• سطح بلوغ فرایند تغییر در مبدأ و مقصد

• سطح بلوغ فرآیندهای عملیاتی در مبدأ و مقصد

• ارزیابی ظرفیت و قابلیت در مبدأ

• ارزیابی تأثیرات احتمالی حاصل از اجرای پروژه‌های معماری بر سازمان IT

• ارزیابی بلوغ معماری، شامل:

• فرآیندهای راهبری معماری، سازمان‌ها، نقش‌ها و مسئولیت‌ها

• ارزیابی مهارت‌های معماری

• پهنا، عمق و کیفیت تعریف چشم‌انداز در مخزن معماری

• پهنا، عمق و کیفیت تعریف استانداردها در مخزن معماری

• پهنا، عمق و کیفیت تعریف مدل مرجع در مخزن معماری

• ارزیابی پتانسیل استفاده مجدد

• • • ارزیابی آمادگی کسب‌و‌کار برای تحول، شامل:

  ( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

• فاکتورهای آمادگی

• چشم‌انداز برای هر فاکتور آمادگی

• رتبه‌بندی آمادگی فعلی و هدف

• ریسک‌های آمادگی

۳-۸-۱۴- مدیریت ریسک[۳۳]
شناسایی ریسک‌های تحول کسب‌و‌کار و فعالیت‌های کاهش ریسک، ابتدا در مرحله‌ی A تعیین می‌شوند. مدیریت ریسک، تکنیکی است که برای کاهش ریسک در زمان اجرای یک پروژه معماری استفاده می‌شود. مدیریت ریسک، فرآیندی است که فعالیت‌های زیر را شامل می‌شود:

• دسته‌بندی ریسک

• شناسایی ریسک

• ارزیابی ریسک اولیه

• کاهش ریسک و ارزیابی ریسک باقیمانده

• پایش ریسک

توصیه می‌شود که فعالیت‌های کاهش ریسک در بیانیه کار معماری گنجانده شود.
۳-۸-۱۵- سند تعریف معماری[۳۳]
سند تعریف معماری، نگهدارنده‌ی اقلام قابل تحویل برای مصنوعات محوریِ معماری است که در طی یک پروژه ایجاد می‌شود. سند تعریف معماری، تمام حوزه‌های معماری (کسب‌و‌کار، داده، برنامه‌های کاربردی و فناوری) را شامل می‌شود و همچنین همه وضعیت‌های مرتبط (مبدأ، مراحل میانی و مقصد) را بررسی می‌کند.
این سند، ابتدا در مرحله‌ی B ایجاد می‌شود، با مواد مرتبط با معماری کسب‌و‌کار پُر شده و پس از آن با مواد معماری سیستم‌های اطلاعاتی در مرحله‌ی C و سپس با مواد معماری فناوری در مرحله‌ی D به روز می‌شود.
سند تعریف معماری یک همراه برای توصیف نیازمندی معماری با هدف تکمیل آن است:

• سند تعریف معماری نمایی کیفی از راه‌حل فراهم می‌آورد و در صدد است تا قصد و نیت معماران را منعکس کند.

• تشریح نیازمندی‌های معماری، با بیان معیارهایی قابل سنجش که باید در طول پیاده‌سازی معماری لحاظ گردند، نمایی کمی نسبت به راه‌حل فراهم می‌کند.

به طور معمول، مطالب زیر در یک سند تعریف معماری یافت می‌شود:

• دامنه

• اهداف کلی، اهداف جزئی و محدودیت‌ها

• معماری مبدأ

• مدل‌های معماری (برای هر مرحله مدل‌سازی می‌شود):

• مدل‌های معماری کسب‌و‌کار

• مدل‌های معماری داده‌ها

• مدل‌های معماری برنامه‌کاربردی

• مدل‌های معماری فناوری

• منطق و توجیه رویکرد معماری

• نگاشت بر مخزن معماری:

• نگاشت بر چشم‌انداز معماری

• نگاشت بر مدل‌های مرجع

• نگاشت بر استانداردها

فصل پنجم . مقررات مختلف
فصل اول . نام و موضوع بانک   
ماده ۱٫ بانک مسکن شرکتی دولتی است که براساس لایحه قانونی اداره امور بانک ها ، مصوب ۳/۷/۱۳۵۸ شورای انقلاب اسلامی ایران و مصوبه مورخ ۲۵/۷/۱۳۵۸ مجمع عمومی بانک ها ، تشکیل گردیده و به موجب مقررات مندرج در این اساسنامه اداره می شود .
ماده ۲٫  مدت فعالیت بانک مسکن نامحدود و مرکز اصلی آن تهران است و در صورت لزوم می تواند در هر یک از نقاط کشور شعبه ، نمایندگی و باجه دائر نماید .
ماده ۳ . موضوع بانک عبارت است از :
الف . پرداخت تسهیلات در برابر رهن اموال غیر منقول به منظور خرید و یا واریز بدهی ناشی از خرید واحد مسکونی ، احداث ، تکمیل و تعمیر ساختمان .
ب .   افتتاح حساب جاری ، پس انداز و قبول سپرده اعم از دیداری و یا مدت دار .
ج .   انتشار و فروش اوراق مشارکت مسکن و اوراق قرضه مسکن براساس قوانین و مقررات مربوطه
د .    اعطای تسهیلات و یا اعتبار به سازندگان واحدهای مسکونی ارزان قیمت و متوسط قیمت .
ه .     دریافت تسهیلات و یا اعتبار از منابع داخلی .
و .    صدور ضمانت نامه های مربوط به طرح هایی که ضمانت نامه های اولیه آن را خود قبلا صادر نموده است و صدور ضمانت نامه به منظور دریافت تسهیلات و اعتبار از سایر بانک ها دربرابر رهن مازاد اموال غیر منقول سازندگان مجتمع های مسکونی.
ز .    اعطای تسهیلات مسکن به سازندگان مجتمع های مسکونی دربرابر ضمانت نامه بانکی .
ح .   اعطای تسهیلات به واحدهای صنعتی سازنده ی مصالح ساختمانی .
ط .   انجام سایر عملیات بانکی که به موجب قوانین و مقررات برای بانک ها ممنوع نباشد .
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

فصل دوم . سرمایه
ماده ۴ . سرمایه بانک مسکن ۰۰۰ر۰۰۰ر۰۰۰ر۸۴۸ر۵ ریال است که از مجموع سرمایه بانک های رهنی ایران ، بانک ساختمان ، شرکت سرمایه گذاری ساختمانی بانک های ایران و شرکت های پس انداز و وام مسکن کورش بزرگ ، اکباتان ، پاسارگاد و در شهرستان ها ، شرکت های پس انداز مسکن و وام مسکن مشهد ، تبریز ، شیراز ، اصفهان ، اهواز ، گیلان ، کرمانشاه ، همدان ، مازندران ، گرگان ، رضائیه ( ارومیه ) ، سمنان ، آبادان تشکیل و به ۰۰۰ر۸۰۰ر۵۸۴ سهم ده هزار ریالی تقسیم شده است . سرمایه مذکور تماما” متعلق به دولت و نقدا” پرداخت گردیده است .
فصل سوم . ارکان بانک
ماده ۵ . بانک دارای ارکان ذیل است :
الف . مجمع عمومی بانک های مذکور در لایحه قانونی اداره امور بانک ها .
ب . شورای عالی بانک های مذکور در لایحه قانونی اداره امور بانک ها .
ج . هیأت مدیره و مدیرعامل
د .  بازرسان قانونی

