پایایی ابزاریست که از آن به اعتبار، دقت و اعتماد پذیری نیز یاد می شود و عبارت است از این که اگر یک وسیله اندازه گیری که برای سنجش متغیر و صفتی ساخته شده در شرایط مشابه در زمان و مکان دیگر مورد استفاده قرار گیرد، نتایج مشابهی از آن حاصل شود. به عبارت دیگر ابزار پایا ابزاری است که از خاصیت تکرارپذیری و سنجش نتایج یکسان برخوردار باشد. ابزار سنجشی معتبر است که دارای ویژگی های سازگاری و باز پدیدآوری باشد. یعنی بتوان آن را در موارد متعدد بکار برد و در همه موارد نتیجه یکسانی تولید نماید (حافظ نیا، ۱۳۷۷، ۱۳۶).

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

مشکل روایی و پایایی ابزار سنجش معمولاً متأثر از عوامل گوناگونی نظیر پیچیدگی موضوع مورد مطالعه، عامل و منبع تهیه داده ها یعنی انسان و روش ها و شرایط گردآوری اطلاعات است.
۳ ـ ۸ ـ ۱ روایی پرسش نامه
در این تحقیق جهت سنجش روایی پرسش نامه، از معتبرترین روش موجود برای این کار که انجام مصاحبه و استعلام نظرات اساتید و خبرگان و اعمال اصلاحات احتمالی آن ها می باشد استفاده گردید. استفاده از این روش کمک کرد تا با بهره گرفتن از نظر کارشناسان و خبرگان و اساتید دانشگاه در مورد سؤالات و توانایی آن ها در آزمون فرضیات تحقیق، متوجه شویم که تا چه اندازه روش کار و ابزار سنجش می تواند اهداف تحقیق را برآورد نماید. آیا نتایج حاصل شده در پیش آزمون قادر به پاسخ گویی به سؤالات تحقیق می باشد یا خیر و در نهایت اتخاذ این روش و تکیه بر این ابزارها تا چه حد، اندازه و واقعیت مسأله را می سنجد. پس از اخذ نظرات خبرگان اقتصادی و اساتید دانشگاه و با اصلاحات مورد نظر اساتید راهنما و مشاور، تغییر و اصلاح در بعضی از سؤالات و تبدیل به سؤالات قابل فهم تر برای جامعه آماری و در نهایت حذف برخی از شاخص ها یا سؤالات و اضافه نمودن سؤالات مهم دیگر در ارتباط با سه متغیر اصلی عوامل فنی مربوط به مدیریت و کارکنان ، عوامل رفتاری و عوامل فرهنگی، روایی پرسش نامه تامین گردید. ذکر این نکته ضروری است که جهت بررسی قابلیت اعتبار و اعتماد نظرات جمع آوری شده در فرایند تحلیل سلسله مراتبی، از نرخ سازگاری (C.R) استفاده شده است و برای این که نظرات جمع آوری شده قابلیت اتکاء داشته باشند باید نرخ سازگاری کمتر از ۰٫۱ باشد.
۳ ـ ۸ ـ ۲ پایایی پرسش نامه
در این تحقیق به منظور تعیین پایایی پرسش نامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. برای محاسبه آلفای کرونباخ، ابتدا واریانس نمرات هر زیر مجموعه سؤالات پرسش نامه و واریانس نمونه را محاسبه نموده، سپس با بهره گرفتن از رابطه (۳ ـ ۱) و نرم افزار SPSS مقدار ضریب آلفا محاسبه شده است:
( ۳ ـ ۱ )
می دانیم هر قدر شاخص آلفای کرونباخ به ۱ نزدیکتر باشد، همبستگی درونی بین سؤالات، بیشتر و در نتیجه پرسش ها همگن تر خواهند بود. معمولاً ضرایب اعتبار ۰٫۷ و یا بیشتر برای مقاصد پژوهشی کفایت می کند. ضرایب پایایی مؤلفه ها از ۰٫۸۵۸ تا ۰٫۸۷۳ در نوسان بوده است. همچنین مؤلفه های «عدم ارائه گزارشات اساسی و به موقع برای تصمیم گیری توسط واحد حسابداری» و «عدم باور مدیران به سودمندی اطلاعات حسابداری» دارای کمترین و «عدم گرایش به روحیه همبستگی گروهی» دارای بیشترین ضرایب پایایی بوده اند. در نتیجه پایایی پرسش نامه مورد تأیید قرار گرفت.
جداول (۳ ـ ۱) و (۳ ـ ۲) خروجی نرم افزار SPSS جهت تعیین پایایی پرسش نامه را به صورت کلی و تک تک نشان می دهد:
جدول (۳ ـ ۱) محاسبه آلفای کرونباخ برای ۱۹ سؤال پرسش نامه

