌نا]، ۱۳۵۰، ۱۶۰ص.*
اسلامی، محمدعلی. دستور زبان فارسی: شامل قواعد درست گفتن و درست نوشتن، تجزیه و ترکیب برای همه کسانی که می‌خواهند درست بگویند و درست بنویسند. [ویرایش ۲]. اصفهان: ۱۳۶۷، ۲۲۲ ص، جدول.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

بخش یکم ـ گفتارهایی در تعریف دستورزبان و الفبای فارسی، ریشه و تعداد آن، رسم‌الخط بعضی حروف، کلمه و تغییراتی که برآن عارض می‌گردد، جمله و انواع آن، آنچه دانستن آن در این‌باره سودمند است؛ بخش دوم ـ اقسام کلمات در زبان فارسی و حالات و تغییراتی به آنها برای افاده معانی گوناگون داده می‌شود؛ بخش سوم ـ اشاره به جمله، تعریف و توضیح ارکان و اجزاء جمله‌های فارسی و ارتباط آنها با یکدیگر؛ بخش چهارم ـ تجزیه و ترکیب.
اشیدری، مهربان. فرهنگ واژه و زمان واژه‌های گویش زردشتیان کرمان. تهران: مهربان اشیدری، ۱۳۸۲، ?ص.*
اطمینانی، عباس. طرح دستور زبان فارسی. سنندج: نشر ژیار، ۱۳۷۹، ۱۰۳ ص، جدول.*
اعظمی، اصغر؛ دادمان، ناصر. خلاصه دستور زبان فارسی. اصفهان: ثقفی، ۱۳۵۴، ?ص.*
اعظمی، چراغ‌علی؛ ویندفرهر، [گرنات‌ لودویک]. واژه‌نامه سنگسری با مقدمه‌ای از دستور آن زبان. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ۱۳۵۱، ص ۲۲۱-۱ .
مقدمه: دستور زبان سنگسری.
(عنوان این کتاب به فارسی بوده و محتوا و مقدمه آن به انگلیسی نوشته شده است.)
افشار، ایرج. راهنمای تحقیقات ایرانی. تهران: مرکز بررسی و معرفی فرهنگ ایران، ۱۳۴۹، ص ۳۲ـ۱۲۹، ۱۵۶ـ۲۱۳.
ایران شناسان؛ تاریخچه ایران شناسی (نام ایرانیان و خارجیان نویسنده دستور زبان فارسی و آثار آن‌ها به صورت پراکنده).
ــــــ . واژه‌نامه سیستانی. سلسله انتشارات بنیاد نیشابور، شماره ۱۳. تهران: بنیاد نیشابور، ۱۳۶۵، ص ۱۵ـ۱۹.
چند مطلب دستوری: ضمایر؛ اسم اشاره؛ فعل.
ــــــ ، گردآورنده. واژه‌نامه یزدی. تنظیم و آوانویس از محمدرضا محمدی.تهران: ایرج افشار، ۱۳۶۸، ص هفت ـ یازده.
د ـ برخی نکته‌های زبانی.

کتابخانه رابط: کتابخانهای است که وظیفه درخواست و تهیه اصل یا تصویر مدارک را از دیگر کتابخانه‌های رابط برای کتابخانههای وابسته از سوی دیگر کتابخانههای رابط را عهدهدار است.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

