قبل از تفسیر این آیه باتوجه به کلمه مجوس می­بایستی در انطباق مجوسیان با زرتشتیان مطالبی ذکر گردد.
در اخبار الطوال آمده است که:
«گویند زرتشت پیامبر مجوس نزد گشتاسب (بشتاسف) شاه آمد و گفت: من فرستاده خدایم به سوی تو و کتابی را که در دست مجوسان است بر وی عرضه کرد و گشتاسب به او گروید و آئین مجوسان را پذیرفت و مردم کشور را به پیروی از این دین وادار ساخت و همه به فرمان او خواه ناخواه گردن نهادند» (دینوری، ۱۳۴۶: ۲۷).
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان منظور از مجوس را زرتشتیان دانسته که کتاب مقدسشان اوستاست(طباطبایی، ۱۳۷۰: ۱۴/ ۵۳۲).
مستر هاکس هم در قاموس کتاب مقدس، خادمان دین زرتشت را مجوس دانسته و یکی از وظایف آن­ها را نگهداری دائمی آتش بر آتشکده­ها دانسته است(هاکس، ۱۳۷۷: ۸۵).
همچنین مجوس معرب واژه مگوش به معنی مغ است که از پارسی باستان به زبان آرامی درآمده و پس از آن به هیأت مجوس وارد زبان عربی شده و منظور از آن پیروان دین مزدیسنا یا زرتشتیان است(اوشیدری،۱۳۷۱: ۹-۴۲۸).
در تفسیر آیه ۱۷ از سوره حج ظاهراً دو گونه برداشت شده است. اول اینکه در این آیه مردم به سه دسته تقسیم شده ­اند که شامل: مؤمنان، اهل کتاب(یهود، نصاری، صابئین و مجوسان) و مشرکان هستند. این سه دسته با ذکر اسم« موصول الذین »از هم جدا شده ­اند ولی چهار گروه اهل کتاب با حرف وصل به هم پیوسته­اند. پس به این نتیجه می­رسیم که مجوسان از مشرکان جدا شده و در زمره اهل کتاب قرار می­گیرند. از طرف دیگر با توجه به جمله «الذین اشرکوا »که در مقابل چهار دسته قبلی قرار می­گیرند، نتیجه می­گیریم که دین مجوس در ردیف ادیان شرک قرار نداشته بلکه جزو ادیان توحیدی است.
اما در مجموع و با دقت نظر در تفاسیر ظاهراً چنین به نظر می­رسد که تفاسیر شیعه و سنی با تکیه بر روایات، مجوس را اهل کتاب دانسته ­اند. در قرآن کریم آیه ذیل به طور ضمنی درباره مجوس می­باشد:
“یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ عَلَیْکُمْ أَنفُسَکُمْ لاَ یَضُرُّکُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ إِلَى اللّهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعًا فَیُنَبِّئُکُم بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ﴿مائده/۱۰۵﴾"«اى کسانى که ایمان آورده­‏اید، به خودتان بپردازید هر گاه شما هدایت‏یافتید آن کس که گمراه شده است به شما زیانى نمى‏­رساند بازگشت همه شما به سوى خداست پس شما را از آن­چه انجام مى‏­دادید آگاه خواهد کرد.»
در شأن نزول این آیه از ابن عباس روایت شده که پیامبر خدا به مردم هجرنامه نوشت و اسلام را به آن­ها عرضه نمود و فرمود در صورت عدم قبول، جزیه بپردازند. در تفسیر ابوالفتوح رازی آمده است که منذر بن ساوی نامه رسول برایشان عرضه کرد:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

«بر عرب و جهودان و ترسایان و گورانی­که آن­جا بودند که ایشان گفتند که ما جزیه قبول نکنیم و اسلام نیاوریم. او رسول را خبر داد و رسول به او نوشت که از عرب قبول مکن الا اسلام یا تیغ و اما، جهودان و ترسایان و گوران یا اسلام آرند یا جزیه قبول کنند. او نامه عرضه کرد عرب ایمان آوردند و اهل ذمه جزیه قبول کردند. منافقان در این حدیث طعنه زدند گفتند عجب نیست کار محمد، می­گوید مرا فرموده­اند که با مردمان کارزار کنم تا بگویند لااله الا الله آن­گاه از گوران هجر و اهل کتاب جزیه می­ستاند و ایشان را بر کفر رها می­ کند. چرا ایشان را به اسلام اکراه نمی­کند و یا از عرب جزیه قبول نمی­کند مسلمانان را سخت آمد. خدای تعالی این آیه فرستاد:«یا ایها الذین آمنوا علیکم انفسکم…»(رازی، ۱۳۵۸، ۴/ ۲۵۴).
در تفسیر آیه:"وَالَّذِینَ آتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ یَفْرَحُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ وَمِنَ الأَحْزَابِ مَن یُنکِرُ بَعْضَهُ قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّهَ وَلا أُشْرِکَ بِهِ إِلَیْهِ أَدْعُوا وَإِلَیْهِ مَآبِ"«کسانی که کتاب(آسمانی) بدیشان داده‌ایم(و منصف هستند) از آن­چه بر تو نازل شده است خوشحالند و از میان دسته­‌ها (و گروه ­های اهل کتاب و سایر مشرکان) کسانی هستند(که به سبب تعصّب­های مذهبی و قومی) قسمتی از آن را نمی‌پذیرند.(ای پیغمبر! به مخالفت و لجاجت این و آن اعتناء مکن، بلکه خطّ اصیل و صراط مستقیم خود را پیش بگیر) و بگو: من تنها و تنها مأمورم که خدا را بپرستم و انبازی برای او نسازم. من( مردمان را ) به سوی او می‌خوانم و بازگشت من(و همگان) به جانب اوست».‏
ظاهراً منظور از «الذین آتینا هم الکتاب» یهود و نصارا یا این دو طایفه با مجوس است. علامه طباطبایی نوشته است در زمان پیامبر مجوس در انتظار بعثت و فرج خاتم الانبیا (ص) و ظهور دینی که حق و عدالت را گسترش دهد به سر می بردند و مانند مشرکین با حق دشمنی و عناد نمی­ورزیدند و نیز در ادامه از بعضی از مفسرین نقل کرده که گفته اند منظور از«موصول الذین»عموم مسلمین و منظور از احزاب: یهود، نصارا و مجوس است(طباطبائی، ۱۳۷۰: ۱۱/۷۱و۵۶۹).
در تفسیر آیه«ولا تجادلوا اهل الکتاب الابالتی هی احسن» در تفسیر المیزان آمده است از مجادله با اهل کتاب که شامل: یهود، نصارا، مجوس و صابئین است، بپرهیزند و می­فرماید: با این طوایف چندگانه مجادله نکن مگر به طریقی که بهترین مجادله بوده باشد(طباطبائی، ۱۳۷۰: ۱۶/ ۲۱۶).
در سنت نبوی نیز همین نگرش به زرتشتیان دنبال شده است و منابع به طور وسیعی از آن خبر می­ دهند بطور مثال: پیغمبر خدا (ص) عمال خویش را می­فرستاد تا مقررات اسلام را به مردم بیاموزند و زکاتشان را بگیرند و از آن­ها که بر دین نصاری و مجوس و یهود مانده بودند سرانه دریافت کنند(مسعودی، ۱۳۷۸: ۲۵۲).
روایتی نیز از امام صادق (ع) نقل شده که از ایشان در مورد مجوس پرسیدند که آیا پیامبری داشتند؟ فرمود: بله آیا نوشته رسول خدا به مردم مکه به تو نرسیده است فرمود: اسلام بیاورید و الا برای جنگ آماده شوید. آن­ها به پیامبر نامه نوشته و خواستند که از آن­ها جزیه بگیرد و در عوض آن­ها را واگذارد که به پرستش بت­ها ادامه دهند. پیامبر (ص) به آن­ها نوشت که جز از اهل کتاب جزیه نمی­گیرد. مشرکان مکه در پاسخ به پیامبر(ص) نوشتند تو چگونه چنین میگویی، در حالی که از مجوس منطقه هجر جزیه گرفته است. پیامبر (ص) به آن­ها نوشت که:"ان المجوس کان لهم نبیٌّ فقتلوه و کتاب احرقوه” «مجوس پیامبری داشتند و کتاب آسمانی، پیامبرشان را به قتل رساندند و کتاب او را آتش زدند»(مکارم شیرازی،۱۳۶۱: ۱۴/ ۵۷).
نصاری:
این واژه بار­ها در قرآن کریم تکرار شده و جمع نصرانی است و به پیروان مسیح گفته می­ شود و از آیه قرآن کریم گرفته شده است. کتاب مقدس آن­ها مشتمل بر دو بخش است: بخش نخست به نام عهد عتیق و بخش دوم آن «عهد جدید» مشتمل بر چهار انجیل مورد قبول اغلب کلیساهاست. انجیل مشتق از کلمه­ی یونانی به معنای بشارت(مژده) است و نام کتابی است که بر عیسی نازل شده است.کلیسا برای این­که دامنه اختلاف را کوتاه کند فقط چهار انجیل را پذیرفت که عبارتند از:«متی، مرقس، لوقا، یوحنا». قرآن هر­جا از کتاب حضرت عیسی(ع) یاد می­ کند « انجیل» را به صورت مفرد می ­آورد و نزولش را از طرف خدا معرفی می­ کند پس اناجیلی که میان مسیحیان متداول است کتب الهی و آسمانی نیستند، همان طور که خود آنان نیز منکر آن نیستند و دست نوشته­ های شاگردان آن حضرت می­دانند که مدت­ها بعد از وی نوشته شده است.
کتاب آسمانی اسلام با اینکه دین حضرت عیسی(ع) را به عنوان دین الهی می­پذیرد و از پیغمبر آن­ها به بزرگی و عظمت یاد می­ کند و از نصارا به عنوان اهل کتاب یاد کرده است. لیکن برخی از مبانی اعتقادی مسیحیان را مورد خدشه قرار داده و چندین ایراد اساسی به آیین مسیحیت که در آستانه ظهور اسلام در بخش­هایی از جزیره العرب رواج داشت، وارد می­سازد. از جمله ایراد­هایی که قرآن کریم درباره مسیحیت مطرح نموده می­توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- تحریف آیات الهی: یعنی انجیل حضرت عیسی پس از وی توسط علمای مسیحی دچار تحریف شد. همانا برخی از اهل کتاب قرائت کتاب آسمانی را تغییر و تبدیل می­ دهند تا آن­چه پیش خود خوانده­اند از کتاب خدا محسوب دارند و هرگز آن تحریف شده از کتاب خدا نخواهد بود و گویند این آیات از جانب خدا نازل شده و در صورتی که هرگز از جانب خدا نیست و با آن­که می­دانند(تحریف خود آن است) بخدا دروغ می­بندند.
۲- رد عقیده الوهیت: مسیحیان حضرت مسیح را خدا می­دانستند یا عقایدی در حد الوهیت او و خارج ساختن وی از جنبه بشری داشتند یا اینکه او را پسر خدا می­دانستند. خداوند در این مورد یعنی خدا دانستن مسیح و پرستش وی، نصارا را سخت تخطئه کرد و آنان را در این اعتقاد کافر خواند« لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً إِنْ أَرادَ أَنْ یُهْلِکَ الْمَسِیحَ ابْنَ مَرْیَمَ وَ أُمَّهُ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً » همانا آنان که گفتند خدا همان مسیح پسر مریم است کافر شدند، بگو کدام قدرت می­تواندکسی را از قهر و قدرت خدا نگه دارد، اگر خدا بخواهد عیسی پسر مریم و مادر او و هر که در روی زمین است را هلاک گرداند.
