-گروهی عقیده‌ی دارند قیمت روز استیلا باید توسط ضامن به مالک پرداخت شود (جواهر الکلام، ج۳۷، ص ۸۹، مکاسب، ص ۱۶و مسالک الافهام، ج۲، ص ۲۴۷).
-گروه دیگر که صاحب نیز از جمله آنان است قیمت روز تلف را ملاک گرفته‌اند (تحریر الوسیله، ج۲، ص ۲۴۷).
استدلال صاحب جواهر این است که تا وقتی مال مورد تصرف در ید متصرف موجود است، غاصب نسبت به بازگرداندن عین مال به صاحبش ضامن است و غیر از عین، تعهد و ضمانی به تأدیه‌ی قیمت ندارد؛ اما از لحظه‌ای که مال در ید متصرف تلف می‌شود ضمانش به مثل مال و اگر مال مثلی نباشد به قیمت آن منتقل و تبدیل می‌شود. پس چون تا لحظه تلف، به علت موجود بودن عین مال اصولا قیمتی بر ذمّه‌ی ضامن قرار نمی‌گیرد، لحظه تبدیل و انتقال ضمان از عین به قیمت آن را باید ملاک گرفت و ضامن در صورت تلف عین، مکلف است قیمت روز تلف را به مالک پرداخت کند.
-گروهی دیگر نیز معتقدند که متصرف باید قیمت روز پرداخت را به مالک تسلیم دارد. آنان می‌گویند تلف عین موجب نمی‌شود که بلافاصله عین از عهده‌ی غاصب ساقط و تبدیل به قیمت گردد، بلکه عهده‌ی غاصب، کماکان مدیون به پرداخت نرخ همان روز ملزم خواهد شد (آخوند خراسانی، حاشیه بر مکاسب، ص ۲۳-۲۱؛ طباطبایی یزدی، حاشیه بر مکاسب ج۱، ص ۹۶؛ تحریر الوسیله، ج۲، ص ۱۸۲).
به نظر می‌رسد این نظریه منطقی‌تر است، زیرا: مستفاد از قاعده‌ی «عَلَی الیَد» چنین است که متصرف همواره ملزم به پرداخت همان چیزی است که بر آن استیلا یافته و الزام متصرف به پرداخت مثل یا قیمت در هنگام تلف و تعذر، به معنای ضمان مستقلی نیست تا به دنبال آغاز بگردیم، بلکه دادن بدل، همان تکلیف اصلی است که در مقام خروج از عهده‌ی بر غاصب مقرر می‌گردد.
البته می‌توان به تفصیل دیگری که حقوقدانان مکتب کامن لا بر آن تأکید کرده‌اند نیز نظر داد و آن عبارت است از: تفاوت گذاشتن میان تصرف غاصبانه و تصرفات غیر غاصبانه، بدین نحو که در حالت اول به علت وجود سوء نیت متصرف با استناد به قاعده‌ی «الغاصب یؤخذ باشق الاحوال» برای مالک حق مطالبه بالاترین قیمت را قایل شویم و در حالت دوم به علت عدم سوء نیت متصرف، به حق مطالبه قیمت یوم الادا حکم کنیم.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱-۴-۱۵- تعاقب ایدی

تعاقب ایادی یعنی پشت سر هم قرار گرفتن دست‌ها. بحث این است که اگر شخصی مالی را غصب کند و آن را به دیگری انتقال دهد و او هم آن را به شخص سوم و به همین ترتیب، مال را به افراد دیگر انتقال دهند یا آن که پس از استیلای شخص اول، فرد دیگری مال را از دست اولی غصب کند و سپس نفر سوم از دست دومی غصب کند و هکذا، مالک برای مطالبه مال مغصوب به چه کسی باید مراجعه کند؟ پاسخ در تبیین رابطه‌ی مالک و غاصبان، و غاصبان با یکدیگر نهفته است.

۱-۴-۱۶- رابطه‌ی مالک با غاصبان

فقها عقیده‌ی دارند که در این حالت، اگر عین باقی باشد، مالک آن را در دست هر کسی که ببیند، می‌تواند مطالبه کند و رعایت ترتیب به هیچ وجه الزامی نیست و هر یک از ایادی حتی اگر یک لحظه بر مال مستقر شده باشد. در قبال مالک مال مغصوب ضامن خواهد بود و در صورت تلف، مالک حق دارد به هر کدام که خواست مراجعه کند.
اگر مال مغصوب در وضعیتی قرار گیرد که دسترسی مالک به آن ممکن نباشد، مانند این که به خارج از کشور فرستاده شود، مالک حق دارد به غاصب اول مراجعه کرده، عوض مال خود را بگیرد.
اگر مال مغصوب تلف شود کلیه‌ی ایادی در قبال تلف مال ضامن هستند، اعم: از این که عالماً مال را تحت تصرف در آورده یا ناآگاهانه بر آن وضع ید کرده باشند و طول مدت تصرف نیز تأثیری در مسئولیت ضامن ندارد (جواهر الکلام، ج۳۷، ص ۳۵). ^[۱۲]
فقها عقیده‌ی دارند که مالک می‌تواند برای مطالبه همه‌ی خسارت به هر کدام از غاصبان بدون رعایت سلسله مراتب مراجعه کند و یا خسارت وارد را بین غاصبان به نسبت متساوی و یا با تفاوت تقسیم و از هر یک مقدار معینی را مطالبه کند. به طور مثال اگر قیمت مال مغصوب ده میلیون تومان است و ایادی متعاقب ده نفرند، غاصب می‌تواند همه‌ی ده میلیون تومان را از یکی از آنان مطالبه کند یا از هر یک فقط یک میلیون تومان بخواهد و نیز می‌تواند نیمی از مبلغ مزبور را از یکی و مابقی را از سایرین مطالبه کند (تحریر الوسیله، ج۲، ص ۱۸۴ و جواهر الکلام، ج۳۷، ص ۳۴-۳۳).
۱-۴-۱۷- رابطه‌ی غاصبان با یکدیگر
اگر مالک به شخصی که مال در دست او تلف شده مراجعه کند و خسارت بگیرد، چنان چه آن شخص در حین معامله با غاصب قبلی، به غصبی بودن مال آگاه بوده، ضمان غاصب اول به او منتقل و شخصا در مقابل مالک ضامن خواهد شد و نمی‌تواند به بایع(غاصب اول) مراجعه و مطالبه خسارت کند. اما اگر کسی که مال در دستش تلف شده به هنگام خرید از غاصب اول به غصب جاهل بوده و فریب غاصب اول را خورده باشد در صورتی که مالک به او مراجعه کند و خسارت بگیرد، حق رجوع به اولی و گرفتن خسارت را خواهد داشت (جواهر الکلام، -ج۳۷، ص ۳۴-۳۳).
پس وقتی ایادی متعددی بر مال مغصوب قرار بگیرد، مالک می‌تواند به هر کدام از آن‌ها مراجعه و مال خود را مطالبه کند؛ لکن ضمان بر عهده‌ی کسی مستقر می‌شود که مال در دست او تلف شده است؛ مشروط بر این که هنگام معامله به غصب آگاه بوده و فریب نخورده باشد، چه در غیر این صورت، فریب دهنده ضامن خواهد بود (گلپایگانی، حاشیه بروسیله اصفهانی، ج۳، ص ۸۶).
قانون مدنی ایران به پیروی از فقه به همه‌ی این مطالب تصریح کرده است و برای مثال در مواد ۳۱۶ تا ۳۱۸ مقرر می‌دارد:
ماده‌ی ۳۱۶: «اگر کسی مال مغصوب را از غاصب غصب کند آن شخص نیز مثل غاصب سابق ضامن است اگر چه به غاصبیت غاصب اولی جاهل باشد».
ماده‌ی ۳۱۷:« مالک می‌تواند عین و در صورت تلف شدن عین، مثل یا قیمت تمام یا قسمتی از مال مغصوب را از غاصب یا از هر یک از غاصبین بعدی که بخواهد مطالبه کند».
ماده‌ی ۳۱۸: «هر گاه مالک رجوع کند به غاصبی که مال مغصوب در ید او تلف شده است آن شخص حق رجوع به غاصب دیگر ندارد، ولی اگر به غاصب دیگری به غیر آن کسی که مال در ید او تلف شده است رجوع نماید، مشارٌالیه نیز می‌تواند به کسی که مال در ید او تلف شده است رجوع کند و یا به یکی از لاحقین خود رجوع کند تا منتهی شود به کسی که مال در ید او تلف شده است و به طور کلی ضمان بر عهده‌ی کسی مستقر است که مال مغصوب در نزد او تلف شده است».
در قانون مدنی ایران، به پیروی از مشهور فقها وضع ید بر مال مغصوب از طریق معامله نیز از نظر مسئولیت همانند غصب جدید محسوب شده و همان احکام برای آن مقرر شده است. ماده‌ی ۳۲۳و بعد این قانون به نحو زیر مقرر می‌دارند:
ماده‌ی ۳۲۳: « اگر کسی مال مغضوب را از غاصب بخرد آن کس نیز ضامن است و مالک می‌تواند بر طبق مقررات مواد فوق به هر یک از بایع. مشتری رجوع کرده، عین و در صورت تلف شدن آن مثل یا قیمت مال و هم چنین منافع آن را در هر حال مطالبه نماید».
ماده‌ی ۳۲۴: «درصورتی که مشتری عالم به غصب باشد حکم رجوع هر یک از بایع و مشتری به یکدیگر در آن چه که مالک از آن‌ها گرفته است، حکم غاصب از غاصب بوده تابع مقررات فوق خواهد بود».
ماده‌ی ۳۲۵:«اگر مشتری، جاهل به غصب بوده و مالک به او رجوع نموده باشد او نیز می‌تواند نسبت به ثمن و خسارات به بایع رجوع کند، اگر چه مبیع نزد خود مشتری تلف شده باشد و اگر مالک به مثل یا قیمت به بایع رجوع کند، بایع حق رجوع به مشتری را نخواهد داشت».

