واحد تحلیل: مردان و زنان سالمند(به طور تصادفی) و در این بررسی سالمند کسی است که دارای سن ۶۰ سال و یا بالاتر می باشد.
سن سالمندی درکشورهای درحال توسعه ۶۰ سال وبالاتر و درکشورهای پیشرفته ۶۵ سال و بالاتر در نظر گرفته می شود (سازمان بهداشت جهانی).
۳-۳-۱- ابزار و نحوه سنجش سلامت جسمی، سلامت روانی
باتوجه به تعریف تندرستی توسط سازمان بهداشت در سال ۱۹۴۸مبنی بر ابعاد وسیع آن به شکل رفاه کامل جسمانی، روحی واجتماعی و نه فقط عدم وجود بیماری، لازم شد اندازه گیری سلامت و ارزیابی مداخلات بهداشتی تنها به شاخص های تغییر در فراوانی و شدت بیماری محدود نباشد، بلکه وضعیت سلامت بطور کامل در نظر گرفته شود. ^[۳۱]بنا به تعریف سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی، درک افراد از موقعیت خود در زندگی از نظر فرهنگ، سیستم ارزشی که درآن زندگی میکنند، اهداف، انتظارات، استانداردها و اولویت ها ی آنان می باشد، پس کاملاً فردی بوده و توسط دیگران قابل مشاهده نیست و بر درک افراد از جنبه های مختلف زندگی شان استوار است. ^[۳۲]
پرسشنامه های زیادی بدین منظور طراحی شده است ولی پرسشنامه های"کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت” به علت خصوصیات منحصر به فرد خود مورد توجه بیشتری واقع هستند. ابزار اندازه گیری عمومی کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی،به دوصورتWHOQOL-100 و WHOQOL-BREF می باشند.پرسشنامه WHOQOL-BREF پس از ادغام برخی ازحیطه ها و حذف تعدادی از سؤالات WHOQOL-100 ایجاد شد. نتایج حاصل از این دو پرسشنامه همخوانی رضایت بخشی را در مطالعات مختلف نشان داده اند. در این مطالعه با بهره گرفتن از ابزار اندازه گیری عمومی کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی WHOQOL-BREF به علت کم بودن تعداد سؤالات و درنتیجه راحتی استفاده انتخاب شده است. این ابزار در بیش از ۱۵ کشور جهان بصورت همزمان طراحی و به زبان های مختلف ترجمه شده است. لذا مفاهیم سؤالات در فرهنگ های متفاوت یکسان می باشند. از طرفی هر سؤال بر اساس اظهارات بیماران با شدت بیماری متفاوت، مردم سالم و متخصصان بهداشتی طراحی شده است. لذا علاوه بر امکان استفاده از این پرسشنامه ها در فرهنگ های متفاوت، مقایسه پاسخ این گروه ها ممکن می گردد. در حال حاضر این پرسشنامه ها در بیش از ۴۰ زبان در دنیا ترجمه و استاندارد شده است. که این امر همچنان در حال پیشرفت است. ^[۳۳]این پرسشنامه استاندارد جهت سنجش سازه کیفیت زندگی طراحی شده شده است و موسسات و مراکز تحقیقاتی مختلف چه در سطح ملی و چه در سطح بین المللی از این پرسشنامه استفاده می کنند.پرسشنامه WHOQOL-BREFیکی از پرسشنامه های بسیار معتبری است که درتحقیقات کیفیت زندگی مورد استفاده قرار گرفته است (نجات و همکاران ۱۳۸۵ ).
تعداد سؤالات پرسشنامه مربوط به سنجش کیفیت زندگی سالمندان در مجموع ۲۶سؤال بوده که از۲۶ سؤال، سؤالات ۱و۲ کیفیت زندگی را به طورکلی اندازه گیری می کند و به هچیک از حیطه ها تعلق ندارند و کیفیت زندگی را به شکل کلی مورد ارزیابی قرار می دهد. سایر سؤالات کیفیت زندگی سالمندان را ازابعادمختلف جسمانی، روانی، اجتماعی و در نهایت سلامت محیطی رابا ۲۴ سؤال مورد بررسی قرار می دهد( هریک از حیطه ها به ترتیب دارای۷، ۶، ۳، ۸ سؤال می باشند ).