۳- رد عقیده تثلیث: دسته­ای از مسیحیان به سه خدا قائلند. در این مورد نیز قرآن به سخت­ترین وجهی بر نصارا گناه گرفته و آن را تخطئه کرده است. چنان که آمده است:
لَّقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قَالُواْ إِنَّ اللّهَ ثَالِثُ ثَلاَثَهٍ وَمَا مِنْ إِلَـهٍ إِلاَّ إِلَـهٌ وَاحِدٌ وَإِن لَّمْ یَنتَهُواْ عَمَّا یَقُولُونَ لَیَمَسَّنَّ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ: به راستی آن کسانی که به سه خدا قائل شدند(آب، ابن، روح القدس) کافرگردیدند. حال آن­که جز خدای یگانه، خدایی نخواهد بود و اگر از این گفتار که می­گویند برنگردند، البته به کسانی از ایشان که کافر شده ­اند عذابی درد ناک خواهد رسید(مائده/۷۲).
کلام قرآن کریم از روی حق و راستی است و انصاف را درباره غیر مسلمانان هم رعایت می­ کند و یا اینکه عقاید و دید گاه­های غلط مسیحیان را مطرح می­ کند، لیکن از برخی ویژگی­های مثبت آن هم یاد کرده است. از جمله در مقایسه برخورد مشرکان، یهودیان و مسیحیان با مسلمانان در آغاز اسلام می­فرماید: لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَهً لِّلَّذِینَ آمَنُواْ الْیَهُودَ وَالَّذِینَ أَشْرَکُواْ وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَّوَدَّهً لِّلَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ قَالُوَاْ إِنَّا نَصَارَى ذَلِکَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّیسِینَ وَ رُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لاَ یَسْتَکْبِرُونَ﴿۸۲﴾ وَإِذَا سَمِعُواْ مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ الْحَقِّ یَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاکْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِینَ﴿۸۳﴾. محققاٌ یهود و مشرکان را دشمن­ترین مردم با مسلمانان خواهی یافت و با محبت­تر از همه کس با اهل ایمان، آنان می­گویند ما نصرانی هستیم. این دوستی نصارا با مسلمانان بدان سبب است که برخی از آن­ها دانشمند و پارسا هستند و آن­ها گردنکشی بر حکم خدا نمی­کنند و چون آیاتی را که به رسول خدا فرستاده شد استماع کنند اشک از دیده آن­ها جاری می­ شود؛ زیرا حقانیت آن را شناختند و گویند بارالها، ما به رسول تو محمد(ص) و کتاب آسمانی او قرآن ایمان آوردیم و نام ما را در زمره گواهان صدیق او بنویس(مائده/۸۳و۸۲).
نمونه ای از این محبت را می­توان در برخورد نجاشی حبشه با مهاجرین مسلمانان ملاحظه نمود. هنگامی که گروهی از یاران پیامبر(ص) بر اثر آزار و شکنجه مشرکان مکه در سال پنجم بعثت به حبشه مهاجرت کردند، در حمایت پادشاه آن سرزمین قرار گرفتند. این گروه تا سال هفتم هجرت که توانستند به مدینه عزیمت کنند و به جمع مسلمانان بپیوندند مدت پانزده سال در حبشه در امنیت به سر بردند(ثواقب،۱۳۷۹: ۲۵).
یهود:
یهودیان قبل از مبعوث شدن پیامبر(ص) از طریق بشارت­های تورات به آمدن چنین پیامبری آگاهی داشتند و هنگام فشار و سخت­گیری مشرکان یثرب(اوس و خزرج) در ایامی که با هم نزاع داشتند با تهدید به آنان می­گفتند که به زودی پیامبر جدیدی ظهور خواهد کرد و ما به او ایمان می­آوریم و شما را همچون قوم عاد و ارم از بین خواهیم برد. اما با مهاجرت پیامبر به این شهر نه تنها بدو ایمان نیاوردند بلکه به مخالفت با او پرداختند.
یهودیان از همان روزهای ورود پیامبر(ص) به مدینه از او متنفر بودند و از نفوذ و پیشرفت دین وی بیم داشتند. وقتی دیدند مردم دسته دسته به دین اسلام می­گروند حسدشان شدت گرفت و ترسشان افزون شد و برضد اسلام و مسلمانان به وسایل مختلف توطئه آغاز کردند.
به تعبیر قرآن کریم، یهود همراه با مشرکان از سرسخت­ترین دشمنان اهل ایمان شدند و درباره آن­ها می­فرماید« لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَهً لِّلَّذِینَ آمَنُواْ الْیَهُودَ وَالَّذِینَ أَشْرَکُواْ».
در قرآن کریم حدود هشت بار کلمه«الیهود» ذکر شده است و همچنین سه بار از کلمه«هودا» استفاده شده است. اما پرشمارترین کلمه نام«بنی اسرائیل» است که حدوداٌ چهل و یک بار در قرآن آمده است.
از اشاره­ها و تصریحات قرآن می­توان دریافت که خداوند به قوم بنی اسرائیل دین و آئینی فرستاده بود که در آن احکام الهی بیان شده بود؛ ولی بنی اسرائیل به همه آن­ها عمل نکرده و آن را تحریف کردند. قرآن کریم در آیات مختلف وضع دینی و فکری یهودیان و نحوه عمل آن­ها به مبانی یهود را برملا می­ کند و از نظر اعتقادی و عدم پایبندی به تعالیم دینی، آن­ها را تختئه می نماید(ثواقب،۱۳۷۹: ۳۲). از جمله اشاره می­ کند که:
یهودیان کسانی هستند که برای منافع شخصی، شرایع خود را کنار گذاشتند، به بعضی عمل و به بعضی عمل نمی­کنند(بقره/۸۵). با اینکه آن­ها در گناه و تجاوز از حدود خدا و خوردن حرام می­شتابند، چرا علمای ربّانی و احبار آن­ها را از گفتار گناه و خوردن حرام باز نمی ­دارند(مائده/۶۲و۶۳)؟یهود با احبارشان رشوه می­گیرند و حرام خوری می­ کنند(مائده/۴۲). مَثَل یهود با بسیاری از عالمان آن­ها که مکلف شدند به تورات عمل کنند و عمل نکردند همچون دراز گوشانی است که بار کتاب دارند(جمعه/۵).
یهودیان در اعتقادات خود به سوی شرک گراییده­اند (آل عمران/۶۷و۶۴). کتمان و پوشاندن حق از جمله کار­های آنان بود(بقره /۱۴۶) و به مریم مقدس تهمت می­زنند(نساء/۱۵۶). ربا خواری با آن­که برای آنان تحریم شده یکی از اعمال آن­هاست(نساء/۱۶۱). پیمان شکنی و نقض عهد مهم­ترین خصیصه یهود است(بقره/۸۳و انفال /۵۸و۵۵). کشتن انبیای خدا به ناحق(بقره/۸۷و مائده ۷۰) و فساد اخلاقی(مائده/۶۴و۷۹-۷۸) در میان آن­ها معمول بوده است. به مشرکان می­گفتند که شما از نظر دین و اعتقاد راه یافته­تر و بهتر از مسلمانان هستید.
گفته اخیر یهودیان به این علت بود که عرب­های بت پرست، یهود و نصارا را به سبب پشتوانه دینی–فرهنگی و اطلاعات وسیع قاریان تورات و انجیل از مطالب تاریخی از خویش برتر می­شمارند؛ از این رو عرب پرسش­های خود را در مورد هستی و اسرار خلقت از اهل کتاب یعنی یهود و نصارا می پرسیدند و پس از اسلام نیز از آن­ها درباره دین پیامبر(ص) نظر خواهی می­نمودند و برای چاره جویی در مقابل مسلمانان نزد یهود می­رفتند. یهودیان نیز این تسلط فرهنگی را در میان مسلمانان با نقل قصه­های تورات و انجیل و کلمات قصار حفظ کردند. چنانچه عده­ای از مسلمانان بعضی از مطالبی را که از یهود می­شنیدند و بعد از پیامبر (ص) افرادی چون«کعب الاحبار و ابوالدرداء» برای نقل تورات و قصه گویی معروف شدند.
صابئین:
در مورد صابئین در چند جای قرآن از آنان سخن به میان آمده است:
۱- إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُوا وَ الَّذِینَ هَادُوا وَ النَّصرَى وَ الصبِئِینَ مَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الاَخِرِ وَ عَمِلَ صلِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَ لا هُمْ یحْزَنُونَ (بقره/۶۲). همانا آنان که به اسلام ایمان آوردند و آنان که از اهل یهود، مسیحی و صابئین بوده و از روی حقیقت به خدا و روز قیامت ایمان آوردند و نیکوکاری پیشه کنند برای آن­ها پاداشی نیک نزد پروردگارشان هست و هیچ اندوهگین نخواهند بود.
۲- إِنَّ الَّذِینَ آمَنُواْ وَالَّذِینَ هَادُواْ وَالصَّابِؤُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ و عَمِلَ صَالِحًا فَلاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لاَ هُمْ یَحْزَنُونَ (مائده/۶۹). همانا کسانی که به اسلام گرویده­اند و یهود، مسیحیان و صابئین که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و نیکوکار شوند هرگز ترسی بر آنان نبوده و نه اندوهگین خواهند شد.
۳-إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَالَّذِینَ هَادُوا وَالصَّابِئِینَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِینَ أَشْرَکُوا إِنَّ اللَّهَ یَفْصِلُ بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ(حج/۱۷). البته کسانی که به خدا ایمان آورده­اند و اهل یهود، صابئین، مجوس و آنان که به خدا شرک آورند خداوند میان آن­ها در روز قیامت جدایی افکند همانا خداوند بر احوال همه موجودات عالم گواه است. آیات به طور صریح از آن­ها یاد نمی کند؛ بلکه همین قدر روشن است که آن­ها پیرو بعضی از مذاهب آسمانی بوده ­اند به خصوص که میان طائفه یهود و نصارا قرار گرفته­اند. از جمله فرق مذهبی که در بین النهرین زندگی می­کردند، صابئین اند که مرکز اصلی تجمع و فعالیت­شان شهر قدیمی حرّان بود که بین اورفه و رأس عین قرار داشت. صابئون به صابئین حرّان نیز معروفندکه نباید ایشان را با صابئین اصلی اشتباه نمود. وجه تسمیه نام ایشان از آن جهت است که در زمان مأمون خلیفه عباسی، از طرف مسلمانان مورد آزار و اذیت قرار گرفتند و جهت رهایی از گزند آن­ها خود را از صابئین مذکور در قرآن(صبه) وانمود کردند.
۱- بعضی آن­ها را از پیروان«یحیی بن زکریا» می­دانند که مسیحیان او را «یحیی تعمیدهنده» می­نامند.
۲- بعضی معتقدند آن­ها برخی از عقاید یهود و برخی از عقاید مسیحیان را گرفته و به هم آمیخته­اند و لذا مذهب آن­ها را برخی میان این دو مذهب می­دانند.
صابئین برای آب جاری اهمیت زیادی قائلند و لذا بسیاری از آن­ها در کنار نهر­های بزرگ زندگی می­ کنند. گفته شده است به بعضی از ستارگان نیز احترام می­گذارند، به همین جهت متهم به«ستاره پرستی» شده اند. هر چند با توجه به آیات(بقره/۶۲) آن­ها در صف مشرکان نیستند(مکارم شیرازی،۱۳۶۱: ۱۴/۵۸).