مجمع عمومی
ماده ۶ . مجمع عمومی بانک ، متشکل از اعضای مجمع عمومی بانک ها و به قرار زیر است :
وزیر امور اقتصادی و دارایی .
وزیر صنایع و معادن .
وزیر بازرگانی .
وزیر جهاد کشاورزی .
وزیر مسکن و شهرسازی .
معاون رییس جمهور و رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور .
وزیر تعاون
هیأت مذکور نمایندگان سهام دولت در بانک مسکن خواهند بود .
ریاست مجمع عمومی با وزیر امور اقتصادی و دارایی و در غیاب وی با وزیر بازرگانی است .
ماده ۷ .  مجمع عمومی عادی بانک حداقل سالی یک بار تا پایان تیرماه برای انجام وظایف مشروحه ی ذیل تشکیل می گردد :
الف .  استماع گزارش سالانه ی هر بانک و رسیدگی به ترازنامه و حساب سود و زیان سال مالی قبل و صورت دارایی و دیون و صورتحساب دوره ای عملکرد سالانه و تصویب ترازنامه و بودجه ی آن .
ب .  رسیدگی و اتخاد تصمیم درباره اندوخته هریک از بانک ها و تصویب سود ویژه .
ج .  انتخاب اعضای هیأت مدیره بانک ها بنا به پیشنهاد شورای عالی بانک ها .
د .  انتخاب مدیران عامل بانک های تخصصی به پیشنهاد وزیر مربوط و انتخاب مدیران عامل بانک های تجاری به پیشنهاد وزیر بازرگانی با نظر مشورتی شورای عالی بانک ها .
ه .  احکام مدیران عامل و اعضای هیأت مدیره بانک ها به امضای وزیر امور اقتصادی و دارایی صادر خواهد شد .
و .  انتخاب بازرسان قانونی هریک از بانک ها .
ز .  تصویب اساسنامه هریک از بانک ها .
ح .  تصویب آیین نامه های استخدامی ، مالی ، اداری و معاملاتی .
ط .  اتخاذ تصمیم نسبت به هرگونه مسائل دیگر مربوط به عملیات بانکی که از طرف شورای عالی بانک ها به مجمع عمومی پیشنهاد می شود .
ماده ۸ .  مجمع عمومی فوق العاده دارای اختیارات ذیل است :

بند دوم : سرمایه گذاری خارجی در فرابورس
فرابورس دریچه‌ای برای ورود به بورس، جایی که شرکت‌ها با ارتقای شفافیت در عملکردشان از مزیت‌هایی برخوردار می‌شوند که سایر شرکت‌های خارج از این بازار از آن محرومند اما لزوم شفافیت بالا موضوعی است که در فرابورس به عنوان سومین بورس کشور کمی کمرنگ‌تر است و درست همین موضوع فرابورس را به ورودی بورس تبدیل کرده است. بر این اساس با توجه به ماهیتی که فرابورس منطبق با آن شکل گرفته است شرکت‌ها اشتیاق بیشتری برای ورود به بازار سرمایه پیدا کرده‌اند موضوعی که امیر هامونی مدیرعامل فرابورس در گفت‌و‌گو با ایران به آن اشاره کرد و اظهار داشت: این‌که گفته می‌شود فرابورس دریچه‌ای برای ورود به بورس است کاملاً درست و این موضوع به درستی در خصوص برخی شرکت‌ها به وضوح مشاهده شد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

هم‌اکنون سرمایه‌گذاران خارجی‌ای هستند که در بورس و فرابورس مشغول معامله هستند مخصوصاً در اوراق مشارکت که فعالیت خارجی‌ها در این حوزه بسیار پررنگ است. این سرمایه‌گذاران اغلب سرمایه‌گذاران حقوقی هستند. تا چند ماه پیش بین ۱۰ تا ۱۵ درصد اوراق منتشر شده در بازار ما در اختیار این سرمایه‌گذاران بود که اغلبشان از کشور ترکیه بودند.
بازار خارج از بورس به دو دسته تقسیم می‌شوند از یک سو بازارهای، رسمی خارج از بورس مانند نزدک امریکا جزدک کره و… قرار دارند. اینها بازارهای رسمی هستند که فرابورس هم از آنها الهام گرفته است. چراکه فرابورس یک بازار رسمی با دستورالعمل معاملات است اما بازارهایی مانند Otc bb، بازارهای غیر رسمی هستند که نه دستورالعمل معاملاتی و نه پلت فرم معاملاتی دارند و به صورت مذاکره‌ای معامله می‌شود و کاملاً خارج از بورس است. هم‌اکنون ساز و کار بازارهای خارج از بورسی مانند نزدک کاملاً شبیه بورس است و نمی‌توان لفظ بازار خارج از بورس را بر این بازارها اطلاق کرد.
آیین نامه “سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس” مصوب ۲۹/۱/۱۳۸۶
سرمایه گذاری خارجی در بازارهای بورسی کشورهای مختلف، به عنوان یکی از روش های سرمایه گذاری در اقتصاد در نظر گرفته شده است. به طور کلی کشورهای مختلف بنا بر عوامل مختلف اقتصادی و قوانین و مقررات جاری، با سه روش کلی برای پذیرش سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه خود، به شرح ذیل عمل می نمایند :
داد و ستد مستقیم خارجیان در بازار سهام کشور میزبان
سرمایه گذاری در انواع رسید های سپرده ^[۲]
مشارکت در صندوق های سرمایه گذاری کشوری ^[۳]
آیین نامه “سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس” مصوب ۱۳۸۹
با توجه به تکلیف موضوع بند ۱۴ ماده ۷ قانون بازار، هیأت وزیران با استناد به بند ۳ ماده ۴ قانون بازار اوراق بهادار آیین نامه “سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس” را طی ۱۴ در تاریخ۲۹/۱/۱۳۸۹ تصویب نمود که براساس آن، آیین نامه اجرایی بند (ج) ماده ۱۵ قانون ماده برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی نسخ گردید و از این زمان، تقسیم سرمایه گذاری خارجی به دو نوع سرمایه گذاری با هدف کسب سود به همراه قصد مدیریت شرکت و سرمایه گذاری بدون قصد مدیریت شرکت منتفی گردید. لذا از این برهه زمانی به بعد الزامات قانونی که حاکم بر سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه می باشند عبارتند از :

1. 1. قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی مصوب ۱۳۸۰ و آیین نامه اجرایی آن.

1. 1. آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازار های خارج از بورس مصوب ۱۳۸۹.

1. 1. مقررات مصوب سازمان بورس از قبیل ضوابط اعطای مجوز معامله اوراق بهادار به سرمایه گذار خارجی مصوب ۱۳/۹/ ۱۳۸۹ و یا دستورالعمل اجرایی آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس مصوب ۱۱/۷/۱۳۹۰.