کتابخانه وابسته: کتابخانهای است که از طریق کتابخانه رابط خود به درخواستهای متقاضیان خود و درخواستهای رسیده از سایر کتابخانهها پاسخ میدهد.
بهامهر: برگی است بهادار برای پرداخت هزینه خدمات امانت بین کتابخانهها که توسط مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران منتشر میشود. و تنها کتابخانههای رابط عضو طرح میتوانند در چارچوب مقررات طرح از آن خریداری کرده و یا به آن بفروشند(همان، ۳۰).
۲-۱۳٫ امانت بین کتابخانه‌ای در سایر کشورها
۲-۱۳-۱٫ ایالات متحدۀ آمریکا
نظام امانت بین کتابخانه‌ای به شیوه‌ی جدید، با پیشرفت حرفه‌ی کتابداری در آمریکا در اواخر قرن نوزدهم شکل عملی به خود گرفت. در سال ۱۸۷۶، ساموئل گرین در برنامه‌ای به سردبیر مجله‌ی کتابداری، پیشنهادی مبنی بر اتکای کتابخانه‌ها به یکدیگر در برآوردن نیاز مراجعان ارائه داد که بر اساس آن کتاب‌های یک کتابخانه برای مدت کوتاهی می‌تواند به مراجعان کتابخانه‌ی دیگر امانت داده شود. دهه ۱۸۹۰، شاهد آغاز برنامه‌های عمدۀ همکاری بین کتابخانه‌ها در سطح آمریکا بود. در سال ۱۸۹۸ انجمن کتابداری آمریکا شروع به انتشار کارت‌های تحلیلی به عنوان یک برنامۀ مشترک فهرست‌نویسی و نمایه‌سازی نمود. در سال ۱۸۹۹، طرح ایجاد یک کتابخانه‌ی امانت دهنده به سایر کتابخانه‌ها مطرح و کتابخانه‌ی کنگره با یک کتابخانه مستقل برای این منظور پیشنهاد گردید. در سال ۱۹۱۳، انجمن کتابداران آمریکا همایشی در زمینه خدمات امانت بین کتابخانه‌ای برگزار کرد که منجر به تصویب قانون امانت بین کتابخانه‌ای در سال ۱۹۱۶ گردید. در حال حاضر، کتابخانه‌های ایالات متحده طیفی غنی و متنوع از خدمات و مجموعه‌ها را عرضه می‌کنند. هر چند این کتابخانه‌ها اغلب به لحاظ حوزه‌ی عمل با یکدیگر تفاوت دارند، لیکن همه‌ی آنها از نظر مهم شمردن دسترسی مراجعان خود به منابع مورد نیاز و هزینه‌های مربوط به آن اتفاق نظر دارند. این کتابخانه‌ها دارای سابقه عمیق در اشتراک منابع هستند که اغلب در قالب هم‌سرمایگان کتابخانه‌ای مطرح می‌شود. در بیشتر موارد، عوامل جغرافیایی در شکل گیری کنسرسیوم‌ یا همان هم‌سرمایگی نقش مهمی دارد. در برخی از کنسرسیوم‌ها، ارائه خدمات امانت به دیگر کتابخانه‌های عضو کاملاً محدود شده و تنها اعضای هیئت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی را در بر می‌گرفت و حتی در پاره‌ای از موارد، امانت گرفتن مواد از این هم محدودتر می‌شد(همان، ۳۳).
۲-۱۳-۱-۱٫ کد امانت برای ایالات متحده، توسط کمیته امانت بین کتابخانه‌ای
انجمن کتابخانه‌های آمریکا که در سال ۱۹۹۴ خدمات مرجع را تصویب نموده بود، مجدداً در سال ۲۰۰۱ توسط هیئت مدیران مورد تجدید نظر قرار داد. تصویب این کد یکی از اهداف کتابخانه‌های آمریکا بود که زمینه امانت بین کتابخانه‌ای را بوجود آورد. با این کد می‌خواهد بیان نماید که اشتراک گذاری مواد کتابخانه‌ای، یک عنصر جدایی ناپذیر در ارائه خدمات امانت بین کتابخانه‌ای است. و معتقد است چنین تبادلی به تشویق عمومی منجر می‌شود. در ارائه خدمات با کیفیت، کتابخانه‌ها وظیفه دارند برای بدست آوردن مواد و نیازهای اطلاعاتی کاربران، پاسخگو باشند. امانت بین کتابخانه‌ای به صورت الکترونیکی برای بدست آوردن مواد از تمام کتابخانه‌ها ضروری است. در این بین، اثر بخشی سامانه امانت بین کتابخانه‌ای ملی بستگی به مشارکت کتابخانه‌ها در انواع مختلف دارد. این کد جهت ایجاد اصولی است که درخواست مواد از کتابخانه را به صورت امانت آسان می کند. در این کد “مواد” شامل کتاب، مواد سمعی و بصری و دیگر اقلام برگشت پذیر و هم‌چنین، کپی از مقالات مجلات می‌باشد. تعریفی که در این اثر از امانت بین کتابخانه‌ای شده است: امانت بین کتابخانه‌ای روند درخواست منابع از دیگر کتابخانه است که برای بدست آوردن مواد از کتابخانه‌ای که امکان دسترسی به منابع اطلاعاتی موجود نیست، را بتوان فراهم آورد. اصول و راهبردهای این روش، انجام معاملات امانت بین کتابخانه‌ای با کتابخانه‌های خارج از ایالات متحده است که توسط فدراسیون بین المللی انجمن‌های کتابداری و مؤسسات بین المللی اداره می‌شود. که این اصول عبارتند از:
- سیاست قرض گرفتن در کتابخانه جهت حفظ و در دسترس قرار دادن منابع برای کاربران است؛
- مسئولیت کتابخانه در اطمینان دادن به کاربر از محرمانه بودن درخواستش است؛
- به طور مستقیم کتابخانه‌ها به عرضه آی. ال. ال برخی از کتابخانه‌ها در اجازه درخواست به کاربران برای شروع درخواست‌ها از کتابخانه توسط آنان آغاز می‌شود؛
- مواد درخواست شده به طور کامل و با دقت بوسیله کتاب‌شناختی دنبال می‌شود؛
- درخواست کتابخانه‌ها باید با سیاست‌های بالقوه کتابخانه‌ها تأمین شوند؛
- درخواست امانت بین کتابخانه‌ای به صورت الکترونیکی منتقل می‌شود؛
- درخواست خدمات کپی، از کتابخانه باید مطابق با قانون حق مؤلف ایالات متحده (با عنوان ۱۷ کد ایالات متحده) و رهنمودهای آن همراه باشد (انجمن کتابداران آمریکا، ۲۰۰۱، ۹)^[۳۷].
۲-۱۳-۱-۲٫ پروژۀ امانت بین کتابخانه‌ها و تحویل مدرک در آمریکای شمالی
امانت بین کتابخانه‌ها بوسیله انجمن کتابخانه‌های تحقیقاتی حمایت می‌شوند، و در جستجوی راه‌هایی برای افزایش کیفیت و سرعت امانت بین کتابخانه‌ها هستند. کتابخانه‌های تحقیقاتی مسئولیت نگهداری و تأمین مجموعه «هسته» که نیازهای فوری را با تأکید ویژه برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی پاسخ می‌دهند را بر عهده دارند و در همین زمان سایر کتابخانه‌ها مسئولیت گسترش مجموعه‌های «پیرامون» در محیط‌های انتخاب شده را عهده‌دار می‌باشند. این کتابخانه‌ها باید به نیاز ائتلاف‌ها نیز پاسخ دهند. تعریف این که کدام کتابخانه «هسته» و کدام کتابخانه «پیرامون» است در موقعیت طرح‌های همکاری مهم است. در بازنگری ادبیات مرتبط با فراهم‌آوری مشترک دو مورد قابل توجه به چشم می‌خورد: نخست آنکه، توافقی دررابطه با گستره توافقات و تعداد عواملی که باید این راه را به سمت موفقیت هدایت کنند وجود ندارد. دومین مورد، بی‌میلی بسیاری کتابخانه‌ها در مورد پذیرش یک نظریه واحد به معنای این که« تنها یک مدل موفقیت مورد قبول، وجود دارد» است. توافق بر روی یک مدل واحد در موفقیت اشتراک منابع اهمیت دارد. به‌طور عام برنامه‌های اشتراک منابع و به‌طور خاص فعالیت‌های مجموعه‌سازی مشترک، بدون توجه به اولویت مجموعه‌های محلی به نتیجه نمی‌رسند(برانین،۱۹۹۱، ۱۱۰)^[۳۸].
۲-۱۳-۱-۳٫ مکزیک
مکزیک یکی از معدود کشورهای آمریکای لاتین است که دارای سامانه امانت بین کتابخانه‌ای پیشرفته است. بیشتر کاربران این سامانه را بخش آموزش عالی این کشور تشکیل می‌دهد. طرح امانت بین کتابخانه‌ای آمریکا- مکزیک یکی از موفق‌ترین برنامه‌های آی. ال. ال^[۳۹] است که از سال ۱۹۸۹ در بین تعدادی از کتابخانه‌های مکزیک و آمریکا در حال اجراست (امین پور، ۱۳۸۷، ۳۴).
۲-۱۳-۱-۴٫ انگلستان
در حال حاضر، مرکز تهیه‌ی مدارک کتابخانه‌ی بریتانیا مهم‌ترین سازمانی است که در سراسر جهان در زمینه‌ی امانت بین کتابخانه‌ای فعالیت دارد. این مرکز در ژوئیه‌ی سال ۱۹۷۳ و از ادغام دو کتابخانه‌ی مهم انگلستان یعنی ان. سی. ال^[۴۰] و ان. ال. ال^[۴۱] به وجود آمد، قادر به تهیه‌ی بیش از ۸۰ درصد عناوین موجود در بانک‌های اطلاعاتی مقالات است. در حال حاضر، کاربران می‌توانند با بهره گرفتن از یک شناسه کاربری مخصوص و از طریق صفحات وب این مرکز به متن مجلات، کنفرانس‌ها، گزارش‌ها، پایان نامه‌ها و مواد اطلاعاتی دیگر دسترسی داشته باشند (همان، ۳۶).
در خدمات امانت بین کتابخانه‌ای و تحویل مدرک در انگلستان چهار گرایش در این حوزه وجود دارد: خدمات امانت بین کتابخانه‌ای بین المللی، رشد ابزارهای دسترسی به منابع اطلاعاتی و دسترسی پیوسته به متن کامل مقالات، مسائل مربوط به امانت تک نگاشت‌ها، و حرکت به طرف خدمات تحویل مدرک پیوسته. خدمات تحویل مدرک الکترونیکی سیر رو به رشدی دارد. در صورتی که امانت بین کتابخانه‌ای در زمینه‌هایی با مشکل‌ مواجه شده است (پراوز،۲۰۰۰، ۱۹۱)^[۴۲].
۲-۱۳-۱-۵٫ استرالیا
در سالیان اخیر، تغییرات زیادی در کتابخانه‌های دانشگاهی استرالیا رخ داده که مهمترین آنها فاصله گرفتن از مواد اطلاعاتی چاپی و حرکت به سوی مواد اطلاعاتی الکترونیکی است. در هر حال، علت این امر تنها ظهور پیشرفت‌های چشمگیر در عرصه فناوری اطلاعات نیست، بلکه فشار ناشی از محدودیت‌های مالی برای تهیه همه‌ی منابع اطلاعاتی لازم و تأمین نیازهای اطلاعاتی کاربران کتابخانه‌ها از دیگر دلایل این دگرگونی محسوب می‌شود. استرالیا، دارای سنت و پیشینه‌ای غنی در زمینه امانت بین کتابخانه‌ای به ویژه در حیطه‌ی کتابخانه‌های دانشگاهی است. شهرت سیستم آی. ال. ال استرالیا در دنیا بیشتر به دلیل همکاری‌های داوطلبانه‌ی مؤسسات آموزشی این کشور در زمینه‌ی اشتراک منابع است. فعالیت‌های امانت بین کتابخانه‌ای در استرالیا تا اواخر دهه ۱۹۷۰ بیشتر بر امانت اصل مدرک از یک کتابخانه به کتابخانه‌ی دیگر استوار بود. در حال حاضر، طرح‌های زیادی در زمینه امانت بین کتابخانه‌ای با مشارکت کتابخانه ملی استرالیا^[۴۳] و با اهداف مشابه در این کشور در حال اجراست که مهمترین آنها عبارتند از:
طرح مدیریت هماهنگ امانت بین کتابخانه‌ای، نرم افزار تحویل مدارک الکترونیکی مشترک و امانت بین کتابخانه‌ای.
۲-۱۳-۱-۶٫ هندوستان
هند از پیشگامان عرصۀ کتابداری و اطلاع‌رسانی به شمار می‌رود و دهلی مرکز اصلی منابع اطلاعاتی این کشور است. این منابع اطلاعاتی به طور عمده در آرشیوها، مراکز اسناد و اطلاع‌رسانی و در کتابخانه‌های مختلف این کشور قرار دارد. با این حال، کتابخانه‌های هند در عصر انفجار اطلاعات برای دسترسی و بازیابی اطلاعات مورد نیاز کاربران خود به خوبی تجهیز نشده‌اند، زیرا آنها نیز مانند سایر کتابخانه‌های دنیا با محدودیت‌های مالی و فیزیکی مواجه هستند(امین پور، ۱۳۸۷، ۳۶).
۲-۱۳-۱-۷٫ دانمارک
دانمارک از لحاظ وسعت، حتی در مقایسه با کشورهای اروپائی، کشور بسیار کوچکی است. ولی آنقدر کوچک نیست که هر فردی از اهالی دانمارک بتواند مستقیماً به کتابخانه‌های سراسر کشور دسترسی داشته باشد. در حال حاضر در حدود چهارصد کتابخانه‌ی تحقیقاتی در دانمارک وجود دارد. تقسیم موضوعات بین کتابخانه‌های تحقیقاتی بر مبنای توافق قدیمی انجام گرفته است و به منظور ایجاد اتحاد بیشتر بین آنها، اداره‌ای تأسیس شده است. حدود فعالیت این اداره، کتابخانه سلطنتی دانمارک و کتابخانه دانشگاه کپنهاک است. و نیز نظارت بر فعالیت‌های مشترک کتابخانه‌های تحقیقاتی نظیر انتشار فهرستگان سالانه کلیه‌ی متون و مجموعه‌های خارجی کتابخانه‌های تحقیقاتی را به عهده دارد و همچنین دفتر مرکزی مبادله انتشارات بین المللی در همین اداره است. این اداره نه تنها در زمینه‌ی امانت بین کتابخانه‌ها بلکه از جهت دیگر، همکاری بسیار نزدیک بین آنها وجود دارد. در سال ۱۹۶۳ وزارت فرهنگ کمیته تخصصی برای تقویت ارتباط بین کتابخانه‌های عمومی و کتابخانه‌های تحقیقاتی برگزید. که وظیفه‌اش توسعه و ترویج همکاری بین کتابخانه‌ها در زمینه امانت بود. پیوستن کتابخانه‌ها به صورت یک شبکۀ بزرگ، نتایج نیکویی از لحاظ همکاری، هماهنگی، مدیریت صحیح و خدمات بهتر ببار آورده است. و شیوه‌ی امانت بین کتابخانه‌ها، امانت گیرندگان را در هنگام نیاز به متون و منابع تخصصی، بدون توجه به محل سکونت آنها، به طور یکسان بهره مند ساخته است (مجتبوی، ۱۳۸۵، ۴).
۲-۱۴٫ اشتراک منابع
اشتراک منابع یکی از نخستین زمینه‌های همکاری بین کتابخانه‌هاست. باید به این نکته نیز توجه داشت که اشتراک منابع برای موفقیت خود، مستلزم به کارگیری ابزارها و وسایل کمکی دیگری نیز هست؛ ابزارهایی چون فهرست مشترک، فهرست مجله‌های مشترک و ابزارهایی برای تعیین مکانی که هر یک از منابع در آن جای دارد (بهزادی، ۱۳۹۰، ۵).
مصوبه سال ۱۹۷۹ «کنفرانس کاخ سفید در زمینه خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی» در مورد ایجاد شبکه‌ها، وضعیت امر اشتراک منابع را به اختصار چنین بیان می‌کند: «در عصر انفجار اطلاعات و با پیشرفت فناوری‌ جدید، بالا رفتن سریع هزینه‌های منابع مورد نیاز و عدم تناسب گسترده بین منابع موجود به علت موقعیت جغرافیایی یا وضعیت اقتصادی- اجتماعی، اشتراک منابع الزامی است». این به اصطلاح انفجار اطلاعات، موجب افزایش بسیار زیاد انواع گوناگون مدارک و اخیراً توسعه سریع خدمات گردیده است که با بهره گرفتن از فناوری جدید، دستیابی مستقیم به اطلاعات را بدون توسل به خدمات سنتی کتابخانه‌ها، امکان‌پذیر می‌سازد. به هر حال، امروزه معلوم شده است که تنها کتاب و رسانه‌های ارتباطی دیگر، بلکه تخصص کارکنان، امکانات فنی و فیزیکی نظام‌ها و شبکه‌ها، که یک مجموعه را تشکیل می‌دهند نیز در زمره منابع کتابخانه‌ای هستند که می‌توان آنها را به اشتراک گذاشت. البته، دلیل عمده اشتراک منابع کتابخانه‌ها، مراکز اسناد و سازمان‌های مشابه، یاری رساندن به این مراکز در تأمین نیاز مراجعان به انواع گوناگون مدارک، کتاب، پیایندها و اطلاعات است. رسانه‌های ارتباطی، مانند بسیاری از چیزهای دیگر در جامعه ما و پیچیدگی آن، تنها زمانی واقعاَ مفید خواهد بود که به وسیله نظام ارتباطی مناسبی به یکدیگر مرتبط باشند.
مواد کتابخانه‌ای، واضح‌ترین شکل منابع قابل اشتراک به شمار می‌آیند. خوشبختانه تقاضا برای اطلاعات و هم‌چنین عرضه آن نشانگر توسعه اقتصادی است، اگرچه معمولاً تقاضا سریع‌تر از عرضه رشد می‌کند. با این حال، اشتراک منابع برای بسیاری از مردم، مؤسسات و کتابداران آنها مفهومی ناآشناست. سال‌های متمادی تصور بر این بوده که تقریباً توانمندی و کارایی کتابخانه‌ها برای رفع نیاز مراجعان، به طور کلی به حجم مجموعه‌های آنها بستگی دارد. این امر بویژه در مورد کتابخانه‌های بزرگ دانشگاهی که اهداف تحقیقاتی دارند، مصداق داشته است(سیوئل، ۱۳۷۷، ۲۰-۱۹)^[۴۴].
با در نظر گرفتن مناسبات مشترک بین رشته‌های گوناگون علمی نیز وجود همبستگی و ارتباط نزدیک بین شاخه‌های موضوعی از ضروریات است و این امر می‌تواند منجر به تشکیل مراکزی متشکل از گروه‌های تخصصی شود. اشتراک منابع و اطلاعات بین مراکز اطلاعاتی و کتابخانه‌های یک کشور، در مجموع سبب بالا رفتن سطح خدمات اطلاعاتی خواهد شد. هر چند این هدف در سطح ملی با ایجاد شبکه بین مراکز تا حدودی تحقق خواهد یافت ولی پیشرفت آن نیاز به همکاری و هماهنگی بین مراکز تخصصی در سطح منطقه‌ای و بین کشورهای همسایه دارد. شناسایی منابع اطلاعاتی کشورهای همسایه و ایجاد ارتباط متقابل بی شک دربردارنده فوایدی برای همه آنهاست. نمونه‌ای از این کوشش‌های جمعی، انتشار فهرست مشترک پیایندها و نشریات ادواری در کتابخانه‌های منطقه‌ای است که در جهت اشتراک منابع و شبکه‌ای کردن کتابخانه‌ها و مراکز اطلاعاتی، در جهت نیاز درخواست کنندگان خواهد بود (علومی، ۱۳۸۵، ۱۴۱).
اشتراک منابع یکی از صورت‌های همکاری بین کتابخانه‌ای در زمینه مجموعه است که در نتیجه تجدید ساختار مجموعه‌سازی سنتی و تغییر در فلسفه مالکیت مجموعه ایجاد شده است. اشتراک منابع به فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که بر اساس یک توافق رسمی یا غیررسمی میان گروهی از کتابخانه‌ها برای اشتراک مجموعه‌ها، اطلاعات، امکانات، نیروی انسانی، و نظایر آن در جهت تأمین منافع کاربران و کاهش هزینه‌های مجموعه‌سازی انجام می‌شود این توافق ممکن است در زمینه سفارش و خرید منابع اطلاعاتی باشد که در این صورت با عنوان مجموعه‌سازی تعاونی مطرح می‌شود (چایانی، ۱۳۹۱، ۲).
شاید بتوان گفت اشتراک منابع در کتابخانه‌ها راهگشای بسیاری از مشکلات کمبود اطلاعات باشد. ممکن است در وهله اول این مهم به نظر نیاید که اصولاَ چه نیازی به اشتراک گذاری منابع است، در حالی که از محیط وب به راحتی می‌توان اطلاعات مورد نظر را بدست آورد. این مسئله تا حدودی درست به نظر می‌رسد، در صورتی که در عمل چنین نیست. زیرا که از محیط وب کمتر از کتابخانه می‌توان به اطلاعات دسترسی داشت. به دلیل اینکه در کتابخانه منابع اطلاعاتی به سهولت در اختیار افراد قرار می‌گیرد. که به شکل کتاب، مجله یا هر منبع اطلاعاتی دیگری که نیاز آنان را برآورده می‌نمایند، یافت می‌شود. در اینجاست که اهمیت و ضرورت اشتراک منابع را می‌توان درک نمود و به این مهم دست یافت که امروزه با توجه به رشد اطلاعات در محیط مجازی و الکترونیکی باز هم آن طور که باید در بعضی مواقع نمی‌توان به نیاز اطلاعاتی خود رسید. و در اینجا وجود منابع قابل لمس، کتاب‌ها، مجله‌ها و نشریات علمی که به صورت چاپی در اکثر کتابخانه‌ها موجود می‌باشد، احساس می‌شود. با اشتراک گذاری این منابع می‌توان خلاء‌های ناشی از کمبود اطلاعات را در کتابخانه‌ها جبران نمود. اشتراک منابع یکی از عوامل همکاری و امانت بین کتابخانه‌ای می‌باشد و کتابخانه‌هایی که در این زمینه در یک شبکه مشترک می‌شوند هم از نظر هزینه‌های خرید منابع اطلاعاتی و هم از نظر هم‌پوشانی امکانات و تجهیزات کتابخانه‌ای یکدیگر را یاری می‌رسانند. همان‌طور که گفته شد اگر اشتراک منابع جنبه‌ای از ارائه خدماتی باشد که در آن مشتری کتابخانه، محور است و نه مواد و منابع، لازم می‌آید تا قبل از راه‌اندازی ترتیبات اشتراک منابع، نیازهای مراجعان، خدمات ارائه شده و خدماتی که باید ارائه شود مورد بررسی قرار گیرد.کتابخانههایی که از نقطه نظر همکاری و امانت بین کتابخانهای مورد بررسی قرار میگیرند، راهی به سوی تعاون و همکاری در پیش می‌گیرند، تا موجبات نظام همکاری بوجود آید.
۲-۱۴-۱٫ نکات اساسی در طرح‌های اشتراک منابع
الف) کتابخانههایی در این طرح انتخاب شوند که دارای بیشترین اشتراک موضوعی باشند؛
ب) کتابخانههایی انتخاب شوند که ترجیحاً در یک منطقۀ جغرافیایی واقع شده باشند؛
ج) کمیتهای متشکل از نمایندگان تمامی کتابخانههای عضو تشکیل گردد؛
د) موضوعات اصلی و فرعی مورد نیاز هر کدام از اعضاء تعیین شود؛
و) در مورد ادواریها، هم‌پوشانی آنها توسط کمیته تعیین گردد؛
ه) منابع اطلاعاتی در هر زمینۀ موضوعی مشخص گردد (در مورد ادواریها)؛
ی) با توجه به اولویتهای موضوعی، هر مرکز عهدهدار تهیۀ منابعی گردد که برای سازمان مادر در اولویت است. یا هسته محسوب میشود؛
ح) آیین نامهای تدوین گردد که در آن وظایف هر کدام از اعضاء به دقت تعریف گردد و این آیین نامه توسط مقامات مسئول هر یک از اعضاء امضا گردد؛