۱-۴-۱۸- ید صغیر و مجنون

هر گاه صغیر یا مجنونی در مال دیگری تصرف غاصبانه بکند ضامن خواهد بود و در صورت بقای عین، مال مغصوب از او پس گرفته می‌شود و چنان چه مال تلف شده باشد، مقل یا قیمت مال مغصوب از دارایی او برداشته می‌شود. در توجیه مبانی فقهی این موضوع گفته شده که احکام بر دو قسم است: «تکلیفی» که اختصاص به بالغ عاقل دارد، مانند حرمت و وجوب، و «وضعی» که شامل همه‌ی می‌شود، حتی صغار و مجانین، مانند ضمان (جعفری لنگرودی، قانون مدنی، ذیل ماده‌ی ۳۲۸ ق. م). فقها عقیده‌ دارند همان طور که صغیر و مجنون از حقوق مالی منتفع می‌شوند و از این حیث، صغر و جنون مانع و رادع نیست، در صورت ارتکاب غصب و تصرف غیر مجاز بر مال غیر، صغیر و مجنون ضمان مالی پیدا می‌کنند و خسارت وارد شده باید از محل دارایی آن‌ها تأدیه‌ شود. البته به نظر برخی فقها از جمله آیه الله گلپایگانی «چنان چه مجنون و یا صغیر غیر ممّیز مالی را تلف کنند و تقصیری متوجه ولی نباشد، هیچ کس ضامن نیست» (گلپایگانی، مجمع المسائل، ج۲، ص ۱۱۲). ایشان چنین مواردی را از مصادیق تلف سماوی دانسته‌اند.
فصل دوم
ضمان از منظر فقه امامیه

۲- ضمان از منظر فقه امامیه

عقد ضمان، از مدت‏ها قبل از اسلام در میان اعراب، متداول بوده است تا جایی که برخی عقد ضمان را مختص جزیره العرب می‏دانند. تاریخ عرب قبل از اسلام در دوران جاهلیت نشان می‏دهد که در نظام‏های‏ قبیله‏ای مانند نجد و حجاز، اگر کسی دچار افلاس می‏شد و طلب‌کار به سراغ او می‏آمد، معمولاً رئیس‏ قبیله دین او را به عهده‌ی می‏گرفت و از او ضمانت می‏کرد. منشأ ضمان احترام به اموال، حقوق و دیگر مواردی است که ضمان در آن‌ها ملحوظ می‏گردد؛ به همین جهت در همه‌ی ادیان و مکاتب این عقیده‌ی‏ وجود دارد. به عقیده‌ی بعضی از علمای علم حقوق، ریشه‌ی تأسیس عرفی ضمان را باید در مقوله‌ی مالکیت‏ سایر حقوق فردی و اجتماعی جست‏وجو کرد، که جهت رعایت مصلحت اجتماعی، دین نهاد مورد قبول‏ انسان‌ها در همه‌ی ادوار تاریخی قرار گرفته است (محقق دآماد، ۱۳۸۸، ص۹۰).

۲-۱- ضمان از نگاه محقق حلی

ضمان عقدی است که مشروع شده است از برای تعهد کردن به مالی یا نفسی و تعهد به مال گاهی می‌باشد از کسی که بر ذمّه‌ی او است، از برای آن کسی که ضامن از جانب او می‌شود مالی، و گاهی نمی‌باشد بر ذمّه‌ی اومالی. پس در این جا سه قسم است:
قسم اول: در ضمان مال است از کسی که نباشد بر ذمّه‌ی او مالی از برای آن کسی که ضامنش می‌شود، و این قسم است که اسم ضمان مطلق بر او گذارده‌اند بدون قیدی، و در این سه بحث است:
بحث اول: در ضامن است. و ناچار است که بوده باشد مکلف جایزالتصرف، یعنی می‌تواند در مال خود تصرف نماید. پس صحیح نیست ضمانت طفل و نه دیوانه و اگر ضامن شود، بنده، صحیح نیست مگر به اذن آقایش و ثابت می‌شود آن چه ضامن آن شده است در ذمّه‌ی او نه در کسبش، مگر آن که شرط کند در کسب او بودن را، در وقت ضامن شدن، به اذن آقا و هم چنین صحیح است، اگر شرط کند که بوده باشد ضمانت از مال معینی.
و شرط نشده است ملک ضامن به مضمون له، یعنی طلب‌کار، و نه مضمون عنه، یعنی بدهکار و بعضی گفته‌اند: شرط شده است. و اول اشبه است. لکن ناچار است از این که ممتاز باشد مضمون عنه در نزد ضامن، به نحوی که صحیح باشد قصد کردن به سوی ضمانت از جانب او.
مترجم گوید که: مراد آن است که اگر چه به علامتی بوده باشد، باید که ممتاز باشد مضمون عنه نزد ضامن، که تواند قصد کند ضمانت از جانب او را.
مصنف ره فرموده است که: و شرط است رضای مضمون له، یعنی طلب‌کار، و اعتباری نیست به رضای مضمون عنه. زیرا: که ضامن کسی شدن مثل ادا کردن قرض او است، یعنی در آن که معتبر نیست رضای او و اگر انکار کند مضمون عنه بعد از ضامن شدن، یعنی بگوید که: راضی نمی‌باشم به ضمانت او؛ باطل نمی‌شود ضمانت، بنابراصح.
و با تحقق ضمانت، منتقل می‌شود مال به سوی ذمّه‌ی ضامن، و بری الذمّه‌ی می‌شود مضمون عنه، و ساقط می‌شود مطالبه‌ی طلب‌کار از او و اگر بعد از ضمانت بری الذمّه‌ی کند مضمون له، یعنی طلب‌کار، مضمون عنه را؛ برای الذمّه‌ی نمی‌شود ضامن، بنابر قول مشهور در میان ما امامیه.
و شرط است در ضامن مال داشتن، یا علم طلب‌کار به بی‌چیزی او. اما اگر ضامن شود، و بعد ظاهر شود که بی‌چیز است؛ از برای مضمون له اختیار فسخ ضمانت ، و برگشت به مضمون عنه می‌باشد ، و اختیار قبول ضمانت، و بر قرار گذاردن، و صبر نمودن تا آن که ضامن مال‌دار شود.
و ضمان به موعد جایز است اجماعاً و در ضمان بی‌موعد تردد است. اظهر جواز است. و اگر بوده باشد آن مال که دین است نقدی، پس ضامن شود آن را به موعد؛ جایز است، و ساقط می‌شود مطالبه‌ی مضمون عنه، و مطالبه نمی‌کند ضامن را مگر بعد از موعد.
مترجم گوید که: ضمانت بر چهار قسم است: حال از حال، و حال از مؤجل، و مؤجل از حال، و مؤجل از مؤجل. و تشکیکی در جواز قسم اول نمی‌باشد. و در قسم دوم خلافست، و ظاهر آن است که مراد مصنف در قولش که: در ضمان بی موعد تردد است، و اظهر جواز است، این قسم بوده باشد. و لیکن محقق شیخ علی در این قسم گفته است که: اصح عدم جواز است. و قسم سیم و چهارم اخلاقی در جواز آن‌ها نمی‌باشد.
مصنف (ره) فرموده است که: و اگر بمیرد ضامن پیش از موعد، نقد می‌شود و برداشته می‌شود از متروکات او و اگر اصل دین را موعدی باشد، و او ضامن بشود به موعدی زیادتر از آن موعد؛ جایز است. و رجوع می‌کند ضامن بر مضمون عنه به آن چه داده است؛ اگر ضامن شده است به اذن او، هر چند در وقت دادن به اذن او نداده باشد. و رجوع نمی‌تواند بکند به او؛ هر گاه ضامن شده باشد بدون اذن او، هر چند دادن به اذن او باشد.
و محقق می‌شود ضمانت، بنوشتن ضامن، در حالتی که ختم شود به آن نوشتن قرینه‌ای که دلالت کند بر آن، نه به محض نوشتن.
بحث دوم: در حقی است که ضامن آن می‌شود. و آن هر مالی است که ثابت باشد در ذمّه، یعنی در ذمّه‌ی مضمون عنه در وقت ضمانت. و تفاوتی نیست که آن حق مستقر باشد، مثل بیع بعد از قبض، و گذشتن زمان خیار.
مترجم گوید که: مراد آن است که هرگاه بایع مبیع را فروخت، و ثمن را گرفت، و ایام خیار منقضی شد، و مبیع را تسلیم ننمود؛ مبیع بر ذمّه‌ی او مستقر و ثابت می‌شود، و می‌توان از جانب او ضامن مبیع شد.
مصنف ره فرموده است که: یا متزلزل و در معرض بطلان باشد، مثل ثمن در مدت خیار بعد از قبض ثمن. و اگر پیش از قبض باشد، صحیح نیست ضامن شدنش از بایع.
مترجم گوید که: توضیح مراد مصنف ره آن است که یا آن که حق ثابت در ذمّه‌ی مضمون عنه در معرض بطلان و زوال باشد، مثل ضمانت ثمن مبیع از جانب بایع از برای مشتری در زمان خیار مشتری بعد از قبض بایع ثمن را، زیرا: که این حق در معرض بطلان است. زیرا: که بعد از انقضای زمان خیار و لزوم بیع حق مشتری بر بایع برطرف می‌گردد، و معلوم می‌شود که: بایع مستحق ثمن بوده است. بلی اگر مشتری فسخ نمود، مستحق ثمن از ضامن می‌شود. و لیکن چنان که مصنف ره فرمود است، بعد از قبض ثمن است. و اما پیش از قبض ثمن، مشتری را اصلاً حقی بر بایع نمی‌باشد، نه ثابت و نه متزلزل. لهذا فرموده است که: اما پیش از قبض صحیح نیست.