جدول (۳ ـ ۲) محاسبه آلفای کرونباخ برای تک تک سؤالات پرسش نامه

۴) سیستم های ماکروسکوپیک ساخته شده از نانوساختارها می توانن چگالی بسیار بیشتری نسبت به مواد ساخته شده از میکروساختارها داشته باشند وهمچنین هدایت الکتریکی بهتری دارند. با بهره گرفتن از بر هم کنش نانو ساختارها مفاهیم جدیدی در ابزارهای الکترونیکی، مانند مدارهای کوچکتر و سریعتر، کارآیی بسیار پیشرفته تر و مصرف برق بسیار کمتر پدید می آید.
۱-۳- کربن
کربن یکی از عناصر شگفت انگیز طبیعت است و کاربردهای آن در زندگی بشر، به خوبی این نکته را تایید می کند. نقش مهم این عنصر در پیوندهای کربنی و مولکولهای آلی حیات و توانایی اتم های کربن در تشکیل شبکه های پیچیده مبنایی برای وجود حیات در عالم است]۱۲[. ماهیت متنوع این پیوند است که به کربن اجازه تشکیل بعضی نانوساختارهای جالب، بخصوص نانو لوله های کربنی را میدهد. کربن با عدد اتمی ۶ در گروه چهارم جدول تناوبی قرار دارد. این عنصر یکی از عناصر اصلی موجودات زنده را دربر گرفته است. بنابر این بیشتر دانشمندان سعی می کنند ترکیبات کربنی را در شاخه شیمی آلی بررسی کنند. اتم های کربن همه جا هستند و داشتن ظرفیت چهار پیوندی به آنها اجازه می دهد تا با دیگر اتم های کربن زنجیره ای از اتم ها را ایجاد کرده و بتوانند در نقاطی از زنجیره با انواع دیگری از اتم ها پیوند تشکیل دهند. هیچ عنصر دیگری در جدول دوره ای عناصر نیست که بتواند پیوندی چنین قوی با خودش تشکیل دهد و بتواند به روش های مختلفی با اتم های کربن پیوند برقرار کند که در این حالت دارای مشخصه های یک گاز خواهند بود. در عین حال ممکن است با یکدیگر یک زنجیر بلند تشکیل دهند که ایجاد یک جامد می نماید یا اینکه می توانند بصورت شبکه های دو و سه بعدی با یکدیگر پیوند تشکیل دهند تا موادی بسیار سخت مانند الماس بوجود آید. با قابلیت هایی مانند موارد گفته شده، اتم های کربن برای استفاده در نانو مواد عالی هستند.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱-۴- گونه های مختلف کربن در طبیعت
کربن نقش یگانه ای در طبیعت بازی می کند. شکل گیری اتم کربن در ستاره ها نتیجه همجوشی سه ذره آلفا بوده و این فرایند عامل بوجو آورنده تمام عناصر نسبتا سنگین عالم است]۱۳[. این عنصر از دیرباز برای انسان بصورت دوده و زغال چوب شناخته شده بود. گونه های متفاوت دیگری از کربن نیز در طبیعت وجود دارد که تفاوت این گونه ها صرفا به شکل گیری اتم های کربن نسبت به هم یا به ساختار شبکه ای آنها برمی گردد. اتم های کربن به روش های مختلفی باهم پیوند می دهند. نحوه پیوند خواص ماده کربنی حاصل و شکل آن را تعیین می کند. کربن به چهار صورت مختلف در طبیعت یافت می شود که همه این چهار شکل جامد هستند و در ساختار آنها اتم های کربن به صورت کاملا منظم در کنار یکدیگر قرار گرفته اند. در بخش بعد،آلوتروپ های مختلف کربن بیان شده اند.
۱-۴-۱- کربن بی شکل
از سوختن ناقص بسیاری از هیدروکربن ها و یا مواد آلی (مثل چوب یا پلاستیک) ماده سیاه رنگی به جا می ماند که کربن بی شکل یا آمورف^[۲۶] نام دارد. این ماده که پس مانده سوخت ناقص مواد آلی است از دیرباز جهت تولید انرژی بشر مورد استفاده قرار می گرفت. زغال چوب و زغال سنگ از انواع مواد کربن بی شکل هستند که انسان با سوزاندن آنها انرژی زیادی را بدست می آورد.
۱-۴-۲- الماس
در الماس با عنوان سخت ترین ماده جهان دارای ساختار بلوری منظمی می باشد(شکل۱-۱). در این ساختار هر اتم کربن با چهار اتم کربن دیگر پیوند برقرار می کند که به آن ساختار مکعبی شکل و پایدار می دهد و باعث استحکام و سختی زیادی در آن می شود. دلیل این سختی زیاد این است که در الماس هر اتم کربن به سه اتم دیگر تشکیل پیوند می دهد که فاصله بین اتم ها در حدود ۱۷/۰ نانومتر است که باعث تشکیل یک شبکه fcc با ثابت شبکه ۳۶۵/۰ نانومتر است]۱۴[. این ماده بدلیل سختی بالا تمام عناصر موجود در طبیعت را می خراشد و از اینرو در تراش فلزات سخت، سرامیکها و شیشه از آن استفاده می کنند. این ماده بدلیل درخشش بالایی که دارد از دیرباز در جواهرآلات نیز مورد استفاده قرار می گرفته است.
شکل ۱-۱- ساختار الماس
۱-۴-۳- گرافیت^[۲۷]
گرافیت یکی از مهمترین ساختارهای کربن در طبیعت است و از قرار گرفتن ۶ اتم کربن در کنار یکدیگر بوجود آمده است. این اتم های کربن بگونه ای با یکدیگر ترکیب شده اند که یک شش ضلعی منظم را پدید می آورند و از مجموع آنها صفحه ای بدست می آید که به عنوان یک لایه گرافیت درنظر گرفته می شود و گرافن نامیده می شود. مجموع صفحه های گرافن با هم کنش ضعیف واندروالس^[۲۸] بین آنها گرافیت را می سازند(شکل۱-۲). فاصله پیوند کربن – کربن در صفحه گرافن ۱۴۲۱/۰ نانومتر و فاصله بین صفحه ها برابر ۳۴/۰ نانومتر است]۱۵[.
اتم های کربن با پیوندهای کووالانسی^[۲۹] قوی و محکم، حتی محکمتر از پیوندهای اتم های الماس، به یکدیگر متصل شده اند. اتم های کربن بکار رفته در یک لایه گرافیت نمی توانند با کربنی خارج از این لایه پیوند کووالانسی ایجاد کنند، بنابراین هرلایه گرافیت از طریق پیوندهای واندروالس به لایه زیرین متصل می شود، در نتیجه اگر نیرویی در راستای سطح به ساختار این ماده اعمال شود به آسانی نمی توان پیوند بین اتم های آن را شکست، زیرا هرکدام از این اتم ها با پنج اتم دیگر پیوند کووالانسی تشکیل داده اند و بسیار پایدارند اما در عین حال صفحه های گرافیت براحتی می توانند روی یکدیگر بلغزند و به همین دلیل از این ترکیب در روغنکاری و روانکاری و نوشتن استفاده می شود. نوک مداد از برگه های زیاد و موازی خیلی محکم گرافیت تشکیل شده است اما تنها به اندازه یک اتم ضخامت دارند که این اندازه حتی از یک نانومتر هم کمتر است. همانند بنزن هر اتم کربن درون گرافیت دارای یک الکترون اضافه است، یعنی یکی بیش از تعداد اتم هایی که کربن با آنها پیوند برقرار کرده است. اربیتال های اتمی برای این الکترونها روی یکدیگر قرار می گیرند و یک اربیتال مولکولی^[۳۰] ایجاد می کنند که به الکترونهای غیر مستقر اجازه حرکت آزاد از میان برگه های^[۳۱] گرافیت را می دهد، به همین خاطر است که گرافیت می تواند هادی الکتریسیته باشد. دو مشخصه از برگه های گرافیت که باعث می شود آنها در نانوتکنولوژی خیلی مفید باشند، استحکام و توانایی آنها برای عبور دادن الکتریسیته می باشد.
شکل ۱-۲- لایه های گرافیت روی یکدیگر
۱-۴-۴- فولرین
در سال ۱۹۸۵ ریچارد اسملی^[۳۲] ساختار جدیدی از کربن را کشف کرد که فولرین نامگذاری شد]۱۶[. از ساده ترین نوع فولرین ها می توان به کربن ۶۰ یا اصطلاحا C₆₀ اولین فولرینی بود که کشف شد(شکل۱-۳). این مولکول همانند یک توپ فوتبال کروی است که مرکب از ۲۰ وجه شش ضلعی و ۱۲ وجه پنج ضلعی است. اتم های کربن در ساختار فولرین با تقارنی مشابه تقارن باکی بال^[۳۳] کنار هم قرار می گیرد]۱۷ [. یک باکی بال در حقیقت یک مولکول است که در آن ۶۰ اتم کربن وجود دارد.
فولرین ها ترکیباتی خالص از کربن هستند که در طبیعت بسیار کم یافت می شوند اما بدلیل شکل هندسی و تقارن های موجود در آنها خواص عجیبی مانند مقاومتی چند برابر فولاد، مقاومت در برابر گرما، کشش و ضربه و … از خود نشان می دهند]۱۸ و ۱۹[. دانشمندان دریافتند به غیر از C₆₀ می توانند به ساختارهای C₇₀ ، C₇₈ و C₇₆ نیز برسند اما این ساختارها نسبت به کربن ۶۰ از پایداری کمتری برخوردارند.
شکل ۱-۳- ۶۰ اتم کربن به شکل یک کره، باکی بالها را بوجود می آورند.
۱-۴-۵- نانو لوله های کربنی
بعد از کشف فولرین ها دانشمندان زیادی شروع به انجام آزمایشهایی جهت ساخت مولکولهای جدید از کربن کردند. در سال ۱۹۹۱ سومیو ایجیما^[۳۴] بدنبال یک آزمایش تصادفی موفق به کشف نانو لوله های کربنی چند دیواره^[۳۵] شد]۲۰[. دو سال بعد از گزارش کشف نانو لوله های کربنی چند دیواره، ایجیما و همکارانش توانستند نانولوله های کربنی تک دیواره^[۳۶] را بسازند]۲۱[. در یک نانو لوله کربنی، اتم های کربن در ساختاری استوانه ای شکل، آرایش یافته اند، یعنی یک لوله توخالی که جنس دیواره اش از اتم های کربن است(شکل۱-۴). آرایش اتم های کربن در دیواره این ساختار استوانه ای، دقیقا مشابه آرایش اتم های کربن در صفحه گرافن است]۲۰[. به علت نسبت طول به قطر بالا در نانو لوله ها، می توان آنها را بعنوان نانو ساختارهای یک بعدی در نظر گرفت. اهمیت نانو لوله ها در فناوری به علت آن است که نانو لوله ها به هر دو صورت نیمرسانا و رسانا یافت می شوند که این ویژگی آنها را برای استفاده در کاربردهای نانو الکترونیک برگزیده می سازد.
شکل ۱-۴- نانو لوله ی کربنی
۱-۵- تفاوت ساختار گرافیت و الماس
کربن جامد دوساختار اصلی دارد که صورتهای چند شکلی^[۳۷] نامیده می شوند. این شکل ها که در دمای اتاق پایدار هستند الماس و گرافیت اند. تفاوت رفتار و خواص گرافیت و الماس را به نوع اتصال و پیوند شیمیایی اتم های کربن نمی توان نسبت داد زیرا در هر دو شکل این ماده، که تنها دارای اتم های کربن است، یک نوع پیوند شیمیایی وجود دارد. بلکه علت در چگونگی اتصالات و پیوندهای شیمیایی این دو شکل کربن است. الماس شامل اتم های کربنی است که به صورت چهار وجهی و با پیوندهای هیبرید sp³ بهم متصل شده اند. گرافیت از شش گوشه هایی پیوسته از اتم های کربن که بوسیله پیوندهای هیبرید sp² بهم متصل شده اند و باهم زوایای ۱۲۰ درجه می سازند. در برابر ساختار لایه ای گرافیت، الماس دارای یک ساختار شبکه ای است. در گرافیت پیوندهای اولیه یعنی پیوندهای اتمی تنها دریک سطح برقرار می شود در حالیکه در ساختار الماس این پیوندها بصورت شبکه ای سه بعدی فضا را پر می کنند. در ساختار گرافیت هر اتم کربن با سه اتم کربن دیگر اتصال اتمی از جنس کووالانسی ایجاد می کند، در حالیکه در ساختار الماس هر اتم کربن با چهار اتم کربن دیگر پیوند اتمی و از جنس کووالانسی برقرار می نماید. بنابراین ساختار با مشخص کردن نوع، تعداد و چگونگی پیوندهای تشکیل دهنده مواد، تاثیر بسزایی در خواص دارد. همچنین برای دستیابی به برخی از خواص می توان ساختار متناسب با آنها را طرحی نمود.
۱-۶- شکل دو بعدی کربن