هبنو ^[۲۲۱]و میلز^[۲۲۲] (۱۹۹۴ ) نیز در پژوهشی سطوح فرسودگی و ارتباط بین فرسودگی و خصایص شخصیتی منتخب و انتظارات نقش را در نمونه ای از روانشناسان که برای مشاهده در مواردی بکار گرفته شده بودند آزمودند . نتایج نشان داد که متغیر شخصیت با فرسودگی در ارتباط با متغیرهای جمعیت شناختی شغلی به طور معنی داری مرتبط است . سطوح بالاتر فرسودگی با تمایلات رقابت جویانه و خود محوری و ضعف وظیفه شناسی و برونگرایی مرتبط بوده حرفه هایی که سطوح بالاتری از فرسودگی را گزارش کردند نشان دادند که عدم رضایت بیشتری با نقش حرفه ای نشان دارند .

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

مور ^[۲۲۳]و همکاران ( ۱۹۹۷ ) طی مطالعه ای بر روی ادراکات فشار روانی مرتبط با کار ، عزت نفس ، تعلق اجتماعی و رضایت شغلی همبستگی مثبت مشاهده شد . گالا ^[۲۲۴]و همکاران ( ۱۹۹۳ ) دریافتند که سبب شناسی سندرم فرسودگی شغلی شامل عوامل فردی ، سازمانی و اجتماعی – فرهنگی است .
همچنین دو کویت^[۲۲۵] و همکاران ( ۱۹۹۴ ) نشان دادند که سه عامل سازمانی ، شخصی و تحمل مصائب با تحلیل رفتگی ارتباط دارد . در این پژوهش مشخص گردید که همبستگی بالایی بین تحلیل رفتگی و ابهام در شرح وظایف ، بالا حجم کار ، سن ، سختی کار ، فعالیت زیاد و حمایت اجتماعی وجود دارد .
دیاز و هیداگو ^[۲۲۶]( ۱۹۹۴ ) در پژوهشی نتیجه گیری کردند که شرایط شغلی بر روی تحلیل رفتگی موثر بوده و این تاثیر بر روی کسانی که مسولیت بیشتری دارند زیادتر است .
وایتلی^[۲۲۷] و همکاران ( ۱۹۹۱ ) مشخص نمودند که زنان به طور معنی داری بیش از مردان فشار روانی کاری را گزارش کرده اند .
اما تحقیقات انجام شده توسط پرتی ، مک کارتی و کاتانو ، بر یکسان بودن سطوح فرسودگی شغلی در میان مردان و زنان اشاره دارد . در حالیکه واتکینز ^[۲۲۸]و مرید لوسابیچ^[۲۲۹] ( ۱۹۹۵ ) گزارش کرده اند . مردان در مقایسه با زنان ، سطوح بالاتری از فشار روانی و تحلیل رفتگی را تجربه کرده اند .
جاین^[۲۳۰] و همکاران ( ۱۹۹۶ ) در پژوهشی به بررسی اثرات امکان کنترل فشار روانی شغلی و درماندگی روانشناختی بر رضایت شغلی پرداختند و پی بردند که فشار روانی مرتبط با شغل و درماندگی روان شناختی ، به طور معنی داری بر رضایت همبستگی منفی دارند ، همچنین منبع کنترل بیرونی با رضایت شغلی به طور معنی داری همبستگی منفی بود .
بروان^[۲۳۱] ( ۱۹۹۷ ) تحقیقی را به منظور بررسی و مقایسه منابع استرس شغلی که بیشترین نقش را در ایجاد فرسودگی مدیران مدارس دارد انجام داد . در این مطالعه تعداد ۲۶۰ نفر مدیران آموزشگاه های ابتدائی ، راهنمایی و متوسطه مورد پژوهش قرار گرفتند . نتایج تحقیق نشان داد که بین استرس کلی ادراک شده آنان یک همبستگی مثبت متوسط تا زیاد وجود دارد و مدیران هرسه مقطع تحصیلی ، سطوح بالایی از فرسودگی را تجربه کرده اند . همچنین در این پژوهش آشکار گردید که استرسهای شغلی مدیران مراکز آموزشی ، استرسورهای مربوط به وظیفه و حجم کار بیشترین نقش را در ایجاد استرس و فرسودگی مدیران دارند .
کام اولکی^[۲۳۲] ( ۲۰۰۱ ) نشان داد خستگی و فرسودگی شغلی از جمله عواملی است که موجب عدم رضایت شغلی در کارکنان می شود . مشخص شده است که فرسودگی روانی و تنش می تواند باعث ترک شادی کارکنان شود و آنان را به سوی شغلی دیگر سوق دهد لذا گفته می شود فرسودگی روانی کارایی و انگیزش کارمند را کاهش می دهد . یک سازمان می تواند با بهبود رضایت شغلی ، رضایت از وضع کار و کاهش فشارهای شغلی به سوی کاهش فرسودگی روانی حرکت کند .
۲-۱۵-۲- تحقیقات داخلی :
دموری ^[۲۳۳]( ۱۳۷۳ ) در تحقیقی با عنوان (( عنوان تعیین کننده رابطه میان فشارهای شغلی با رضایت شغلی و فرسودگی شغلی در مدیران وزارت راه و ترابری )) . به این نتیجه دست یافت که بین فشارهای شغلی ، رضایت شغلی و فرسودگی شغلی و نقش ویژگی های شخصیتی به عنوان تعدیل کننده این روابط ارتباط معنی دار وجود دارد .
بدری گرگوری^[۲۳۴] ( ۱۳۷۴ ) سندرم روانشناختی فرسودگی شغلی معلمین و مکانیزم های مقابله ای را مورد بررسی قرار داده است . در این پژوهش تعداد یکصد و نود چهار نفر دبیر علوم پایه ( یکصد و شش دبیر مرد و هشتاد و هشت دبیر زن ) که در سال تحصیلی ۱۳۷۳ – ۱۳۷۴ در دبیرستانهای شهر تبریز مشغول به تدریس بوده شرکت داشتند . نمونه مورد پژوهش از طریق نمونه گیری خوشه ای انتخاب بودند و ابزار گردآوری اطلاعات در پژوهش پرسشنامه بوده است که شامل دو مقیاس چک لیست روش های مقابله ای لازاروس و مقیاس فرسودگی شغلی مازلاک بوده است . یافته های پژوهش نشان داده است که میزان فرسودگی شغلی مدیران در ابعاد مختلف به صورت زیر است : در دبیران مرد ، تحلیل بالا ( ۷/۵ درصد ) و تحلیل عاطفی متوسط ( ۱۴/۲۵ درصد ) مسخ شخصیت بالا ( ۱۱/۳۲ درصد ) و متوسط ( ۱۳/۲ درصد ) و فقدان موفقیت فردی بالا ( ۴۸/۱۶ درصد ) و متوسط ( ۳/۱۸ درصد ) و در مورد دبیران زن تحلیل عاطفی بالا ( ۳/۴ درصد ) و متوسط ( ۷ / ۳۵ درصد ) مسخ شخصیت بالا ( ۳ /۴۰ درصد ) و متوسط ( ۱۲ / ۵ درصد ) و فقدان موفقیت فردی بالا ( ۳۲/۳۵ درصد ) و متوسط ( ۳/۱۹ درصد ) بوده است . همچنین یافته های پژوهشی در مورد تایید روش های مقابله ای مساله محور ( حل مساله ارزیابی مجدد مثبت و جستجوی حمایت ) و دبیران با مکانیسم های هیجان محور استفاده می کنند تفاوت وجود دارد و همچنین در بعد فقدان موفقیت فردی برای دبیران مرد ، با مکانیسم های هیجان محور ، مساله محور تفاوت معنی دار مشاهده شد . اما در مورد دبیران زن تفاوت معنی دار وجود ندارد .
بیات ( ۱۳۷۶ ) در پژوهشی با عنوان (( نقش شیوه های مدیریت آموزشی و تاثیر آن در رضایتمندی کارمندان به ماندن در آموزشگاه )) اظهار می دارد که ضریب تعیین روابط انسانی نسبت به ضریب مدیریت های دیگر از سطح بالایی یعنی حدود ( ۶۷ درصد ) برخوردار است و بهترین شیوه مدیریت هم برای ماندن کارکنان و هم رضایتمندی کارکنان شیوه مدیریتی روابط انسانی است .
سلیم ( ۱۳۷۷ ) در تحقیقی با عنوان (( بررسی رابطه بین ویژگی های شخصیتی و میزان رضایت شغلی مربیان امور تربیتی )) به نتایج زیر دست یافت .
۱ – بین خوشرویی ، علاقه مندی به دیگران ، خونگرمی و اجتماعی بودن و میزان رضایت شغلی رابطه مثبت و معنی دار وجود دارد .
۲ – بین مجموعه ای از عوامل شخصیتی از قبیل : هوش ، دقت عمل ، واقع بینی و پختگی عاطفی ، مصمم بودن با وجدان بودن ، احساس مسولیت کردن و پایبندی به اصول اخلاقی و رضایت شغلی رابطه معنی داری وجود دارد .
کیمیایی ( ۱۳۷۸ ) در پژوهشی تاثیر تحلیل رفتگی بر عملکرد فردی نیروی انسانی را مورد بررسی قرار داده است در این تحقیق به بررسی تاثیر تحلیل رفتگی بر عملکرد نیروی انسانی پرداخته شده است و رابطه بین مولفه های مختلف تحلیل رفتگی با عملکزد فردی مورد مطالعه قرار گرفته است در بخشی از این تحقیق تعاریف خستگی ، تحلیل رفتگی و فشار روانی ارائه شده است و در بررسی رابطه بین فشار روانی و عملکرد مشخص شده که با افزایش فشار روانی مطلوب و مثبت ، عملکرد فردی افزایش می یابد و با افزایش فشار روانی منفی عملکرد فرد ی کاهش خواهد یافت .
همچنین به مفهوم عملکرد فردی نیروی انسانی و شیوه های ارزیابی عملکرد و عوامل کلیدی و تاثیر گذار بر عملکرد فردی پرداخته شده و رابطه بین تحلیل رفتگی و فشار روانی و عملکرد فردی مورد مطالعه قرار گرفته و مشخص شده است که با افزایش فشار روانی عملکرد ، تا یک سطح خاص افزایش می یابد و از آن پس افزایش فشار روانی موجب تحلیل رفتگی و افت عملکرد می گردد و در پایان مشخص شده که بین تحلیل رفتگی با عملکرد فردی نیروی انسانی رابطه معنی دار وجود دارد .
بهنیا ( ۱۳۷۹ ) در پژوهشی (( رابطه فرسودگی شغلی با رضایت شغلی و سلامت روانی با توجه به متغیر تعدیل کننده سرسختی در دبیران و در دروس ریاضیات ، علوم اجتماعی ، فیزیک و ادبیات نظام متوسطه جدید استان خوزستان در سال تحصیلی ۷۸ – ۷۷ )) را مورد بررسی قرار می دهد .
در این تحقیق فرسودگی شغلی به عنوان متغیر تعدیل کننده برگزیده شده اند . نمونه تحقیق ، ۴۸ دبیر مرد شاغل در آموزش و پرورش استان خوزستان که دارای مدرک حداقل : مدرک لیسانس ، ۱۰ سال سابقه آموزشی و ۳۶ساعت تدریس در هفته می باشد . روش تحلیل داده ها همبستگی است که ضرایب همبستگی ساده و چند گانه بین متغیر مستقل و متغی های وابسته محاسبه شده است . در این تحقیق از پرسشنامه فرسودگی شغلی مزلچ برای سنجش scl – o – r فرسودگی شغلی از پرسشنامه شاخص توصیف شغل برای سنجش رضایت شغلی از پرسشنامه برای سنجش سلامت روانی و از پرسشنامه ۴۵ ماده ای سرسختی پول کی و همکاران برای سنجش ویژگی های سرسختی استفاده شده است .