حساسیت بازاریابی مشتری(مکانیزم)
شکل ۲-۳ مدل مفهومی از رنجیره تأمین چابک(منبع: یوسف و همکاران،۲۰۰۱)
محرک چابکی تغییر است. آشفتگی و عدم­اطمینان در محیط تجاری علت اصلی شکست زنجیره عرضه تاکنون بوده است. شرکت­های مختلف با خصوصیات گوناگون و در شرایط متفاوت تغییرات ویژه مختلفی را تجربه کرده ­اند که منحصر به آنها بوده است. با اینحال، خصوصیات مشترکی وجود دارد که می ­تواند برای همه شرکت­ها نتایج کلی­ای را داشته باشد(عظیمی و همکاران، ۱۳۸۶). بطور خلاصه بر پایه مطالعات گذشته(شریفی و زانگ،۱۹۹۹؛ یوسف و همکاران،۱۹۹۹؛ کریستفر^[۳۳]،۲۰۰۰)، حوزه ­های کلی تغییر محیط تجاری به۱) فراریت بازار؛۲) شدت رقابت؛ ۳) تغییر در خواسته­ های مشتری؛۴) سرعت­گرفتن تغییر تکنولوژیکی و ۵) تغییر در عوامل محیطی طبقه ­بندی می­شوند. بر پایه ارزیابی محیط تجاری، سطح چابکی مورد نیاز بوسیله سازمان مشخص و مستقر می­ شود(جولی و هازرخنی، ۲۰۰۶).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