بر این اساس، جهت سنجش دوبعد سلامت جسمی و سلامت روانی، در این بررسی از ترکیب دو پرسشنامه ۳۶ و ۲۶ سؤالی استفاده می شود و پاسخ ها در ۳و۵ و۷ گزینه ای در قالب طیف لیکرت می باشد و از آنها خواسته شده که به سؤالات پاسخ دهند.در پژوهش حاضر از ابزار اندازه گیری عمومی کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی (WHOQOL-SF36) استفاده می شود و ازترکیب دو مقیاس ۲۶و ۳۶ سئوالی برای محاسبه شاخص سلامت روانی و سلامت جسمانی افراد در هر حیطه امتیازی معادل ۰-۱۰۰برای هر حیطه به تفکیک دست خواهد آمد. پرسش نامه و مصاحبه از سالمندان بالای ۶۰ سال، بااستفاده از ابزار اندازه گیری عمومی کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی استاندارد در فرمهای (WHOQOL-SF36, 26)جهت سنجش سلامت جسمی و روانی سالمندان به منظور سنجش تأثیر عوامل جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی برکیفیت زندگی سالمندان در دو بعد سلامت جسمی و سلامت روانی براساس چار چوب نظری و بررسی های موجود،پرسشنامه جامعی تهیه گردید.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳-۳-۲- اعتبار و پایایی پرسشنامه
جهت بررسی کیفیت زندگی در دو بعد جسمی و روانی از ویرایش فارسی فرم پرسشنامه (WHOQOL-SF36, 26) استفاده شد این پرسشنامه در بیش از ۵۰ کشور از جمله ایران مدل سازی شده است. برای بررسی ابزار و استفاده از اجرای آزمایشی در نمونه کوچک که تعدادآن ۶۰ نفر بود انجام شد و بعد به جمع آوری اطلاعات و تکمیل پرسشنامه اقدام شد. سپس با بررسی ضریب آلفای کرون باخ به سنجش اعتبار پرسش نامه اقدام شد اعتبار روایی و پایایی پرسشنامه از طریق” آلفای کرونباخ” اندازه گیری شد، آلفای کرونباخ بدست آمده بالای (۷۰/۰)نشان دهنده همبستگی بالای سؤالات بوده است.
فصل چهارم
آزمون فرضیه ها وتجزیه و تحلیل داده ها
مقدمه
پس از گرد آوری داده ها مرحله ی جدیدی از فرایند تحقیق که به مرحله تجزیه و تحلیل داده ها معروف است، آغاز می شود. در این مرحله پژوهشگر با بهره گرفتن از روش های آماری مختلف و با تکیه بر معیار عقل سعی میکند داده ها را در جهت آزمون اهداف تحقیق و ارزیابی آنها مورد بررسی قرار دهد. برای اینکه این امر به نحو صحیح انجام گیرد، داده های جمع آوری شده، بایستی بطور علمی و با روش های آماری مناسب مورد پردازش قرار گیرد و به صورت اطلاعات قابل استفاده در آیند. ابتدا ویژگی های جمعیت شناختی نمونه آماری توصیف شده است. سپس در پایان با استفاده آزمون های آمار استنباطی به بررسی فرضیه های تحقیق مبادرت شده است. داده های موجود در پرسشنامه وارد برنامه اکسل شد و آزمون های آماری توسط نرم افزار spss 16 انجام شد.در این فصل به تجزیه و تحلیل داده های حاصل از پرسشنامه با بهره گرفتن از آمار توصیفی و استنباطی پرداخته شده است.
بر اساس نظریه عوامل تاثیر گذار بر کیفیت زندگی وسلامت سالمندان وایت هد و دالگرن، ۱۹۹۱ ، لایه های مؤثر بر سلامت را اینگونه بیان میکنند :
- ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎی ارﺛﻲ(ﺳﻦ و ﺟﻨﺲ)
- ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎیﺳﺒﻚ زﻧﺪﮔﻲﻓﺮدی
- ﺣﻤﺎﻳﺘﻬﺎ و تأثیراتﺟﺎﻣﻌﻪ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺪاوم ﺑﺨﺶ ﻳﺎ ﻣﺨﺮب ﺳﻼﻣﺖ ﺑﺎﺷﺪ.
- وﺿﻊ زﻧﺪﮔﻲ و ﻛﺎر و دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت و ﺗﺴﻬﻴﻼت
۴-۱- توصیف ویژگی های دموگرافیک نمونه آماری(یافته های توصیفی) :
جداول توصیفی از متغیر های مستقلی که به نظر میرسد عامل های اثر گذار بر سلامت جسمی و روانی باشند. متغیر های مستقل سن، جنس، سواد، وضع فعالیت، وضع تأهل، محل سکونت، بعد خانوار و تعداد فرزندان میباشند که در جداول ۶ و۷ به تفکیک مورد توجه قرار گرفت. در این بخش از تجزیه وتحلیل داده ها ابتدا وضعیت کلی برخی از متغیرها نظیر: وضع فعالیت، بعد خانوار، سن، جنس، تحصیلات، تأهل و محل سکونت و سلامت روانی را از نظر توصیف داده ها و شاخص های مرکزی و پراکندگی هرکدام را مورد بررسی قرار می دهیم. برای توصیف یافته های تحقیق از جداول یک بعدی استفاده می شود و تحلیل اطلاعات از آزمون های آماری پارامتریک، تحلیل واریانس یک طرفه و رگرسیون استفاده می شود.