نتایج حاکی از این بود که بین تحلیل عاطفی و رضایت کلی برای کل افراد همبستگی منفی وجود دارد . همچنین بین تحلیل عاطفی و هر یک از ابعاد پنج گانه رضایت شغلی ( ماهیت کار ، سرپرستان ، حقوق مزایا ، فرصتهای ارتقاء و همکاران ) همبستگی منفی وجود دارد و نمره بالا در فرد و مقیاس تحلیل عاطفی باعث کاهش رضایت شغلی می گردد .
بین مسخ شخصیت و خشنودی شغلی کلی همبستگی منفی وجود دارد .
ولی این فرضیه را که بین فقدان موفقیت فردی باخشنودی کلی و ابعاد و پنجگانه آن همبستگی منفی وجود دارد تایید نشد . نتایج این پژوهش بیانگر آن است که بین تحلیل عاطفی و مسخ شخصیت با اختلالات روانی به طور کلی همبستگی مثبت وجود دارد .
پژوهشگر گزارش می کند به علت وجود یک رابطه علی بین فرسودگی شغلی و سلامت روانی ، تحلیل عاطفی موجب کاهش قدرت سازگاری فرد در برابر عوامل فشار زا شده و این امر موجب بروز نشانه های رفتاری و جسمی می گردد که سلامت افراد را به خطر می اندازد . اما در این پژوهش همبستگی مثبت بین فقدان فردی و اختلالات روانی بطور کلی و ابعاد آن تایید شده است . نتیجه دیگر تحقیق این بود که همبستگی چند متغیری تحلیل عاطفی مسخ شخصیت وفقدان موفقیت فردی با رضایت کلی و سلامت روانی از همبستگی ساده این متغیر ها بیشتر بوده است . از بیشترین میزان پیش بینی مربوط به خرده مقیاس تحلیل عاطفی گزارش شده است .
همچنین بابلی ( ۱۳۷۸ ) در پژوهشی تحت عنوان (( بررسی میزان فرسودگی شغلی مدیران دبیرستانهای متوسطه شهر تهران و رابطه آن با روش های مقابله ای )) روی ۹۶ نفر از مدیران دبیرستانهای پسرانه دولتی شهر تهران با بهره گرفتن از پرسشنامه فرسودگی شغلی ماسلاچ و جکسون پرسشنامه روش های مقابله ای لازاروی و فولکمان به نتایج زیر دست یافته است :
میان سابقه مدیریت و میزان فرسودگی شغلی مدیران رابطه معناداری وجود ندارد .
میان سن مدیران و میزان فرسودگی شغلی مدیران رابطه معنادار وجود ندارد .
میان میزان استفاده مدیران از روش های مقابله ای هیجان محور و مساله محور تفاوت معنی دار وجود دارد .
میان فرسودگی شغلی مدیران و روش مقابله ای مورد استفاده به وسیله آنان رابطه معنادار وجود دارد .
مدیران دارای فرسودگی شغلی بودند و فرسودگی در بعد فقدانا موفقیت فردی بیشتر بود .
محبی ( ۱۳۷۸ ) در پژوهشی با عنوان (( بررسی عوامل موثر بر رضایت شغلی و مدیران واحدهای آموزشی مقطع متوسطه شهرستان قم )) نتیجه گرفت که ۷۸ درصد مدیران آموزش از ماهیت کار خود راضی هستند .
۷۸ درصد از ویژگی های سرپرستان ، احساس رضایت می کنند ( ۹۴ درصد ) از روابط همکاران احساس رضایت دارند ( ۶۷ درصد ) از میزان ارتقاء خود راضی هستند و تنها ( ۳۴ درصد ) آزمودنیها از میزان پرداخت راضی هستند . پیری ۱۳۷۹ در پژوهشی به بررسی و مقایسه میزان فرسودگی شغلی مشاوران شاغل در مدارس متوسطه شهر یزد از نظر دموکراتیک آنان پرداخته است و با بهره گرفتن از پرسشنامه فرسودگی شغلی به منظور سنجش میزان فرسودگی شغلی آزمودنیها به نتایج زیر دست یافت . mbi مسلش
۱ – بین میزان فرسودگی شغلی مشاوران مرد و زن در بعد فرسودگی عاطفی تفاوت معنی داری وجود دارد و مشاوران مرد به طور معنی دار ی فرسودگی عاطفی بیشتری را تجربه کردند .
۲ – بین میزان فرسودگی شغلی مشاوران مرد و زن در ابعاد مسخ شخصیت احساس موفقیت فردی تفاوت معنادار وجود ندارد .
۳ – بین میزان فرسودگی شغلی مشاوران متاهل و مجرد در هیچ یک از ابعاد فرسودگی تفاوت معناداری وجود ندارد . لیکن مشاوران مجرد نسبت به مشاوران متاهل فرسودگی بیشتری را تجربه می کننذ .
۴ – مشاوران با رشته های تحصیلی علوم تربیتی و سایر ( مشاوران در رشته های مدیریت ) در مقایسه با مشاوران با رشته های تحصیلی مشاوره و روانشناسی از فرسودگی بیشتری رنج می برند و این تفاوت به لحاظ آماری معنادار است .
۵ – بین میزان فرسودگی شغلی مشاوران با سوابق کاری مختلف تفاوت معنادار وجود دارد و مشاوران با سابقه کاری کمتر فرسودگی شغلی بیشتری را تجربه می کنند . در مجموع اطلاعات به دست آمده حاکی از آن بود که ( ۴۳ /۱۳ درصد ) آزمودنیهای مورد مطالعه از فرسودگی عاطفی متوسط رنج می برند ( ۵/۱ درصد ) آنها از مسخ شخصیت بالا ( ۴۲ / ۲۶ درصد ) از مسخ شخصیت متوسط رنج می برند ( ۳۴ /۳۱ درصد ) آزمودنیها از احساس کاهش موفقیت فردی متوسط رنج می برند بهمئی ( ۱۳۸۱ ) در پژوهشی با عنوان (( نقش حمایتهای اجتماعی در فرسودگی شغلی مدیران مدارس شهرستان رامهرز )) بیان می کند هر چه حمایتهای اجتماعی افزایش یابد ، فرسودگی شغلی نیز کاهش پیدا می کند .
وی میانگین فرسودگی شغلی مدیران را با ۶۵/۲۳ درصد متوسط و میانگین حمایتهای اجتماعی با ۲۵/۴۲ درصد را در حد خوبی گزارش می کند و نشان می دهد که هر چه سیستم های حمایتی فعالتر و بهتر عمل کنند و زمینه های کیفیت کاری بهتری را برای افراد فراهم کنند به همان اندازه از زمینه های بروز و شدت فرسودگی جلوگیری خواهند کرد . وی همچنین نتیجه می گیرد که هرچه حمایتهای سازمان از کارکنان بیشتر باشد میزان رضایت از کار بیشتر و استرس ناشی از کار کمتر می شود و با افزایش حمایتهای سرپرستان فرسودگی شغلی مدیران کاهش می یابد و با افزایش حمایتهای همکاران و افزایش حمایتهای خانواده میزان فرسودگی شغلی مدیران کاهش می یابد .
فصل سوم :
روش پژوهش
۳– ۱- مقدمه
در این فصل به تشریح روش اجرایی پژوهش پرداخته شده و مطالبی شامل روش پژوهش ، جامعه آماری ، نمونه و روش نمونه گیری ، ابزار گرد آوری اطلاعات ، روایی و پایایی مورد نیاز وروش های آماری مورد استفاده در پژوهش به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است .
۳– ۲- روش پژوهش :
دراین تحقیق جهت اندازه گیری متغیرهای تحقیق ازپرسشنامه رضایت شغلی اسمیت،کندال وهاپلین وپرسشنامه خودکارآمدی چیپسون ودمبو استفاده می شود.
روش این تحقیق توصیفی ازنوع علی مقایسه ای می باشد.تحقیق توصیفی شامل جمع آوری اطلاعات برای آزمون فرضیه یاپاسخ به سوالات مربوط به وضعیت فعلی موضوع مطالعه می شود.یک مطالعه توصیفی چگونگی وضع راتعیین وگزارش می کند.یک نمونه متعارف تحقیق توصیفی شامل ارزیابی نگرش هایاعقاید نسبت به افراد سازمان هارویدادها یارویه هامی گردد.(خاکی۱۳۸۲ص ۱۲۵)
تحقیق توصیفی آنچه راکه هست توصیف وتفسیرمی کندوبه شرایط یاروابط موجودعقاید متداول فرایندهای جاری آثار مشهود یاروندهای درحال گسترش توجه دارد.(خاکی به نقل ازجان بست۱۲۵:۱۳۷۱)
درتحقیقات علی مقایسه ای کشف علتها یاعوامل بروز یک رویدادیاحادثه یاپدیده موردنظراست؛بنابراین پس ازآنکه واقعه ای روی داد،تحقیق درباره آن شروع می شود.دراینجا محقق درمتغیرها دخل وتصرفی نداشته ،اساسا حضورندارد وآنهارانمی شناسدبلکه تحقیق علی راانجام می دهدتااین متغیرهاوعواملی راکه باعث بروز واقعه شده است ،شناسایی کند.(حافظ نیا،۸۲:۱۳۸۹)
در تحقیقات توصیفی محقق به دنبال چیستی و چگونه بودن موضوع است و می خواهد بداند ماهیت پدیده ، متغیر ، شی ء یا مطلب چیست و چگونه است . به عبارت دیگر تحقیق توصیفی وضع موجود را بررسی می کند و به توصیف منظم و نظام دار و ضعیت فعلی آن می پردازد و و یژگیها وصفات ، ماهیت ، فرایندها و روندهای آن را مطالعه و در صورت لزوم ارتباط بین متغیرها را بررسی می نماید . ( حافظ نیا ، ۱۳۸۹ )
۳– ۳- جامعه آماری : جامعه آماری عبارت است از گروهی از افراد ، اشیا ء و حوادث که حداقل دارای یک صفت یا ویژگی مشترک هستند . در پژوهش مفهوم جامعه به کلیه افرادی اطلاق می شود که عمل تعمیم پذیری در مورد آنها صورت می گیرد . ( دلاور – ۱۳۸۲)
جامعه آماری شامل کلیه معلمان دبیرستان دخترانه که تعداد آتها ۴۰ نفر بودند از این ۴۰ نفر با بررسی های به عمل آمده و با توجه به تعریف عملیاتی ۱۰ نفر از آنها در گروه معلمان پژوهنده قرار گرفتند و ۳۰ نفر آنها به عنوان معلمان غیر پژوهنده .
به دلیل کم بودن حجم جامعه آماری نیاز به نمونه گیری نبوده است .
۳- ۴ - ابزار گرد آوری ا طلاعات :
ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش پرسشنامه بوده است که از پرسشنامه استاندارد شده خودکارآمدی شرر و رضایت شغلی اسمیت ، کندال و هیولین استفاده شده است .
برای سنجش خودکارآمدی از مقیاس خودکارآمدی شرر ( GsEs ) استفاده می شود . این مقیاس تحت عنوان یک پرسشنامه توسط شرر و همکاران ارائه شد که شامل ۱۷ سوال به صورت کاملا موافق تا کاملا مخالف می باشد روایی و پایایی پرسشنامه در پژوهش براتی بختیاری به میزان ۷۹ ۰/۰ و همچنین در پژوهش ملک شاهی و همکاران ۷۳ ۰/۰ اثبات شده است لذا این مقیاس از نظر آماری قابل توجیه می باشد . این مقیاس سه جنبه از رفتار شامل میل به آغاز گری رفتار – میل به گسترس تلاش برای کامل کردن تکلیف و متفاوت در رویارویی با موانع اندازه گیری می کند .