زنجیره عرضه چابک به تغییر، عدم اطمینان، و عدم قابلیت پیش ­بینی در محیط تجاریش اهمیت می­دهد و پاسخ­های مناسبی به تغییرات می­دهد. از اینرو، یک زنجیره عرضه چابک نیازمند قابلیت­ها یا توانایی­های مشخص گوناگونی است. شارپ(۱۹۹۹)، کریستفر (۲۰۰۰)، گیاچتی و همکاران^[۳۴](۲۰۰۳) این توانمندی­های را در چهار گروه طبقه ­بندی کرده ­اند:
۱) قابلیت پاسخ­گویی، توانایی برای تشخیص تغییرات و پاسخ­گویی سریع، واکنشی و فعالانه به آنها و استفاده از تغییرات برای بهبود و گسترش؛
۲) توانایی، توانایی برای تحقق بخشیدن مؤثر و کارا به اهداف سازمان؛
۳) انعطاف­پذیری/ انطباق­پذیری، توانایی بکارگیری فرایندها و تسهیلات مختلف برای دستیابی به اهداف مشابه؛ و
۴)سرعت، توانایی برای تکمیل یک فعالیت با حداکثر سرعت ممکن(ریچارد، ۱۹۹۶).
مشخصه­های تواناسازنده چابکی زمینه را برای اندازه ­گیری چابکی زنجیره عرضه فراهم می­ کنند. گلدمن(۱۹۹۱) برای شناسایی فهرستی از مشخصه­های تواناسازنده چابکی مورد نیاز یک سازمان، تا یک زنجیره عرضه چابک باشد و مطابق آنچه رهبران سازمان به­عنوان آیتم­های مورد نیاز بر می­گزینند، تواناسازنده­های کلیدی را به چهار طبقه تقسیم بندی نمود:
ارتباط بر اساس تشریک مساعی: بعنوان استراتژی زنجیر عرضه، توانایی سازمان در جذب خریداران و تأمین­کنندگان برای باهم کار کردن و بهبود پیوسته محصولات و تسهیم اطلاعات است.
بکپارچگی فرایند: بعنوان زیربنای زنجیره عرضه بدین معناست که زنجیره عرض یک اتحادی از شرکاء پیوند یافته درون یک شبکه کاری است.
انسجام اطلاعات: بعنوان اساس زنجیره عرضه، توانایی برای بکارگیری تکنولوژی اطلاعات به منظور تسهیم اطلاعات بین خریداران و تأمین­کنندگان، برای ایجاد یک زنجیره عرضه مجازی کارای مبتنی بر اطلاعات(اطلاعات­محور) تا موجودی محور(اشتدلر و همکاران، ۱۳۸۵).
حساسیت مشتری/ بازاریابی: بعنوان مکانیزم کار زنجیر عرضه، توانایی برای خواندن و پاسخ­گویی به خواسته­ های واقعی مشتری، و همچنین تسلط یافتن بر تغییر و عدم اطمینان است(رامش و دیویدسن، ۲۰۰۷).
۲-۲-۱۱ فناوری اطلاعات و مدیریت زنجیره تأمین
مدیریت زنجیره تأمین بر رویکردی مشتری­ محور استوار است. لذا ارتباط به موقع و کامل بین همه عناصر زنجیره جهت اطلاع از نیازهای مشتری و میزان تأمین نیازها از ضروریات زنجیره است. برای تسهیل جریان اطلاعات و مدیریت دقیق آن بستری مناسبی از نرم­افزارها و سیستم­های اطلاعاتی یکپارچه و شبکه ­های اکسترانت و اینترانت موردنیاز است. با به کارگیری تجارت الکترونیک در زنجیره تأمین نیز می­توان برمبنای مدل B2B و B2E جهت توصیف عملیات خرید، فروش و مبادله محصــولات، خدمات و اطلاعات ازطریق شبکه ­های رایانه­ای و به خصوص اینترنت با تأمین­کنندگان بهره جست. برمبنای مدلی دیگر از تجارت الکترونیک شرکت­های همکار در یک زمینه به خصوص ازطریق شبکه ­های الکترونیکی نیز می­توانند به همکاری و اشتراک مساعی بپردازند. چنین همکاری اغلب بین شرکت­هــای حاضر در یک زنجیره تأمین اتفاق می­افتد(غلامیان و همکاران، ۱۳۸۷).
۲-۲-۱۲ چالش­های اصلی که زنجیره­های تأمین
۲-۲-۱۲-۱ اثر شلاقی
در اثر شلاقی، یک انحراف کوچک در تقاضای مشتریان، در طول زنجیره تأمین افزایش می­یابد بطوری که هر مرحله نسبت به مرحله قبلی، انحرافات بزرگتری را تجربه می­ کند و تغییری که در تقاضای تولید و مواد اولیه ایجاد می­ شود چندین برابر مقدار واقعی است(اشتدلر و همکاران، ۲۰۰۶). به این دلیل که هر بخش زنجیره تأمین پیش ­بینی موجودی را با توجه به منافع خود انجام می­دهد، که به موجودی­های اضافه در تمام قسمت­ های زنجیره تأمین منجر می‌شود. در این مورد خرده فروش پیش ­بینی خود را بر اساس تقاضای مشتری تنظیم نمی­کند و توزیع­کننده نیز از همان اطلاعات غیر مطمئن برای تخمین سفارش خود استفاده می­ کند و …(توربان و همکاران، ۱۳۸۵).
۲-۲-۱۲-۱-۱ راه­حل مبتی بر فناوری اطلاعات
با بهره گرفتن از دستگاه­های پایانه فروش^[۳۵] می­توان به طور همزمان اطلاعات مربوط به مشتریان را در اختیار تمام ذی­نفعان زنجیره تأمین قرار داد(شارپ و دسی، ۱۹۹۹). همچنین با ایجاد شبکه ­های الکترونیکی بین اعضاء زنجیره، تبادل اطلاعات مربوط به تقاضای مشتری با سرعت و صحت بالا و بدون اتلاف وقت انجام می­گیرد. بدین ترتیب با بکارگیری فناوری اطلاعات و ایجاد زنجیره تأمین با اطلاعات تقاضای متمرکز می­توان تا حد زیادی اثر شلاقی را کاهش داد(سرایدار و همکاران، ۱۳۸۸).
۲-۲-۱۲-۲ یکپارچگی و انسجام اطلاعات:
اطلاعات عامل کلیدی در موفقیت زنجیره تأمین محسوب می­ شود. زیرا دیدگاه کلانی را که برای اتخاذ تصمیمات بهینه مورد نیاز است فراهم می­ کند. تصمیم‌گیری با بهره گرفتن از اطلاعات مربوط به کل زنجیره تأمین می ­تواند به اتخاذ تصمیماتی بیانجامد که سود و مزیت کل زنجیره را حداکثر می­سازد و متعاقبا منجر به سود بالاتر برای هر یک از شرکت­ها در زنجیره می­گردد(عظیمی و همکاران، ۱۳۸۶). این امر نیازمند اطلاعات صحیح و به هنگام درباره همه فرایندها وسازمان­های فعال در زنجیره تأمین می­باشد(براون و همکاران، ۲۰۰۶). برای مثال به منظور تعیین برنامه ­های تولید، برای تولیدکننده، دانستن میزان موجودی انبار درون شرکت کافی نیست. مدیر همچنین نیازمند دانستن روند تقاضا و حتی فعالیت­های سایر تأمین­کنندگان زنجیره می­باشد. با داشتن این گستره اطلاعات می­توان برنامه ­های تولید و سطح موجودی کالا را به گونه ­ای تنظیم کرد که سودآوری کل حداکثر گردد. اما چالش اساسی که در این رابطه زنجیره تأمین با آن مواجه است، یکپارچه­کردن اطلاعات ازتمام بخش­های زنجیره، ایجاد پایگاه داده و دسترسی مناسب(زمان دسترسی و کیفیت اطلاعات) می­باشد(ریچارد، ۱۹۹۶).
۲-۲-۱۲-۲-۱ راه­حل مبتنی بر فناوری اطلاعات
تا پیش از بکارگیری فناوری اطلاعات در تجارت، یکپارچگی اطلاعات و به خصوص به­روزکردن آن با توجه به تعداد زیاد شرکت­های زنجیره تأمین، امری مشکل و پرهزینه بود(شفیع زاده، ۱۳۸۳).
امروزه شرکت­ها با بهره گرفتن از ابزارهای تکنولوژی اطلاعات، ایجاد پایگاه داده الکترونیکی، شبکه ­های ارتباطی لان^[۳۶] و اکسترانت^[۳۷] و … به راحتی داده ­ها را میان هم به اشتراک گذاشته، ذخیره و بروزرسانی می­نمایند. بدین ترتیب تکنولوژی اطلاعات موجب:
الف: مشهودسازی و دسترس­پذیری اطلاعات.
ب: بوجود آمدن نقطه­ای مشترک برای برقراری ارتباط با اطلاعات و داده ­ها.
ج: توانایی تصمیم ­گیری بر اساس اطلاعات موجود در کل زنجیره تأمین شد(مهربان و همکاران، ۱۳۸۶).
۲-۲-۱۲-۳ کنترل موجودی و انبارداری
کنترل موجودی­ها و انبارداری از جمله مباحث مهم در زنجیره تأمین محسوب می‌شوند. بدون داشتن اطلاعات صحیح از وضعیت موجودی و انبارداری کارآمد، نمی‌توان برنامه­ ریزی مناسبی برای تولید، تخصیص ظرفیت به تسهیلات و عملیات بازپرسازی داشت. کنترل موجودی و انبارداری هزینه­ های قابل­توجهی(شامل: نیروی انسانی، عملیات انبارگردانی و …) بر زنجیره تأمین تحمیل می­ کند(شارپ و دسی، ۱۹۹۹).
۲-۲-۱۲-۴ قابلیت پیگیری کالا و سفارشات
از قابلیت­ها و امکانات موثری که می ­تواند بر کارآمدی زنجیره و افزایش رضایت مشتریان اثر مطلوبی داشته باشد، امکان ردیابی کالا و سفارشات در هر مرحله از انجام کار می­باشد(توربان و همکاران، ۱۳۸۵).
۲-۲-۱۲-۴-۱ راه­حل مبتنی بر فناوری اطلاعات
از جمله ابزارهای نوین ردیابی کالا و کنترل موجودی در مدیریت زنجیره تأمین می‌توان به بارکد و RFID (شناسایی بسامد رادیویی) اشاره کرد. ((RFID برای خواندن اطلاعات از امواج رادیویی استفاده می­ کند. بدین ترتیب که تراشه­های ریزی بر روی برچسب­های کالاها قرار می­گیرند که توانایی ارسال امواج رادیویی را دارا هستند و اطلاعاتی در مورد ابعاد مختلف کالا ارسال می­نمایند. مزایایی که این تکنولوژی برای زنجیره تأمین دارد عبارتند از:
- حذف هزینه­ های انتقال مجدد محصولات به دلیل جابه جایی اشتباه پالت­ها که در گذشته وجود داشت.
- حذف هزینه جا به ­جایی مجدد محصول و برگشت آن به کارخانه به دلیل ارسال اشتباه برای مشتری.
- کاهش هزینه نفر - ساعت مورد نیاز برای انبارگردانی.
- بهبود رضایت مشتری به دلیل ارائه اطلاعات دقیق در مورد وضعیت فعلی سفارشات.
- افزایش سرعت پیگیری کالاها
- افزایش کارایی زنجیره تأمین از طریق شفافیت بیشتر و تسریع بخشیدن در فرایندها.
۲-۲-۱۲-۵ حمل و نقل
یکی دیگر از کاربردهای فناوری اطلاعات در حمل و نقل و استفاده از نرم­افزارهایی برای تعیین مناسب مسیر بر اساس مکان مشتریان، اندازه سفارش، زمان­های تحویل مطلوب و اطلاعات مربوط به زیرساخت­های حمل و نقل، فاصله­ها و ظرفیت وسیله حمل ونقل است(عظیمی و همکاران، ۱۳۸۶).
۲-۲-۱۲-۶ بازاریابی
گسترش بازار و دسترسی به گستره وسیع­تری از بازارها، معرفی و تبلیغ محصولات جدید به مشتریان در سراسر دنیا، امروزه بوسیله اینترنت و شبکه جهانی با هزینه پائین و کارایی بالا برای زنجیره­های تأمین امکان­ پذیر شده است(توربان و همکاران، ۱۳۸۵).
۲-۲-۱۲-۷ قیمت گذاری
وقتی خرید و فروش از طریق اینترنت انجام می­ شود، تغییر در قیمت­ها آسان تر بوده و به صورت روزانه می­توان قیمت­ها را بروزرسانی کرد. هزینه صرف­شده برای جستجوی کالا توسط مشتری کاهش می­یابد و به راحتی محصولات شرکت و رقبا را می ­تواند جستجو نماید(توربان و همکاران، ۱۳۸۵).
۲-۲-۱۲-۸ توزیع
طراحی وب سایت برای فروش مستقیم محصولات به مصرف ­کننده نهایی بر کارآمدی فرایند توزیع و کاهش هزینه­ها با حذف واسطه­ها افزوده است(مهربان و همکاران، ۱۳۸۶).
۲-۲-۱۳ یکپارچه­سازی زنجیره تأمین:
پروفسور هاولی و سیونجین^[۳۸](۲۰۰۲) چهار محور کلیدی مربوط به اثر تجارت الکترونیک بر یکپارچگی زنجیره تأمین را تشریح نمودند. که وجه مشترک این موارد ایجاد راه­های جدید جهت هدایت کسب و کار است. این چهار حوزه عبارتند از:
۲-۲-۱۳-۱ یکپارچه­سازی اطلاعات:
به معنای توانایی به اشتراک­گذاشتن اطلاعات مرتبط بین شرکت­های یک زنجیره تأمین است. که شامل داده ­ها، مانند سوابق فروش و پیش ­بینی­های تقاضا، وضیت موجودی، زمان­بندی­های تولید، ظرفیت­های تولید، تبلیغ و زمان­بندی­های حمل و نقل است. این داده ­ها باید به صورت لحظه­ای و به موقع از طریق اینترنت در اختیار افرادی که به آنها نیاز دارند، قرار داده شود(غلامیان و همکاران، ۱۳۸۷).