رابطه میان قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی و آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس آن گونه است که این قانون به بیان کلیات عام در مورد سرمایه گذاری خارجی در تمامی رشته ها و بخش های اقتصادی می پردازد لکن آیین نامه مزبور به طور خاص و تخصصی، سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه را مدنظر قرار داده است لذا باید در موارد سکوت آیین نامه به قانون مادر در خصوص سرمایه گذاری خارجی یعنی قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی رجوع نمود. براساس ماده ۲ این آیین نامه، ورود و فعالیت در بازار سرمایه با رعایت این آیین نامه و اخذ مجوز لازم براساس آن می باشد و اخذ مجوزهای مذکور در قانون تشویق و حمایت مصوب ۱۳۸۰ به تنهایی کفایت نمی نماید. ذکر این نکته حائز اهمیت است که با توجه به ویژگی انعطاف پذیری قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی و همچنین براساس ماده ۳ قانون تشویق و حمایت که مقرر میدارد “سرمایه گذاری خارجی که براساس مفاد این قانون پذیرفته می شوند از تسهیلات و مزیت های این قانون برخوردارند” می توان گفت که کسب مجوزهای مذکور در این قانون اختیاری بوده و در صورت کسب مجوز، سرمایه گذار خارجی که در بازار سرمایه فعالیت می نماید از تسهیلات مذکور در قانون بهره مند می شود اما در هر صورت، کسب مجوز آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس برای فعالان خارجی جهت بهره مندی ازتسهیلات این آیین نامه ضروری است.
در آیین نامه تنها در دو مورد به قانون تشویق وحمایت از سرمایه گذاری خارجی اشاره شده است. اولین مورد در ماده ۳ است که براساس آن سرمایه گذار خارجی فقط تا سقف های تعیین شده در قانون تشویق و حمایت، مجاز به سرمایه گذاری شناخته شده است و دومین مورد در تبصره ۳ ماده ۱۰ یافت میشود که برای شخص ایرانی دارای سرمایه با منشأ خارجی یا سرمایه گذار خارجی که مجوز سرمایه گذاری موضوع قانون تشویق را دریافت نموده باشد علاوه بر تسهیلات موضوع این ماده، مزایا و تسهیلات پیش بینی شده در قانون یاد شده را نیز برای سرمایه گذار خارجی مجزا میداند.
در فرضی که سرمایه گذار خارجی مبادرت به اخذ مجوز قانون تشویق و حمایت سرمایه گذار خارجی نمی نماید و تنها براساس مجوز آیین نامه سرمایه گذار خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس معامله می نماید از آنجا که تنها آیین نامه بر اعمال وی حکومت می نماید وضعیت به خوبی روشن است اما در فرضی که سرمایه گذار خارجی در کنار مجوز آیین نامه، مبادرت به اخذ مجوز قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذار خارجی می نماید ممکن استدر بعضی موارد تلاقی هایی پیش آید که باید به بررسی آنها پرداخت.
در آیین نامه هیچ اشارهای به منظور و هدف سرمایه گذار خارجی از سرمایه گذاری در بازار سرمایه نشده است در حالی که براساس ماده ۲ قانون تشویق و حمایت، این سرمایه گذاری باید به منظور عمران و آبادی و فعالیت تولیدی اعم از صنعتی، معدنی، کشاورزی براساس ضوابط چهارگانه در این ماده عملی گردد از طرف دیگر در ماده ۷ آیین نامه اجرایی قانون تشویق و حمایت، سرمایه گذاری خارجی در بنگاه های اقتصادی موجود از طریق خرید سهام و یا افزایش سرمایه و یا تلفیقی از آنها مشروط به ایجاد ارزش افزوده می باشد. این ایجاد ارزش افزوده جدید می تواند در نتیجه افزایش سرمایه در بنگاه اقتصادی و یا تحقق اهدافی از قبیل ارتقای مدیریت، توسعه صادرات و یا بهبود سطح فناوری در بنگاه اقتصادی حاصل گردد.
آیین نامه “سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس” مصوب ۲۹/۱/۱۳۸۶
سرمایه گذاری خارجی در بازارهای بورسی کشورهای مختلف، به عنوان یکی از روش های سرمایه گذاری در اقتصاد در نظر گرفته شده است. به طور کلی کشورهای مختلف بنا بر عوامل مختلف اقتصادی و قوانین و مقررات جاری، با سه روش کلی برای پذیرش سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه خود، به شرح ذیل عمل می نمایند :
داد و ستد مستقیم خارجیان در بازار سهام کشور میزبان
سرمایه گذاری در انواع رسید های سپرده ^[۴]
مشارکت در صندوق های سرمایه گذاری کشوری ^[۵]
آیین نامه “سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس” مصوب ۱۳۸۹
با توجه به تکلیف موضوع بند ۱۴ ماده ۷ قانون بازار، هیأت وزیران با استناد به بند ۳ ماده ۴ قانون بازار اوراق بهادار آیین نامه “سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس” را طی ۱۴ در تاریخ۲۹/۱/۱۳۸۹ تصویب نمود که براساس آن، آیین نامه اجرایی بند (ج) ماده ۱۵ قانون ماده برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی نسخ گردید و از این زمان، تقسیم سرمایه گذاری خارجی به دو نوع سرمایه گذاری با هدف کسب سود به همراه قصد مدیریت شرکت و سرمایه گذاری بدون قصد مدیریت شرکت منتفی گردید. لذا از این برهه زمانی به بعد الزامات قانونی که حاکم بر سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه می باشند عبارتند از :

1. 1. قانون تشویق و حمایتاز سرمایه گذاری خارجی مصوب ۱۳۸۰ و آیین نامه اجرایی آن.

1. 1. آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازار های خارج از بورس مصوب ۱۳۸۹.

1. 1. مقررات مصوب سازمان بورس از قبیل ضوابط اعطای مجوز معامله اوراق بهادار به سرمایه گذار خارجی مصوب ۱۳/۹/ ۱۳۸۹ و یا دستورالعمل اجرایی آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس مصوب ۱۱/۷/۱۳۹۰.