۲-۲-۱- وضعیت پیروان ادیان آسمانی(زرتشتیان، مسیحیان، یهودیان و صابئین)
قبل از اسلام
زرتشتیان:
ساسانیان سیاست کشور­داری خود را بر اساس مذهب بنیاد نهادند. اردشیر بابکان سر سلسله ساسانیان خود از یک خاندان روحانی بود که به سلطنت رسید. اردشیر از یک طرف به خاطر علائق مذهبی و از طرف دیگر به خاطر سیاست کشورداری که نیازمند به یک مبنای اعتقادی بود به احیاء و اشاعه و تحکیم مذهب زرتشتی پرداخت. وی دستور داد کتاب مقدس زرتشتیان «اوستا» را تدوین کنند و مرتب سازند. تشکیلات منظم روحانی به وجود آورد و در نتیجه روحانیون زرتشتی صاحب قدرت فوق العاده شدند(مطهری،۱۳۶۲: ۱۴۴(
دکتر محمد معین در کتاب«مزدیسنا» و ادب پارسی می­گوید«نوبت پادشاهی به اردشیر بابکان(۲۲۹-۲۴۱ م) سر دودمان ساسانی رسید. ظهور وی دیباچه کتاب سعادت ایران به شمار می­رود. ملت ایران از پرتو کوشش­های او رونق مخصوص یافت. این پادشاه اساس سلطنت خویش و اخلاف را بر آیین «مزدیسنا» بنیاد نهاد .وی علاقه به دین را به ارث برده بود. ساسان پدر بزرگش در استخر متولی معبد ناهید بود، از این رو اردشیر با همتی مخصوص در احیا آیین باستانی کوشید. در روی سکه آتشکده به عنوان علامت ملی معرفی گردید.
به طور کلی عهد ساسانیان بزرگترین دوره رونق آیین مزدیسنا بود. روحانیت زرتشتی، در این عصر به کمال اقتدار رسید. تا پیش از رواج آیین زرتشت در ایران، آیین ایرانیان را مجوس می­گفتند که مبتنی بر پرستش عناصر و قوانی طبیعت و اجرای آسمانی بود. در پی رواج آیین زرتشت که مردم را به توحید مزدایی(پرستش اهورامزدا) به جای آیین مشرکانه مجوس­گری فرا می­خواند آیین ایرانیان به «مزدا پرستی» تغییر یافت. گرچه رهبران آیین جدید نیز همان «مغان» یعنی روحانیون شرک کهن آریایی بودند و از این رو آیین توحیدی زرتشت را به شدت شرک آلود ساختند. پس از اسلام بر زرتشتیان کلمه مجوس اطلاق شد زیرا قرآن کریم پیروان زرتشت را با لفظ مجوس خواند(همان، ۱۴۵).
محل عبادت زرتشتیان اصطلاحاً«آتشکده» نام گرفته است. به اعتقاد زرتشتیان، آتش همان نور است که در مقابل ظلمت قرار گرفته و به همین دلیل در جهنم، تاریکی و ظلمات هست و از نور خبری نیست. نام هفت آتشکده بزرگ ساسانی عبارت است از: آذرمهر، آذر نوش، آذر بهرام، آذر آیین، آذر خرداد، آذر زرتشت. بر اساس روایات تاریخی، زرتشت آتشی مقدس داشت که پس از وی نیز مقدس و محترم شمرده می­شد و برای آنکه حفظ شود آن را به چند مکان بردند و از آن نگهداری کردند به نام­های آذرگشسب(در شیز آذربایجان)، آذر برزین مهر( در حوالی روستای سبزوار یا در ریوند نیشابور) و آذر فرنبغ(درکاریان فارس) و این سه مکان مذهبی به ترتیب به نام جنگاوران، کشاورزان و موبدان اختصاص یافته بود. شایان توجه است که این آتشکده­ها در اواخر دهه ساسانی دیگر پناهگاه فکری و مدیریتی مناسبی برای مردم ایران به شمار نمی­رفت. وضعیت دین زرتشت متزلزل بود و به عظمت گذشته کیش زرتشتی لطمه وارد آمده بود(پیگولوسکایا،۱۳۴۶: ۱۴۷).
به منظور اشاعه دین مبین اسلام در دوره عمر فتح بسیاری از مناطق ایران صورت گرفت. سالیانی چند نگذشته بود به طوری که مسلمانان به نام اسلام بر تمام سرزمین پهناور ایران حکومت کردند. تا قرن هفتم هجری پس از چهار خلیفه اول(۱۱-۴۰ق) خلفای اموی و عباسی این روند را ادامه دادند.
متأسفانه در دوره خلافت تعدادی از این خلفاء بر اقوام مغلوب به نام اسلام ظلم و ستم می­کردند. با وجود این در یک بررسی تحلیلی می­توان به این پی برد که همچنان آزادی مذهبی در انجام اعمال عبادی، شامل حال ملل غیر مسلمان می­شد، گرچه در پاره­ای موارد سیاست زور و فشار نیز در مورد آن­ها اعمال می­گردید. بسیاری از آتشکده­ها پس از اسلام همچنان به فعالیت خویش ادامه دادند و بسیاری از دانشمندان بر این تسامح معترفند. حتی برخی محققان تداوم آتشکده را دلیل استقامت مذهب زرتشت می­شمارند که درجریان فتوحات مسلمانان آتشکده­ها معمولا مراسم راز و نیاز با نظم و گاه تشریفات بسیار انجام می پذیرفت. فاتحان مسلمانان که با مردم آذربایجان و شیز صلح کردند قرار گذاشتند که مردم شیز از رقصیدن در عید­های خود و انجام مراسم مذهبی خویش منع نشوند. آتشکده­ها قبل و بعد از اسلام معمولاً محلی برای درس و بحث نیز به شمار می­رفتند. ابن ندیم در کتاب الفهرست به شمار زیادی از کتاب­های پهلوی و هندی اشاره کرده است که از دستاوردهای همین مراکز می­باشد(ابن ندیم، ۴۳۴:۱۳۶۶).
قطعاً هرجا آتشکده­ای بود روحانیونی هم برای اعمال و مراسم مذهبی در آن مکان بوده ­اند که همه این­ها نشان از آزادی مذهبی زرتشتیان دارد. اگر به دنبال باشیم که چرا پس از اسلام همچنان اجازه روشنایی در آتشکده­های ایرانیان به آن­ها داده می­شد می­توان گفت:
۱- زرتشتیان چون در اصل خداپرست هستند از نظر اسلام احترامی دارند که بت پرستان ندارد. از نظر آموزه­های اسلامی اگر به شرایط جزیه عمل کنند حقوق اجتماعی و آزادی دینی آنان به عنوان اقلیت های دینی رسما پذیرفته می­ شود. مهمترین دلیل مدارای مسلمانان با زرتشتیان همین اصل حقوقی اسلام است که زرتشتیان از آن جمله­اند. از این اصل می­توان به«اصل تساهل و تسامح در برخورد با اهل کتاب» یاد کرد.

تیمار ۸: غیر ایمن و تغذیه شده با غذای معمولی فاقد عصاره.
شکل۲-۴ تیمار بندی ماهیان آزمایش
شکل ۲-۵ تزریق واکسن
۲-۳٫ نمونه گیری خون ماهیان
پس از بیهوش نمودن ماهی توسط ماده بیهوشی MS222 با دوز ۳۰ میلی گرم در لیتر بوسیله سرنگ انسولین آغشته به ماده ضد انعقاد هپارین از ورید ساقه دمی خونگیری انجام شد. پس از شماره گذاری لوله های آزمایش نمونه خون به مدت یک شب در دمای ۴ درجه سانتیگراد نگهداری شده و سپس سرم آن با سانتریفوژ در ۳۰۰۰ دور در دقیقه به مدت ۱۵ دقیقه جداسازی گردید. سرم ها در ۲۰- درجه سانتیگراد تا زمان آنالیز نگهداری شدند(Stolen et al., 2000).
شکل۲-۶ نمونه گیری خون ماهیان آزمایش
۲-۴٫ آنالیزهای انجام شده روی نمونه ها
۲-۴-۱٫ اندازه گیری لیزوزیم
برای اندازه گیری میزان فعالیت لایزوزیم سرم از روش آگارز لیزوپلیت^[۲۴] توصیه شده توسط (Osserman and Lawlor, 1966) و Roed et al., 1993)) با مقداری تغییرات استفاده گردید. در این روش ابتدا پودر آگارز به میزان ۱% در بافر ۱/۰ مول فسفات سیترات/ سیترات با ۸/۵=pH حل گردید. با حرارت دادن محلول به همراه هم زن مغناطیسی، بافر همراه آگارز به دمای جوش رسیده، به آرامی آگارز سرد گردید. وقتی دمای آگارز به حدود دمای ۵۰ درجه سانتیگراد رسید، میزان ۲/۰ میلی گرم به ازای هر میلی لیتر از پودر باکتری میکروکوکوس لیزودایکتیکوس (سیگما) به آگارز اضافه شده و قبل از تبدیل وضعیت آگارز از مایع به جامد، آگارز روی پتری دیش استریل ریخته شد تا بصورت لایه ای به قطر حدود ۵ میلی متر، جامد گردد. چاهک هایی به قطر ۴ میلی متر به فاصله ۵/۲ سانتی متر در ژل بوسیله پانچ های خاص ایجاد شده و سرم نمونه در سه تکرار به گوده ها اضافه گردید. ژل ها به مدت ۲۴ ساعت در شرایط اطاقک مرطوب و دمای ۲۵ درجه سانتیگراد انکوبه شده و سپس قطر هاله عدم رشد باکتری میکروکوک در اطراف گوده با خط کش دقیق، اندازه گیری شد. از رقت های متوالی لایزوزیم خالص مرغی (سیگما) نیز برای رسم نمودار فعالیت لایزوزیم به همین روش استفاده شده و در انتها میزان فعالیت لیز سلولی سرم های مورد آزمایش با نمودار استاندارد فعالیت لایزوزیم مرغی ترسیم شده مقایسه گردید، و میزان فعالیت لایزوزیم هر نمونه مشخص گردید.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل۲-۷ اندازه گیری فعالیت لیزوزیم سرم
۲-۴-۲٫ بررسی قدرت باکتری کشی سرم (Kajita et al., 1990)
برای اندازه گیری قدرت باکتری کشی سرم از روش توصیه شده توسط Kajita و همکاران در سال ۱۹۹۰ با کمی تغییرات استفاده گردید. ابتدا باکتری آئروموناس هیدروفیلا به مدت ۴۸ ساعت در محیط ^[۲۵]TSB کشت داده شد و سپس سلولهای باکتریایی با سانتریفوژ ۳۰۰۰ دوردر دقیقه به مدت ۱۵ دقیقه جمع آوری وبا افزودن مقداری بافرفسفات سدیم استریل به آنها، جذب نوری سوسپانسیون حاصله در طول موج ۵۴۰ نانومتر برابر ۱ تنظیم گردید. تعداد باکتری در سوسپانسیون حاصل شمارش شده و با بهره گرفتن از روش تهیه رقت های متوالی بر مبنای ده، سوسپانسیون ۱۰^۵ باکتری در میلی لیتر در ژلاتین ورونال بافر استریل (۵/۷ pH=) و حاوی ۵/۰ میلی مول در میلی لیتر یون کلسیم و ۱۵/۰ میلی مول در میلی لیتر یون منیزیم) تهیه گردید.
نمونه های سرمی به نسبت ۱:۳(بافر:سرم) با بافر فوق رقیق گردیدند. سوسپانسیون باکتریایی حاصل به نسبت ۱:۱ با سرم رقیق شده ترکیب شده و بمدت ۹۰ دقیقه در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد با حرکت ملایم انکوبه گردیدند. سپس ۵ میکرولیتر از مخلوط سرم و باکتری در محیط کشت ^[۲۶]TSA در سه تکرار کشت داده شد. محیط های کشت به مدت ۲۴ ساعت در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد انکوبه گردیده و سپس به کمک دستگاه کلونی کانتر تعداد پرگنه باکتریایی رشد یافته در روی محیط کشت شمارش گردید. نتایج بصورت متوسط تعداد باکتری شمارش شده در هر سه تکرار برای هر نمونه گزارش گردید.