سطح معنی داری F

آماره F

آماره دوربین واتسون

R² تعدیل شده

۰۰۰/۰

۳۴۰/۲۶

۷۵۰/۱

۲۱۴/۰

ضریب تعیین مدل رگرسیونی ۲۱۴/۰ می باشد و حاکی از این که این مدل توانسته است ۴/۲۱ درصد از تغییرات عدم تقارن اطلاعاتی شرکتهای نمونه آماری را از طریق متغیرهای مستقل و کنترلی تبیین نماید. همچنین، نتایج نشان می دهد که آماره دوربین واتسون بین ۵/۱ تا ۵/۲ بوده و بنابراین، بین خطاهای الگوی رگرسیونی خود همبستگی شدیدی وجود ندارد و عدم وجود خود همبستگی بین خطاها، بعنوان یکی از فرضهای اساسی رگرسیون در خصوص مدل برازش شده، پذیرفته می شود. نتایج تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA) ، که براساس آماره F درخصوص آن تصمیم گیری می شود؛ برای الگوی برازش داده شده در آزمون فرضیه اول در دو ستون آخر جدول ۴-۵ آمده است. فرضیه های آماری مربوط به تحلیل آماره F بصورت ذیل می باشد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

H0: βi=0 الگوی رگرسیونی معنی دار نیست
H1: βi≠۰ الگوی رگرسیونی معنی دار است
سطح معنی داری آماره F برای مدل کمتر از سطح خطای آزمون(۰۵/۰=α ) است و درنتیجه فرض H₀ فوق رد می شود و رگرسیون برآورد شده بلحاظ آماری معنی دار و روابط بین متغیرهای تحقیق، خطی می باشد. نتایج تحلیل آماری برای هر یک از متغیرهای مستقل و کنترلی به شرح زیر می باشد:
ضریب برآورد شده برای متغیر Cons که ارتباط بین محافظه کاری سود و عدم تقارن اطلاعاتی را نشان می‌دهد، بمیزان ۵۳۳/۰- و با سطح معناداری ۰۱۷/۰ می باشد که پایینتر از ۰۵/۰ (سطح خطای آزمون) است. این یافته حاکی از وجود رابطه معکوس و معنادار بین محافظه کاری سود با عدم تقارن اطلاعاتی است.
در خصوص متغیرهای کنترلی، نتایج حاکی از آن است که بین متغیرهای سهام شناور آزاد با عدم تقارن اطلاعاتی ارتباط مستقیم و معنادار وجود دارد. و بین اندازه شرکت و عدم تقارن اطلاعاتی رابطه معکوس و معناداری وجود دارد.
در مجموع نتایج نشان داد که بین محافظه کاری سود با عدم تقارن اطلاعات رابطه وجود دارد. این یافته با ادعای مطرح شده در فرضیه سوم سازگار بوده و این فرضیه در سطح اطمینان ۹۵ درصد پذیرفته می‌شود.
۴-۸) نتایج حاصل از آزمون فرضیه چهارم
هدف از آزمون فرضیه چهارم تحقیق بررسی این موضوع می‌باشد که آیا سطح عدم اطمینان بر رابطه بین محافظه کاری سود با عدم تقارن اطلاعاتی تاثیرگذار است یا خیر؟ و فرضیه آماری آن بصورت زیر قابل بیان می‌باشد:
: سطح عدم اطمینان بر رابطه بین محافظه کاری سود با عدم تقارن اطلاعاتی تاثیرگذار نیست.
: سطح عدم اطمینان بر رابطه بین محافظه کاری سود با عدم تقارن اطلاعاتی تاثیرگذار است.
آزمون این فرضیه از یک مدل رگرسیونی که در آن عدم تقارن اطلاعاتی تابعی از محافظه کاری سود و سطح عدم اطمینان(متغیر تعدیلگر) و متغیرهای کنترلی می‌باشد، استفاده شده است. نتایج حاصل از برازش مدل رگرسیونی مذکور در جدول ۴-۶ آمده است.
جدول ۴-۶: نتایج تجزیه و تحلیل آماری برای آزمون فرضیه چهارم

متغیر

سطح معنی داری
(P-value)

آماره t

اندازه ضریب β

نوع رابطه

Sys

۰۸۶/۰

۸۶۸/۱

۰۹۰/۰

رابطه ندارد

OI

۵۳۹/۰

۶۱۴/۰-

۲۵۰/۰-

رابطه ندارد

Size

۰۲۵/۰

مواد و روش­ها
۳- مواد و روش­ها
۳-۱- منطقه مورد مطالعه
منطقه مورد مطالعه منطقه جنگلی کاکا رضا از توابع شهرستان سلسله می­باشد (شکل ۳-۱). این منطقه در ۱۷ کیلومتری شهر الشتر و ۳۰ کیلومتری شهر خرم­آباد واقع شده است. مساحت منطقه مورد مطالعه ۵ هزار هکتار می­باشد.