شکل دو بعدی کربن گرافن نامیده می شود و ممکن است بهترین آلوتروپ قابل مطالعه کربن از لحاظ نظری باشد. همانطور که در شکل (۱-۵) مشاهده می شود گرافن صفحه ای مسطح از شش گوش هایی با اتم های کربن است]۲۲[. اگرچه احتمال وجود ورقه گرافن بصورت نظری برای سالیان سال وجود داشته است اما تا همین اواخر جداسازی یک لایه تک اتمی کاری بی نهایت مشکل به حساب می رفت. با اینکه سه نوع از آلوتروپهای کربن در سه بعد (الماس و گرافیت)، یک بعدی (نانو لوله ها) و صفر بعدی (فولرین) شناخته شده بود، مشاهدات تجربی برای شکل گم شده دو بعدی آن تا این اواخر به نتیجه نرسیده بود. هرچند نخستین بار در سال ۱۹۴۷ فیلیپ والاس^[۳۸] درباره گرافن نوشت و پس از آن افراد زیادی تلاش می کردند بلور اتمی دو بعدی را بسازند و معمولا بلورهای مقیاس نانومتری بدست می آمد و کارهایشان بی نتیجه می ماند] ۲۳[. چون نظریه، امکان وجود بلورهای واقعا دوبعدی را صریحا رد می کند(برخلاف وجود سیستم های متعدد شبه دو بعدی)] ۲۴[. بعلاوه در مراحل ساخت گرافن سطوح خیلی بزرگ به آلوتروپهای دیگر تبدیل می شوند.
نزدیک ۷۰ سال پیش لاندائو و پایرلز^[۳۹] استدلال کردند که شبکه اکیدا دو بعدی به لحاظ ترمودینامیکی ناپایدار است و نمی تواند وجود داشته باشد. نظریه آنها به این نکته اشاره داشت که سهم افت و خیزهای گرمایی در بلور با ابعاد کم، هم مرتبه و قابل مقایسه با فاصله اتمی ذرات در نقاط شبکه ای است]۲۵[. این بحث توسط مرمین توسعه داده شد و توسط مشاهدات تجربی دیگران تایید شد]۲۴[. تا اینکه در سال ۲۰۰۴ گرافن دو بعدی پایدار در آزمایشگاه گروه گایم ساخته شد. این گروه از دانشگاه منچستر انگلستان که توسط آندره گایم و کوستیا نووسلف سرپرستی می شدند به کمک شیوه ای کاملا متفاوت و طبیعی گرافن را ساختند و تحولی در بررسی های مربوط به کربن بوجود آوردند. جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۰ نیز بخاطر ساخت ماده ای دو بعدی به این دو دانشمند تعلق گرفت]۲۶[. آنها از گرافیت سه بعدی شروع کردند و ورقه تک لایه (یک لایه اتمی) را با روشی که شکاف میکرومکانیکی^[۴۰] نامیده می شود استخراج کردند]۲۷[. براساس محاسبات و آزمایشهای این گروه، تحرک الکترونها در گرافن خالص در دمای اتاق بیشتر از مواد هادی دیگری مانند طلا، سیلیکون، گالیم، آرسنیک و نانو لوله های کربنی است. شاید دو عامل مهم در عدم شناسایی ساختارهای دوبعدی پیش از کار گایم و همکارانش نقش داشتند. اولین مساله اینکه قضیه ای به نام قضیه ویگنر - مرمین^[۴۱] در مکانیک آماری و نظریه میدان های کوانتومی وجود داشت که ساخت یک ماده دوبعدی را غیر ممکن و چنین ماده ای را غیر پایدار می دانست که بنابر آن ادعا شد هیچ نظم بلند برد دوبعدی در دماهای غیر صفر نمی توان یافت]۲۸[. بنابراین هیچ ساختار دوبعدی منظم و پایدار با ابعاد بزرگ در آزمایشگاه نمی توان تولید کرد. دلیل دوم نبود امکانات اندازه گیری مقیاس اتمی که بتواند پستی بلندی سطح را با دقت زیر نانومتر اندازه بگیرد. با همه این موانع گایم موفق شد با شگردی خاص گرافن را در ابعاد چند ده میکرونی تولید و آنرا با میکروسکوپ نیروی اتمی^[۴۲] (AFM) مشاهده کند. این نتیجه تجربی به ظاهر در تناقض با قضیه ویگنر - مرمین بود اما در اصل تناقضی وجود نداشت زیرا مطالعات تجربی با بهره گرفتن از میکروسکوپهای الکترونی عبوری^[۴۳] (TEM) نشان دادند که گرافن تولید شده یک شبکه براوه^[۴۴] کامل نیست و علاوه بر دررفتگی ها و نابجایی های اتم کربن، سطح آن کاملا ناهموار است. این افت و خیز ها باعث می شود گرافن تولید شده کاملا دوبعدی نباشد. آنچه گرافن را حائز اهمیت کرده است خواص منحصر بفرد آن است که این ماده را بعنوان نامزدی برای کاربرد در کارهای آتی در الکترونیک مانند ترانزیستورهای مبتنی بر ترکیبات کربن مطرح می کند]۲۶[.
علاوه بر این، این گروه روش مشابهی برای ساختن بلورهای دوبعدی دیگر مانند بورن – نیترید و ابرساناهای دمای بالاCa – Cu – O Bi – Sr - استفاده کردند و نشان دادند قضیه ویگنر - مرمین نمی تواند کاملا درست باشد. این یافته ها پیام مهمی دارد که بلورهای دوبعدی وجود دارند و تحت شرایط ویژه ای پایدارند]۲۷[. شگفت آور است که این رویکرد نه چندان پیچیده به آسانی قادر به تولید بلورهای گرافنی بزرگ (بیشتر از صد میکرومتر) و البته با کیفیت بالای بلور گرافیتی است و بلافاصله هدف فعالیتهای تجربی بسیار زیادی قرار گرفت]۲۹ و ۳۰[.
شکل ۱-۵- یک صفحه منفرد گرافیت که اتم های کربن با پیوند sp² تشکیل شده است.
این اتم ها یک ساختار لانه زنبوری را بوجود آورده اند.
۱-۷- گرافن و خصوصیات آن
گرافن ماده ای است که در آن تنها یکی از لایه های گرافیت وجود دارد و بعبارتی چهارمین الکترون پیوندی کربن، بعنوان الکترون آزاد باقی مانده است. گرافن که ساختار دوبعدی از یک لایه منفرد شبکه لانه زنبوری^[۴۵]، کربنی می باشد بعلت داشتن خواص فوق العاده در رسانندگی الکتریکی و رسانندگی گرمایی، چگالی بالا و تحرک پذیری^[۴۶] حامل های بار، رسانندگی اپتیکی و خواص مکانیکی به ماده ای منحصربفرد تبدیل شده است.
این سامانه جدید حالت جامد بواسطه این خواص بعنوان کاندید بسیار مناسب برای جایگزینی سیلیکان در نسل بعدی قطعه های فوتونیکی و الکترونیکی در نظر گرفته شده است و از این رو توجه کم سابقه ای را در تحقیقات بنیادی و کاربردی به خود جلب کرده است.
لایه های گرافنی از ۵ تا ۱۰ لایه را به نام گرافن کم لایه و بین ۲۰ تا ۳۰ لایه را به نام گرافن چند لایه، گرافن ضخیم و یا نانوبلورهای نازک گرافیتی می نامند. گرافن خالص تک لایه از خود خواص شبه فلزی نشان می دهد]۳۱[. در گرافن طیف حامل ها شبیه به فرمیونهای دیراک بدون جرم می باشد و بعلاوه کوانتش ترازهای لاندائو، اثر کوانتومی هال صحیح و کسری باعث شده است توجه بسیاری از فیزیکدانها از حوزه های مختلف فیزیک به آن جلب شود]۳۲[. در گرافن فضای بین ترازهای انرژی متناسب با B/E است که B میدان مغناطیسی عمود بر سطح گرافن و E انرژی شبه ذرات دیراک است. در حد انرژی کم، فضای بین ترازهای انرژی بسیار بزرگ شده و مشاهده اثر غیر عادی کوانتومی هال^[۴۷] در دمای اتاق را امکان پذیر می کند]۱ و ۳۳[.
معادله دیراک ذرات کوانتومی نسبیتی با اسپین۲ ̸ ۱ را توصیف می کند. خصوصیت اصلی طیف دیراک وجود پاد ذرات است که از اصول موضوعه مکانیک کوانتومی و نظریه نسبیت بدست می آید. بطور خاص، حالات با انرژی های مثبت و منفی (الکترونها و پوزیترونها) بطور مطلوبی بهم مربوطند و با مولفه های مختلف یک تابع حالت اسپینوری توصیف می شوند. اینکه حمل بار الکتریکی در گرافن شبیه طیف دیراک توصیف می شود و نه معادله شرودینگر معمولی غیر نسبیتی، می تواند نتیجه ای از ساختار بلوری گرافن باشد. الکترونها و حفره ها در گرافن بهم مرتبط اند و خصوصیت مشابه تقارن همیوغ – باری در الکترودینامیک کوانتومی (QED) از خود نشان می دهند.شبه ذرات گرافن مجبورند با توابع موج دو مولفه ای مشخص شوند که در تعریف سهم های نسبی دو زیر شبکه لازم می شود. این توصیف دو مولفه ای برای گرافن شبیه توابع موج اسپینوری در (QED) است، اما اندیس اسپین برای گرافن معرف یک زیرشبکه است نه اسپین واقعی الکترونها و معمولا آن را به شبه اسپین (σ) می شناسند]۳۳ و ۳۴ [.
۱-۷-۱- خواص اپتیکی
خواص اپتیکی منحصر بفرد گرافن، موجب بروز یک شفافیت بالای غیر منتظره برای یک تک لایه اتمی با یک مقدار ساده شگفت انگیز شده است. یک تک لایه گرافن % ۳/۲ ≈aπ از نور سفید فرودی بر روی خود را جذب می کند که در آن a ثابت ساختار ریز شبکه می باشد. این امر نتیجه ساختار الکترونیکی کم انرژی غیر معمول گرافن تک لایه است که طرحی به ساختار نوار انرژی الکترونی – حفره ای گرافن می دهد تا آنها در نقاط دیراک بهم برسند که بطور کیفی از سایر نوارهای انرژی فشرده مرتبه دو معمول متفاوت است]۳۵[. بر مبنای مدل از ساختار نواری گرافن، فواصل بین اتمی، مقادیر پرش و فرکانس به هنگام محاسبه رسانندگی اپتیکی با بهره گرفتن از معادلات فرنل در حد لایه های نازک از بین می رود. این امر بطور تجربی تایید شده ولی هنوز مقادیر اندازه گیری شده به اندازه کافی برای محاسبه ثابت ساختار ریز دقیق نبوده است.
۱-۷-۲ ساختار اتمی
ساختار اتمی تک لایه مجزای گرافن به روش TEM برروی ورقه هایی از گرافن که در بین دو شبکه آهنی نگه داشته شده اند، مطالعه شده است. طرح های پراش الکترونی ساختار شش ضلعی گرافن را نشان داده اند. علاوه بر این گرافن از خود اعوجاجهایی را برروی این ورقه های تخت نشان داده اند با دامنه ای در حدود یک نانومتر که ممکن است خصلت ذاتی برای گرافن بخاطر ناپایداری کریستالهای دو بعدی و یا حتی در اثر عوامل خارجی ای ناشی از ناخالصی^[۴۸] هایی از که در سرتاسر گرافن وجود دارد و توسط تصاویر TEM تهیه شده از گرافن مشاهده شده اند، بوجود آمده باشند. تصاویر فضای حقیقی با دقت اتمی گرفته شده از تک لایه گرافن برروی زیر لایه^[۴۹] Sio₂ بوسیله روش میکروسکوپی تونل زنی اسکن کننده^[۵۰] تهیه شده اند. این تصاویر نشان داده اند اعوجاج های موجود بخاطر ترکیب و تطبیق یافتن تک لایه گرافن با زیر لایه Sio₂ ایجاد شده اند و یک خصلت ذاتی برای آن نمی باشند]۳۶[.
۱-۷-۳- ساختار الکترونی
همان طور که بیان شد گرافن از اتم های کربن با ساختار، تشکیل می شود. الکترون ها در اربیتال پیوند قوی دارند و الکترون های مغزه^[۵۱] نامیده می شوند. چهار الکترون باقی مانده الکترون های ظرفیت هستند. از آنجایی که تفاوت انرژی بین سطح ۲s و ۲p خیلی کوچک تر از انرژی پیوندی^[۵۲] آن هاست، بردار موج این چهار الکترون به آسانی می توانند در فرآیندی تحت عنوان هیبریدیزاسیون^[۵۳] با هم ترکیب شوند(شکل۱-۶). سه حالتی که در صفحه xy با زاویه ۱۲۰ درجه نسبت به هم قرار می گیرند، پیوندهای σ را شکل می دهند. این پیوند های کوالانسی با همسایه ها شکل می گیرند و نهایتا منجر به ساختار شش گوشی^[۵۴] گرافن می شوند]۳۷[. پیوندهای کوالانسی کربن - کربن در گرافن شبیه پیوندهایی است که الماس را شکل می دهند، لذا ویژگی های گرمایی و مکانیکی گرافن مشابه الماس است]۵[.