از این رو باید در بحث سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه تمامی این موارد را در کنار هم در نظر گرفته تا بتوان کلیتی جامع را از وضعیت حقوقی آن ترسیم نمود.
رابطه میان قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی و آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس آن گونه است که این قانون به بیان کلیات عام در مورد سرمایه گذاری خارجی در تمامی رشته ها و بخش های اقتصادی می پردازد لکن آیین نامه مزبور به طور خاص و تخصصی، سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه را مدنظر قرار داده است لذا باید در موارد سکوت آیین نامه به قانون مادر در خصوص سرمایه گذاری خارجی یعنی قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی رجوع نمود. براساس ماده ۲ این آیین نامه، ورود و فعالیت در بازار سرمایه با رعایت این آیین نامه و اخذ مجوز لازم براساس آن می باشد و اخذ مجوزهای مذکور در قانون تشویق و حمایت مصوب ۱۳۸۰ به تنهایی کفایت نمی نماید. ذکر این نکته حائز اهمیت است که با توجه به ویژگی انعطاف پذیری قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی و همچنین براساس ماده ۳ قانون تشویق و حمایت که مقرر میدارد “سرمایه گذاری خارجی که براساس مفاد این قانون پذیرفته می شوند از تسهیلات و مزیت های این قانون برخوردارند” می توان گفت که کسب مجوزهای مذکور در این قانون اختیاری بوده و در صورت کسب مجوز، سرمایه گذار خارجی که در بازار سرمایه فعالیت می نماید از تسهیلات مذکور در قانون بهره مند می شود اما در هر صورت، کسب مجوز آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس برای فعالان خارجی جهت بهره مندی ازتسهیلات این آیین نامه ضروری است.
در آیین نامه تنها در دو مورد به قانون تشویق وحمایت از سرمایه گذاری خارجی اشاره شده است. اولین مورد در ماده ۳ است که براساس آن سرمایه گذار خارجی فقط تا سقف های تعیین شده در قانون تشویق و حمایت، مجاز به سرمایه گذاری شناخته شده است و دومین مورد در تبصره ۳ ماده ۱۰ یافت میشود که برای شخص ایرانی دارای سرمایه با منشأ خارجی یا سرمایه گذار خارجی که مجوز سرمایه گذاری موضوع قانون تشویق را دریافت نموده باشد علاوه بر تسهیلات موضوع این ماده، مزایا و تسهیلات پیش بینی شده در قانون یاد شده را نیز برای سرمایه گذار خارجی مجزا میداند.
در فرضی که سرمایه گذار خارجی مبادرت به اخذ مجوز قانون تشویق و حمایت سرمایه گذار خارجی نمی نماید و تنها براساس مجوز آیین نامه سرمایه گذار خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس معامله می نماید از آنجا که تنها آیین نامه بر اعمال وی حکومت می نماید وضعیت به خوبی روشن است اما در فرضی که سرمایه گذار خارجی در کنار مجوز آیین نامه، مبادرت به اخذ مجوز قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذار خارجی می نماید ممکن استدر بعضی موارد تلاقی هایی پیش آید که باید به بررسی آنها پرداخت.
در آیین نامه هیچ اشارهای به منظور و هدف سرمایه گذار خارجی از سرمایه گذاری در بازار سرمایه نشده است در حالی که براساس ماده ۲ قانون تشویق و حمایت، این سرمایه گذاری باید به منظور عمران و آبادی و فعالیت تولیدی اعم از صنعتی، معدنی، کشاورزی براساس ضوابط چهارگانه در این ماده عملی گردد از طرف دیگر در ماده ۷ آیین نامه اجرایی قانون تشویق و حمایت، سرمایه گذاری خارجی در بنگاه های اقتصادی موجود از طریق خرید سهام و یا افزایش سرمایه و یا تلفیقی از آنها مشروط به ایجاد ارزش افزوده می باشد. این ایجاد ارزش افزوده جدید می تواند در نتیجه افزایش سرمایه در بنگاه اقتصادی و یا تحقق اهدافی از قبیل ارتقای مدیریت، توسعه صادرات و یا بهبود سطح فناوری در بنگاه اقتصادی حاصل گردد.
فصل دوم
چالش های سرمایه گذاری خارجی در بورس اوراق بهادار
مبحث اول - مبانی حقوقی سرمایه گذا ری خارجی در بورس اوراق بهادار
جهان سرمایه داری بورس یکی از پیشرفته ترین ابزار تکاملی سرمایه به شمار می رود. بورس جایگاه تبدیل دارایی های واقعی به ثروت کاغذی است؛ زیرا در قبال دارایی واقعی(پول، وجه نقد، آورده غیر نقدی، اموال و …) که سهام داران برای خرید سهام ارائه می دهند، ورقه ای کاغذی به آن ها داده می شودکه نمایانگر “ثروت سهام” آنهاست.
اگر بپذیریم که بورس جایگاه سرمایه و ظرفیت های سرمایه گذاری و تولید یک کشور است حجم عملیات، میزان عرضه سهام و مجموع سود و بازده سهام باید آینه تمام نمای وضعیت اقتصادی کشور باشد^[۶]؛ زیرا یکی از راه های تأمین مالی شرکت ها، انتشار و عرضه سهام آنها در بورس اوراق بهادار می باشد اما مسئله ای که است اینکه با وجود این سرمایه امروزه تعارض و تناقض آشکاری بین آمار و ارقام بورس و حجم معاملات با ظرفیت های بالقوه اقتصادی کشور و به ویژه سرمایه گذاری بخش خصوصد و خارجی به چشم می خورد.
بر اساس قانون سیاست های کلی اصل(۴۴)، سهام شرکت های دولتی فقط از طریق بورس اوراق بهادار به بخش خصوصی واگذار می شود. بر اساس بند “۷” ماده (۴۱) قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه و اجرای سیاست های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی هیئت واگذاری بنگاه های دولتی می تواند واگذار بلوکی بنگاه های مذکور را در بورس های خارجی انجام دهد. حال آنکه بر اساس مواد(۹) و(۱۰) آیین نامه اجرایی بند"ج” ماده(۱۵) قانون برنامه چهارم توسعه سرمایه گذاران خارجی حداکثر می تواند ۱۰ درصد سهام شرکت ها را در بورس تملک کنند و بر اساس ماده (۱۲) همان قانون سرمایه گذاران خارجی تا سه سال اجازه خارج کردن سرمایه حد را از بازار سرمایه ندارند.^[۷] حال باید دید با چنین وضعیتی که سایر عوامل و مشکلات نیز در کنار آن قرار دارد، بخش خارجی حاضر به سرمایه گذاری در بورس اوراق بهادار می شود؟ آیا فضای موجود کسب و کار امکان جذب سرمایه های خارجی در بورس اوراق بهادار را فراهم کرده است؟ اگر پاسخ منفی است، چالش ها و راهکارهای پیش روی بورس اوراق بهادار کدامند؟
سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه ایران، فراز و نشیب های قانونی زیادی را پشت سر گذاشته است. از قوانین محدود کننده و سخت گیرانه، تا قوانینی که دارای مطلوبیت بیشتری برای سرمایه گذار خارجی بوده اند، از ویژگی های قانونگذاری در مورد بورس و بازار سرمایه می باشد.
بازار سرمایه و بورس اوراق بهادار دارای قابلیت های بسیاری برای جذب سرمایه های خارجی و ورود سرمایه گذاران از سایر کشورها به ایران می باشد؛ از این رو قانونگذار پس از تصویب قانون برنامه چهارم توسعه بذل توجه بیشتری به این بخش اقتصادی نموده است. البته در مراحل تقنینی همواره بخشی از قابلیت ها و توانایی های بازار سرمایه مغفول مانده است که در زمره چالش ها و موانع سرمایه گذاری خارجی در فصل چهارم این پژوهش مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
گفتار اول - قوانین عام سرمایه گذاری خارجی
بند اول : قانون جلب و حمایت از سرمایه های خارجی مصوب ۷/۹/۱۳۳۴
اولین سند قانونی در زمینه نظام مندی سرمایه گذاری خارجی، “قانون جلب و حمایت سرمایه های ۱۳۳۴ میباشد. این قانون به طور مختصر و در ۷ ماده به بیان حکم می پرداخت. /۹/ خارجی” مصوب ۷ در این قانون برخلاف رویه غالب امروزی قانون نویسی در ابتدای متن به ارائه تعاریف مورد نیاز از قبیل سرمایه گذار خارجی و سرمایه گذاری خارجی نپرداخته است.
در ماده یک تنها اشخاص و شرکت ها و مؤسسات خصوصی خارجی، مجاز به سرمایه گذاری در ایران گشته اند و ذکری از اشخاص دولتی خارجی در میان نیست و در مورد اشکال سرمایه نیز غیر از شکل سرمایه گذاری نقدی، بارزترین صور غیر نقد از قبیل ماشین آلات و قطعات ذکر گردیده است.
خصوصیت بارزی که شاید بتوان در این قانون مشاهده نمود آن است که در ماده ۳ به طور صریح و مطلق کلیه سرمایه های خارجی که به ایران وارد می شوند را مشمول حمایت قانونی دولت دانسته و کلیه حقوق، معافیت ها و تسهیلات بنگاه های داخلی را در مورد سرمایه خارجی نیر مجری نموده است.
بدیهی است که برای جلب سرمایه های خارجی، هر میزان که کشور میزبان شرایط سهل الوصولتری را وضع نماید و سرمایه گذار خارجی احساس نماید که با وی همانند سرمایه گذاران داخلی رفتار می گردد برای ورود سرمایه خود بیشتر ترغیب می گردد اما در همین قانون و در کنار شرایط آسان ورود سرمایه، رفتارهای محدود کننده ای هم با سرمایه گذار خارجی رخ می دهد از جمله آنکه براساس تبصره ۲ ماده ۳، اشخاص و شرکت ها و مؤسسات خصوصی مذکور در ماده ۱، حق انتقال سهام و منافع و حقوق خود را به دولت خویش یا دولت های دیگر نداشتند.
در یک تقسیم بندی کلی از سرمایه گذاری خارجی می توان شیوه های سرمایه گذاری خارجی را به دو نوع سرمایه گذاری عمومی خارجی که توسط دولت ها به مفهوم خاص و یا توسط سازمان های بین المللی صورت می گیرد و سرمایه گذاری خصوصی خارجی که توسط اشخاص و شرکت های خصوصی با هدف تحصیل سود و کسب منفعت می باشد، تقسیم نمود .
شاید برای فلسفه تبصره فوق الذکر بتوان گفت که قانونگذار تمایل داشته است از آنجا که براساس ماده ۳، سرمایه های خارجی به راحتی می توانند وارد گردونه اقتصاد کشور گردند، تنها اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی خصوصی از مزایای این امر استفاده نمایند و دولتهای خارجی نتوانند از این راه بخش های مهمی از اقتصاد داخلی را در دست گیرند.
مورد دیگری که از آن میتوان به عنوان محدودیت نام برد ماده ۵ این قانون می باشد که براساس آن، خروج سرمایه اصلی و منافع آن تنها از طریق دادن آگهی سه ماهه به هیأت مذکور در ماده ۲ میسر بود ^[۸] که امکان داشت به دلیل عدم موافقت این هیأت، سرمایه گذار خارجی موفق به خروج سرمایه از کشور نگردیده و این امر خود عاملی در جهت نامطلوب نمودن سرمایه گذاری خارجی در ایران تبدیل می گشت. بارزترین نکته ای که می توان در خصوص قانون جلب و حمایت سرمایه های خارجی مصوب ۱۳۳۴ اشاره نمود آن است که در این قانون هیچگونه سقف و محدودیتی برای سرمایه گذار خارجی لحاظ نگردیده است و براساس آن، از یکتا صد درصد صنایع و رشته های داخلی قابلیت سرمایه گذاری خارجی را دارا بودند.