توسلی وهمکاران (۱۳۹۱)درمطالعه‌ای با عنوان بررسی گرایش زنان به جراحی زیبایی درشهرتهران وبا هدف تعیین عوامل مؤثر برتمایل زنان به جراحی‌‌های مذکورانجام داد.نتایج نشان داد عوامل متعدددر این زمینه نقش دارند از جمله خصوصیات فردی والزام‌‌های خارجی واین تمایل در میان افرادی که دارای تصویرمنفی از بدن خویش هستند وافراد با اعتماد به نفس پایین‌تر بیشتر بوده وهمچنین خانواده، دوستان، فامیل، همسر، پزشکان و…مؤثر هستند.
امیدوار وهمکاران (۱۳۸۱) در پژوهشی با عنوان تصویر ذهنی بدن وارتباط آن با نمایه توده بدنی والگوی مصرف مواد غذایی، به این نتیجه رسیدندکه تصویرذهنی نامطلوب یا عدم رضایت از وزن خویش می‌تواند بر رفتار‌های تغذیه‌ای وبهداشتی تأثیر بگذارد.
دهقان وهمکاران (۱۳۹۰) در مطالعه‌ای توصیفی- مقطعی، که برای تعیین تأثیرمیزان رضایت از تن انگاره در دختران شهر رشت وارتباط آن با سلامت روان انجام دادند، گردآوری اطلاعات با پرسشنامه چندبعدی نگرش فرددرموردبدن خود مشتمل برچهارحیطه، ارزیابی ازوضع ظاهر، گرایش به ظاهر، رضایت از قسمت‌های مختلف بدن ومشغولیت فکری با اضافه وزن انجام شد، سپس داده‌هابانرم افزارSPSSوآمار توصیفی (میانگین وانحراف معیار) تجزیه وتحلیل شد. میانگین رضایت از تن انگاره در حیطه‌‌های گرایش به ظاهر، ارزیابی وضع ظاهرورضایت از قسمت‌‌های مختلف بدن، بالاودرحیطه مشغولیت فکری با اضافه وزن پایین بود. نتایج نشان داد شرکت کنندگان در مطالعه به جز حیطه گرایش به ظاهر درسه حیطه ی ارزیابی وضع ظاهری، رضایت از قسمت‌‌های مخلتف بدن و مشغولیت فکری با اضافه وزن، از تن انگاره خود رضایت داشتند، لذا نگرش فرد در مورد بدن خود می‌تواند در بهداشت روان وسلامت فرد مؤثر باشد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