(الف) (ب)
شکل ۱-۶- هیبریدیزاسیون در گرافن
الف : اشغال اربیتال های اتمی در فرایند هیبریدیزاسیون ب : ساختار اربیتالی بعد از فرایند هیبریدیزاسیون
حالت باقی مانده اربیتال است که حالت نامیده می شود و در راستای محور zجهت گیری می کند. الکترون ها در این حالت پیوند های ضعیفی دارند و بنابراین می توانند به راحتی بین اتم های همسایه جهش^[۵۵] کنند. به همین دلیل الکترون های ، مسئول ویژگی های الکترونیکی گرافن هستند]۳۷[. تحرک حامل ها درگرافن در دمای اتاق از مرتبه ۱۰۰۰۰ گزارش شده است و این تحرک حتی با وارد کردن ناخالصی همچنان نسبتا بالا باقی می ماند]۶[. به این ترتیب حامل های بار می توانند در لایه های گرافنی، حتی در دمای اتاق، فواصل تقریبا طولانی را بدون پراکندگی طی کنند و این امر گرافن را از نقطه نظر کاربردهای میکروالکترونیک و نیزساخت وسایل اسپینترونیک بسیار با اهمیت می سازد]۳۸[. ویژگی های الکترونیکی چشمگیر نانولوله های کربنی نیزنتیجه مستقیم همین پیوند است ]۵[. همچنین از دیگر ویژگی های قابل توجه گرافن می توان به پایداری آن در دماهای بسیار بالا و نیز خاصیت انعطاف پذیری آن اشاره کرد]۳۸[.

اندک و یا وجود ندارد.

روابط غیر تجاری میهمان و میزبان، ابراز تمایل شدید برای ایجاد ارتباط
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

وجود ندارد.

اثرات منفی وجود ندارد.

منابع انسانی-آموزش، اجتماعی-فرهنگی، بازاریابی-محصول

مشارکت

تعداد کم، انگیزه­ های زیبایی شناختی، حضور در فصول گردشگری، آغاز حرکت تورهای تخصصی و بدون انگیزه­ های تجاری

کم

رقابت پائین و افزایش تدریجی سهم بازار

سرمایه ­گذاری محلی، آغاز مشارکت، عمدتاً گروه ­های پیشرو درگیر می­شوند، اهداف معنوی و غیر تجاری

تأسیسات خاصی وجود ندارد، اما تمهیداتی برای توسعۀ حداقل زیرساخت­ها در نظر گرفته شده است.

روابط در حال تجاری شدن، میهمان و میزبان تمایل برای تحکیم ارتباط

هنوز کاملاً درگیر نشده است.

اثرات منفی جزئی و قابل اغماض

مشارکت­پذیری، منابع انسانی-آموزش، اجتماعی-فرهنگی،زیرساخت

رشد

تعداد بالا، رشد تورهای تجاری، گردشگری انبوه، توجه کمتر به توسعه پایدار

بسیار بالا

افزایش کمیت و کیفیت رقابت و سهم بازار

مشارکت افزایش می­یابد، تغییر کاربری در این مرحله آغاز می­ شود، ایجاد جاذبه­های مصنوعی

زیرساخت­ها توسعه می­یابد و سرمایه­گذارای غیر بومی وارد می­شوند.

روابط تجاری، روابط گردشگر و جامعۀ میزبان، علاقه به جلب ارتباط تجاری

مدیریت وارد مقصدها شده و به آن توجه می­نماید.

افزایش اثرات مثبت و منفی و عدم رضایت افرادی که در گردشگری درگیر نیستند، اثرات قابل رصد و مشاهده

بازاریابی-محصول، زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، منابع انسانی-آموزش

بلوغ

تعداد در حداکثر ممکن، کاهش نرخ رشد، بازار تثبیت شده، گردشگری تجاری و سازماندهی شده، تصویر مقصد در حال افول، حضور بالای گردشگران محافظه کار

بسیار بالا

رقابت شدید و عدم رشد یا رشد بسیار اندک سهم بازار

مشارکت به حداکثر خود می­رسد.