- سوره‌‌ی آل‌عمران آیه‌ی ۱۴۴، خداوند، محمد(ص) را فقط پیامبری معرفی می‌کند که پس از پیامبران دیگر آمده و مانند انسان‌های دیگر کشته می‌شود و می‌میرد: وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِکُمْ.
- سوره احزاب آیه‌ی ۴۰، خداوند پیروی از شریعت محمدی را، راه اصلاح و سعادت برمی‌شمارد: مَا کَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِکُمْ وَلَکِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِیِّینَ.
در سوره‌‌ی فتح، آیه‌ی۲۹ محمد(ص) را فرستاده‌‌ی خدا معرفی می‌کند که همراهان مؤمن او در برابر کافران سخت کوش و نسبت به یکدیگر مهربان هستند: مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ.
در سوره اسراء آیه‌ی ۷۹ به تهجّد و قیام شب مأمور شده و او را خداوند به مقام محمود ستوده است. وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَهً لَکَ عَسَى أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقَامًا مَحْمُودًا.
خداوند حضرت رسول را به علت اخلاق مهربان و ستودنی، در آیاتی با صفت اخلاق عظیم و مهربان می‌ستاید و او را بهترین اسوه‌‌ی زندگی بشری معرفی می‌کند.
ملاحظه می‌شود در هیچ از آیات قرآن، حقیقت حضرت محمد(ص) فراتر از انسانی و پیغمبران پیشین معرفی نشده و خلقت وی پس از همه‌‌ی انبیاء و انسانی مانند همه‌‌ی انسان‌ها دیگر بوده است.
ـ حقیقت محمّدیّه در انجیل و تفاسیر
با توجه به این‌که این موضوع در همین فصل بخش اوّل به طور کامل آمده است در این‌جا به صورت فشرده ارائه می‌کنیم و چکیده‌‌ی مطالب آن است که پس از بیرون انداختن آدم و حوا از بهشت و گریه و زاری بسیار طولانی، آدم متوجه عظمت و حقیقت محمدیه گردید و به قداست لا اله الا الله محمد رسول الله پی برد.
در انجیل برنابا ـ دیدیم که ـ پس از اخراج آدم و حوّا از بهشت، یسوع میگوید: پس از ملتفت شدن، آدم مکتوبی راه بالای دروازه دید که: لا اله الاالله محمّد رسول الله. پس گریست و دعا کرد: ای فرزند شاید زود بیایی و ما را از این بدبختی برهانی.
مشهورترین روایت مجعول و دخیل در تفسیرهای طبری و الدرّ المنثور سیوطی و… به این موضوع بیشتر شباهت دارد. آنچه در تفسیری ذکر شد به شیوه های دیگری هم بیان شده است.
سیوطی هم در «الدرّالمنثور» میگوید: «طبرانی در المعجم الصغیر، حاکم ابو نعیم اصفهانی در «الدلایل» و ابن عساکر از عمر بن خطاب روایت میکنند که گوید، رسول الله فرمود: هنگامی که آدم گناهش را مرتکب شد، دستش را به سوی آسمان بلند کرد و گفت: به حق محمد از تو میخواهم که گناهم را بیامرزی! خدا به او وحی کرد: محمد چه کسی است؟ گفت: اسم تو مبارک است وقتی که مرا آفریدی، سرم را به سوی عرشت بلند کردم. ناگاه دیدم که نوشته شده «لا اله الا الله محمّد رسول الله» متوجه شدم که هیچ در نزد شما بزرگتر آن کس نیست که اسمش را با اسم خود ذکر کردهای. خداوند به آدم وحی کرد و فرمود: آن شخص از فرزندان (نسل) تو و آخرین پیامبر است و اگر به خاطر او نبود تو را نمیآفریدم.
سیوطی باز (نقل میکند) که دیلمی در «مسند الفردوس» با سند واهی از علی روایت میکند که از پیامبر در بارهی آیهی مذکور سؤال کردم؛ حضرت فرمود: بعد از وقوع مخالفت امر خدا، خداوند آدم را در هند و حوّاء را در جدّه، ابلیس را به بیسان و مار را در اصبهان انداختم در حالی که مار دارای پاهای چون شتر بود. آدم صد سال در هند بود و به خاطر گناهش گریه میکرد و….
و (در نهایت) بحق و لطف حضرت محمد(ص)، خداوند توبهاش را پذیرفت (چون روایت قبل) سیوطی حتی با این هم راضی نمیشود و روایتی دیگر هم از ابن عباس میآورد که آدم به حق محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین از خدا مسألت نمود و خدا هم توبهی او را پذیرفت.
و بعد ادامه میدهد که آدم وقتی که به زمین هبوط کرد از ابر آب مینوشید(!) و از کعب روایت است که اولین کسی است که دینار و درهم را به وجود آورد و… (الدرّ المنثور، ج۱/ صص۶۱-۵۸). تنها چیزی که میتوان از درون این همه روایتها صحت آن را ثابت کرد که بسیاری علمای محقق تأیید کردهاند حتی سیوطی.^[۳۵۹] کلمات دریافت شده این دعای حق تعالی است: رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِینَ.(اعراف/۲۳)
ـ حقیقت محمّدیه در متون صوفّیه
در فلسفه، صادر اوّل و اولین خلقت را عقل می‌نامند. سجّادی به نقل از حکمت اشراق(ص ۹۱) و جامع‌الحکمتین(ص۱۴۸) می‌گوید: اول صدر از ذات حق تعالی را مشائیان عقل اول و اشراقیان نور اول و نور اقرب نامند.