شکل ۳-۱- موقعیت منطقه مورد مطالعه در کشور ایران، استان لرستان و موقعیت قطعات نمونه
۳-۲- داده‌های مورد استفاده
در این تحقیق از تصاویر ماهواره Pleiades مربوط به تاریخ ۳۰/۴/۲۰۱۳ برابر با ۱۰/۲/۹۲ استفاده شد. تصاویر این ماهواره دارای چهار باند طیفی با قدرت تفکیک مکانی ۲ متر و یک باند پانکروماتیک با قدرت تفکیک مکانی ۵/۰ متر می‌باشد. قدرت تفکیک رادیومتریک این تصاویر ۱۶ بیت می‌باشد.
۳-۳- نرم‌افزارهای مورد استفاده
در این تحقیق از نرم‌افزارهای PCI Geomatica 9.1، Erdas Imagine 9.2 و Idrisi Andes جهت پردازش، تجزیه و تحلیل رقومی تصاویر و استخراج نشانه­ های طیفی استفاده گردید. نرم‌افزار ArcGis 9.3 نیز جهت قرائت نقشه­های توپوگرافی ۳D و ۲D و تهیه نقشه­های شیب، جهت، ارتفاع و نقشه واقعیت زمینی بکار گرفته شد.
۳-۴- روش مطالعه
۳-۴-۱- پیش‌پردازش داده‌های ماهواره‌ای
پیش‌پردازش داده‌های ماهواره‌ای در واقع مجموعه‌ای از روش‌های آماده‌سازی تصویر و انجام تصحیحات بر روی تصویر است تا تصویر مورد نظر آماده استخراج اطلاعات گردد (سپهری، ۱۳۸۳). جهت استفاده از تصاویر ماهواره­ای اطلاع از وضعیت و کیفیت تصاویر الزامی می­باشد. مشاهده تک باندها و ترکیبات رنگی مختلف پس از بهبود کنتراست و با بزرگ‌نمایی متعدد بر روی صفحه رایانه هیچ یک از خطاهای رادیومتریک نظیر راه راه شدگی و وجود پیکسل­های تکراری را نشان نداد. همچنین با مقایسه هیستوگرام تک باندها آمار مربوط به آن‌ها هیچ‌گونه ناهنجاری در آن‌ها مشاهده نشد. با توجه به پستی و بلندی­های موجود در منطقه مورد مطالعه و به منظور مطابقت دقیق تصاویر با واقعیت زمینی باید تصحیح هندسی همراه با رفع اثر جابجایی ناشی از پستی و بلندی صورت گیرد که با بهره گرفتن از روش Orthorectification صورت گرفت. با توجه به اینکه تصویر Pleiades قبلاً توسط ایستگاه‌های دریافت‌کننده در سطح ۱B مورد تصحیحات هندسی و رادیومتریک قرار گرفته بود، جهت کنترل و ارزیابی صحت انجام عمل اورتو از لایه­ های برداری جاده­ها استفاده شد. با توجه به انطباق جاده­های موجود در تصویر با لایه وکتوری جاده­ها، از صحت هندسی تصاویر اطمینان حاصل شد.
۳-۴-۲- پردازش تصاویر ماهواره‌ای
به مجموعه عملیاتی که در راستای نمایش هرچه واضح‌تر تصاویر و یا استخراج هرچه کامل‌تر اطلاعات از تصاویر صورت می‌گیرد، بهبود و بارز سازی و پردازش تصویر گفته می‌شود (درویش‌صفت، ۱۳۷۷). در این تحقیق از پردازش­هایی مانند نسبت­گیری، آنالیزبافت، تجزیه مولفه اصلی و ساخت شاخص‌های گیاهی استفاده شده است.
۳-۴-۲-۱- نسبت‌گیری
ارزیابی گیاهان و تغییرات الگوی پراکنش آن‌ها در زمان و مکان، در پایش منابع طبیعی از جنبه‌های مختلف حائز اهمیت است. شاخص‌های گیاهی مورد بررسی برای داده‌های کلیه سنجنده­های سنجش از دور که توانایی ثبت امواج الکترومغناطیسی در ناحیه قرمز و مادون قرمز را دارند صرف ‌نظر از نوع سنجنده، قابل استفاده می‌باشند. شاخص‌های طراحی شده در زمینه‌های متعددی همچون برآورد زی‌توده، تغییرات پوشش گیاهی، برآورد خشک‌سالی و برآورد خطر فرسایش خاک مورد استفاده قرار گرفته‌اند (سپهری، ۱۳۸۳). در این تحقیق، از ترکیبات نسبت‌گیری پیشنهاد شده در تحقیقات خرمی (۱۳۸۳)، هال و همکاران (۲۰۰۶)، محمدی (۱۳۸۶)، وال‌تر و همکاران (۲۰۰۹)، جبرسلیز و همکاران (۲۰۰۹)، کلبی (۱۳۹۰)، یزدانی (۱۳۹۰)، نوریان (۱۳۹۰) و فتح اللهی (۱۳۹۲) استفاده شد (جدول ۳-۱).