تمایل سرمایه ­گذاران به سرمایه ­گذاری کاهش می­یابد.

روابط تجاری، روابط گردشگر و مقصد، کاهش علاقه به ایجاد ارتباط در برخی گروه­ ها

نقش بسیار پررنگی در مقصد ایفا می­نماید.

اثرات بالا و در تمام ابعاد قابل مشاهده، رقابت برای استفاده از تسهیلات بین جامعه میزبان و میهمان

بازاریابی-محصول، زیست محیطی، اجتماعی- فرهنگی، سرمایه ­گذاری

رکود

تعداد رو به کاهش، افول تصویر مقصد، کاهش سهم بازار

• قرارداد آتی(futures)

• قرارداد اختیار معامله( (option

• قرارداد اختیار خرید

• قرارداد اختیار فروش

• قراردادهای صلح

• قراردادهای خاص موضوع ماده ۱۰ قانون مدنی

• قراردادهای معاوضه (swap)

•  (spot):خریدار کل مبلغ قرارداد را به همراه کارمزد کارگزار، نقدی پرداخت می‌کند و فروشنده می‌بایست حداکثر ظرف سه روز، کالایمورد معامله را به خریدار تحویل دهد.

•  (forward):خریدار کل مبلغ را در زمان انجام معامله پرداخت می‌کند و فروشنده متعهد می‌شود کالا را در تاریخ و زمان معین به خریدار تحویل دهد.

•  (credit): خریدار کالا را فوراً تحویل می‌گیرد و بهای آن در تاریخ سررسید، به فروشنده پرداخت می‌کند.

•  ():فروشنده مطابق قرارداد صلح، مقدار معینی از دارایی مشخص را در مقابل مبلغی معین به دیگری صلح می‌کند. فروشنده دارایی مورد مصالحه را در سررسید مشخص تحویل می‌دهد و خریدار نیز مبلغ مورد مصالحه را در سررسید می‌پردازد. طرفین در قالب شرط ضمن عقد به اتاق پایاپای وکالت می‌دهند که از وجه‌الضمان آن‌ها متناسب با نوسانات قیمت در بورس به طرف دیگر اباحه تصرف کند. هر یک از طرفین می‌توانند قبل از سررسید با انعقاد قرارداد صلح دیگری، شخص ثالثی را جایگزین خود در قرارداد صلح اولیه نمایند و پس از تسویه، از قرارداد خارج شوند. کلیه قراردادها در زمان سررسید مقرر تسویه خواهند شد.

•  (option):که خود بر دو نوع اختیار خرید و اختیار فروش است:

الف) قرارداد اختیار خرید: عرضه‌کننده کالا، حق خرید مقدار معینی از کالایی مشخص و منطبق با استاندارد بورس را در زمان معین و با قیمت مشخص به طرف قرارداد مصالحه می کند، بدون آنکه طرف دیگر ملزم به خرید آن باشد.
ب) قرارداد اختیار فروش: قراردادی است که به‌عنوان شرط ضمن عقد لازم که به موجب آن(خریدار) حق فروش مقدار معینی از کالایی مشخص و منطبق با استاندارد بورس را در زمان معین و با قیمت مشخص با طرف دیگر مصالحه می کند بدون آنکه طرف دیگر (فروشنده) ملزم به فروش آن باشد.

• قراردادهای خاص موضوع ماده ۱۰ قانون مدنی: بورس کالای ایران درصدد آن است که پس از انجام مراحل کارشناسی حقوقی این نوع قراردادها را اجرا کند.

•  (swap):مبادله یک دارایی فیزیکی یا یک تعهد در برابر یک دارایی فیزیکی یا تعهدی دیگر، به‌منظور تمدید یا کاهش زمان سررسید معامله و یا افزایش(کاهش) نرخ برگه‌های معاملاتی جهت حداکثر نمودن درآمد معاملاتی و یا کاهش هزینه‌های مالی آن.

۲-۴۱ مراحل دادوستد در بورس کالا

• انتخاب کارگزار

• تکمیل فرم ثبت سفارش نزد کارگزار و پیشنهاد قیمت

• واریز حداقل سپرده مورد نیاز معامله به حساب کارگزار نزد اتاق پایاپای

• انتقال سفارش مشتری به تالار معاملات توسط کارگزار

• شرکت در حراج توسط کارگزار و انجام معامله در تالار

• واریز باقیمانده وجه معامله پس از کسر سپرده اولیه به حساب کارگزار نزد اتاق پایاپای

• تسویه اسنادی معاملات در اتاق پایاپای و صدور اسناد معاملاتی

• تسویه مالی معاملات در اتاق پایاپای

• نقل و انتقال وجوه پس از کسر هزینه‌ها به حساب معامله گران از طریق حساب بانکی

۲-۴۲ کارگزاران بورس کالای ایران
معاملات در بورس کالا همانند سایر بو رس‌های بزرگ دنیا، از طریق کارگزاران مورد تأیید نهادهای مسئول (سازمان بورس و اوراق بهادار) صورت می‌گیرد. بر اساس همین نظام و با توجه به تنوع و تعدد بسیار زیاد خریدار آن و فروشندگان در بورس کالا هیچ‌کدام از مشتریان نمی­تواند رأساً اقدام به معامله نماید لذا کارگزاران بورس کالا به نمایندگی از مشتریان در تالار معاملات حضور یافته و اقدام به خرید و فروش می­نمایند. از سوی دیگر با توجه به گستردگی ­روزافزون معاملات در بورس کالا و نیاز به حضور هر چه بیشتر معامله گران برای پاسخ­گویی به تقاضای مشتریان این بازار اعم از خریدار و فروشنده، تعداد کارگزاران بورس کالا از زمان تأسیس تا کنون با روندی رو به رشد همراه بوده و سازمان بورس به‌عنوان نهاد متولی تأیید صلاحیت کارگزاران، همواره با نظر مثبت به تقاضاهای حضور در بورس کالا پاسخ داده است. بر پایه همین روند، تعداد کارگزاران بورس کالا از ۱۱شرکت در ابتدای امر به ۷۸ شرکت افزایش یافته است.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۳۴ وظایف کارگزاری‌ها در برابر مشتریان
کارگزاران برابر مقررات موظف به پذیرش مشتریان جهت خرید مطابق شرایط اعلامی توسط بورس کالای ایران می­باشند.
۲-۴۴ تولیدکنندگان پذیرش‌شده در بورس کالا
هم اکنون ۲۰۰ شرکت داخلی و ۷۰ شرکت خارجی از کشورهای چین، روسیه، ترکیه، کره جنوبی، امارات، هند، قطر، بحرین، آلمان، شیلی، مالزی، مراکش، اسپانیا، آذربایجان، عربستان، قزاقستان، تایلند، فیلیپین و سوئیس در بورس کالا پذیرش‌شده و محصولات خود را در این بورس عرضه می­ کنند. از میان شرکت‌های داخلی مهم فعال در بورس کالای ایران می­توان به شرکت‌های فولاد مبارکه، ذوب‌آهن اصفهان، فولاد _­خراسان، فولاد خوزستان، شرکت ملی صنایع مس ایران، آلومینیوم ایران، شرکت ملی پخش فرآورده ­های نفتی، پتروشیمی بندر امام، پتروشیمی امیرکبیر، نفت پاسارگاد ،نفت جی، ایرانول، شرکت بازرگانی پتروشیمی ایران و شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی اشاره کرد.
۲-۴۵ سابقه تحقیقات و مطالعات انجام‌گرفته
با جستجو و پیگیری در کتابخانه­ های دانشکده‌های مختلف و نیز در مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران (وابسته به وزارت علوم و تحقیقات و فن‌آوری) در مورد موضوعات بازاریابی خدمات بازاریابی کارگزاران و بورس­ها مختلف یا بازار­های سرمایه، عوامل موثر بر انتخاب کارگزاران بورس و یا دیگر موارد مربوط به بورس و کارگزاران بورسی و یا بازارهای سرمایه کهمواردی که مرتبط با “عوامل موثر بر انتخاب” و “بورس کالا” بود به شرح زیر یافت شد.