۲-۴-۳٫ اندازه گیری فعالیت کمپلمان((Selvaraj et al., 2005
سیستم کمپلمان در ماهیان بیشترین فعالیت را در دمای ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد دارد ولی در دمای ۴تا۰ درجه سانتیگراد هم فعال است و در مقایسه با پستانداران که فعالیت اپتیمال آنها در دمای ۳۷ درجه است در تضاد می‌باشد. انعطاف پذیری فعالیت سیستم کمپلمان بعنوان عملیات ایمنی غیر اختصاصی، در این دامنه دمایی نشان دهنده نقش جبرانی سیستم کمپلمان، در مدت زمانی که ایمنی اختصاصی هنوز به راه نیافتاده و کند است، می‌باشد(شکل ۲-۸).
۲-۴-۴٫ اندازه گیری فعالیت همولیتیک عامل کمپلمان
فعالیت همولیتیک عامل مکمل به وسیله واحد شناخته شده ای با عنوان CH50 اندازه گیری می‌شود، که عبارت است از یک دوز از سرم (به عنوان منبع عامل مکمل)که قادر به لیز کردن ۵۰ درصد گلبول های قرمز حساس با آنتی بادی سرم ضد گلبول قرمز ماهی مورد نظر را تامین و با حرارت غیر فعال کرده و سپس با همان نوع گلبول قرمز مجاور می‌کند. در واقع CH50 عبارت است از همولیز با واسطه آنتی بادی که به وسیله فعال سازی مسیر کلاسیک تامین شده است. ACH50 یا SH50 یا همولیز خودبخودی، فعالیت لیز کنندگی است که بدون حضور آنتی بادی اختصاصی، در سرم (به عنوان منبع عامل مکمل) وجود دارد که این همولیز به واسطه فعال شدن مسیر فرعی توسط گلبول های قرمز هترولوگ ایجاد شده است (سلطانی، ۱۳۸۷).
۲-۴-۵٫ تست کمپلمان ^[۲۷](ACH50)
به هر ۵/۰ میکرولیتر سرم رقیق سازی شده در) EGTA-MG-GVB 10Mm ({بافر ورونال حاوی ۱۰ میلی مول اتیلن گلیکو تترا استیک اسید^[۲۸]،۱۰ میلی مول دی کلرید منیزیم^[۲۹] و ژلاتین ۰٫۱% }،مقدار ۲۰۰ میکرولیتر سوسپانسیون(۲٫۵×۱۰^۸ cell ml^-1) گلبول قرمز گوسفند در بافر ۱۰Mm EGTA-MG-GVB اضافه شد. رقت های تهیه شده در دمای ^C15⁰ به مدت ۹۰ دقیقه انکوبه شدند. فعالیت همولیتیک با افزودن ۸/۲ میلی لیتر از بافر ۱۰ میلی مولار ای.دی. تی. ای -ژلاتین -ورونال بافر (۱۰mM EDTA-GVB) (بافر ورونال حاوی ۱۰ میلی مول اتیلن دی آمین تتر، استیک اسید^[۳۰]و ژلاتین ۱/۰% )متوقف می‌شود. بعد از سانتریفوژ، مایع رویی در طول موج ۴۱۴ توسط اسپکتوفتومتر خوانده شد. درصد لیز(y) از تقسیم طول موج خوانده شده بر ۱۰۰ درصد لیز(لیز در آب مقطر) بدست آمد. گراف لوگاریتمی نقاط y/1-y و عکس رقت بر روی صفحه لگاریتمی^[۳۱] رسم و سپس عکس رقتی که ۵۰ درصد همولیز را داشت ACH50(unit ml^-1) از منحنی بدست آمده خوانده شد .(Matsuyama et al., 1988)
۲-۵٫ اندازه گیری پارامترهای خون­شناسی
برای اندازه گیری پارامترهای خون شناسی آبزیان با اصلاحاتی از همان روش های معمول و متداول برای اندازه گیری پارامترهای خون­شناسی پستانداران استفاده می‌گردد(et al., 2000 (Feldman.
۲-۵-۱٫ شمارش کلی گلبول های سفید (TWBC)^[32]
شمارش کلی گلبول های سفید به روش مستقیم (هماسیتومتر) و همانند شمارش کلی گلبول های سفید پرندگان با رقیق کردن خون به نسبت ۱ به ۲۰۰ با محلول رقیق کننده نات – هریک صورت گرفت. برای این کار و پس از انتقال نمونه رقیق شده به لام هماسیتومتر تعداد گلبول های سفید در ۹ مربع بزرگ اولیه شمارش گردید و سپس تعداد کل گلبول های سفید در میلی متر مکعب خون با بهره گرفتن از فرمول زیر محاسبه شد.(Thrall, 2004)
۲۰۰ (۱۰ درصد + تعداد کل گلبول های سفید شمارش شده در ۹ مربع بزرگ) = تعداد کل گلبول های سفید در میلی متر مکعب خون
۲-۵-۲٫ شمارش تفریقی گلبول های سفید
برای شمارش تفریقی گلبول های سفید( لنفوسیت ها, مونوسیت ها, نوتروفیل ها, بازوفیل ها و ائوزینوفیل ها) اقدام به تهیه گسترش خون گردید برای این کار و قبل از مخلوط نمودن نمونه خون با ماده ضد انعقاد مستقیماً یک قطره خون بر روی لام قرار گرفته و اقدام به تهیه گسترش گردید. گسترش های تهیه شده با الکل متیلیک تثبیت^[۳۳] شده و سپس با بهره گرفتن از رنگ گیمسا به مدت ۲۰ دقیقه رنگ آمیزی شد و پس از پایان رنگ آمیزی و شستشوی لام و خشک شدن گسترش با عدسی ۱۰۰ و استفاده از روغن صدر تعداد یکصد سلول سفید مورد شمارش و درصد هر یک از سلول ها محاسبه و ثبت گردید(نظیفی، ۱۳۷۶).
۲-۶٫ عیار آنتی بادی
تعیین عیار آنتی بادی به عنوان یک آزمایش متداول در آزمایشگاههای تشخیصی مورد استفاده قرار می‌گیرد در این آزمایش میزان نسبی آنتی بادی موجود درسرم خون و هر گونه تغییر آن اندازه گیری گردید. نتایج بدست آمده در تشخیص تفریقی بین بیماری فعال و تماس قبلی با آنتی ژن مفید واقع می‌شود. نمونه سرم به طور سریال رقیق شده و با آنتی ژن مخلوط گردید. سرم آزمایش آنقدر رقیق شد که دیگر کمپلکس ایمنی تشکیل ندهد کمترین رقت، رقتی است که سرم بیمار در آن مثبت باشد. نتایج آزمایش معمولا به عنوان آخرین رقت مثبت گزارش می‌شود(Swain et al., 2006).
۲-۷٫ محاسبه میزان بقای نسبی RPS ^[۳۴]
بعد از پایان دوره ماهی های باقی مانده در هر تیمار به سه تکرار تقسیم شده و با باکتری زنده آئروموناس هیدروفیلا به میزان دو برابر دوز ایجاد کننده ۵۰% تلفات به روش داخل صفاقی، تزریق گردیدند. تعداد تلفات روزانه به مدت ۱۰ روز ثبت شده و در انتها ضمن محاسبه تلفات تجمعی هر تیمار، علاوه بر بررسی میزان مقاومت هر تیمار در برابر عفونت تجربی، میزان کارایی واکسن در تیمارهای واکسینه با بهره گرفتن از فرمول زیر محاسبه گردید.
۱۰۰ (درصد تلفات ماهیان واکسینه نشده% درصد تلفات ماهیان واکسینه شده) - ۱ = درصد بقای نسبی
۲-۸٫ آزمون آماری
پس از اندازه گیری فاکتورهای مطرح شده و ثبت آنها ابتدا نرمال بودن داده و هموژنیتی انحراف معیارها با بهره گرفتن از آزمون کولموگراف اسمیرنف و تست Leven مورد بررسی قرار گرفت که در صورت نرمال بودن داده ها برای مقایسه بین تیمارهای آزمایشی از آزمون آنالیز واریانس یک طرفه( One way ANOVA) استفاده گردید. برای بررسی معنی دار بودن تفاوت میانگین تیمارها از تست تکمیلی دانکن در سطح اطمینان (P<0.05) استفاده شد. برای انجام آنالیز فوق از نرم افزار SPSS ویرایش ۱۶ استفاده گردید.
فصل سوم- نتایج
نتایج حاصل از مطالعات و آزمایشات صورت گرفته در دو گروه غیر ایمن و ایمن در این فصل و به شرح ذیل ارائه گردیده اند.
۳-۱٫ میزان لایزوزیم سرم
نتایج حاصل از آنالیز میزان لایزوزیم سرم در دو گروه ماهیان آزمایش ایمن شده و غیر ایمن شده به ترتیب در بخش های ۳-۱-۱ و ۳-۱-۲ ارائه شده اند.
۳-۱-۱٫ میزان لایزوزیم سرم در گروه ایمن شده
نتایج به دست آمده از میزان لایزوزیم سرم در گروه ماهیان آزمایش ایمن شده در انتهای دوره آزمایش در شکل ۳-۱ و جدول ۳-۱ ارائه شده است. نتایج حاصل از آنالیز واریانس یک طرفه تفاوت معنی داری را در میزان لایزوزیم سرم در گروه ایمن در تیمارهای مختلف نشان نداد(۰۵/۰P>).
همانطور که در نمودار مشاهده می‌گردد بیشترین میزان لایزوزیم سرم مربوط به ماهیان تغذیه شده با عصاره مرزه خوزستان(۹۴/۲۳± ۲۹۹)، کمترین میزان آن مربوط به ماهیان تغذیه شده با عصاره لعل کوهستان( ۶۲/۲۱ ± ۲۴۰) می‌باشد.
شکل ۳-۱ میانگین (M±SE) میزان لایزوزیم سرم در انتهای دوره در تیمارهای آزمایش ماهیان ایمن شده
۳-۱-۲٫ میزان لایزوزیم سرم در گروه غیر ایمن شده
نتایج حاصل از آنالیز میزان لایزوزیم سرم در گروه ماهیان آزمایش غیر ایمن شده در انتهای دوره آزمایش در شکل ۳-۲ و جدول ۳-۱ ارائه شده است. نتایج حاصل از آنالیز واریانس یک طرفه تفاوت معنی داری را در میزان فعالیت لایزوزیم سرم در گروه غیرایمن در تیمارهای مختلف نشان داد(۰۵/۰P<). همانطور که در نمودار و جدول مشخص است، در تیمار غیر ایمن تغذیه شده با جیره غذایی حاوی عصاره مرزه خوزستان افزایش در میزان فعالیت لایزوزیم مشاهده و بیشترین میزان فعالیت لایزوزیم سرم مربوط به ماهیان این تیمار می‌باشد(۴۰/۹±۲۹۴) و کمترین میزان آن مربوط به ماهیان تغذیه شده با عصاره لعل کوهستان(۸۷/۲۱±۲۱۳) می‌باشد.