۳

گروه ۲





تعداد کل

همان‌طور که در جدول ۴-۲۴ می‌توان دید، بر اساس آزمون دوجمله ای همه شاخص‌ها با احتمال پایه‌ای پیش فرض ۵۰٫ دارای سطح معناداری کمتر از ۰۵٫ می‌باشند، بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که کارشناسان و مدیران ستاد ویژه توسعه فناوری نانو در خصوص وضعیت فعلی شاخص‌های مربوط به عامل فرایند های مدیریت دانش اشتراک نظر دارند. همان‌طور که در جدول فوق قابل ملاحظه است ستاد نانو در ۲ شاخص سازماندهی دانش و نوآوری دانش، دارای امتیاز بیشتر از ۳ است که نشان دهنده وضعیت قابل قبول ستاد نانو در این شاخص‌ها می‌باشد و در ۴ شاخص دیگر مربوط به این عامل یعنی شاخص‌های شناسایی و اعتبار سنجی دانش، اشتراک گذاری دانش، به کار گیری دانش و تجاری سازی دانش از وضعیت قابل قبولی برخوردار نیست که نیازمند توجه بیشتر ستاد به این شاخص‌ها می‌باشد. امتیاز این عامل با محاسبه میانگین امتیازهای شاخص‌ها ۲٫۸۷ می‌باشد که نشان دهنده وضعیت ضعیف ستاد نانو در این عامل می‌باشد و ستاد به منظور موفقیت مدیریت دانش باید این فرآیندها را بهبود ببخشد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در جدول ۴-۲۵ می‌توان امتیاز عوامل موفقیت دانش در سازمان‌های دانش محور از نظر خبرگان را در مقایسه با وضعیت فعلی مدیریت دانش در ستاد ویژه توسعه فناوری نانو مشاهده کرد. همان‌طور که مشاهده می‌شود کلیه عوامل موفقیت مدیریت دانش از نظر خبرگان دارای امتیاز بالاتر از ۴ می‌باشند در حالی که ستاد نانو در عوامل پشتیبانی و تعهد مدیریت عالی سازمان، فرهنگ سازمانی، زیر ساختار های سیتم های اطلاعاتی، کار تیمی و گروه‌های تعامل اجتماعی، مدیریت تغییر و استراتژی و اهداف دارای امتیاز بالاتر از ۳ هستند. هرچند ستاد نانو در این شاخص‌ها وضعیت قابل قبولی دارد لیکن، تا رسیدن به وضعیت مطلوب تلاش و توجه بیشتری به عوامل ذکر شده و شاخص‌های مربوط به عوامل از طرف ستاد نانو نیاز است. از سوی دیگر ستاد نانو دارای امتیاز کمتر از ۳ در ۴ عامل ساختار و زیر ساخت های سازمانی، توسعه سرمایه انسانی و اجتماعی، الگوبرداری و اندازه گیری عملکرد و فرایند های مدیریت دانش می‌باشد که نشان دهنده ضعف ستاد نانو در این عوامل برای موفقیت مدیریت دانش می‌باشد؛ بنابراین می‌توان گفت ستاد نانو در ۶ شاخص وضعیت قابل قبولی دارد و در ۴ شاخص دیگر دارای وضعیت قابل قبولی نیست و به طور کلی ستاد نانو از نظر عوامل موفقیت مدیریت دانش با وضعیت مطلوب از نظر خبرگان فاصله دارد.
جدول ۴-۲۵-جدول اطلاعات امتیاز مطلوب عوامل موفقیت مدیریت دانش و امتیاز عوامل در ستاد