• عوامل موثر بر انتخاب دانشگاه از سوی داوطلبان به‌منظور ارائه­ الگوی جذب دانشجو به دانشگاه آزاد اسلامی،۱۳۹۰، رساله‌ی دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی - واحد علوم و تحقیقات تهران

• اثر معاملات آتی بورس کالا بر توسعه اقتصادی، ۱۳۹۰، زینب نجف علی نسب، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد

• شناسایی و بررسی عوامل مؤثر بر انتخاب برند (مطالعه موردی زعفران در شهر تهران)، ۱۳۸۹، امیر عزمی شبستری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی - واحد علوم و تحقیقات تهران

• بررسی عوامل موثر بر انتخاب کانال مشتریان بانک ملت استان تهران، ۱۳۸۹، حمیدرضا بغدادی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد واحد قزوین

• بررسی عوامل موثر بر انتخاب حسابرس در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، ۱۳۸۹، الناز وفایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی - واحد علوم تحقیقات خوزستان

ب: در تبصره ماده ۱۰۱ قانون آیین دادرسی مدنی (سابق) نیز بدون اینکه از دولت تعریف شود میگوید: ((در دعاوی مربوط به شعب ادارات و شرکتها و مؤسّسات دولتی یا وابسته به دولت ابلاغ به مسئول دفتر شعبه مربوط بهعمل خواهد آمد)).
ج: تصویب نامه هیأت وزیران مصوب هفتم خرداد ۱۳۶۵ اعلام میدارد: ((… کلیه اختلافات و دعاوی میان سازمانهای دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی پیش از آن که علیه هم به دادگاه شکایت کنند باید به کمک دفترهای حقوقی وزارتخانهها و مؤسسات دولتی حل و فصل گردد…)). در این تصویبنامه از دولت تعریف نشده است ولی شاید برای نخستین بار این دقت در آن بهکار رفته که قلمرو سازمانهای دولتی و وابسته به دولت با چهار چوب قوه مجریه یکی اعلام شده است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

د: در ماده یک (قانون دیوان عدالت اداری) که از صلاحیت این مرجع سخن میگوید میخوانیم که از ((تصمیمات و اقدامات واحدهای دولتی اعم از وزارتخانهها و مؤسسات وابسته به آنها)) (بند الف ماده ۱ قانون دیوان عدالت اداری)، میتوان به این دیوان شکایت برد. در این بند از ماده یک آن قانون تنها به آوردن ((واحدهای دولتی و سازمانها و مؤسسات وابسته به آنها)) بسنده شده است، بدون آنکه حدود قلمرو دولت و مؤسسات دولتی را بشناسند.
و: ماده یک قانون استخدام کشوری که سخن از استخدام دولت است، استخدام دولت را پذیرفتن در یکی از وزارتخانهها و مؤسسات دولتی یا شرکتهای دولتی اعلام داشته و در بندهای ت، ث و ج همین ماده وزارتخانه، مؤسسه دولتی و شرکت دولتی را ((واحد سازمانی)) ای میداند که قانون آنها را بدین نام شناخته است. به بیان دیگر، نویسندگان قانون استخدام کشوری بدون اینکه خود را در جستجوی یک تعریف جامع و مانع از دولت، خسته کرده باشند، کوتاهترین پاسخ را برای شناختن دولت (قوه مجریه) برگزیدهاند.
ه: مفهومی که از دولت در قانون استخدام کشوری بهکار رفته در ماده یک ((قانون محاسبات عمومی کشور)) مصوب دی ۱۳۴۹ و سپس در ((قانون محاسبات عمومی کشور)) مصوب شهریور ۱۳۶۶ نیز آمده است. یعنی تشخیص دولت و مؤسسههای دولتی را که همان قوه مجریه است وظیفه قانونگذار دانسته که از آنها نام میبرد، یا فهرستی از آنها تنظیم و پیوست قانون بودجه هر سال میکند یا خواهد کرد.
ی: در ماده ۱۹ ((قانون تعزیرات حکومتی)) مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام اسلامی در ۲۳ اسفند ۱۳۶۷ تعریف گستردهای از دولت دارد و به نام ((بخش دولتی)) یاد کرده است که آورده میشود: ((بهمنظور اعمال نظارت و کنترل دولت بر فعالیتهای اقتصادی بخش دولتی شامل وزارتخانهها، سازمانها، دستگاه های دولتی، شرکتهای دولتی و تحت پوشش دولت و ملی شده و بانکها و نهادهای انقلاب اسلامی و شرکتهای تابعه و همچنین شرکتهایی که بیش از ۵۰ درصد سهام آنها متعلق به دستگاه ها و شرکتهای مزبور باشد مسئولیت بازرسی، پیگیری و رسیدگی به تخلفات و تعزیرات مربوط به کمیسیون مرکزی تعزیرات حکومتی بخش دولتی با تشکیلات و شرح و وظایف آتی محول میگردد)). در این (ماده) قانون برای نخستین بار ((نهادهای انقلاب اسلامی)) را جزء بخش دولتی آورده که تا پیش از این، چنین نبوده است. یا در قانون تشکیل وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران مصوب ۲۸ مرداد ۱۳۶۸)) که تازهترین قانون در مورد تأسیس یک وزارتخانه است نیز چنین است و برای نخستین بار نکتهای در بردارد که در هیچ یک از قانونهای موجد وزارتخانه ها نبوده است. در ماده ۳ این قانون با دقت و روشنی اعلام شده که ((وزارتخانه بخشی از دولت است…)) یعنی آنچه را که به نام وزارتخانه مینامیم خود استقلال و شخصیت حقوقی نداشته و بخشی از دولت یا قوه مجریه است. به بیان دیگر دولت یا قوه مجریه از به هم پیوستن وزارتخانهها که بزرگترین بخش دولتاند، پدید آمده است. (ابوالحمد، ۱۳۶۹: ص۳۰- ۱).
بنابراین با مطالعه و سیر در قوانین یاد شده و توضیحاتی که در خصوص مفهوم دولت ارائه داده ایم اگرچه تعریف خاصی از دولت در قوانین ما به چشم نمی خورد لکن تعریفی را که می توان ارائه کرد این است که منظور از دولت، کلیه وزارتخانه ها، مؤسسات، سازمان ها، شرکت های دولتی و واحد های دولتی تابعه آن است که وظایف حاکمیتی و تصدی گری را بر عهده دارند و بی تردید باید گفت ریشه شخصیت حقوقی دولت نیز در حاکمیت ملی است. با تعریفی که از دولت ارائه نمودیم در مقررات جاری، تفاوت شکلی و ماهوی بین وزارتخانه و مؤسسه دولتی با شرکت دولتی از ابعاد مختلف نمایان است. این تفاوت هم از لحاظ وظایف حاکمیتی که به عهده وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی است و وظایف تصدیگری که بهعهده شرکتهای دولتی گذاشته شده، هم از لحاظ شخصیت حقوقی مستقل ((شرکتهای دولتی)) از دولت و تفکیک ((اموال شرکتهای دولتی)) از ((اموال دولت)) قابل توجه میباشد که مورد بحث قرار میگیرد.
قبل از ورود به بحث لازم است تعاریف قانونی در خصوص شرکت دولتی و وزارتخانه و مؤسسه دولتی ملاحضه شود تا نتیجه بهتری از بحث حاصل شود. در این خصوص در قوانین مختلف^[۴۸] تعاریف نسبتاً مشابهی وجود دارد، که فصل مشترک آخرین تعاریف در قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۸/۷/۸۶آمده است برابر این قانون:
ماده ۱) وزارتخانه
واحد سازمانی مشخصی است که تحقق یک یا چند هدف از اهداف دولت را برعهده دارد و بهموجب قانون ایجاد شده یا میشود و توسط وزیر اداره میگردد.
ماده ۲) مؤسسه دولتی
واحد سازمانی مشخصی است که بهموجب قانون ایجاد شده یا میشود و با داشتن استقلال حقوقی، بخشی از وظایف و اموری را که برعهده یکی از قوای سهگانه و سایر مراجع قانونی میباشد انجام میدهد. کلیه سازمانهایی که در قانون اساسی نام برده شده است در حکم مؤسسه دولتی شناخته میشود.
ماده ۳) مؤسسه یا نهاد عمومی غیردولتی
واحد سازمانی مشخصی است که دارای استقلال حقوقی است و با تصویب مجلس شورای اسلامی ایجاد شده یا میشود و بیش از پنجاه درصد بودجه سالانه آن از محل منابع غیر دولتی تأمین میگردد و عهدهدار وظایف و خدماتی است که جنبه عمومی دارد^[۴۹].
ماده ۴ ) شرکت دولتی
بنگاه اقتصادی است که بهموجب قانون برای انجام قسمتی از تصدیهای دولت بهموجب سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی، ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری جزو وظایف دولت محسوب میگردد ایجاد و بیش از پنجاه درصد سرمایه و سهام آن متعلق به دولت میباشد. هر شرکت تجاری که از طریق سرمایهگذاری وزارتخانهها، مؤسسات دولتی و شرکتهای دولتی منفرداً یا مشترکاً ایجاد شده، مادام که بیش از پنجاه درصد سهام آن منفرداً یا مشترکاً متعلق به واحدهای سازمانی فوقالذکر باشد شرکت دولتی است.
از تعاریف قانونی و فلسفه وجودی شرکتهای دولتی استنباط میگردد که هدف از تأسیس این شرکتها انجام امور اقتصادی و داد و ستدهای تجاری است و قانونگذار هویتی مستقل از دولت به این شرکتها اعطاء نموده تا با عدم تسری احکام دولتی نسبت به اینگونه شرکتها، انجام امور تجاری را برای آنها سهل و همچون بنگاههای اقتصادی خصوصی زمینه فعالیت مناسبی برای آنها فراهم نماید. در واقع وزارتخانهها و مؤسسات دولتی از اجزاء دولت تلقی میشوند، در حالیکه شرکتهای دولتی واجد چنین وصفی نیستند و دارای شخصیت حقوقی مستقل از دولت (صاحب سهام) میباشند ولو اینکه سرمایه آنها متعلق به دولت باشد. (هندی، ۱۳۸۶: ص۸۶- ۶۳) تعاریف متفاوتی که برای وزارتخانه، مؤسسه دولتی و شرکت دولتی در قانون محاسبات عمومی (مواد ۲ و ۳ و ۴ و ۵) و قانون مدیریت خدمات کشوری (‌مواد ۱ الی ۴) بهعمل آمده است مؤید این امر میباشد.
قانون مدیریت خدمات کشوری به صراحت میان اعمال حاکمیتی که بهعهده وزارتخانه و مؤسسه دولتی نهاده شده و اعمال تصدی که شرکت دولتی انجام میدهد و قانون مذکور آن بنگاه را اقتصادی نامیده،‌ تمایز قائل شده است. از طرفی مؤسسه دولتی، همانطور که از تعریف قانونی آن مستفاد است، وظیفهای از وظایف قوای سهگانه را انجام میدهد که این امور هم حاکمیتی است. بهعنوان مثال، سازمان بازرسی کل کشور وظیفه نظارت بر حسن اجرای قوانین در دستگاه های اداری را دارد که بهموجب اصل ۱۷۴ ق.ا. بهعهده قوه قضائیه گذاشته شده است. همچنین است دیوان محاسبات کشور که از طرف قوه مقننه نظارت مالی بر دستگاه های استفاده کننده از بودجه کل کشور را بهموجب اصول ۵۴ و ۵۵ قانون اساسی بهعهده دارد. این مؤسسات هیچگونه وظیفه غیرحاکمیتی انجام نمیدهند.
در خصوص تفکیک وزارتخانه و مؤسسه دولتی از یک طرف و شرکت دولتی از طرف دیگر، اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضائیه در نظریه خود آورده است: ((… که وزارتخانهها یا مؤسسات دولتی از اجزاء دولت تلقی میشوند، در حالیکه شرکتهای دولتی واجد چنین وضعی نیستند و به لحاظ حقوقی شخصیت آنان مستقل از دولت است و در فرض هم که تمام سرمایه آنها متعلق به دولت باشد، با توجه به تعاریف متفاوتی که در قانون از آنها بهعمل آمده، نمیتوان عنوان مؤسسه دولتی را بر آنام نهاد و در نتیجه، آنان را مشمول مقررات راجع به مؤسسات دولتی دانست…))^[۵۰].