شکل ۳-۲ میانگین (M±SE) میزان لایزوزیم سرم در انتهای دوره در تیمارهای آزمایش ماهیان غیر ایمن شده (*نتایج تیمارها با علامت مشابه فاقد اختلاف معنی داری می‌باشند)
جدول ۳-۱ میانگین و انحراف معیار پارامترهای مورد مطالعه

۲-۴- تعهد به افراد^[۸۴]
چهارمین تعهد متمرکز بر تیم کاری است. مدیران موفق به کارکنانشان توجه ویژه ای دارند. این موضوع نشانه این است که مدیر سبک مناسب رهبری را برای کمک به موفقیت افراد در وظایفشان استفاده می کند. تعهد مدیر به کارکنان به طور روزمره با تمایل مدیر به گذراندن وقت و انرژی لازم برای کار با آن ها نمایان می شود. خصوصاً سه فعالیت عمده، یعنی ایجاد ارتباط با کارکنان و قدردانی از آن ها، بازخور رو به رشد به آن ها و تشویق ایده های خلاق این تعهد را شکل می دهند.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

ایجاد ارتباط با کارکنان و قدردانی از آن ها با پاداش و تقویت به خاطر عملکرد آنان انجام می گیرد. این فعالیت مستلزم محیطی است که در آن افراد با یکدیگر با صداقت و احترام رفتار کنند. در نظر گرفتن بازخور رو به رشد یک روش واقع گرایانه برخورد با قصور یا افت عملکرد می باشد. مدیر موفق زمانی تمایل به مداخله در کار کارکنانش را دارد که عملکرد آن ها مطابق با استانداردهای تعیین شده نباشد. با بهره گرفتن از بازخور مناسب مدیر موفق به اتفاق کارکنانش برای تعیین مجدد اهداف واقع گرایانه تلاش می کند. مدیر همچنین مایل است تا زمان لازم را برای راهنمایی و هدایت افراد برای بهبود عملکردشان صرف کند، با تشویق ایده های خلاق علاقه را در دیگران به وجود آورده و افراد و گروه ها را به پیشرفت ترغیب می کند.
۲-۵- تعهد به کار^[۸۵]
پنجمین تعهد مدیریت متمرکز بر وظایفی است که بایستی انجام شوند. این تعهد تحت تأثیر حفظ تمرکز صحیح، حفظ سادگی کار، عمل گرا بودن کار و مهم جلوه دادن کار است. حفظ تمرکز صحیح اشاره به حفظ دیدگاه مناسب درباره ی وظایف دارد. حفظ سادگی مستلزم تجزیه کار به اجزای قابل انجام است، تا از پیچیدگی ها و رویه های غیر ضروری اجتناب شود. مدیر موفق کاملاً اهداف، وظایف و ظرفیت های انسانی را در نظر گرفته و از تمایل طبیعی افراد به کوشش های اضافی جلوگیری می کند. با اهمیت ساختن کار عنصری است که ساختار موفقیت مدیریتی را تکمیل می کند. مدیر موفق بر اهمیت کار تأکید می کند. کاربرد دائمی این پنج تعهد کلید اثربخشی مدیریت است. مدیر موفق ارتباط حیاتی را بین هر کدام از این تعهدات به وجود می آورد(هرسی و بلانچارد، ۱۹۸۸ : ۴۲۵ – ۴۱۷).
۳- دیدگاه «بکر و بیلینگس»^[۸۶]
در یک کوشش برای طبقه بندی کانون های تعهد «بکر و بیلینگس» بین کسانی که متعهد به سطوح پایین سازمان همچون گروه کاری و سرپرست مستقیم بوده و کسانی که عمدتاً متعهد به سطوح بالای سازمان مثل مدیریت ارشد و سازمان بودند، تمایز قائل شدند. با ترکیب هر کدام از این سطوح بالا و پایین آن ها چهار دیدگاه را مطرح کردند که در جدول زیر نشان داده شده است. ابتدا افرادی که هم به گروه های کاری و سرپرستان و هم به مدیریت ارشد و سازمان تعهد کمی دارند که به آن ها لفظ غیرمتعهد^[۸۷] دادند. برعکس افرادی که به هر دو کانون تعهد بالایی را نشان دادند، متعهد^[۸۸] نامیده شدند. در بین این دو گروه افرادی بودند که به سرپرست و گروه کاریشان کاملاً متعهد اما به مدیریت عالی و سازمان متعهد نیستند که به عنوان افراد متعهد محلی^[۸۹] در نظر گرفته شدند و کسانی که به مدیریت ارشد و سازمان کاملاً متعهد ولی به سرپرست و گروه کاریشان متعهد نبودند که به آن ها افراد متعهد جهانی^[۹۰] گفته شد.
«بکر و بیلینگس» در مطالعه ای در یک سازمان عرضه کننده لوازم نظامی بزرگ متوجه شدند که نگرش های کارکنان با رفتارهایشان مرتبط بود. برای مثال افرادی که در طبق بی تعهد قرار گرفتند(مبتنی بر پاسخ هایشان به سوالات مختلف) علاقه بیشتری به ترک شغل و علاقه کمتری برای کمک به دیگران داشتند. در عوض افرادی که در طبقه ی متعهد قرار گرفتند این چنین نبودند. آنهایی که به طور جهانی و به طور محلی متعهد بودند، بین این دو گروه نهایی قرار گرفتند. در نتیجه اگرچه این روش تمایز بین کانون های مختلف تعهد هنوز جدید است، مع الوصف جای امیدواری است که بتوان از آن به عنوان ابزاری برای درک کلید ابعاد تعهد سازمانی استفاده کرد(گرینبرگ و بارون، ۱۹۹۷ : ۱۹۱ – ۱۹۰).
جدول ۲-۱ : چهار دیدگاه مختلف تعهد (گرینبرگ و بارون ، ۱۹۰ : ۱۹۹۷ )
آیا تعهد سازمانی یک مفهوم یک بعدی است یا چند بعدی؟
«پورتر» تعهد را بر اساس نیروی کلی همانندسازی(تعیین هویت) و مشارکت یک فرد در سازمان تعریف کرده است. در این دیدگاه تعهد ناشی از سه عامل می شود:
۱- قبول اهداف و ارزش های سازمان
۲- تمایل به همکاری با سازمان برای کسب اهدافش
۳- میل به باقی ماندن در سازمان(استیرز، ۱۹۸۹ : ۵۷۷ ۵۷۶).
در این دیدگاه به تعهد به عنوان یک مفهوم تک بعدی نگریسته شده است که تنها متمرکز بر تعهد عاطفی است. در فاصله سال ها اندیشمندان درک ما را از تعهد سازمانی با نگریستن به آن به شکل چندبعدی تغییر داده اند. این محققان علاقمند به یک مجموعه وسیع تر از پیوندها بین کارکنان و سازمان ها نسبت به آنچه که «پورتر» مطرح کرد، بوده اند. در حالی که «پورتر» متمرکز بر یک پیوند توصیف شده با قبول اهداف سازمان بوده است، تحقیقات محققان بعدی بر انواع تعهد متمرکز شده است که می تواند برای توجیه رفتار فرد و استمرار آن در محیط کار در نظر گرفته شود(مودی، ۱۹۹۸ : ۳۹۰ – ۳۸۹).
۲-۳-۴- دیدگاه های رایج در مورد تعهد سازمانی
دیدگاه های اولیه درباره ی تعهد سازمانی:
۱- دیدگاه «اتزیونی»
یکی از اولین کوشش ها برای ایجاد یک نوع شناسی از تعهد توسط «اتزیونی»^[۹۱] ارائه شده است. «اتزیونی» یک نوع شناسی را مبتنی بر مدل های پذیرش عضو در سازمان ارائه کرده است. به اعتقاد او قدرت یا اختیاری که سازمان ها نسبت به افراد دارند ناشی از ماهیت وابستگی کارمند به آن هاست. این وابستگی یا تعهد می تواند یکی از سه شکل (الف) وابستگی اخلاقی (ب) وابستگی حسابگرانه (ج) وابستگی بیگانگی را داشته باشد.
وابستگی اخلاقی گرایش مثبت و قوی را به سازمانی ارائه می کند که اهداف، ارزش ها و هنجارها را درونی کرده است و این وابستگی مبتنی بر همانندسازی با صاحب اختیار است. از این رو کارمند ممکن است در فعالیت های سازمانی مشارکت کند به خاطر این که احساس می کند سازمان اهداف اجتماعی مفیدی را دنبال می کند (مودی و همکاران، ۱۹۸۲ : ۲۱). از طرف دیگر وابستگی حسابگرانه هنگامی اتفاق می افتد که مشارکت در سازمان و پیوند با آن توسط پاداش های خارجی صورت می گیرد(بورگس و تارنر، ۱۹۹۹ : ۲۲۶). این وابستگی منجر به رابطه ضعیف فرد با سازمان می شود که عمدتاً مبتنی بر روابط بده بستان بین فرد و سازمان است. فرد ممکن است به این خاطر به سازمان متعهد باشد که یک رابطه عادلانه و سودمندی را بین نقشش در سازمان و پاداش هایی که بابت خدماتش در سازمان دریافت می کند، می بیند. این اندیشه مشابه تئوری پاداش ها – مشارکت ها «مارچ و سایمون»^[۹۲] است که کارکنان توازنی را بین نقششان در سازمان و پاداش های ارائه شده از سوی سازمان به آن ها در قبال این نقش می بینند. سرانجام وابستگی در بیگانگی یک گرایش منفی را نسبت به سازمان به وجود می آورد که نوعاً مبتنی بر موقعیت هایی است که رفتار فرد را شدیداً محدود کرده است (مودی و همکاران، ۱۹۸۲ : ۲۱). این حالت زمانی اتفاق می افتد که فرد در مقابل خواسته هایش قرار می گیرد و گرایش منفی شدیدی را نسبت به سازمان در خود به وجود می آورد(بورگس و تارنر، ۱۹۹۹ : ۲۲۶).
۲- دیدگاه «کانتر»
در یک اثر تا خدودی متفاوت «کانتر»^[۹۳] اظهار می کند که انواع متفاوت تعهد ناشی از الزامات رفتاری مختلفی است که از طرف سازمان بر کارکنان تحمیل می شود. «کانتر» به سه شکل متفاوت از تعهد اشاره می کند. تعهد مستمر که به عنوان از خود کذشتگی عضو برای بقای سازمان تعریف شده است که با ایجاد فداکاری ها و سرمایه گذاری های شخصی توسط کارکنان شکل می گیرد به گونه ای که ترک سازمان برای آن ها مش کل می شود. به عبارت دیگر زمانی که کارکنان از خود گذشتگی چشمگیری را برای پیوستن یا ماندن در سازمان از خود نشان می دهند، احتمالاً احساس شدیدی به بقای سازمان خواهند کرد. علاوه بر تعهد مستمر، «کانتر» تعهد یکپارچگی را به عنوان وابستگی به روابط اجتماعی در سازمان شناسایی می کند. این وابستگی با روش هایی مثل بی توجهی به گروه های قبلی که فرد در آن ها مشارکت داشته است و مشارکت در مراسمی که همبستگی گروه جدید را افزایش می دهد، شکل می گیرد. سرانجام «کانتر» تعهد کنترل را معرفی می کند که به عنوان وابستگی فرد به هنجارهای سازمان تعریف شده که رفتار را در جهت مطلوب سوق می دهد. این تعهد زمانی به وجود می آید که کارمند به این روش متعهد شود که هنجارها و ارزش های یک سازمان رهنمود مهمی را برای رفتارهای مناسب فراهم می کنند و رفتار روزمره توسط چنین هنجارهایی متأثر می شود. برخلاف «اتزیونی»، سه دیدگاه «کانتر» شدیداً به هم مرتبط هستند. به عبارت دیگر سازمان ها اغلب هر سه روش را تواماً برای ایجاد تعهد فرد به سازمان استفاده می کنند. تا حد زیادی هر کدام از این سه جنبه از تعهد یکدیگر را تقویت کرده، همان طور که آن ها مشترکاً ارتباط فرد را با سازمان تحت تأثیر قرار می دهند. از طرف دیگر «اتزیونی» می کوشد تا حدی تعاریف یا طبقات وسیع تری را از تعهد مطرح کرده، به طوری که معتقد است تعهد کارمند در یکی از این سه طبقه رخ می دهد(مودی و همکاران، ۱۹۸۲ : ۲۲).