خزیروهمکاران (۱۳۹۲)درمطالعه‌ای توصیفی –تحلیلی به بررسی نگرش دانشجویان نسبت به انجام عمل جراحی ورابطه آن باتصور از بدن پرداختند نتایج نشان داد بین نگرش نسبت به حراحی زیبایی وتصوراز بدن رابطه معنی‌داری وجود دارد.
مرادی منش وهمکاران (۱۳۹۱) در مطالعه‌ای از نوع همبستگی با عنوان بررسی رابطه تن انگاره بادرماندگی روان شناختی در زنان مبتلا به سرطان سینه در بیمارستان امام رضا (ع) کرمانشاه با هدف بررسی ارتباط رضایت از تن انگاره با درماندگی روان شناختی، نتایج نشان داد تصویر بدن با درماندگی روانشناختی رابطه مثبت ومعنی‌دار دارد و نارضایتی از تن انگاره با درماندگی روان شناختی همراه است. وزنان جوان مشکلات بیشتری را در این زمینه تجربه می‌کنند.
پورسردار وهمکاران (۱۳۹۱) در پژوهشی توصیفی-مقطعی با عنوان تأثیر شادی بر سلامت روانی ورضایت از زندگی انجام دادند، یافته‌ها بیانگرمعنا‌دار بودن نقش واسطه‌ای سلامت روان در رابطه با شادی ورضایت از زندگی بود.
کیمیایی وهمکاران (۱۳۹۲)در پژوهشی توصیفی از نوع همبستگی که بین دانشجویان متاهل ساکن خوابگا‌های دانشگاه فردوسی مشهد، با عنوان تن انگاره، رضایت جنسی ورابطه آن با رضایت زناشویی انجام دادن، نتایج نشان دادرضایت از تن انگاره با رضایت زناشویی ورضایت جنسی با رضایت از تن انگاره، با یکدیگر ارتباط مثبت ومعنی‌دار دارند.

۲-۳-۲- مطالعات خارجی

رولاند و ردشاو^[۵۴] (۲۰۱۲) در مطالعه‌ای باتوجه به مشکلات فیزیکی و روانی پس از زایمان، از طریق نظرسنجی عمومی از۵۳۳۲ زن انگلیسی، به بررسی نوع زایمان وسلامت جسمانی وروانی زنان پس از زایمان پرداختند، نتایج نشان داد زنانی که زایمان طبیعی داشتند از نظر میانگین نمره عملکرد جسمی ازنسبت به سزارین بالاتر بودند.
لوری کارتر^[۵۵] و همکاران (۲۰۱۰) در مطالعه ای با عنوان، تن انگاره ورضایت بدن، باتوجه به نژاد، درچاقی پس از زایمان مادران، به این نتیجه رسیدند، که تفاوت‌‌های زیادی دردوره پس از زایمان از نظر وزن، تصویر ایدآل بدن ورضایت از بدن وجود دارد وتوصیه کردند مراقبین بهداشت مادران بایددر طراحی برنامه‌‌های بهداشتی به این امر توجه کنند.
آنگلوریتا^[۵۶] وهمکاران (۲۰۱۴) درمطالعه‌ای به بررسی وضعیت بدن وافسردگی پس از زایمان پرداختن، یافته‌ها ارتباط آماری معنی‌داری بین افسردگی پس از زایمان وشدت درد دربالای کمرنشان داد، همچنین بین افسردگی پس از زایمان ووضعیت چیدمان بدن (وضعیت طبیعی بدن) همبستگی وجود دارد. یعنی هرچه تغییرات وضعیت طبیعی بدن در دوره پس از زایمانبیشتر باشد احتمال افسردگی بیشتر خواهد بود.
در مطالعه گربر^[۵۷]و همکاران (۲۰۰۳) ارتباط بین نوع زایمان وسلامت عمومی در زنان نخست زا درطی ۷ هفته پس از زایمان مقایسه گردید. براساس نتایج این مطالعه، نمره حیطه‌‌های مختلف سلامت عمومی درزنان با زایمان طبیعی بالاتر از زنان با زایمان سزارین بود.
سیمون ^[۵۸]وهمکاران (۲۰۰۳)، در مطالعه‌ای به بررسی ۱۳۰زن درمدت۶ هفته و۸ هفته بعداز زایمان، پرداختند که نتایج نشان دادکه سن ونوع زایمان در کیفیت زندگی آنها تأثیری نداشته است.
در مطالعه جینسن^[۵۹] وهمکاران (۲۰۰۷)، بر روی کیفیت زندگی زنان بعداز زایمان، بین میانگین نمره حیطه جسمی در۶ هفته بعداز زایمان در گروه زایمان طبیعی وسزارین اختلاف آماری معنی دار یافت نشد، اما ۸ هفته پس اززایمان میانگین نمرات خستگی، کمردرد، دردمعده، درد محل بخیه زنی، یبوست وسوزش ادرار در گروه زایمان سزارین بالاتر اززایمان طبیعی بود. هرچند این اختلاف معنی دار نبود، اما خستگی ودرد موجب کاهش تمرکزحواس وضعف می‌شد.
سیمون وهمکاران (۲۰۰۲) در مطالعه بر روی ۶۰ زن با زایمان طبیعی وسزارین، کیفیت زندگی پس از زایمان را با بهره گرفتن از فرم SF-12 بررسی کردند وبه این نتیجه رسیدند که سن، تعدادزایمانونوع زایمان برکیفیت زندگی بی‌تأثیر است.
فاستر^[۶۰]وهمکاران (۲۰۰۳)، دربررسی انجام گرفته در مورد ارتباط تصویر بدن بارابطه مادر-جنینی وتغذیه باشیرمادردریافتندکه زنانی که رضایت بیشتری از شکل بدن خود داشتند تمایل بیشتری در تغذیه با شیر مادر دارندوهمین زنان همبستگی بیشتری با نوزادشان داشتند.
سوورد^[۶۱] وهمکاران (۲۰۱۱) در پژوهشی مروری با عنوان «آیا نوع زایمان در افسردگی پس از زایمان در ۶ هفته اول مؤثر است؟» به بررسی چند پژوهش متاآنالیزدر این زمینه پرداختند وبه این نتیجه رسیدندکه در مطالعات مختلف عوامل متعدد برای افسردگی پس از زایمان ذکرشده اما توجه کمتری به روش زایمان شده استوتفاوت قابل ملاحظه دریافته‌ها وجود داردکه آنهارامی‌توان به علت عوامل اندازه گیری نشده‌ای قلمدادنمودکه ممکن است اثر وضع حمل و متغیر‌های بالقوه میانجی رامعتدل نماید.

فصل سوم:

روش تحقیق

۳-۱- مقدمه

تحقیق وپژوهش واژه‌‌های آشنا برای همه افراد هستند.واژه تحقیق در لغت به معنای درست وراست گردانیدن، رسیدگی، پژوهش، یافتن یا جستجو ومطالعه حقیقت یا واقعیت است، ازنظر روش شناختی می‌توان تحقیق را به روش‌های مختلف تعریف نمود که برخی از این تعاریف به قرار زیر است
هرگونه تلاشی جهت پاسخ به مجهولات وگسترش معلومات.
جمع آوری، بررسی وتفسیرسازمان یافته داده هابه منظورپاسخ به یک سؤال یا یک فرضیه یا حل مشکل خاص (تعریف سازمان جهانی بهداشت).
عملی منظم که در نتیجه آن پاسخ‌هایی برای سؤالات مندرج درموضوع تحقیق بدست خواهد آمد.
فرایندی دقیق، منظمومنطقی جهت دستیابی به حقایق، تولید دانش نو در ارتباط با زندگی ویا اصلاح دانش موجود.
به کار گرفتن روش‌های منطقی ودقیق برای کشف حقیقت که پژوهنده طی آن سعی دارد واقعیت‌‌های پیرامون خود رابه طور درست شناخته وروابط حاکم بین امور راپیدا نماید ودر نهایت، پاسخ سؤالات خود را یافته وراه حل مشکل ومسأله راپیدا کند.
البته تحقیق تنها در پی کشف حقیقت نیست بلکه در جستجوی کشف رابطه بین حقایق وتأیید آن هانسبت به موقعیت‌های خاص وافراد متفاوت در زمان‌های مختلف است. بنابراین انچه در تحقیق مهم است اینه که هدف از تحقیق در زمینه‌‌های مختلف در غالب یک فرایند صحصیح وعلمی مورد توجه قرارگیرد. بطور کلی هدف از تحقیق در سیستم‌‌های بهداشتی ارتقای سلامت است (محمدپور، ابراهیم زاده وکیان مهر۱۳۹۱). باتوجه به این مفاهیم در فصل حاضر به نوع روش تحقیق متغیرها، فرضیات تحقیق، جامعه آماری، روش نمونه گیری، ابزار نمونه گیری، اعتبارو روایی وسیله تحقیق وروش‌های پردازش وتجزیه وتحلیل داده‌ها پرداخته شده است.