انحراف معیار

امتیاز عوامل در ستاد

انحراف معیار

امتیاز مطلوب عوامل

عوامل موفقیت مدیریت دانش









پشتیبانی و تعهد مدیریت عالی سازمان









ساختار و زیر ساخت های سازمانی









توسعه سرمایه انسانی و اجتماعی







تعداد زیادی نقش ارابه در میان سنگ نگاره های آسیای مرکزی شناسایی شده است. ارابه وسیله ایست که برای انسان های هزاره سوم و دوم قبل از میلاد آسیای میانه شناخته شده است و بر روی برخی اشیای فلزی به تصویر کشیده شده است.(Francfort,2007.102-124) (تصاویر۲-۳۵_ ۲-۳۶)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نقش اثر دست انسان را باید عمومی ترین نقش و نشانه هایی نمادین و اشتراکی میان جوامع مختلف دنیا دانست که از اعماق غارها گرفته تا فضای باز در تمام مناطق دنیا شناسایی شده است.
از طرفی دیگر این گونه نقوش ممکن است دارای مشابهت شکلی باشند ولی ممکن است دارای معانی متفاوتی باشند که برای ما مشخص نیست. «دنی ویالو» از محققان هنر صخره ای در این زمینه معتقد است «در درون بی شماری از نشانه های نقاشی و حکاکی شده ای که درسراسر جهان یافت شده اند (نقطه- دایره- مستطیل ها و غیره)، شباهت های فراوانی می توان یافت که لزوما به این معنی نیست که مثلا نقطه های نقاشی شده توسط یک هنرمند دوره دیرینه سنگی، فضای یکسانی با نقاط خلق شده توسط هنرمندان دور پالئوایندین داشته است».(ویالو، ۱۳۷۷: ۱۷) (تصویر۲-۳۷)
۲-۶ پیشینه پژوهش و پراکندگی سنگ نگاره ها در ایران
تاریخچه مطالعات برروی سنگ نگاره ها در ایران به نسبت سایر کشورها جوان است. این هنر در دو دهه اخیر مورد توجه باستانشناشان و انسان شناسان داخلی قرار گرفته است. آغاز مطالعات در این زمینه در ایران به چهار دهه قبل بر می گردد. بررسی مک بورنی در غارهای میرملاس «Mir melas»، همیان«Homyan» و برد اسپید «Bard espid» لرستان در سال ۱۹۶۹ میلادی را باید آغاز این مطالعات به حساب آورد.
در همان سالها حمید ایزد پناه در دره میرملاس نقش هایی در کوه سرسرخن «Sarsorxen» و تنگه کرشوراب «Korsurow» در کوه دوشه، واقع در کوهدشت، شناسایی کرد. ( ایزد پناه، ۱۳۸۰: ۸۴-۱۰۱ )
در منطقه کرمانشاه نیز سنگ نگاره هایی در منطقه دنیور و چشمه سراب شناسایی شد. نقوش چشمه سراب برای اولین بار در سال ۱۳۵۴ شناسایی شدند. این نقوش در سال ۱۳۷۲ مجددا مورد بررسی قرار گرفتند و نقوش غار شامل انسان اسب سوار و پیاده و همچنین نقوش حیواناتی مانند بز می باشد. لازم به ذکر است نقوش مذکور به وسیله مواد رنگی ایجاد شده اند. (بیگلری و دیگران، ۱۳۸۶ )
در سال ۱۳۸۲ نیز در ادامه بررسی همین منطقه نیز مجموعه نقوشی در میوله، کنار پناهگاه های صخره ای «سرخ لایزه»، «صندوقه» و «قته» شناسایی شد که تمام آنها با تکنیک نقش کنده ایجاد شده اند.(شیدرنگ ۱۳۸۶: ۶۰-۵۵ )
از دیگر مناطق زاگرس که نقوش صخره ای در آنها شناسایی شده، باید به منطقه اورامانات کردستان اشاره کرد. این نقوش برای اولین بار توسط لحافیان شناسایی شدند. (لحافیان، ۱۳۷۹: ۱۴-۱۹ ) همین منطقه در سال ۱۳۸۴ توسط آقای قسیمی مورد بررسی قرار گرفته و نقوش حیوانی ، انسانی و نمادین جدیدی مورد شناسایی قرار گرفتند که با روش کنده کاری و با تکنیک کوبشی ایجاد شده بودند. (Ghasimi-2007: 89-106 ) شهرستان مهاباد آذربایجان غربی نیز از دیگر مناطق ایران است که باید از آن یاد کرد. در«دره انجیران» نقوش انسانی و حیوانی در صحنه هایی مانند شکار نقش شده اند. (محمدی قصریان نادری، ۱۳۸۶: ۴۶-۶۱ ،Mohamadi Ghasrian -2007 :50-54 )
از دیگر مناطق شمال غرب ایران که سنگ نگاره های متعددی از مناطق کوهستانی آن شناسایی شده استان اردبیل است. در بخش لاهورد، دهستان پیراز میان مشکین شهر نقوش انسانی، حیوانی و نمادین شناسایی شده که مانند بسیاری دیگر از نقاط ایران موضوعاتی مانند صحنه شکار را نشان می دهد.( هورشید، ۱۳۸۶: ۸۱-۸۴) ارسباران را باید از مهمترین مناطق شمال غرب ایران دانست که مطالعات بهتری روی آن صورت گرفته است.
دره هوراند واقع در منطقه ارسباران شرقی دارای نقوش انسانی، حیوانی و نمادین است که علاوه بر صحنه های شکار، نقوش انسانی در حالاتی شبیه رقص نشان داده شده است.(رفیع فر ۱۳۸۳: ۱۱-۱۱۸ و رفیع فر، ۱۳۸۴).
به غیر از یک نقش گوزن سایر نقوش در این منطقه به تکنیک نقش کنده ایجاد شده اند و همچنین برخی از نقوش حکاکی از نوع شمنیسم می باشند. (Rafifar-2007 pp.203 -213)
از دیگر مناطقی که وجود سنگ نگاره در آنجا گزارش شده است. دره دیوین الوند همدان است که در گزارشی کوتاه توسط آقای صراف به آنها اشاره شده است. (صراف، بی تا: ۳۰۴-۳۰۵) (تصاویر۲-۳۸، ۲-۳۹)
بزرگترین مجموعه نقوش صخره ای موجود در فلات مرکزی در محدوده تاریخی تیمره (شهرستان های خمین ، محلات ، گلپایگان ، …. و دلیجان ) توسط مرتضی فرهادی شناسایی شد که یکی از بزرگترین مجموعه های شناسایی شده است.(فرهادی، ۱۳۷۷)
در جنوب استان قزوین (شهرستان بوئین زهرا) ، نیز نقوش مسبک و ساده حیوانی و نمادینی بدست آمده است که تداوم وجود این نقوش به طرف شمال را نشان می دهد. (ملا صالحی و دیگران ۱۳۸۶ : ۳۵-۴۵) از غربی ترین مناطق فلات مرکزی که نقوش صخره ای در آن شناسایی شده استان مرکزی است. در روستای سوسن آباد در شمال غرب اراک صخره هایی وجود دارد که برخی از آنها دارای نقوش زیادی از بز کوهی به صورت مسبک و صحنه های شکار است. (پور بخشنده، ۱۳۸۶: ۴۶-۴۹)
در فلات مرکزی مجموعه دیگری از جمله در سنگستون شهرستان قم نیز یافت شده است. این نقوش بیشتر دارای نقوش بز کوهی و صحنه های شکار می باشد. (محمدی قصریان ، ۱۳۸۶: ۶۱-۶۴)(تصویر۲-۴۰)