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

جدول ۳-۱-ترکیبات نسبت گیری تصاویر Pleiades

بسیاری از تحلیل گران صنایع اعتقاد دارند که نهایتا تمام دوربین های معمولی دیجیتال از CMOS استفاده خواهند نمود وCCD فقط در دوربینهای حرفه ای و گرانقیمت بکار خواهند رفت. در این تکنولوژی مشکلاتی از قبیل تصاویر دارای نویز و عدم توانایی در گرفتن عکس از موضوعات متحرک وجود دارد که امروزه با رفع این مشکلات، CMOS در حال رسیدن به برابری با CCD می باشد.
بر خلاف سنسورهای CCD، سنسورهای CMOS در مرحله خوانش و با کمک از دکد کننده های سری( بصورت خطی) و آمپلی فایرهای ستونی از حافظه دیجیتال استفاده میکنند. این طرز خوانش بسیاری از مشکلاتی که در سنسورهای CCD پیش می آمد را حل میکند، خوانش بسیار سریع تر صورت میپذیرد و توان بسیار کمتری مصرف میکند و دستیابی تصادفی به مقادیر پیکسل امکان میابد و بنابراین خوانش پنجره های پیکسل های مطلوب راحت تر و بصورت انتخابی میباشد. توان مصرفی کل سیستم کاهش میابد چراکه بسیاری از اجزاء الکترونیکی خارجی که در CCDها استفاده میشد در این تکنولوژی میتواند مستقیما درون تراشه سنسور CMOS ساخته شود. توان مصرفی کمتر باعث کاهش درجه حرارت سنسور و دوربین میشود و باعث بهبود عملکرد سیستم میگردد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل (۱-۳) نحوه عملکردCCD و CMOS برای تشخیص تصویر
اگر به ساختار سنسورهای CCD و CMOS نگاه کنیم در نگاه اول متوجه اختلاف میان این دو خواهیم شد،آنچه مسلم است هردوی این سنسورها نیمه هادی هائی با قابلیت ذخیره نور درقالب پیکسل ها می باشند ولی تفاوت در این جاست که در سنسورهای CCD بعد از عملیات نور گیری ، پکهای بار که هر کدام متناسب با یک پیکسل می باشند متناوبا به بخش خروجی هدایت می گردند که در آنجا کل بار مورد بحث حاصله به ولتاژ تبدیل شده و پس از عبور از یک بافر به خارج ازچیپ تراشه هدایت می گردد.
در تراشه CMOS عملیات تبدیل بار به ولتاژ بجای اینکه در مرحله آخر و بصورت کلی انجام پذیرد، در هر پیکسل و بطور جداگانه صورت می گیرد این تفاوت در نحوه بازخوانی اطلاعات، تفاوت عمده ای در ساختمان ، توانائی ها و محدودیت های چیپ تراشه مورد بحث ایجاد می کند .
شکل(۱-۴) ساختار سنسور CMOS
شکل (۱-۵) ساختار سنسور CCD
۱- ۵ ) مزایا و معایب و مقایسه کلی CCD و CMOS
بطور خلاصه خصوصیات تکنولوژی CCD را میتوان بدین صورت بیان نمود :
نیاز به مدارات جانبی و اضافی برای تولید سیگنال دیجیتال دارد
رنج دینامیک بالایی از نور دارند
بخاطر مدارات تراشه ای کمتر، نویز پذیری کمتری دارند
بطور خلاصه خصوصیات تکنولوژی CMOS را میتوان بدین صورت بیان نمود :
مبدل آنالوگ به دیجیتال و مدارات جانبی برای پردازش های خاص بر روی خود تراشه
پیچیدگی کمتر در طراحی سنسور که باعث تصویربرداری سریعتر میشود
توان مصرفی کمتر نسبت به CCDها
شکل(۱-۶CCD ( یا CMOS
فصل دوم – اهمیت کاهش توان مصرفی
۲-۱) توان مصرفی
فناوری نانو نقطه همگرایی علوم مختلف در آینده است. در این میان یکی از پرکاربردترین شاخه ها نانو الکترونیک می باشد. امروزه افزایش ظرفیت ذخیره داده، افزایش سرعت انتقال آن و کوچک کردن هر چه بیشتر وسائل الکترونیکی و به خصوص ترانزیستورها دارای اهمیت بسیاری است زیرا کوچک تر شدن ابعاد وسائل الکترونیکی علاوه بر افزایش سرعت پردازش، توان مصرفی را نیز کاهش می دهد و نانو الکترونیک می تواند در رسیدن به ابعاد هر چه کوچک تر راهگشا باشد. برای آشنایی بیشتر با این فن آوری و درک عمیق تر پدیده های گوناگونی که در ابعاد نانو متر روی می دهد و در نتیجه تحلیل دقیق نتایج و اصلاح اصولی روش های آزمایش، باید علوم پایه ای نظیر فیزیک کوانتوم و مکانیک کوانتومی و فیزیک حالت جامد مورد مطالعه قرار بگیرند.
پیشرفت در تکنولوژی ساخت مدارهای مجتمع ، و نیز طراحی مدارهای با مصرف توان کم باعث پیشرفت قابل توجه در ساخت تجهیزات پزشکی شده است. بحرانی ترین و پر مصرفترین بلوکها از نظر توان در سیستمهای گیرندهی ، سیگنالهای حیاتی، قسمت دریافت فوری اطالعات و پردازش آنها میباشد که کیفیت سیگنالهای دریافتی را تعیین میکند.داشتن سیستمی که بتواند طول عمر باتری بیشتری داشته باشد، نیاز به داشتن مدارهای با مصرف توان پایین را اجتناب ناپذیر میکند که محدودیتهایی را روی مدار گیرنده ایجاد خواهد کرد.
توان مصرفی یک فاکتور مهم برای طول عمر سنسور میباشد. بیشترین توان مصرفی برای شبکه های سنسور بی سیم، صرف انتقال تصویر بصورت بی سیم در فضا میگردد که این امر به خاطر پهنای باند زیاد برای انتقال تصویر میباشد. یک راه برای کاهش پهنای باند این است که تنها وقتی تغییری در تصویر یا سیگنال اتفاق می افتد، سیگنال جدیدی ساخته شود که این امر توسط نظارت بر تغییرات حرارتی انجام میگیرد. اگر چه این موضوع بسته به شرایط محیطی انتقال تصویر مانند تغییرات وضوح تصویر یا پس زمینه تصویر میتواند کم و زیاد شود.
۲-۲ ) بهینه سازی مصرف توان
میزان مصرف انرژی و راندمان انرژی به مهمترین موضوع مورد بحث در زمینه ی سخت افزار تبدیل شده است. موضوع مصرف انرژی به میزان انرژی مورد نیاز ورودی به قطعه در حالت های مختلف مربوط می شود تا حدی که آن قطعه بتواند وظایف خود را به درستی انجام دهد. راندمان انرژی به نوعی با میزان مصرف انرژی ارتباط دارد. اما در کل راندمان انرژی به چگونگی استفاده از انرژی توسط یک قطعه بستگی دارد. این که چه میزان از انرژی صرف انجام کار می شود و چه میزان از آن به هدر می رود و یا اینکه چه قدر از آن به مصارف غیر ضروری و یا به مصارف اجتناب ناپذیر می رسد از مواردی هستند که می توانند راندمان یک قطعه را مشخص کنند. شرکت های بزرگ نیز موظف شده اند تا قطعات خود را با کمترین مصرف انرژی اما با همان بازده قبلی تولید کنند. این شرکت ها شرایط و استانداردهایی را تعیین کرده اند و بر طبق آنها محصولات خود را تولید می کنند . اگر این استاندارد ها در تمامی قطعات مورد استفاده قرار بگیرد، شاهد بهینه سازی مصرف انرژی را در حد بسیار بالایی شاهد خواهیم بود.
معمولا میزان مصرف انرژی در وسایل برقی و قطعات کامپیوتری در دو حالت مورد بررسی قرار می گیرد. حالتی که قطعه بیکار است و حالتی که بیشترین میزان کار از قطعه گرفته می شود. البته مشخص کردن دقیق این مقادیر انرژی گاهی اوقات فقط جنبه ی تئوری دارد چرا که در عمل و بسته به شرایط مختلف ممکن است میزان مصرف به کمترین یا بیشترین میزان تعیین شده توسط شرکت سازنده نرسد. مشخصا کمترین میزان مصرف انرژی برای زمانی ست که استفاده ایی از قطعه ی مورد نظر نمی شود و آن قطعه فقط روشن است اما کاری انجام نمی دهد. بیشترین میزان مصرف انرژی نیز زمانی است که قطعه ایی برای مدت طولانی در زیر بار کاری سنگین باشد. اغلب اوقات حداکثر میزان مصرف انرژی در مدت زمان محدودی صورت می پذیرد و بعد از گذشت این زمان میزان مصرف کاهش یافته و ممکن است دوباره به حالت حداکثر باز گردد. برای مثال زمانی که یک پردازنده در حال متراکم کردن یا زیپ کردن یک فایل است بار کاری بسیار زیادی بر روی آن اعمال می شود .
راه های مختلفی برای صرفه جویی در مصرف انرژی وجود دارد که به نوع قطعه ایی که از آن استفاده می کنیم و نوع استفاده ایی که از آن می کنیم بستگی دارد.این راه ها به نوع دیدگاه شرکت های سازنده نیز بستگی دارد. برای نمونه می توان شرکت AMD و Intel را در ساخت CPU مثال زد. سوالهایی که پیش می آید این است که کامپیوتر زمانی که بدون استفاده است چقدر انرژی مصرف می کند و یا اینکه یک کامپیوتر برای انجام یک کار چه مقدار انرژی مصرف می کند .به بیان دیگر چقدر طول می کشد تا یک فعالیت انجام شود. دسته ایی از کارشناسان روش هایی را پیشنهاد می کنند که توانایی و سرعت کمی دارند ولی انژی بسیار کمی نیز مصرف کرده و به این ترتیب صرفه جویی بسیار زیادی در مصرف انرژی می کنند. اما دسته ایی دیگر روشهایی را پیشنهاد می کنند که قدرتمند و پر سرعت هستند اما مصرف انرژی بیشتری دارند. اما اینکه چگونه می توان بین این دو حالت تعادل برقرار کرد مساله بسیار مهمی است. پیشنهاد گروه اول شاید در نگاه اول بهتر به نظر برسد اما باید این موضوع را نیز مد نظر داشت که اگر قطعه سرعت کمی داشته باشد وقت زیادی را برای انجام یک فعالیت صرف می کند. در حالی که یک قطعه پر سرعت با صرف کمترین وقت ممکن کار را انجام می دهد. به این ترتیب شما می توانید یک قطعه پر سرعت و البته بامصرف انرژی بالا داشته باشید. برای افزایش بهره وری کارهای خود را به کمک آن به سرعت انجام می دهید و سپس آنرا در حالت بدون استفاده یا Standby قرار دهید تا میزان مصرف انرژی آن به کمترین میزان ممکن برسد. از این طریق می توان کاری کرد که یک سیستم پر سرعت کمتر از یک سیستم کم مصرف انرژی مصرف کند. در واقع در این مبحث مساله ای که مهم است میزان توان مصرفی در واحد زمان است. می توان از یک طرف میزان توان مصرفی را کم کرد و در سوی دیگر زمان استفاده از انرژی را کاهش داد. انتخاب یکی از این دو راه و یا برقراری تعادل بین آنها بستگی به کاربر و موارد استفاده و نوع نگرش وی به موضوع مصرف انرژی دارد.