و گفتند که هست اول که آن جوهر بود که وحدت بدو متحد شد و آن عقل کلی است که مر او را فیلسوف عقل فعال گوید و آغاز هستی‌ها اوست.^[۳۶۰]
حقیقت محمّدیه در اصطلاح متصوفه و عرفا عبارت از ذات احدیت است به اعتبار یقین اول و مظهر اسم جامع الله.

«حقیقت محمّدیه، آن است که حق سبحانه، نور و جود عام را به حقیقت محمّدی، مقترن گردانید و در عرف محققان، خلق عبارت از اقتران وجود است به حقیقتی از حقایق کنونی، پس مراد از تنویر حقیقت محمّدیه، آفریدن او به عنوان مظهر تام هدایت و اظهار وجود خود بر عالمیان بوده است. پس بر کافه امم عموماً و بر امّت محمّد(ص) خصوصاً واجب است، در مقابل این نعمت عظمی و موهبت کبری، حمد خدای را به جا آوریم. چه وجود همه موجودات بر مقتضای «لولاک لما خلقت الافلاک» تابع وجود او می‌باشند.»^[۳۶۲]
سجّادی در فرهنگ تعبیرات عرفانی گوید: «احد، اسم ذات، به اعتبار انتفاء تعدد اسماء و صفات و نسب و تمام تعینات در میم احمد است که تعین محّد است چون امتیاز احمد از احد میم است و حق را چنانکه در تمام مراتب موجودات سریان است، انسان کامل را نیز می‌باید که در تمام مراتب موجودات ساری باشد.»^[۳۶۳]
«ابن عربی، حقیقت محمّدیّه را اساس ارواح و هستی می‌داند و در این خصوص گوید: بدان پدر نخستین، در عالم روحانیت، پدر آدم و عالم، حقیقت محمّد و روح او است، پس اصل و اساس ارواح ما، روح محمّد است. در نتیجه وی نخستین پدر روحی و آدم نخستین پدر جسمی است.»^[۳۶۴]
در شرح تعرّف آمده است که «و این عجب نیست که گروهی از بزرگان گفته اند: برکت سعادت در ازل باقبال مصطفی بود، و شومی شقاوت باعراض او بود. وآن آن بود که چون خدای تعالی جان در کالبد آدم علیه السلام آورد چشم باز کرد، درهای آسمان بگشادند تا بر ساق عرش نبشته دید «لااله الا الله محمد رسول‌الله»(شرح تعرف،ج۲، ص۴۵) خدای گفت: « لَولامُحَمّدٌ ما خَلَقتُ الدّنیا وَ الآخِرَه وَ لا السّمواتِ وَ الاَرضِ وَ لَاالعرشِ وَ لاَ الکرسِی وَ لَا اللوح وَ لَا الَقَلَمِ وَ لَا الجَنّه وّ لّا النار. وَ لَا مُحَمّد(ص) ماخَلَقتُک یا آدَم.» (همان، کتاب۲۰، ص۴۶) اول چیزی که خدای بیافرید نور محمّد(ص) بود، و چهار هزار سال بر راست عرش ایستاده بود… خدای تعالی جان مصطفی را بیافرید بیش از آن که همه خلق را بیافریند.»^[۳۶۵]
اغراق و غلوّهای ابن عربی بسیار افراطی‌تر است. او حتی مقام اولیاء را هم نخستین موجود می‌داند؛ ابن عربی در فصوص‌الحکم، فصّ دوم از حدیث کنتُ نبیاً و… از قول پیغمبر اسنتاد می‌کند که: من پیغمبر بودم و آدم هنوز در میان آب و گل بود. و او خاتم اولیاء را نیز قرینه خاتم انبیاء می‌داند و می‌گوید: خاتم اولیاء هم ولی بود و آدم هنوز در میان آب و گل بود و اگر چه وجود خاکی خاتم انبیاء از همه پیامبران دیگر متأخر بود، اما حقیقت او موجود بود.^[۳۶۶]
«فروزانفر» در شرح مثنوی شریف با استناد به اقوال ابن عربی و صوفیه می‌گوید: «در حقیقت محمدی جامع جمیع مراتب کمال و رسالت است و به موجب حدیث: کنت نبیاً و آدم…. نبوّت وی بر نبوّت آدم و ذریت او سابق بود و اولین موجودات بود، به موجب حدیث: اول ما خلق الله نوری. و پیش از همه پیامبران در ظهور آمد به مفاد حدیث: کنتُ اولّ النبیین فی الخلق…»^[۳۶۷]