در دیگر مناطق فلات مرکزی ایران ، در استان های یزد و اصفهان نیز گزارشاتی مبنی بر وجود نقوش صخره ای در دست است که باید به آنها اشاره کرد. سنگ نگاره های ارنان یزد که در ۱۰۰ کیلومتری جنوب شرق شهر یزد و در اطراف کوهی به نام ارنان واقعی شده ، در بیشتر نقوش شامل بز کوهی است ولی در این میان انسان سوار بر مرکب، انسان سوار بر حیوان و تیر و کمان بدست انسان، انسان برهنه ی نیزه بدست و حیواناتی نظیر سگ شکاری، آهو و پرندگان سمبلیک نیز وجود دارند. (شهزادی، ۱۳۷۶: ۱۳۳-۱۴۲) از دیگر مناطق استان یزد که گزارشی مبنی بر وجود سنگ نگاره از آن در دست است، دره گنج شهرستان تفت در ۲ کیلومتری جنوب غربی شهر یزد است. نقوش دره گنج، عموما شامل بز کوهی است و از نظر تعداد و تنوع کمتر از ارنان می باشد. (حصارنوی،۱۳۸۲: ۱۸۰-۱۸۶) در استان اصفهان در مناطقی مانند کوه قلعه بزی در ۱۵ کیلومتری شهرستان مبارکه (محمدی قصریان، ۱۳۸۵: ۶۲-۶۳) و شهرستان تیران اصفهان (حاجی محمدعلیان، ۱۳۸۹ چاپ نشده) نیز نقوش صخره ای مشابه سایر نقاط ایران بدست آمده است.
در مناطق جنوبی ایران، بستک هرمزگان شاخص ترین سنگ نگاره ها را دارا می باشد. اهمیت این نقوش به دلیل استفاده از رنگ است چرا که در مناطق محدودی از ایران نقاشی صخره ای (پیکتوگراف) بدست آمده است.
اشکفت آهویی، شکافی است به عمق ۲۷۵ سانتیمتر و بر سطح آن نقوش مختلفی مانند شکار و شکارچی (۱۳ مورد)، حیوانات پلنگ، آهو، کل و بز، شغال، گرگ، کفتار و قاطر (۸ مورد) و اثر دست چپ انسان (۳ مورد) نقاشی شده است . لازم به ذکر است نقوش به رنگ قرمز مایل به قهوه ای کشیده شده اند. (بهادر، بی تا ۲۳-۲۴ و اسدی، ۱۳۷۶: ۶۵-۷۰)
شرق و شمال شرق ایران نیز دارای گونه های مختلف سنگ نگاره از دوره های مختلف است. استان خراسان جنوبی و شهرستان بیرجند دارای نقوش صخره ای زیبا و جالبی از دوره های مختلف زمانی (پیش از تاریخ و تاریخی) می باشد. دراستان خراسان جنوبی و درچهار نقطه، لاخمزار، کال جنگال، تنگه استاد و ما خونیک، نقوش صخره ای مهمی به همراه کتیبه هایی از دوره اشکانی، ساسانی و اسلامی شناسایی شده است. تمام نقوش شناسایی شده در لاخ مزار «Lakhmazar» در فضایی به ابعاد ۵/۵×۵/۵ متر قرار دارند. لاخ مزار، صخره ای در کنار روستای کوچ در فاصله ۲۹ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند است که برای اهالی روستا دارای قداست مذهبی نیز می باشد. سنگ نگاره های لاخ مزار در شمار آثاری قرار دارد که در دومین فصل بررسی آثار تاریخی بیرجند و در سال ۱۳۷۱ مورد بازدید هیأت بررسی و شناسایی میراث فرهنگی خراسان قرار گرفت. در بررسی و مطالعه و ثبت دقیقی که توسط آقای لباف خانیکی و رسول بشاش در یک سال پس از شناسایی اولیه صورت گرفت۳۰۷ نقش مجزا شناسایی شد. این نقوش شامل گروه های انسانی، حیوانی و گیاهی و همچنین کتیبه ای به خط تصویری، پهلوی اشکانی، پهلوی ساسانی، فارسی و عربی و نقوش سمبلیک و علامت ها می باشد. (لباف خانیکی و بشاش،۱۳۷۳: ۱۵-۲۰)
دره کال جنگال «Kal-e-jangal» در ۳۵ کیلومتری جنوب غرب شهر بیرجند نیز دارای نقوش کتیبه هایی متعلق به دوره اشکانی و ساسانی است که با روش نقر و تکنیک مشابه سنگ نگاره های باستانی ایجاد شده اند.این نقوش گرچه ماهیتاً با آنچه ما تحت عنوان سنگ نگاره بدوی می شناسیم متفاوت اند اما در زیر مجموعه سنگ نگاره قرار می گیرند. (سلطانی و یوسفی،۱۳۸۹، چاپ نشده)
در استان خراسان جنوبی به غیر دو منطقه لاخ مزار و کال جنگال، در سایر نقاط نیز گزارشاتی از وجود سنگ نگاره (منتشر شده در دست است و منتشر نشده) که نوید پراکندگی بیشتر این هنر باستانی را در استان می دهد. یکی از این مناطق روستای ماخونیک «Makhunik» واقع در بخش سر بیشه است. این روستا از نظر مردم شناسی دارای اهمیت زیادی است و در سال ۱۳۷۷ مورد تحقیق مردم شناسان قرار گرفت. در خلال انجام پژوهش مردم شناسی، تعدادی سنگ نگاره بر سطح سنگی عمودی در فاصله دو کیلومتری شرق روستا شناسایی شد. این سنگ نگاره ها با روش هایی از جمله وارد آوردن ضربه بر سطح سنگ و بر داشتن رویه سنگ، خراش سطح سنگ و همچنین روشی مشابه قلمزنی ایجاد شده اند. نقوش مذکور شامل گونه های حیوانی، از جمله بز و یک مورد نقشی مشابه شیر؟، نقوش گیاهی شامل درخت سرو، کتیبه هایی به خط کوفی و گروه دیگر نقوش هندسی و علایم و نشانه ها است. در مورد تاریخ ایجاد این نقوش نظر دقیقی داده نشده است ولی با توجه به مشابهت برخی از آنها با نقوش استیلیزه لاخ مزار، این گونه نقوش قدیمی تر از سایرین معرفی شده است (بر آبادی و شعیبی،۱۳۸۴: ۴۳-۵۲) ، لازم به ذکر است که باید نقاطی مانند تنگل استاد«Tangal-e-ostad»، سماد«Samaad»و خزان«Khazan» را نیز به مجموعه های خراسان جنوبی افزود. گرچه این مناطق نیاز به بررسی دقیق دارند ولی می توان بر اساس گزارشات محدودی که وجود دارد به آنها اشاره کرد. نقوش صخره ای لاخمزار بیرجند. (لباف خانیکی و بشاش،۱۳۷۳: ) (تصویر۲-۴۱ )
در استان خراسان رضوی و دشت توس، سنگ نگاره های متعددی شناسایی شده است. دشت توس در حوزه آبریز کشف رود قرار دارد که از دیر باز مورد توجه باستان شناسان قرار داشته است. سنگ نگاره هایی که در این منطقه شناسایی شده همان شیوه های سبکی سایر سنگ نگاره ها را از نظر استیلیزه بودن و موضوع دارا می باشند و نقوش شامل صحنه هایی از شکار و نقوش منفرد انسانی و حیوانی هستند. در یک نمونه خالص نقش یک بز کوهی به طول ۲/۱ متر و ارتفاع ۵/۱ متر قرار دارد که از نظر اندازه در نوع خود کم نظیر است. سایر نقوش شامل اسب، شتر، سگ سانان، یوزپلنگ و گوزن است اما بز کوهی از عمومی ترین نقوش این مجموعه ها می باشد. (بختیاری شهری ، ۱۳۸۸: ۲۱-۴۳)