بررسی شمول اصل ۱۳۹ قانون اساسی در مورد شرکت های دولتی

در ابتدا این مورد مطرح است که قالب حقوقی شرکتهای دولتی چیست؟ و آیا میتواند یکی از قالبهای ماده ۲۰ قانون تجارت را همانند اشخاص حقوقی خصوصی داشته باشد یا خیر، نص صریح قانونی وجود ندارد. و بهنظر میرسد منعی در انتخاب هریک از این قالبها برای شرکت دولتی وجود ندارد و ماده ۳۰۰ قانون تجارت مقرر داشته است: ((شرکتهای دولتی تابع قوانین تأسیس و اساسنامه خود میباشند و فقط نسبت به موضوعاتی که در قوانین واساسنامههای آنها ذکر نشده، تابع مقررات این قانون میباشند)).
پس قانونگذار این آزادی را به شرکتهای دولتی داده است که در اساسنامه، یکی از قالبهای شرکتهای تجاری احصاء شده در ماده ۲۰ را اختیار کنند. از حیث محتوای یک شرکت نیز باید گفت شرکت وقتی دولتی است که:
اولاً به حکم قانون یا دادگاه صالح بهعنوان شرکت دولتی شناخته شود، ثانیاً بیش از ۵۰ %سرمایه آن متعلق به دولت باشد. (ماده ۴ قانون محاسبات عمومی کشور مصوب ۱۳۶۳)
بحثهای فوق بدینمنظور بود که شرکتهای دولتی را از حیث شکلی و ماهوی بشناسیم و آنها را از شرکتهای خصوصی غیردولتی تمیز دهیم چرا که همانطورکه خواهیم گفت معاملات شرکتهای دولتی متضمن قواعد ویژهای، اضافه بر قواعد عمومی قراردادها در قانون مدنی ایران است. پس اعمال این قواعد اختصاصی ویژه، مستلزم شناخت ساخت ابتدایی این امر است که معامله انجام یافته، توسط شرکت دولتی بوده یا غیردولتی.

تمایز بین دولت و شرکت دولتی از منظر قانون تجارت

الف: بهموجب ماده ۵۸۳ ق.ت. کلیه شرکتهای تجاری دارای شخصیت حقوقی میباشند که به محض تشکیل شرکت به وجود میآید بنابراین با تشکیل شرکت (از جمله شرکت دولتی) شخصیت شرکت، مستقل از شخصیت سهامداران (‌از جمله دولت) است، لذا ((اموال شرکتهای دولتی)) را در زمره ((اموال دولت)) انگاشتن مغایر با روح قانون و اقتضاء شخصیت حقوقی مستقل شرکتها،‌ موضوع ماده (۵۸۳) قانون تجارت است. در واقع، رابطه سهامداران نسبت به اموال شرکت یک نوع مالکیت مفروض یا مشاع نمیباشد بلکه اموال متعلق به شرکت بوده و صاحبان سهام فقط سهامداران شرکت شناخته میشوند که میتوانند ضمن استفاده از عواید سهام خود آنها را بهفروش برسانند، لیکن در اموال شرکت حق دخالت ندارند. از طرف دیگر حدود اختیارات هر صاحب سهم در کسب اطلاعات از امور جاری شرکت محدود به مقررات ماده ۱۳۹ ل.ا.ق.ت. و ماده ۲۶ نظام نامه اجرای قانون ثبت شرکت ها خواهد بود و تا زمانی که صرفاً سهام دار شرکت میباشند حق ندارند تحت هیچ عنوانی در اداره امور شرکت مداخله نمایند. (هندی، ۱۳۸۶: ص ۸۶- ۶۳)
ب: شرکتهای دولتی بهصورت شرکت سهامی تشکیل میگردند^[۵۱] که این امر متضمن محدود شدن مسئولیت صاحبان سهام به مبلغ اسمی سهام آنها، موضوع ماده (۱) قانون اصلاح قسمتی از قانون تجارت، وکیفیت بین دارایی شرکت و دارایی سهامداران است. بنابراین ((اموال شرکتهای دولتی)) ((اموال دولت)) نیستند، در غیر اینصورت با حقوق و تکالیف (مسئولیتها) سهامداران شرکتهای سهامی و سایر احکام مذکور در قانون تجارت که برای این قبیل شرکتها مقرر میباشد مغایر است.
ج: داراییهای شرکت با توجه به مواد مختلف ق.ت. (از جمله مواد ۲۲۴ و ۲۲۵ و مواد ۵۱۸ الی ۵۲۷) از حقوق بستانکاران شرکت بوده و تلقی نمودن ((اموال شرکتهای دولتی)) بهعنوان اموال صاحبان سهام (دولت) با مواد مذکور و حقوق بستانکاران در تباین میباشد.