و در ادامه عقل را هم در تعبیرات صوفیه، این گونه تفسیر می‌کند: «مرتبه وحدت و ظهور تجلّی حق در مرتبه علم که تعیین اول است و گاهی بر حقیقت انسانی اطلاق می‌شود.»^[۳۶۸]
ملاحظه می‌شود از یک طرف عقل صادر در اول و حقیقت انسانی معرفی شده و در فلسفه قابل بحث و قابل قبول است و در شریعت غیر قابل پذیرش است و از طرف دیگر حقیقت محمّدی، حقیقت انسانی و صادر اول معرفی شده است و به نوعی پریشانی فکری در اندیشه‌های عرفانی رخ داده و غیر عقلانی برخورد می‌شود.
«صوفیان در تعبیر حدیث اول ما خلق الله نوری گویند: اول چیزی که خدای تعالی خلق کرد نور محمد صلی الله علیه و آله و سلم بود که به صورت آدم و سپس سایر انبیاء ظاهر شد، و این نور همان روح الهیست که در آدم دمیده شد. حقیقت محمدی مبدأ حیات و روح همه چیز وحیات آنست و واسطه بین خدا و بندگانش و منبع فیض عارفانست. بنابراین در نظر صوفیان، خاصه ابن عربی و جیلانی، حقیقت محمّدیه تنها همان شخص تاریخی که پیغمبر ما مسلمانانست، نیست، بلکه حقیقت الهیست که ساری در وجود و علت اولای خلق و هر چه مخلوق است می‌باشد، عقل کل است که وجود مطلق را به عالم حق می‌پیوندد.»^[۳۶۹]
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شاید بتوان گفت در متون صوفیه، رساترین بیان در توصیف مراتب آفرینش و حقیقت محمّدیه، در مرصاد العباد نجم الدین رازی آمده است که می‌گوید:
«بدانک مبدأ مخلوقات و موجودات ارواح انسانی بود، و مبدأ ارواح انسانی روح پاک محمّدی بود علیه الصلوه والسلام چنانک فرمود: اول ماخلق الله تعالی روحی و در روایتی دیگر نوری. چون خواجه علیه الصلوه والسلام زبده و خلاصه موجودات و ثمره شجره کاینات بود که لولاک لما خلقت الافلاک، مبدأ موجودات هم او آمد، و جز چنین نباید که باشد زیرا که آفرینش بر مثال شجره‌ای است و خواجه علیه الصلوه والسلام ثمره آن شجره، و شجره به حقیقت از تخم ثمره باشد. پس حق تعالی چون موجودات خواست آفرید اول نور روح محمدی را از پرتو نور احدیت پدید آورد، چنانکه خواجه علیه الصلوه والسلام خبر می‌دهد «انا من الله و المؤمنون منّی» و در بعضی روایات می‌آید که حق تعالی به نظر محبت بدان نور محبت محمّدی نگریست حیا بر وی غالب شد و قطرات عرق ازو روان گشت ارواح انبیا را علیهم الصلوه و السلام از قطرات نور محمّدی بیافرید. پس از انوار ارواح انبیاء ارواح اولیاء بیافرید، و از انوار ارواح اولیاء ارواح مؤمنان بیافرید، و از ارواح مؤمنان ارواح عاصیان بیافرید، و از ارواح عاصیان ارواح منافقان بیافرید و کافران، و از انوار ارواح انسانی ارواح ملکی بیافرید، و از ارواح ملکی ارواح جن بیافرید، و از ارواح جن ارواح شیاطین و مَرَده و ابالسه بیافرید بر تفاوت مراتب و احوال ایشان، و از درد ارواح ایشان ارواح حیوانات متفاوت بیافرید آنگه انواع ملکوتیات و نفوس و نباتیات و معادن و مرکبات و مفردات عناصر پدید آورد.»^[۳۷۰]