۱- دیدگاه «استاو و سالانسیک»
یکی از مهم ترین کارها در ادبیات تعهد سازمانی توسط «استاو و سالانسیک»^[۹۴] انجام شده است. به اعتقاد آن ها بایستی به تفاوت بین تعهد نگریسته شده توسط محققان رفتار سازمانی و تعهد نگریسته شده از سوی روانشناسان اجتماعی توجه کرد. اساساً نکته این است که واژه تعهد سازمانی برای تشریح دو دیدگاه کاملاً متفاوت استفاده شده است. محققان رفتار سازمانی واژه تعهد سازمانی را برای تشریح فرایندی که کارکنان احساس وابستگی به اهداف و ارزش های سازمان کرده و مایل به حفظ عضویت در سازمان هستند، استفاده می کنند. این روش توسط «استاو» به عنوان تعهد نگرشی اطلاق شده است. برخلاف این اندیشه تعهد نگرشی «استاو»، «سالانسیک» و دیگران مفهوم تعهد رفتاری را مطرح می کنند. این دیدگاه از کار چندین روانشناس اجتماعی ناشی می شود و متمرکز بر فرایندی است که توسط این فرایند رفتار گذشته فرد منجر به ارتباط او با سازمان می شود. کار ابتدایی در مورد تعهد رفتاری توسط «بکر»^[۹۵] انجام شده است که تعهد را به عنوان یک فرایند سرمایه گذاری^[۹۶] توسط کارمند در سازمان می داند. این اندیشه سرمایه گذاری یک فرایند ارتباط نامربوط قبلی و پاداش های یک مسیر مشخصی از عمل را ارائه کرده به طریقی که فرد درجه آزادی را در رفتار آینده اش از دست می دهد(مودی و همکاران، ۱۹۸۲ : ۲۵ – ۲۳).
انواع الگوهای چندبعدی تعهد سازمانی:
۱- مدل «اریلی و چتمن»
«اریلی و چتمن»^[۹۷](۱۹۸۶) الگوی چند بعدیشان را مبتنی بر این فرض بنا نهادند که تعهد، نگرشی را نسبت به سازمان ارائه کرده و مکانیسم هایی دارد که از طریق آن ها نگرش می تواند شکل بگیرد. بنابراین مبتنی بر کار «کلمن»^[۹۸] در نگرش و تغییر رفتار، «اریلی و چتمن» معتقدند که پیوند بین فرد و سازمان می تواند به سه شکل متابعت^[۹۹]، همانندسازی^[۱۰۰] و درونی کردن^[۱۰۱] نمایان شود.
متابعت زمانی اتفاق می افتد که نگرش ها و رفتارهای همسو با آن ها به منظور کسب پاداش های خاص اتخاذ می شوند. همانندسازی زمانی اتفاق می افتد که فرد نفوذ را به خاطر ایجاد یا حفظ رابطه ارضا کننده می پذیرد(می یر و هریکویچ، ۲۰۰۱ : ۳۰۵). سرانجام درونی کردن رفتاری که ار ارزش ها و یا اهداف نشأت گرفته را منعکس می کند که با ارزش ها یا اهداف سازمان منطبق است (مودی، ۱۹۹۸ : ۳۹۰).
بررسی جدیدتر از یک نمونه بزرگتر، دو نوع تعهد را به جای سه نوع تعهد مشخص کرد که تعهد ابزاری^[۱۰۲](متابعت) و تعهد هنجاری^[۱۰۳](همانندسازی و درونی کردن) نامیده شدند(کرمر، ۱۹۹۶ : ۳۹۰ – ۳۸۹). در تحقیقات بعدی این دو محقق و همکارانش توانستند تمایزی را بین همانندسازی و رونی کردن قائل شوند از این رو آن ها در تحقیقات جدیدتر موارد همانندسازی و درونی کردن را ادغام کردند و تعهد هنجاری نامیدند. متابعت نیز در کار اخیرشان تعهد ابزاری نامیده شده است که متمایز از همانندسازی و درونی کردن است. این تعهد نه تنها بر مبنای پذیرش بلکه ارتباطش با ترک شغل نیز متفاوت است. برای مثال «اریلی و چتمن» متوجه شدند که متابعت به طور مثبت تا منفی با ترک شغل ارتباط دارد. با در نظر گرفتن این که تعهد سازمانی عموماً به عنوان متغیری در نظر گرفته می شود که احتمال ترک شغل را کاهش دهد، این یافته بعضی سوالات را درباره ی این که آیا متابعت می تواند به عنوان یک شکل از تعهد سازمانی در نظر گرفته شود را به وجود آورده است(می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱ : ۳۰۶).
۲- مدل «آنجل و پری»
«آنجل و پری»^[۱۰۴] مبتنی بر نتایج حاصل از تجزیهو تحلیل پرسشنامه تعهد سازمانی «پورتر» و همکارانش بین تعهد ارزشی و تعهد به ماندن تمایز قائل شدند. اگرچه این پرسشنامه یک بعدی در نظر گرفته شده است، تحلیل «آنجل و پری» دو عامل اساسی پرسشنامه را آشکار کرد. یک عامل به وسیله ی پرسش هایی مشخص می شود که تعهد به ماندن را ارزیابی می کنند و دیگری به وسیله ی پرسش هایی که تعهد ارزشی(حمایت از اهداف سازمان) را اندازه گیری می کنند، مشخص می شود(می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱ : ۳۰۶). تعهد ارزشی «آنجل و پری» گرایش مثبتی را به سازمان منعکس می کند. این نوع تعهد اشاره به تعهد روانی و عاطفی دارد. تعهد به ماندن «آنجل و پری» اشاره به اهمیت تعاملات پاداش ها – مشارکت های تفکیک ناپذیر در یک مبادله اقتصادی دارد. این نوع تعهد اشاره به تعهد حسابگرانه مبتنی بر مبادله و تعهد مستمر دارد(مایر و شورمن، ۱۹۹۸ : ۱۶ – ۱۵).
۳- مدل «می یر و آلن»
«می یر و آلن»^[۱۰۵] مدل سه بعدیشان را مبتنی بر مشاهده شباهت ها و تفاوت هایی که در مفاهیم تک بعدی تعهد سازمانی وجود داشت، ایجاد کردند. بحث کلی آن ها این بود که تعهد، فرد را با سازمان پیوند می دهد و بنابراین این پیوند احتمال ترک شغل را کاهش می دهد(می یر و هریکویچ، ۲۰۰۱ : ۳۰۵). آن ها بین سه نوع تعهد تمایز قائل می شوند. تعهد عاطفی^[۱۰۶] اشاره به وابستگی عاطفی فرد به سازمان دارد. تعهد مستمر^[۱۰۷] مربوط به تمایل باقی ماندن در سازمان به خاطر هزینه های ترک سازمان یا پاداش های ناشی از ماندن در سازمان می شود. سرانجام تعهد تکلیفی^[۱۰۸] احساس تکلیف به باقی ماندن به عنوان یک عضو سازمان را منعکس می کند. واضحاً یک همپوشی بین روشی که «پورتر» تعهد را مفهوم سازی کرده و کارهای بعدی «اریلی و چتمن» و «می یر و آلن» وجود دارد. روش «پورتر» به تعهد خیلی مشابه با بعد درونی کردن «اریلی و چتمن» و مفهوم تعهد عاطفی «می یر و آلن» است. در حقیقت به نظر «می یر و آلن» پرسشنامه تعهد سازمانی «پورتر» می تواند به عنوان تعهد عاطفی تفسیر شود(مودی، ۱۹۹۸ : ۳۹۰). بررسی های جدیدتر صورت گرفته توسط «می یر و آلن» فرضیاتشان را در ارتباط با ایجاد این مفهوم حمایت می کند ولی با این حال بعضی اختلاف نظرها همچنان وجود دارند، مثلاً این که آیا واقعاً تعهد عاطفی و تکلیفی شکل های متمایزی هستند و یا این که آیا تعهد مستمر یک مفهوم تک بعدی است؟ با این وجود تجزیه و تحلیل ها سازگاری بهتر را زمانی نشان می دهند که این دو مفهوم(تعهد عاطفی و تکلیفی) فاکتورهای مجزایی تعریف شوند. نتایج مربوط به ابعاد تعهد مستمر پیچیده است. بعضی از مطالعات تک بعدی بودن این تعهد را گزارش کرده و مطالعات دیگر شواهدی بر دو عاملی بودن این تعهد یافته اند که یکی از آن ها از خود گذشتگی درک شده مربوط به ترک سازمان و دیگری درک فقدان فرصت های استخدام جایگزین را منعکس می کنند(می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱ : ۳۰۵).
۴- مدل «مایر و شورمن»
به نظر «مایر و شورمن»^[۱۰۹] تعهد سازمانی دو بعد دارد. آن ها این دو بعد را تعهد مستمر(میل به ماندن در سازمان) و تعهد ارزشی^[۱۱۰](تمایل به تلاش مضاعف) می نامند. اگرچه شباهت هایی بین ابعاد تعهد سازمانی شناسایی شده توسط «آنجل و پری» و «مایر و شورمن» و آنچه که توسط «می یر و آلن» شناسایی شده وجود دارد اما یک تفاوت اساسی بین مدل های آن ها نیز وجود دارد. سه جزء تعهد «می یر و آلن»(عاطفی، مستمر و تکلیفی) اصولاً بر اساس غالب ذهنی که فرد را به سازمان مرتبط می کنند، متفاوت هستند. نتیجه ی رفتاری هر سه جزء تعهد با این حال مشابه است و آن ادامه کار در سازمان است. برعکس در مدل های «آنجل و پری» و «مایر و شورمن» فرض شده است که تعهد مستمر مرتبط با تصمیم به ماندن یا ترک سازمان است و تعهد ارزشی مرتبط به تلاش مضاعف در جهت حصول به اهداف سازمانی است(می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱ : ۳۰۶).
۵- مدل «جاروس» و همکاران
«جاروس»^[۱۱۱] و همکارانش یک مفهوم چند بعدی از تعهد را ارائه کردند که مشابه مدلی است که «می یر و آلن» ارائه کردند. آن ها بین سه شکل از تعهد به نام های تعهد عاطفی، مستمر و اخلاقی تمایز قائل می شوند. با این وجود تفاوت های عمده ای بین مدل آن ها و مدل «می یر و آلن» وجود دارد. ابتدا اگرچه هر دو تعهد عاطفی را به عنوان انعکاسی از احساس وابستگی به سازمان می نگرند ولی «جاروس» و همکارانش تأکید بیشتری بر اثر عینی تجربه شده به وسیله ی کارکنان را دارند. در حقیقت معیار مورد استفاده توسط «جاروس» و همکارانش مشتمل بر یک چک لیست وصفی موثر است. با این وجود تعریف آن ها از تعهد اخلاقی تقریباً منطبق با تعریف عاطفی «می یر و آلن» است. تنها در مورد تعهد مستمر تعاریف مفهومی شان منطبق است(می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱ : ۳۰۷).
۶- مدل «پنلی و گولد»
«پنلی و گولد»^[۱۱۲] یک چارچوب چند بعدی را مبتنی بر کار قبلی «اتزیونی» از وابستگی سازمانی ارائه کردند. آن ها بین سه شکل از تعهد با عناوین اخلاقی، حسابگرانه و بیگانگی تمایز قائل شدند(می یر و هرسکویچ، ۲۰۰۱ : ۳۰۷).
مکانیزم های تعهد سازمانی:
تعهد سازمانی دارای چهار مکانیزم است: سرمایه گذاری، معامله یا مبادله، فقدان گزینه ها و هویت. هویت کار، منبع عمده ای از هویت و موقعیت برای گروه بزرگی از مردم است.
به عبارتی وجود اجتماعی یک فرد را به یک نقش اجتماعی خاص پیوند می زند(فریدمن و هاویگست، ۱۹۵۴).
هویت یکی از عواملی است که منجر به کاهش گرایش به ترک سازمان می شود(تریس، بیر، استیورز، ۱۹۷۳).