۳-۲- روش پژوهش

تحقیق حاضر، با توجه به موضوع آن، مطالعه‌ای مقطعی، علی – مقایسه ای وهمبستگی می‌باشد.
مطالعات مقطعی یکی از انواع مطالعات است که درآن تغییراتی که در یک گروه منتخب بوجود می آید و علت آن تغییرات، در دوره زمانی مشخص بررسی می‌شود .
روش های علی- مقایسه ای یاروشهای پس- رویدادی معمولابه تحقیقاتی اطلاق می شودکه درآنهاپژوهشگرباتوجه به متغیروابسته به بررسی علل احتمالی وقوع آن می پردازد. به این روشها پس-رویدادی نیزگفته اند زیراعلت ومعلول(متغیرمستقل ووابسته) پس از وقوع مورد بررسی قرارمی گیرند(سرمد، بازرگان وحجازی ۱۳۷۷).
تحقیق توصیفی یا غیر آزمایشی شامل مجموعه روش‌هایی است که هدف انها توصیف کردن شرایط یاپدیده‌‌های مورد بررسی است. اجرای تحقیق توصیفی می‌تواند صرفا برای شناخت بیشتر شرایط یا یاری دادن به‌فرایند تصمیم گیری باشد (محمد‌پور، ابراهیم زاده وکیان مهر۱۳۹۱).
تحقیق همبستگی: یکی از انواع روش‌های تحقیق توصیفی است. هنگامی که محقق دو یا چند دسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه نمونه را در اختیار دارد، می‌تواند از این روش تحقیقی استفاده کند. چرا که این روش برای مطالعه میزان تغییرات دریک یا چند عامل دراثرتغییرات یک یا چند عامل دیگراست در این نوع تحقیق رابطه میان متغیر‌ها براساس هدف تحقیق تحلیل می‌گردد(محمد پور، ابراهیم زاده وکیان مهر۱۳۹۱).

۳-۳- جامعه آماری

جامعه آماری، کلیه عناصر وافرادی که در یک مقیاس جغرافیایی مشخص دارای یک یا چند صفت مشترک باشند. هرچه جامعه آماری کوچکتر باشد می‌توان آنرا دقیق تر از یک جامعه آماری بزرگتر مورد مطالعه قرار داد. به عبارت دیگر جامعه عبارت است از گروهی، از افراد، اشیاء یا حوادث که حداقل دارای یک صفتیا ویژگی مشترک هستند، در پژوهش مفهوم جامعه به همه افرادی اطلاق می‌شود که عمل تعمیم پذیری درمورد آنها صورت می‌گیرد (دلاور۱۳۹۱). جامعه آماری عبارت ازمجموعه ای از افرادیا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند (سرمد، بازرگان وحجازی ۱۳۷۷). جامعه آماری این تحقیق راکلیه زنان نخست زای ۳۵- ۱۸ سال، مراجعه کننده به مراکز خدمات بهداشتی درمانی شهرستان ایوان ویکی از مراکز بهداشتی شهر ایلام تشکیل داده است.

۳-۴- روش نمونه گیری وحجم نمونه

نمونه گیری یعنی انتخاب تعدادی از افراد، حوادث واشیا از یک جامعه‌ی تعریف شده، بعنوان نماینده آن جامعه. نمونه عبارت از انتخاب درصدی از یک جامعه بعنوان نماینده آن جامعه. به منظور انجام پژوهش حاضربا توجه به در دسترس نبودن جامعه مورد نظروبا استناد به این مطلب که در پژوهش‌های توصیفی نمونه‌ای به حجم حداقل ۱۰۰ نفر ضروری است ودر پژوهش‌هایی از نوع همبستگی حداقل حجم نمونه ۵۰ نفربرای بیان چگونگی رابطه ضرورت دارد (دلاور۱۳۷۹). لذا در این تحقیق روش نمونه گیری مبتنی بر هدف بوده وتعداد ۱۰۰نفر زن، به شیوه نمونه گیری در دسترس مبتنی بر هدف، به شرط داشتن معیار‌های ورود به پژوهش مانند سن ۳۵-۱۸ سال، متاهل بودن، نخست زا، نوع زایمان انتخابی، وزن نوزاد طبیعی، تغذیه با شیر مادر، دریافت مراقبت‌‌های دوران بارداری، عدم استفاده از سیگارومواد مخدر، نداشتن معلولیت جسمی، نداشتن سابقه بیماری روانی، نداشتن مشکلات طبی ومامایی شناخته شده، نداشتن تجربه رویداد استرس‌زا در ۶ماه قبل از زایمان، عدم مرگ نوزاد، عدم ترک همسر، سوادخواندن ونوشتن، انتخاب شدند.
در نمونه گیری مبتنی بر هدف یعنی اگر براساس ضرورت وبر مبنای شناخت قبلی یا با هدف خاصی نظرات یا خصوصیات برخی افراد جامعه مهم باشد از این روش استفاده می‌شود. ازجمله ویژگی‌های این روش این است که در پاسخ به این سؤال که نمونه نماینده جامعه هست یا نه صرفاً شناخت محقق ملاک عمل است. دوم گروه خاصی مدنظراست و جامعه مورد نظر پراکنده است (محمدپور، ابراهیم زاده وحجازی۱۳۹۱).

۳-۵-متغیر‌ها ابزار و اندازه گیری آنها

ویژگی‌هایی که پژوهشگران، مشاهده واندازه گیری می‌کنند متغیرنامیده می‌شوند. واژه متغیر به ویژگی‌هایی اطلاق میشود که بیش ازیک ارزش به آنها اختصاص داده می‌شودو تغییرات راازفردی به فردی یااز شیئی به شیئی دیگرنشان می‌دهند.متغیر براساس نقشی که در پژوهش بر عهده دارد به دو دسته متغیرمستقل (تأثیر‌گذار)ومتغیروابسته (تأثیرپذیر)تقسیم می‌شوند، متغیرمستقل، متغیرپیش فرض است وازطریق آن، تغییرات متغیر وابسته اندازه گیری وتعیین می‌شود (دلاور۱۳۹۱).
دراین پژوهش نوع زایمان (سزارین یا طبیعی) متغیرتأثیرگذار(مستقل)در نظرگرفته شدوتن انگاره زنان و کیفیت زندگی آنها متغیرتأثیر‌پذیر(وابسته)فرض شده است.
ابزار اندازه گیری در این پژوهش پرسشنامه بود.پرسشنامه عبارت از مجموعه ای ازپرسش‌ها که بصورت باز یا بسته (دارای مقیاس) طراحی شده‌اندتاوضعیت نگرش افراد رانسبت به یک واقعیت ازطریق آن ارزیابی شود، تکمیل آن می‌تواند بصورت مراجعه شخصی، پستی یا تلفنی باشد. شرکت کنندگان در این پژوهش، فرم مشخصات دموگرافی و پرسشنامه اختصاصی کیفیت زندگیSF-36و پرسشنامه چند بعدی نگرش فرد در مورد تصویر بدن خود را کامل کردند.

۳-۵-۱- پرسشنامه اختصاصی کیفیت زندگی (SF-36)

این پرسشنامه مشتمل بر ۳۶ عبارت بوده وکیفیت زندگی رادرهشت بعد عملکرد جسمی، نقش جسمی، درد جسمی، سلامت عمومی، خستگی یا نشات، عملکرد اجتماعی، عملکرد عاطفی وسلامت روانی می‌سنجد. بعد جسمانی (۱۰ عبارت)، ایفای نقش جسمی (۴ عبارت)، درد‌های بدنی (۲ عبارت)، سلامت عمومی (۵ عبارت)، خستگی یا نشاط (۴ عبارت)، ایفای نقش عاطفی (۳ عبارت)، عملکرد اجتماعی (۲ عبارت)وسلامت روانی (۵ عبارت) است که کیفیت زندگی افرادرامورد ارزیابی قرارمی‌دهد (عبارت شماره ۲ درهیچ یک اززیر مقیاس‌ها قرار نگرفته وفقط وضعیت سلامتی فردراطی دوره یک ساله بررسی می‌کند). دامنه امتیازات ازصفر تا ۱۰۰بوده ونمره بالاترنشان دهنده کیفیت زندگی بهتر است.امتیاز هربعد با امتیاز عنوان‌ها در آن بعد مشخص می‌شود. پایایی وروایی نسخه فارسی این پرسشنامه در ایران تأیید شده است (۹/۰- ۷/۰= r).

۳-۵-۲- پرسشنامه چند بعدی نگرش فرد در مورد تصویر بدن^[۶۲] خود

این پرسشنامه شامل ۶۸ عبارت است که در سه مقیاس تصویر بدن افرادرا می سنجد.