نام مدل

بنیانگذار

ویژگی

کانو

نوریاکی کانو (kano)

مقایسه پارامتر کیفیت عملکرد و رضایت مصرف کننده - تعریف کیفیت از سه منظر اساسی - عملکردی و انگیزشی در اکثر الگوهای رضایت مشتری کاربرد دارد.

فورنل

فورنل(Fornell)

بررسی روابط علت و معلولی در رضایت مشتری- مقایسه پارامتر کیفیت یا رفتار مشتری - تاکید بر همگن سازی شاخص های انتظاری مشتریان و ایجاد قضاوت شهودی و احساسی مشتری - بهترین مدل مفهومی جهت ارائه یک شاخص استاندارد در سطح ملی است.

اسکمپر

اسبورن(Osbornes)

ایجاد خلاقیت و نوآوری در ارائه خدمت به مشتری بر اساس سوال، ایده و انگیزه.

سروکوال

پاراسورامن(parasuraman)

طراحی پرسشنامه و سنجش رضایت مشتری به صورت کلان فقط براساس کیفیت خدمات ارائه شده نه محصول ارائه شده.

منبع: ( ملکی ودارابی ،۱۳۸۷،۳۰)
باتوجه به مباحث فوق می توان اذعان داشت که ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﭘﺎﻳﺶ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ رﺿﺎﻳﺖ ﻣﺸﺘﺮی، زﻣﻴﻨﻪ اﺗﺨﺎذ ﺳﻴﺎﺳﺘﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺑﻘﺎ در ﻣﺤﻴﻂ رﻗﺎﺑﺘﻲ و ﻛﺴﺐ ﺳﻬﻢ ﺑﺎﻻﺗﺮی از ﺑﺎزار را ﻓﺮاﻫﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺳﺎﺧﺖ (نورالنساءو دیگران،۹۶،۱۳۸۷) واندازه گیری رضایت مشتریان یکی از فعالیت های بسیار مهم برای هر سازمان است. سازمانی که بتواند رضایت مشتریان خود را اندازه گیری نماید، در حقیقت مانند این است که علائم حیاتی خود را دائماً پیش رو دارد، و می تواند آنها را کنترل کند و با توجه به آنها سازمان خود را به پیش ببرد.از اینروامروزه در دنیای مدرن و مدیریت مدرن اندازه گیری رضایت مشتریان از پیشرفت الگوی مدرن تبدیل به یک ضرورت شده است.در جدول زیر نمونه هایی ازاندازه گیری رضایت مشتری ونتایج حاصل از آن عنوان گردید.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جدول ۲-۳-پیشینه اندازه گیری رضایت مشتری ونتایج حاصل از آن

۱

ویند(Wind)

۱۹۷۰

در ﺣﻮزه ﺧﺮﯾﺪﻫﺎی ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ ، اودرﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ رﺿﺎﯾﺖ ﯾﮑﯽ از ﭼﻬﺎر دﺳﺘﻪ ﻣﻌﯿﺎر ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺮ وﻓﺎداری ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﯽ باشد

۲

الیور(Oliver)

۱۹۸۰

در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎزﻫﺎ و ﻧﺘﺎﯾﺞ رﺿﺎﯾﺖ ﺑﺮرﺳﯽ ﮔﺮدﯾﺪه و ﻣﺤﻘﻖ ﺷﻮاﻫﺪی ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﺮای ﺗﺎﯾﯿﺪ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ رﺿﺎﯾﺖ و ﻧﯿﺎت ﺧﺮﯾﺪ ﻣﺠﺪد ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.