فقدان گزینه ها، سالانسیک^[۱۱۳](۱۹۷۷) می گوید: همان طور که تجربیات یک شخص مختص به یک سازمان خاص می شود، توانایی ترک آن سازمان کاهش می یابد. محدودیت های نقش های سازمانی خاص افراد را از نیازها به یادگیری مهارت های مورد نیاز به خارجی از این نقش ها، تبرئه می کند و این باعث ایجاد محدودیت هایی در آینده مشخص می گردد.
مبادله یا معامله گرچه در ادبیات این موضوع، با معامله به عنوان یک مکانیزم تعهد برخورد نمی شود اما می توان دید که چطور هنجار معامله اثرگذار است وقتی که دیگر ارتباطات معامله یا فرصت های جذاب دیگر، ضعیف هستند، گلدنر^[۱۱۴](۱۹۶۰) می گوید: مبادله یک هنجار کلی و جهانی است که در خاص، الف) مردم باید به کسانی که به آن ها کمک می کنند یاری برسانند ب) مردم نباید کسانی را که به آن ها کمک می کنند، آزار دهند. متأسفانه بررسی مستقیمی برای آزمون قدرت مبادله به عنوان اساسی برای تعهد وجود نداشته است.
سرمایه گذاری ها، سن، تحصیلات، سابقه خدمت و نظایر این ها سرمایه هایی هستند که اگر مختص به یک سازمان باشند، تعهد به آن سازمان را افزایش می دهند.
ابعاد تعهد سازمانی :
در مورد ابعاد تعهد سازمانی تاکنون مطالب زیادی گفته شده است و صاحب نظران گوناگون به فراخور دیدگاه و نظرات خاص خودشان به تعیین ابعادی برای این پدیده همت گمارده اند. اما متخصصان امر تقسیم بندی آلن و می یر را از سایر تقسیم بندی ها جامع تر و کامل تر می دانند چرا که به نظر آنان، دیدگاه این دو دانشمند به نحوی دربرگیرنده ی سایر طبقه بندی ها نیز هست.

درآمد روز مسابقه پخش رسانه حامیان مالی دیگر درآمدهای تجاری
۱ = درآمد حاصل از حامیان مالی و دیگر درآمدهای تجاری
نمودار (۴-۶) : تقسیم بندی منابع تامین مالی لیگ برتر فوتبال حرفه ای انگلستان در سال ۲۰۰۲ (دلویتی و تاچ ، ۲۰۰۲: ۱۴)
همانطور که در نمودار(۴-۶) مشاهده می شود ۳۰ درصد منبع تامین مالی لیگ برتر فوتبال حرفه ایی انگلستان در سال ۲۰۰۲ از درآمد حاصل از حامیان مالی و دیگر درآمد های تجاری ، ۴۲ درصد درآمدهای این باشگاه از پخش رسانه ، و ۲۸ درصد درآمد های آن از درآمد روز مسابقه تامین می گردد. نکته ی مهمی که در این رابطه وجود دارد این است که در واقع ۲۱ درصد رشد درآمد یی آن در سال ۲۰۰۲ نسبت به سال ۲۰۰۱ به علت معامله ی جدیدی است که با رسانه BSKYB صورت گرفته است درواقع ۳۲ درصد (۱۷۸ میلیون یورو) درآمد حاصل از رسانه ی این لیگ نسبت به سال ۲۰۰۱ رشد داشته است که به درآمدی معادل ۷۳۴میلیون یورو در سال ۲۰۰۲ رسیده است. همچنین تامین مالی حاصل از رسانه لیگ برتر فوتبال انگلستان در بین لیگ های برتر اروپا رتبه ی اول را دارد و معادل ۶۴۰ میلیون یورو میانگین درآمد این لیگ از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۲ بوده است. (دلویتی و تاچ ، ۲۰۰۳: ۱۴)
نمودار (۴-۷) : سهم هریک از منابع تامین مالی اصلی از کل درآمد های لیگ برتر انگلستان ( فصل۲۰۰۶-۲۰۰۵)
نمودار(۴-۷) بیانگر سهم هریک از این منابع تامین مالی از کل درآمد های لیگ برتر انگلستان در فصل ۲۰۰۶-۲۰۰۵ است. همانگونه که ملاحظه می شود ، د ر میان منابع درآمدی حق پخش تلویزیونی سهم بیشتری نسبت به بقیه دارد. ( ۴۲%) درآمد روز مسابقه( ۳۳ %) و حامیان مالی (۲۵%)
نمودار(۴-۸) روش های تامین مالی اصلی باشگاه های فوتبال دسته یک انگلیس در سال ۲۰۱۰
نمودار(۴-۸) اطلاعات مربوط به درصد سهم هریک از منابع تامین مالی اصلی در باشگاه های فوتبال دسته یک انگلستان در سال ۲۰۱۰ را نشان می دهد. همانطور که ملاحظه می شود بیشترین سهم را در میان تمامی روش های تامین مالی در درآمد زایی باشگاه های فوتبال حرفه ایی لیگ برتر انگلستان درآمد حاصل از تلویزیون داشته (۳۱%) و در رتبه های بعد درآمد حاصل از تجارت و فعالیت های بازرگانی (۲۲%) ، درآمد روز مسابقه (۲۱%) ، سپس لیزینگ و وام های جدید(۱۸%) ، فروش بازیکن ( ۷%) ، سرمایه گذاری جدید بازیکنان ( تقریبا۱%) و در آخر هم بخشش ها نذورات که مقدارآن بسیار ناچیز است ( ۱۹/۰%) و در نمودار مقدار آن صفر در نظر گرفته شده است.
۴-۳-۲- منابع تامین مالی عمده ی باشگاه های منتخب لیگ برتر انگلستان از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹
نمودار(۴-۹) : منابع عمده تامین مالی ۵ ساله گذشته باشگاه منچستر یونایتد(درصد) و درآمدهای آن از سال ۲۰۰۵ تا۲۰۰۹(دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۱: ۳)
همانطور که در نمودار(۴-۹) ملاحظه می شود ۲۵ درصد درآمد باشگاه منچستر یونایتد از تجارت ، ۳۹ درصد از درآمد روز مسابقه ، ۳۶ درصد از رسانه در سال ۲۰۰۹ تامین شده است.تامین مالی روز مسابقه بالاترین درآمدزایی را در بین این سه روش اصلی تامین مالی باشگاه منچستریونایتد به خود اختصاص داده است. (دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۰: ۹)
نمودار(۴-۱۰) : منابع عمده تامین مالی ۵ ساله گذشته باشگاه آرسنال (درصد) به همراه درآمدهای آن از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹ (دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۰: ۱۱)
آرسنال درآمد های تجاری اش را از ۸/۳ میلیون در سال ۲۰۰۸ به ۱/۴۸ میلیون یورو در سال ۲۰۰۹ رساند. به هر حال درآمد تجاری باشگاه آرسنال هنوز عقب تر از همتایان اروپایی اش می باشد.این باشگاه بر این منبع تامین مالی باید بیشتر متمرکز شود و همین امر باعث شده است که این باشگاه بی درنگ اداره تجاری را در این باشگاه ایجاد کند.این باشگاه حق الامتیاز اسم این باشگاه را به صورت بلند مدت ( تا سال ۲۰۲۰ / ۲۰۲۱) فروخته است، همچنین حامیان مالی تی شرت ( تا سال ها ی۱۴/۲۰۱۳) که با امارات به ارزش گزارش شده ی ۹۰ میلیون پوند (۷/۱۰۵ یورو) معامله کرده است.همچنین آرسنال قرارداد ۷ ساله ای با نایک تا سال ۲۰۱۱ داشته است. آرسنال امیدوار است توسعه های برون مرزی و بین المللی داشته باشد شامل وارد شدن به بازارفروش خرده فروشی ، مدارس فوتبال در خاور میانی و خاور دور و همچنین آمریکا همچنین امیدوارخواهد بود برند بین المللی تاسیس نماید. (دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۰: ۱۱)

نمودار (۴-۱۱) : منابع عمده تامین مالی ۵ ساله گذشته باشگاه چلسی (درصد) به همراه درآمدهای آن از سال ۲۰۰۵ تا۲۰۰۹(دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۰: ۱۲)
عدم ثبات مدیریتی باشگاه چلسی در سال ۲۰۰۹-۲۰۰۸ بسیار نا امید کننده بود باشگاهی که انتظار می رفت مقام سوم را در لیگ برتر به خود اختصاص بدهد. این باشگاه برای اولین بار از سال ۲۰۰۳-۲۰۰۲ از ۵ باشگاه برتر درآمد زا عقب افتاد و درآمد آن از ۵/۶ میلیون یورو(۳%) افت پیدا کرد و به ۴/۲۰۶ میلیون یورو رسید.بیشترین افول مربوط به منابع تامین مالی تجاری بود که درآمد را ۲/۸ میلیون پوند کاهش داد. کاهش در درآمدهای تجاری مقدمتا مربوط بود به تشکیلات ۸ ساله قرارداد با شرکت آدیداس. در سال ۲۰۰۹ چلسی معاملات پیراهن خود را توسعه داد و با سامسونگ برای سه سال آینده تا ۲۰۱۳ قرارداد بست.( در حال حاضر ارزش گزارش شده ۱۰ میلیون یورو درآمد در سال دارد) چلسی هنوز جزء ۵ تیم برتر درآمد زا در لیگ برتر انگلستان و لیگ برتر اروپا می باشد. قیمت های بلیط فصلی در سال ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ ثابت باقی مانده است.چلسی هنوز جزء ۵ تیم برتر لیگ برتر انگلستان از لحاظ فروش بلیط در روز مسابقه می باشد.درآمدهای حاصل از رسانه تا ۷/۱ میلیون یورو رشد کرد.( ۲%) و از ۷۹ میلیون یورو به ۹/۹۲ یورو رسیده است. (دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۰: ۱۲)

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۴-۳-۳- منابع تامین مالی عمده ی باشگاه های منتخب لیگ برتر انگلستان از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰
نمودار(۴-۱۲) : منابع عمده تامین مالی ۵ ساله گذشته باشگاه منچستر یونایتد(درصد) و درآمدهای آن از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰(دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۱: ۱۱)
درآمد کل ۹/۷ میلیون پوند (۳%) رشد پیدا کرده است و به ۴/۲۸۶ میلیون پوند رسیده است( ۳۵۰ میلیون یورو). کاهش در درآمد روز مسابقه بیشتر از رشد در درآمد حاصل از پخش رسانه و رشد چشمگیر درآمدهای تجاری است.حذف باشگاه از لیگ قهرمانی در مرحله ی یک چهارم نهایی موجب شد که خیلی زود این باشگاه از جام FA بیرون برود و نتیجه ی آن بازی های خانگی کمتر بود( ۲۸ در مقابل۳۰ در سال ۲۰۰۹-۲۰۰۸) و یک کاهشی معادل ۶/۸ میلیون پوند (۸%) در درآمد حاصل از روز مسابقه بود که معادل ۲/۱۰۰ میلیون پوند به این باشگاه در سال ۲۰۱۰ ضرر خورد. همچنین این باشگاه بازی های فصلی کمتری در سال ۲۰۱-۲۰۱۰ داشت که باعث شد حضور در روز مسابقه برابر با سال قبل شود.تامین مالی از طریق حضور تماشاچیان در سال ۲۰۱۱- ۲۰۱۰متاسفانه رشدی نداشت. سیکل جدید قرارداد رسانه ای و تجاری با ارزش های بیشتر ، باعث موفقیت های مالی علی رغم پیروزی کمتر در رقابت ها گردید. پخش باشگاه ( تامین مالی از طریق رسانه ) ۵/۷ میلیون یورو ارتقا پیدا کرد (۲۰% رشد) که درمجموع به مبلغ ۸/۴۵ میلیون یورو رسید. که این مبلغ در سال ۲۰۱۰-۲۰۰۹ ۱/۵ میلیون یورو رشد درآمدی (۵% ) بوده است.فعالیت های تجاری باشگاه منچستر یونایتد در سال ۲۰۱۰-۲۰۱۱ رشد چشمگیری داشته است و ۴/۱۱ میلیون پوند رشد درآمدی داشته است(۱۶%) و به مبلغ ۴/۸۱ میلیون پوند رسیده است. این باشگاه موفقیت های تجاری بسیاری مثل سال گذشته بعلت شرکای جدید تجاری داشته است که درآمد این باشگاه را ارتقا می دهند شرکایی مثل : Turkish Air Line ، Betfair و شرکت ها ی حمل نقل بسیار دیگر. ارزش پیراهن های منچستر در سال ۲۰۱۱ بیشتر شد معامله ای که با شرکت Aon بسته شده بود یکی از دلایل افزایش درآمد این باشگاه بود. دیگر حامیان مالی باشگاه منچستر در سال های ۲۰۱۰-۲۰۱۱ شرکت های Singha ، Thomas Cook ، Epson و…می باشند. (دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۱: ۱۱)

نمودار(۴-۱۳) : منابع عمده تامین مالی ۵ ساله گذشته باشگاه آرسنال(درصد) به همراه درآمدهای آن از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ (دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۱: ۱۳)
آرسنال مقام پنجم را در لیگ درآمد زا اروپا در سال ۲۰۱۱-۲۰۱۰ به خود اختصاص داده است. درآمد ثبت شده ی ۲۲۴ میلیون پوند یا ۱/۲۷۴ میلون یورو را به خود اختصاص داد است ومقام دوم باشگاه های لیگ برتر انگلیس را از لحاظ درآمد زایی به خود اختصاص داده است. این باشگاه نسبت به سال گذشته رشدی در درآمد های خود نداشته است.این باشگاه چهار بازی محلی کمتر به خود اختصاص داده است، اما نکته ی مثبت این است که این باشگاه به ازای هر بازی درآمد خود را از ۱/۳ میلیون پوند به ۵/۳ میلیون پوند افزایش داده است که بیانگر این موضوع است که اگر باشگاه عملکرد خوبی داشته باشد درآمد روز مسابقه آن اساسا از این مورد تابعیت می نماید.درآمد های حاصل از تامین مالی رسانه ۱۴ % رشد داشته است و درآمد آن از ۸/۷۵ میلیون پوند به ۵/۸۶ میلیون پوند در سال ۲۰۱۱-۲۰۱۰ رسیده است واین بدلیل افزایش پخش برنامه ها در لیگ برتر است.در سال گذشته ما شاهد بودیم که درآمد های حاصل از تامین مالی تجاری عقب تر از دیگر باشگاه های اروپایی همتا می باشد، این موضوع تا سال ۲۰۱۰-۲۰۰۹ ادامه پیدا کرد، زمانی که درآمد های تجاری ۹% کاهش پیدا کرد معادل ۱/۴ میلیون پوند و درآمد حاصل از تامین مالی تجاری به ۰/۴۴ میلیون پوند رسید. این کاهش می تواند به ترکیبی از محیط اقتصادی، تعداد کمتر بازی های خانگی که نتیجه ی آن تجارت کمتر و درآمدهای کترینگ کمتر ، موفقیت ها ی کمتر در لیگ قهرمانی و جام FA نسبت داد که موجب درآمد کمتر شده و خودش قراردادهای اسپانسری کمتری را تولید می نماید.