۲-۳) انتخاب روش های مختلف برای افزایش بهره وری
راه های مختلفی برای افزایش راندمان وجود دارد.باید به یاد داشته باشیم که رسیدن به حداقل انرژی مصرفی تمام هدف یک کاربر نیست نیست و او علاوه بر این موضوع باید به میزان توانایی و کارایی نیز توجه کند. در اصل باید یک تعادل منطقی بین قدرت بالا و مصرف کم به وجود بیاوریم. برای مثال در برخی از موارد این امر منطقی به نظر می رسد که در کامپیوتر خود از یک پردازنده چهار هسته ای استفاده کنیم . با وجود اینکه که این پردازنده مصرف انرژی بالایی دارد اما می توانید کارهای سنگینی را در مدت زمان کوتاهی با آن انجام دهید.
سرعت و پیچیدگی فزاینده طراحی‌های امروز افزایش قابل توجهی در مصرف توان چیپ‌های مجتمع مقیاس خیلی بزرگ (VLSI) را ایجاب می‌کند. برای پرداختن به این چالش، محققان تکنیک‌های طراحی بسیار متفاوتی ارائه کرده‌اند تا توان را کاهش دهند. پیچیدگی آی سی‌های امروزی، با بیش از ۱۰۰ میلیون ترانزیستور، با سنجش زمان بیش از ۱ گیگاهرتز، به معنی این است که بهینه سازی دستی توان بطور نامید کننده‌ای آهسته و با احتمال زیاد وقوع خطا می‌باشد.
یکی از ویژگی‌های کلیدی ای که منجر به موفقیت تکنولوژی نیمرسانای اکسید فلزی مکمل، یا CMOS، شد مصرف توان کم ذاتی آن بود. به این معنی که طراحان مدار و ابزارهای اتوماسیون طراحی الکترونیک می‌توانند روی بیشینه ساختن عملکرد مدار و کمینه نمودن فضای مدار تمرکز کنند. یکی دیگر از ویژگی‌های جالب تکنولوژی CMOS خواص مقیاس گذاری مطلوب آن است که اجازه یک کاهش ثابت در اندازه را می‌دهد ،که کار کردن با فرکانس ساعت بیشتر را برای سیستم‌های بسیار پیچیده تر روی تنها یک چیپ مقدور میسازد. نگرانی مصرف توان با پیدایش اولین سیستم‌های الکترونیکی قابل حمل در اواخر دهه ۱۹۸۰ پا به عرصه گذاشت. در این بازار عمر باتری یک عامل قطعی برای موفقیت تجاری محصول می‌باشد. یک واقعیت دیگر که تقریباً در همان زمان آشکار شد این بود که اجتماع فزاینده عوامل فعال بیشتر در هر ناحیه منجر به مصرف انرژی زیاد یک مدار مجتمع می‌شود. توان مصرفی بالا نه تنها به دلایل اقتصادی و محیطی نا مطلوب است بلکه مشکل اتلاف گرما را نیز بوجود می‌آورد. به منظور این که دستگاه تحت میزان دمای قابل قبولی در حال کار کردن نگاه داشته شود، گرمای زیاد ممکن است مستلزم سیستم‌های رفع گرمای گران قیمت باشد.
در واقع مصرف توان به عنوان یک عامل محدود کننده در مقیاس گذاری فناوری CMOS انگاشته می‌شود. برای پاسخ به این چالش تقریباً در دهه اخیر، تحقیق فشرده در توسعه ابزارهای طراحی به کمک کامپیوتر  شده است که اشاره به مسئله بهینه سازی توان دارد. تلاش‌های ابتدایی به مدار معطوف شده بودند امروزه بیشتر تحقیق حول سیستم یا بهینه سازی سطح معماری قرار می‌دهد که بطور بالقوه اثر کلی بیشتری با توجه به وسعت عملکرد آنها دارند.
فصل سوم- پیشینه تکنولوژی های طراحی شده برای کاهش توان مصرفی در مدارات مجتمع
۳-۱) تقویت کننده عملیاتی
ایده به کارگیری تقویت کننده‌های عملیاتی یا آپ امپ اولین بار در دهه ۱۹۴۰ میلادی و در مدار کامپیوترهای آنالوگ مطرح شد. در این کاربرد با قرار دادن عناصر مختلف بین سرهای ورودی و خروجی تقویت کننده عملیاتی مدارهای مختلف با کارایی‌های متفاوت طراحی می‌شد. با گسترش دامنه کاربرد الکترونیک، استفاده از تقویت کننده عملیاتی نیز توسعه فراوان یافت. در سال ۱۹۶۰ میلادی اولین بار تقویت کننده عملیاتی به صورت مدار مجتمع طراحی و ساخته شد و با حجم، وزن و قیمت به مراتب کمتر به بازار مصرف ارائه گردید. پیشرفت فناوری و مطرح شدن نیازهای متنوع تر و تخصصی تر، زمینه را برای عرضه تقویت کننده‌های عملیاتی خاص فراهم نمود. تقویت کننده عملیاتی در واقع یک تقویت کننده ولتاژ با بهره ولتاژ بسیار بالاست و معمولاً دارای یک سر خروجی و دو سر ورودی است که سرهای ورودی به صورت تفاضلی عمل می‌کنند. به عبارت دیگر این تقویت کننده اختلاف ولتاژ بین ورودی را تقویت می‌کند. این تقویت کننده دارای مقاومت خروجی بسیار کوچک حدود چند اهم بوده و ازمقاومت ورودی بسیار بالایی بیش از چند صد کیلو اهم برخوردار است. چون تقویت کننده عملیاتی یک قطعه فعال است برای تأمین انرژی مصرفی و بایاس ترانزیستورهای داخلی خود به تغذیه DC نیاز دارد.
همانطور که اشاره شد ، یک تقویت کننده عملیاتی ایده آل دارای خواص بهره ولتاژ بی نهایت ، مقاومت خروجی صفر ، مقاومت ورودی بی نهایت ، پهنای باند بی نهایت و ولتاژ انحراف از میزان ورودی آن صفر است.در حالی که هیچ‌یک از فرض‌های فوق با خواص تقویت کننده عملیاتی واقعی مطابقت کامل ندارد، اما نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل مدارهای با مدل ایده‌آل، در فرکانس‌های پایین به نتایج واقعی بسیار نزدیک هستند.یک تقویت کننده عملیاتی شامل بلوک های تشکیل دهنده منابع جریان ، تقویت کننده تفاضلی ورودی ، تقویت کننده میانی ، مدارهای تغییر دهنده سطح DC و طبقه خروجی (تقویت کننده توان که معمولاً یک تقویت کننده پوش پول است).
تقویت کننده عملیاتی در عمل، نمی‌تواند دارای همه خصوصیات یاد شده در حالت ایده‌آل آن باشد. چرا که تقویت کننده عملیاتی، خود از به هم پیوستن چند طبقه تقویت کننده ترانزیستوری به وجود آمده‌ و ناگزیر دارای محدودیت‌هایی در بهره ولتاژ، مقاومت ورودی، جریان خروجی و… است. گرچه این‌گونه محدودیت‌ها که در تقویت کننده عملیاتی معمولی وجود دارند اساس طراحی‌های انجام شده بر مبنای حالت ایده‌آل را بر هم نمی‌زنند و فقط نتایج را با تقریب روبه رو می‌سازند، ولی تقویت کننده عملیاتی خاص با کارآیی بالا نیز در بازار یافت می‌شوند که در بعضی خصوصیت‌ها به وضعیت ایده‌آل بسیار نزدیک بوده و می‌تواند در طرح‌های ویژه به کار گرفته شوند. مثلاً تقویت کننده‌های عملیاتی ای ساخته می‌شوند که دارای سرعت زیاد، جریان خروجی زیاد و مقاومت ورودی بزرگ هستند. شناخت محدودیت‌های تقویت کننده عملیاتی واقعی نه تنها در درک عمیق تر عملکرد مدارهای طراحی شده با این تقویت کننده عملیاتی ما را یاری می‌کند، بلکه برای انتخاب تقویت کننده عملیاتی مناسب برای یک طرح مورد نظر نیز ضرورت دارد.
عمل تقویت کنندگی سیگنال ساده‌ترین کار در پردازش سیگنال است. چون مبدلها سیگنالهای ضیعفی بدست می‌دهند که ‌انرژی کمی‌ دارند و دامنه آنها حدود میکروولت یا میلی‌ولت است، بنابراین به تقویت نیاز دارند. چنین سیگنالهای کوچکی برای پردازش مناسب نیستند، چنانچه دامنه آنها بزرگتر شود، عمل پردازش آنها بسیار آسانتر صورت می‌گیرد. قسمتی که چنین کاری را انجام می‌دهد، تقویت کننده سیگنال نامیده می‌شود.
۳-۲) اهمیت توان در مدارات مجتمع
کاهش توان مصرفی سبب خنک تر ماندن چیپ خواهد شد که این امر سبب افزایش عمر آن خواهد بود.
ایمن سازی چیپ در مقابل نویز
افزایش عمر باتری
ملاحظات محیطی( حرارت )
۳-۳) مصرف توان در مدارات الکترونیکی را می توان به سه دسته زیر تقسیم کرد:
Dynamic Power Consumption
مصرف توان جهت انتقال بار توسط گیتهای منطقی به منظور شارژ و دشارژ خازن بار
Short-circut current
Nmos و Pmos ها به علت وجود گیت های منطقی لحظه به لحظه در حالت اتصال کوتاه قرار می گیرند.این امر سبب اتلاف توان خواهد شد.
Leakage current
این توان مصرفی مربوط به لحظاتی است که سیستم در حالت آماده باش(standby) قرار دارد.در ماسفت ها منابع زیادی وجو دارند که سبب نشت جریان می شوند.نشت دیودی در ترانزیستور ، چاهn (n-well) ، نشت زیر آستانه ،نشت گیت ، جریانهای تونلی و غیره.
۳-۴) تکنیک های کاهش توان مصرفی
برای طراحی مدارات مجتمع به منظور دستیابی به توان مصرفی کمتر باید موارد زیر را لحاظ کنیم:
سیستم(system) که شامل دو بخش اصلی:
جداسازی و تفکیک اجزا(partitioning)
کاهش توان (power down)
الگوریتم (algoritm) که شامل سه بخش اصلی:
پیچیدگی (complexity)
همزمانی (concurrency)