۳

ﻣﺎزورﺳﮑﯽ، ﻻﺑﺎرﺑﺮا و آﺋﯿﻠﻮ( Mazursky, La Barabara, Aiello)

۱۹۸۷

در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رﺿﺎﯾﺖ ﻣﺸﺘﺮی ، رﻓﺘﺎرﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎﻟﯽ و ﻧﯿﺎت ﻣﺠﺪد ﺧﺮﯾﺪ ﺑﺮای ﺗﻨﻮﻋﯽ از ﮐﺎﻻﻫﺎی ﻣﺼﺮﻓﯽ اﻧﺪازه ﮔﯿﺮی ﺷﺪ. اﯾﻦ ﻣﺤﻘﻘﺎن ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻬﻢ ﻋﻤﺪه ای از ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﻋﻠﯽ رﻏﻢ ﺳﻄﻮح ﺑﺎﻻی رﺿﺎﯾﺖ ﻗﺒﻠﯽ ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺪﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﻣﺮاﺟﻌﻪ نمودند.حدود ۲۳% اﯾﻦ ﻣﻮارد، ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن رﺿﺎﯾﺖ ﺑﺎﻻی ﺧﻮد را از ﺑﺮﻧﺪ ﻗﺒﻠﯽ اﻋﻼم ﮐﺮدﻧﺪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻪ دﯾﮕﺮ ﺑﺮﻧﺪﻫﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﺮده اﻧﺪ.

۴

ﭘﺮﯾﺘﭽﺎرد) (Pritchard

۱۹۹۱

۳) اوزان نهایی تامین کنندگان مواد اولیه به چه صورت است؟
۴) چگونه می توان بکمک روش برنامه ریزی آرمانی میزان سفارش بهینه را به تامین کنندگان تخصیص داد؟
۵) چگونه می توان از رویکرد ترکیبی فرایند تحلیل سلسله مراتبی و برنامه ریزی آرمانی به عنوان ابزاری برای تحلیل و انتخاب تامین کنندگان مناسب و بالقوه بهره برد؟