امارات ^[۱۳۸] حق الامتیاز نام گذاری استادیوم را تحت معامله ی بلند مدتی با باشگاه که ۹۰ میلیون پوند گزارش شده است که تا سال ۲۱/۲۰۲۰، ادامه پیدا خواهد کرد، خریده است. همچنین حق الامتیاز اسپانسری لباس ها را هم تا سال ۱۴/۲۰۱۳ واگذار نموده است . این باشگاه با شرکت نایک قرارداد بلند مدتی انعقاد نموده است که تا سال ۱۴/۲۰۱۳ ادامه خواهد داشت.احاطه کردن باشگاه توسط شرکای بلند مدت ، ممکن است اساسا درآمد تجاری را در کوتاه مدت افزایش ندهد، همین عامل باعث شده است که باشگاه درآمد کوتاه مدت کمتری داشته باشد.
آرسنال متعهد شده است که از لحاظ مالی خود اکتفا و خود گردان بشود. همچنین مدل تجاری با ثبات داشته باشد و سرمایه گذاری آن در استادیوم تجارتی با ساختار با ثبات برایاین باشگاه فراهم آورده است. در بلند مدت اگر استراتژی ترغیب توسعه تجاری بین المللی موفق باشد، این باشگاه می تواند یکی از باشگاه هایی باشد که از لحاظ مالی قدرتمند بوده و روش های تامین مالی مناسبی را انتخاب نمایدوشکارچی بازی هایی باشد از لحاظ بین المللی هم برای باشگاه درآمد زا باشد. (دلویتی و تاچ^[۱۳۹] ، ۲۰۱۱: ۱۳)

نمودار(۴-۱۴) : منابع عمده تامین مالی ۵ ساله گذشته باشگاه چلسی(درصد) به همراه درآمدهای آن از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰(دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۱: ۱۴)
با حضور Carlo Ancelotti به عنوان مدیر جدید باشگاه چلسی در تابستان ۲۰۰۹ بعد از یک دوره مشکلات مدیریتی باعث شد که به سرعت این باشگاه موفقیت های زمین چشمگیری بدست آورد.این باشگاه موفقیت های کمتری در رشد درآمدی داشت و رشد درآمد این باشگاه ۲% بود معادل ۱/۳ میلیون پوند که باعث شد جلوی بدست آوردن مجدد مقام پنجم در بین باشگاه های لیگ درآمد زا ^[۱۴۰]اروپا را بگیرد و این باشگاه از آرسنال عقب بیافتد. مانند باشگاه آرسنال کم بودن تامین مالی درآمد روز مسابقه از طریق افزایش در پخش رسانه و درآمدهای تجاری جبران گردید.در طی سال ، درآمدهای تجاری ۷% رشد داشت معادل ۵/۳ میلیون پوند و درآمدها ی تجاری این باشگاه به مبلغ ۳/۵۶ میلیون پوند رسید.معاملات بلند مدت با پیراهن های ارزشمند سامسونگ و آدیداس بوسیله ی شرکای جدیدی اجرا شد شرکایی مثل Singha ، Lucozade یک مسیری را برای باشگاه فراهم نموده است که رشد بیشتری در سال های آتی داشته باشد.برای اولین بار درآمد روز مسابقه افت پیدا کرد(۱۰%) ، علی رغم اینکه این باشگاه برای درآمدهای روز مسابقه نا امید شد، این باشگاه هنوز حاضرین لیگ خود را در سطح ۹۹% حفظ کرده است ( ۴۱۴۲۲ نفر)علی رغم این موضوعات این باشگاه هنوز پنجمین باشگاه از لحاظ درآمد روز مسابقه می باشد. که معادل ۲/۶۷ میلیون پوند می باشد که برای هر بازی متوسط ۴/۲ میلیون پوند می باشد. افزایشی در درآمدهای خاص از رسانه معادل ۹% صورت گرفته است که معادل ۹/۶ میلیون پوند می شود و به ۸۶ میلیون پوند رسیده است. (دلویتی و تاچ ، ۲۰۱۱: ۱۴)
۴-۳-۴- بررسی اجمالی مهم ترین منابع تامین مالی باشگاه های لیگ برتر انگلستان
۴-۳-۴-۱- حق پخش تلویزیونی
جدول شماره (۴-۲۹) : درآمد حاصل از پخش زنده تلویزیونی در فصل ۹۸-۱۹۹۷لیگ برترفوتبال انگلستان (اعداد به پوند )

مقدمه
تقریب توابع با بهره گرفتن از توابع لژاندر
طراحی کنترل کننده مقاوم کلاسیک در فضای کار
طراحی کنترل کننده مقاوم در فضای کار با بهره گرفتن از توابع لژاندر
نتایج شبیه­سازی­ها
۵-۱- مقدمه
در این فصل به طراحی کنترل­ کننده­ های مقاوم برای بازوی رباتیک در فضای کار خواهیم پرداخت. کنترل در فضای کار به دلیل اضافه شدن ماتریس ژاکوبین به مراتب مشکل­تر از کنترل در فضای مفصلی است. قوانین کنترل مقاوم و تطبیقی ارائه شده در اکثر مراجع مبتنی بر مدل نامی بازوی رباتیک می­باشند. به همین دلیل، ماتریس رگرسورهای ربات باید مشخص باشد. محاسبه این ماتریس نیازمند مدلسازی سینماتیکی و دینامیکی بازو است که دشوار و وقت­گیر می­باشد. در این روشها، برای جبران عدم قطعیت­ها جمله دیگری به قانون کنترل اضافه می­ شود که مقدار آن با توجه به اثبات پایداری سیستم حلقه بدست می ­آید. برای محاسبه این جمله معمولاً به کران عدم قطعیت نیاز داریم. این کران تابعی از حالتهای سیستم است و برای محاسبه آن نیاز به فیدبک­های فراوانی داریم. همان­طور که در فصل قبل اشاره شد، یکی از مزایای استفاده از توابع متعامد مانند سری­ فوریه و چند­جمله­ای­های لژاندر در قوانین کنترل، کاهش چشمگیر تعداد حسگرها می­باشد که موجب کاهش هزینه­ های پیاده­سازی عملی و همچنین بهبود عملکرد سیستم کنترل می­ شود. چون برخی از سیگنالهای مورد نیاز مانند شتاب زاویه­ای مفاصل و مشتق جریان موتورها معمولاً آغشته به نویز هستند و استفاده از آنها در قوانین کنترل موجب تضعیف عملکرد سیستم می­ شود و باید راهکارهایی برای کاهش نویز این سیگنالها در­نظر گرفته شود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در این فصل ابتدا تقریب توابع با بهره گرفتن از چند­جمله­ای­های لژاندر را بیان می­کنیم. سپس به طراحی کنترل­ کننده مقاوم کلاسیک مبتنی بر راهبرد کنترل ولتاژ خواهیم پرداخت. در ادامه، تخمین عدم قطعیت در کنترل­ کننده مقاوم با بهره گرفتن از توابع لژاندر در فضای کار را تشریح می­کنیم. همچنین، عملکرد کنترل­ کننده پیشنهادی را با یکی از کنترل­ کننده­ های ارائه شده در مراجع که در آن سیگنال کنترل، ولتاژ موتورها می­باشد، مقایسه خواهیم نمود.
۵-۲- تقریب توابع با بهره گرفتن از چند­جمله­ای­های لژاندر
از جبر خطی می­دانیم که منظور از پایه­ در یک فضای برداری، مجموعه ­ای از بردارهای مستقل خطی است که می­توان هر بردار دیگری در آن فضا را با بهره گرفتن از یک ترکیب خطی از آنها نمایش داد [۱۳۹]. منظور از پایه متعامد برای فضای حاصلضرب داخلی  یک پایه در آن فضا می­باشد که تمامی بردارهای آن بر یکدیگر عمود می­باشند. ضرب داخلی زیر را درنظر بگیرید.

که در آن  مزدوج مختلط  می­باشد. اگر ضرب داخلی (۵-۱) به ازای  صفر باشد، توابع  و  متعامد نامیده می­شوند. فرض کنید  فضای تمام توابع پیوسته حقیقی باشد. در این صورت،  تعریف شده در بازه  می ­تواند به صورت زیر تقریب زده شود [۱۳۹]:

که در آن مجموعه  پایه­ های متعامد را تشکیل می­ دهند و  خطای تقریب است. ضریب  به صورت زیر محاسبه می­شوند:

خطای تقریب  کراندار است و داریم:

با درنظر گرفتن بازه  و حاصلضرب داخلی (۵-۱) چندجمله­ای­های لژاندر که به صورت زیر تعریف می­شوند،