تمایز بین دولت و شرکت دولتی از منظر دیگر قوانین و مقررات

بهطور اختصار چند نمونه از قوانین و مقررات جاری که تمایز بین ((دولت)) و ((شرکتهای دولتی)) را روشن و احکام خاص نسبت به هر یک را بیان مینماید مورد بررسی قرار میگیرد:
الف: ((قانون نحوه پرداخت محکوم به دولت و عدم تأمین و توقیف اموال دولتی)) مصوب ۱۵/۸/۱۳۶۵٫ ^[۵۲]
برای مصون ماندن اموال دولتی از توقیف میباشد که بهجهت عدم درج نام شرکتهای دولتی در این قانون به آنها تسری ندارد و منحصراً شامل وزارتخانهها و مؤسسات دولتی است و علیرغم درج بودجه شرکتهای دولتی در قانون بودجه کل کشور این شرکتها نمیتوانند از مزایای قانون مذکور بهره گیرند^[۵۳].
همچنین، ماده ۴۸ قانون محاسبات عمومی در خصوص مطالبات دولت مقرر میدارد ((مطالبات وزارتخانهها و مؤسسات دولتی از اشخاص که بهموجب احکام و اسناد لازم الاجراء به مرحله قطعیت رسیده است برطبق مقررات اجرایی مالیاتهای مستقیم قابل وصول خواهد بود)) این قانون نیز به مطالبات ((شرکتهای دولتی)) تسری داده نشده است.
ب: تبصره ماده ۳۴ قانون تأسیس سازمان جمع آوری و فروش املاک تملیکی مصوب ۲۴/۱۰/۱۳۷۰ به صراحت کالاهای متروکه شرکتهای دولتی را در حکم کالاهای متروکه غیر دولتی دانسته است. بهموجب این قانون و بهخصوص ماده ۳۴ آن، کالاهای متروکه به سه دسته تقسیم میشوندکه شامل:
۱٫کالاهای متروکه دولتی که صاحب آن وزارتخانه یا مؤسسه دولتی است.
۲٫کالاهای متروکه غیر دولتی که صاحب آن شخص حقیقی یا حقوقی بخش خصوصی و یا مؤسسه و نهاد عمومی غیردولتی است.
۳٫کالاهای متروکه شرکتهای دولتی که صاحب آن یک شرکت دولتی است.
به استناد ماده ۳۴ این قانون وجوه حاصل از فروش کالاهای متروکه غیردولتی و کالاهای متروکه شرکت دولتی میباید پس از کسر کارمزد فروش و بدهیهای گمرکی… در حساب مشخصی نگهداری تا پس از مراجعه صاحب کالا به او پرداخت گردد و بین کالاهای متروکه شرکت دولتی با کالاهای متروکه غیر دولتی فرقی گذارده نشده است. در حالیکه وجوه حاصل از فروش کالاهای متروکه دولتی مطابق ماده ۶ این قانون میباید بهحساب درآمد عمومی کشور واریز گردد. (هندی، ۱۳۸۶: ص۸۶- ۶۳)
تصویب و تأیید این قوانین توسط شورای نگهبان بهمنزله عدم مغایرت آنها با اصول قانون اساسی از جمله اصل ۱۳۹ ق.ا. و تفکیک شخصیت حقوقی ((شرکتهای دولتی و اموال آنها)) از شخصیت حقوقی ((دولت و اموال دولت)) میباشد.
ج: بخش نامه شماره ۳۴۸۶۰ مورخ ۲۷/۸/۸۲ معاون اول رئیس جمهور جهت حل و فصل اختلافات بهعنوان وزارتخانهها، سازمانها، مؤسسات دولتی و… صادر شده که بر رعایت اصل ۱۳۹ ق.ا. در موارد اموال عمومی و دولتی تأکید دارد. به لحاظ اینکه اموال شرکتهای دولتی در شمول اموال مذکور دراصل ۱۳۹ نمیباشد، بخشنامه مذکور به این شرکتها تسری داده نشده است.

تفکیک بین دولت و شرکت دولتی در رویّه قضایی ایران

تفکیک بین دولت و شرکت دولتی در رویه قضایی ایران نیز پذیرفته شده به نحویکه در رأی وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عالی کشور، بر عدم تسری^[۵۴] معافیت دولت از پرداخت هزینه دادرسی به شرکتهای دولتی به لحاظ داشتن شخصیتی مستقل از دیگر نهادهای دولتی و عمومی تأکید شده است. هرچند در قوانین بعدی، دولت موظف به پرداخت هزینه دادرسی شده است^[۵۵]. تمایز مزبور صرفاً در ماهیّت نهادهای دولتی و عمومی با شرکتهای دولتی خلاصه نمیشود بلکه به ((داراییها و درآمدهای دولتی و عمومی)) و ((اموال و داراییهای شرکتهای دولتی)) نیز تسری دارد که مورد بحث قرار میگیرد.

تمایز بین دولت و شرکت دولتی از حیث اموال و درآمدها

به دلیل ماهیّت شرکتهای دولتی که اعمال تصدیگری مینمایند، در قوانین موضوعه مقرراتی کاملاً متمایز از وزارتخانهها و مؤسسات دولتی نسبت به اموال آنها وضع شده است. بهعنوان مثال میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:

مالکیت اموال

ماده ۱ آیین نامه مستندسازی و تعیین بهره بردار اموال غیرمنقول دستگاه های اجرایی^[۵۶] مقرر میدارد:
((وزارتخانهها، مؤسسات و شرکتهای دولتی و سایر دستگاه های اجرایی عهدهدار اجرای طرحهای عمرانی… موظفند… درخواست صدور سند مالکیت در مورد اراضی تحت تصرف وزارتخانهها و مؤسسات دولتی به نام دولت جمهوری اسلامی ایران و به نمایندگی خود نموده و در مورد اراضی تحت تصرف شرکتهای دولتی تقاضای صدور سند مالکیت به نام شرکت نمایند….)) همچنین در بند (ب) ماده ۳ همان آیین نامه مقرر شده است ((در صورتیکه در سند نام وزارتخانه یا مؤسسه دولتی بهعنوان مالک قید شده باشد دستگاه های موضوع این آییننامه موظفند… موضوع مالکیت دولت و نمایندگی وزارتخانه یا مؤسسه دولتی در اختیار دارنده ملک توسط سازمان ثبت اسناد و املاک در صفحه ملاحظات سند قید گردد)).
حسب ماده ۵ آیین نامه مستندسازی اموال غیرمنقول دستگاه های اجرایی، اصل اسناد مالکیت املاک متعلق به دولت در خزانه اسناد مالکیت دولت مستقر در وزارت امور اقتصادی و دارایی نگهداری میگردد. همچنین ماده ۶ آییننامه مذکور مقرر داشته، مالکیت این املاک متعلق به دولت بوده و حق استفاده آن برای وزارتخانه یا مؤسسه دولتی است، در حالیکه هیچیک از این قیود که مربوط به اموال دولتی است برای شرکتهای دولتی متصور و مقرر نمیباشد، بلکه شرکتهای دولتی اموال غیرمنقول خود را درصورت ضرورت برابر ضوابط مخصوص میتوانند بهفروش رسانده یا تبدیل به احسن نمایند. ملاحظه میگردد که این موارد نیز خود دلیل مستندی بر عدم شمول تعریف اموال دولتی بر اموال شرکتهای دولتی میباشد. (هندی، ۱۳۸۶: ص۸۶- ۶۳)

نگهداری اموال

فصل پنجم قانون محاسبات عمومی تحت عنوان ((اموال دولتی)) میباشد. ماده ۱۰۶ قانون مذکور بحث از مسئولیت حفظ و حراست و نگهداری حساب اموال منقول دولتی نموده است و باید توجه داشت که صرفاً آن دسته از اموال منقول که در اختیار وزارتخانهها و مؤسسات دولتی میباشد را ذکر نموده و اموال شرکتهای دولتی را به لحاظ شخصیت حقوقی مستقل از دولت مشمول ندانسته است. ماده ۱۳ آییننامه اموال دولتی نیز مقرر داشته است ((حساب اموال غیرمنقول دولتی در اختیار وزارتخانهها و مؤسسات دولتی در دفاتر اموال ذیحساب مربوط نگهداری میشود…)) ماده مذکور بحثی از اموال شرکتهای دولتی بهمیان نیاورده است. همچنین مواد ۳۰ و ۳۱ همان آییننامه که مربوط به کیفیت حفظ و نگهداری اموال دولتی است تنها وزارتخانهها و مؤسسات دولتی را مشمول نموده و نامی از شرکتهای دولتی به لحاظ استقلال حقوقی آنها از دولت بهمیان نیاورده است، که حکایت از استقلال شرکتهای دولتی و عدم شمول مقررات مربوط به اموال دولتی به اموال آنها دارد.

اجرای طرح های عمرانی

در ماده ۱۱۳ قانون محاسبات عمومی و تبصره آن تمایز بین اموال دولتی و اموال و داراییهای شرکتهای دولتی و مؤسسات عمومی غیردولتی به خوبی نمایان میباشد. بهموجب تبصره (۱) این ماده اموال منقول و غیرمنقول طرحهای عمرانی که از اعتبارات دولتی حاصل میگردد در خاتمه اجرای طرح اگر مجری آن وزارتخانه و مؤسسات دولتی بوده همچنان متعلق به دولت است و اگر مجری طرح شرکت دولتی یا مؤسسات عمومی غیردولتی بوده باشد به آن شرکت یا مؤسسه عمومی غیردولتی تعلق خواهد گرفت.

درآمد عمومی و درآمد شرکت دولتی