جنوب شرقی ایران شامل استان های کرمان و سیستان و بلوچستان، دارای نقوش ارزنده صخره ای می باشند. در استان کرمان سنگ نگاره های کمتری شناسایی شده اما بلوچستان از این نظر یک منطقه نو شناخته ای است که دارای تنوع و تعداد قابل توجهی است. بیشترین گزارشاتی که از استان کرمان در دست است، مربوط به دو نقطه سیرجان و شهر بابک است. در مناطق مذکور نقوشی در گونه های انسانی و جانوری، گیاهی، هندسی و نمادین وجود دارد و همچنین یک نقش خاص که احتمالا طرحی از یک معماری است، در تپه شاه فیروز سیرجان شناسایی شده. (فرهادی،۱۳۷۶: ۱۲-۱۹) (تصویر۲-۴۲)
بهترین نمونه صخره نگاری ها در سراوان قرار دارند. از دره هایی که در تخته سنگ های آن نقوش به چشم می خورند «دره نگاران» واقع در بخش جالق سراوان است که اولین بار توسط محمد حیدری مورد بررسی قرار گرفت. سنگ نگاره هایی در اطراف شهر گشت «Gosht» پراکنده می باشند. (مرادی و سرحدی، ۱۳۸۹، چاپ نشده)
در شهرستان سرباز و در ارتفاعات دهستان مینان«Minan» در شرق بخش مرکزی، چند نمونه سنگ نگاره در امتداد هم وجود دارد که اولین بار توسط نوذر حیدری در سال ۱۳۸۸ شناسایی شدند. این سنگ نگاره ها با دو تکنیک متفاوت نقر و خراش ایجاد شده اند. این شخص در شهرستان خاش نیز همچنین تعدادی مجموعه سنگ نگاره را شناسایی کرده است.
علاوه بر مناطق گفته شده در بخش های جنوبی تر بلوچستان، و در شهرستان نیکشهر، در سه بخش قصر قند، تبت و مرکزی تعدادی سنگ نگاره وجود دارد که توسط روح الله شیرازی بدست آمده اند.(شیرازی ،۱۳۸۷ و۱۳۸۱، چاپ نشده) (تصاویر۲-۴۳_ ۲-۴۴)
این فصل بر آن است که موقعیت جغرافیایی، پوشش گیاهی و حیوانی استان و موقعیت مناطق، را مورد بررسی قرار دهد و همچنین به شرح نقوش مربوط به هر منطقه خواهد پرداخت، در انتها برای تفکیک موضوع و تکنیک نقوش جداولی تهیه شده است.
۳-۱ موقعیت استان لرستان
استان لرستان سرزمینی است کوهستانی با وسعتی نزدیک به سی هزار کیلومتر مربع در جنوب غربی ایران و در محدوده میانی جبال زاگرس. این استان از شمال به استان مرکزی (شهرستان خمین و اراک) و استان همدان (شهرستان ملایر و نهاوند) از جنوب به استان خوزستان و چهار محال بختیاری، از شرق به استان اصفهان (شهرستان های فریدن و گلپایگان) و از غرب به استان های کرمانشاه و ایلام محدود است.
«حدود ۸۵ درصد مساحت لرستان را رشته کوه های نسبتاً موازی و پراکنده فرا گرفته اند». (گروهی از کارشناسان،۱۳۷۰: ۱۳) دشتهای محدود استان و دره های عمیق آن بینابین ستیغ برکشیده این کوه ها واقع گردیده است. مجموع این عوارض طبیعی سه ناحیه بارز آب و هوایی را پدید آورده است:
الف) ناحیه سرد کوهستانی در مناطق بیش از ۱۴۰۰ متر از سطح دریا شامل شهرستانهای بروجرد، ازنا، الیگودرز، الشتر و نور آباد.
ب) ناحیه معتدل مرکزی با سطح ارتفاع نسبتاً کمتر از سطح دریا شامل شهرستانهای خرم آباد، کوهدشت و بخش چگنی.
ج) ناحیه گرم جنوب در برگیرنده بخش پلدختر و قسمتهایی از شهرستان کوهدشت و بخش پاپی.(غضنفری، همان: ۲)
وسعت مراتع لرستان
وسعت مراتع لرستان ۲۵۰/۱ هزار هکتار و مساحت جنگلهای آن حدود ۷۵۰ هزار هکتار است که بیشترین آن از نوع بلوط و دیگر درختان جنگلی نظیر زالزالک، پسته وحشی، مازو، گلابی وحشی، شن، تاک، ارجن، نارون، گیلاس وحشی ترنجبیل و ارغوان تشکیل شده است.
غیر از درختان جنگلی انواع نباتات دارویی و معطر از قبیل گل گاو زبان، خاکشیر، گل ختمی، آویشن، عناب، ترنجبین، هلیله، ریحان، گل بنفشه، پر سیاوش، کاسنی، گل محمدی،گل سرخ،شقایق،بید مشک، لاله، زنبق، شیرین بیان، و نرگس در استان می روید و همچنین نباتات خوراکی از قبیل پاقزان، پینه، پیشوک، زرشک، کنگر وحشی، ریواس، حاجی بیان، فرفیون (شیرین شیرک) پونه و نعنا نیز بدست می آید.
پوشش جانوری لرستان
جانوران لرستان به لحاظ شرایط مساعد زیست محیطی از تنوع خاصی بر خوردار بوده و جانورانی نظیر خرس قهوه ای، گرگ، گراز، کفتار، روباه، شغال، کل، بز، قوچ، آهو، پلنگ، خدنگ و پرندگانی همچون لک لک، حواصیل، غاز، درنا، مرغابی، عقاب، سار سینه پشت گلی، (ارملیچ) در آن یافت می شود. آبهای استان دارای انواع ماهیهای مختلف از جمله زرد ماهی ، قزل آلا، کپور و رنگین کمان است. انواع این ماهی ها در دریاچه گهر ، تالابهای پلدختر (شیر- گری جمجمه) مسیر رودخانه کشکان سزار قابل دسترسی می باشد. آنچه مسلم است در زمان های قبل مثلاً پارینه سنگی، حیواناتی از جمله گوزن نیز در منطقه وجود داشته که بعد ها تصاویر آنها را روی صخره ها یافتیم. گوزن یکی از حیوانات بومی ایران و منطقه می باشد که هم اکنون بسیار کمیاب است.
۳-۲ شرح، موضوع، اندازه و رنگ نقوش
در این قسمت به معرفی مناطق مورد مطالعه پرداخته، سپس هر تصویر از نظر موضوع، اندازه و رنگ شرح داده خواهد شد.
۳-۲-۱ دوشه
غار دوشه، یکی از غارهای تاریخی استان لرستان است که در روستای «کرشوراب» از توابع بخش چگنی خرم آباد واقع شده است. برای ورود به غار باید از غرب «تنگه دوشه» به بالای کوه صعود کرد. ارتفاع سقف تا کف غار در حدود پنج متر است. داخل آن به شکل دایره منظم است که انحنای این غار در دره آرش «الشتر» واقع شده و در گویش محلی به «مرسمسا» مشهور است. طول غار نزدیک به ۷۰ متر، عرض دهانه آن ۶ متر ، پهنای داخل آن ۷ متر و بلندی دهانه آن ۷۰/۳ متر است.
بر دیواره مسطح این غار، حدود ۱۱۰ نقش با رنگ سیاه نقاشی شده است. بر دیوار غربی آن نیز بجز نقش های یاد شده، دو کتیبه وجود داشته که یکی از آنها به کلی از بین رفته و نیمی از دیگری نیز محو شده است. و تقریباً چیزی از آن قابل تشخیص نیست. در دهانه حفره های انتهای غار، استخوان های انسان و حیوان و سفال های شکسته یافت شده است.
نقوش این غار گویا تر از نقوش غار های میر ملاس و همیان می باشند، ولی شاید به دیرینگی آنها نباشند با این فرق که نگاره های دو غار اخیر با رنگ های سیاه و قرمز ، حتی یک نقش نیز با رنگ زرد نقاشی شده اند. دیوارنگاره های غار همیان به نسبت دوشه پرکارترند و ظرافت بیشتری در ترسیم آنها به کار رفته است.