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱-۹- روش پژوهش
۱-۹-۱- نوع پژوهش
این پژوهش از لحاظ هدف توسعه ای - کاربردی می باشد و از نظر روش از نوع تحلیلی – توصیفی می‌باشد.
۱-۹-۲- ابزار گردآوری داده ها
در مرحله اول با مطالعه کتابخانه ای، جستجو در سایت های معتبر علمی و بررسی متون علمی موجود در خصوص معیارها و شاخص های ارزیابی و انتخاب تامین کنندگان و همچنین تکنیک های رتبه بندی و انتخاب تامین کنندگان مانند AHP و برنامه ریزی آرمانی GP ، ادبیات پژوهش گردآوری شده، سپس با توجه به ادبیات پژوهش و بررسی وضعیت شرکت و تامین کنندگان و مصاحبه با آنها ماتریس های مقایسات زوجی توسط مدیران و کارشناسان دپارتمان های تحقیق و توسعهR&D ،مهندسی ،کیفیت ، بهره برداری ،بازاریابی،خرید و تدارکات شرکت پر شده است.
۱-۹-۳- ابزار تجزیه و تحلیل
در این پژوهش از مدل های تصمیم گیری چند معیاره از جمله AHP و برنامه ریزی آرمانی (GP) جهت بدست آوردن اهمیت معیارها، ارزیابی و انتخاب و همچنین تخصیص مقدار سفارش بهینه به هر یک از تامین کنندگان استفاده می شود که به کمک نرم افزار EXPERT CHOICE اهمیت معیارها و وزن نهایی تامین کنندگان محاسبه می شود و به این ترتیب تامین کنندگان بالقوه و مناسب برای شرکت اسنوا اصفهان، رتبه بندی و انتخاب می شوند و در نهایت با حل برنامه ریزی آرمانی به کمک نرم افزار LINGO9، مقدار تخصیص یافته به هر کدام از تامین کنندگان مشخص می شود.
۱-۱۰- قلمرو پژوهش
۱-۱۰-۱- قلمرو موضوعی
از نظر موضوعی این پژوهش به طور اعم در محدوده مدیریت زنجیره تامین می باشد که در آن به موضوع تحلیل و انتخاب تامین کنندگان مواد اولیه و تخصیص مقدار سفارش بهینه به عنوان یک موضوع اساسی و بسیار مهم در زنجیره تامین برای تامین مواد اولیه و تاثیر آن در ادامه حیات سازمان پرداخته می شود.
۱-۱۰-۲- قلمرو مکانی پژوهش
محل انجام این پژوهش شرکت اسنوااصفهان می باشد.
۱-۱۰-۳- قلمرو زمانی پژوهش
زمان اجرای این پژوهش از مهر ۱۳۹۱ تا تیرماه۱۳۹۲ بوده و از دادها و اطلاعات ثبت شده اسناد در دپارتمان های مختلف شرکت اسنوا درسال کاری ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ مورد استفاده قرار گرفته است .
۱-۱۱- تعریف واژگان کلیدی
فرایند تحلیل سلسله مراتبی ( Analytical Hierarchy Process): یکی از فنون تصمیم گیری چند معیاره است که به منظور تصمیم گیری و انتخاب یک گزینه از میان گزینه های متعدد تصمیم، با توجه به معیارهایی که تصمیم گیرنده تعیین می کند، به کار می رود(مهرگان،۱۳۸۳: ۱۶۵).
برنامه ریزی آرمانی (Goal Programming): یکی از روش های تصمیم گیری چند هدفه است که از ویژگیهای آن دستیابی همزمان به چندین هدف(آرمان) بر مبنای اولویت بندی بوده که اهداف و محدودیتهای آن را می توان به صورت قطعی بیان نمود(لی و همکاران،۲۰۰۹ :۶۳۲۰).
ارزیابی و انتخاب تامین کنندگان (Suppliers Evaluation and Selection): فرایندی است که طی آن از میان تامین کنندگان بالقوه موجود، بهترین ترکیب جهت رفع نیازهای شرکت، شناسایی شده و پس از بررسی صلاحیت و توانایی آنها انتخاب می شود که یکی از وظایف اساسی واحدهای خرید می باشد (زیا و وو،۲۰۰۷ :۴۹۵).
مدیریت زنجیره تامین (Supply Chain Management): مدیریت زنجیره تامین، شامل یکپارچه سازی فعالیت های زنجیره تامین و نیز جریان های اطلاعاتی مرتبط با آنها از طریق بهبود در روابط زنجیره برای دستیابی به مزیت رقابتی قابل اتکا می باشد(غضنفری و همکاران،۱۳۸۰ :۴۴).
۱-۱۲- خلاصه فصل
این فصل پس از ارائه مقدمه با شرح و بیان مسأله آغاز شد و سپس اهمیت و ارزش پژوهش بیان گردید. در ادامه کاربرد نتایج پژوهش، اهدافی که از انجام این پژوهش دنبال می شود و سوالات متناسب با اهداف و پس از آن، قلمرو موضوعی، مکانی و زمانی ارائه گردید. همچنین روش انجام پژوهش، ابزار گردآوری داده ها، ابزار مورد نیاز برای تجزیه و تحلیل داده ها به طور مختصر ذکر شد. سپس واژه های کلیدی که در متن پژوهش مورد استفاده قرار گرفته، تعریف گردیده است و در بخش پایانی فصل، ساختار فصل های پژوهش ارائه گردید.
فصل دوم
مروری بر ادبیات موضوع و پیشینه پژوهش
۲-۱- مقدمه
با افزایش اهمیت مسئله خرید، بر اهمیت تصمیمات مرتبط با خریدافزوده شده است. در اغلب صنایع هزینه مواد خام و قطعات مورد استفاده، بخش عمده هزینه های محصول را شکل می دهند به طوری که در برخی موارد می تواند این سهم ۷۰% باشد (قبادیان و استاینر، ۱۹۹۳) و حتی در شرکت های دارای تکنولوژی بالا، تا بیش از ۸۰% هزینه کل محصول شامل مواد و خدمات خریداری شده می باشد (وبر و همکاران،۱۹۹۱). لذا تصمیمات مرتبط با استراتژیها و عملیات خرید نقش تعیین کننده ای در سوداوری ایفا می کند.
همچنین با تسریع روند جهانی شدن و تسهیل روزافزون ارتباطات، ادراک مدیر از محیط روزبه روز پیچیده تر، نامطمئن تر و مبهم تر می شود. وجود انبوه اطلاعات و متغیرهای متعدد و ناپایدار تاثیرگذار بر پیامدهای تصمیم، مدیر را با چالش تصمیم گیری صحیح و سریع مواجه می کند. اگرچه بشر همواره با چالش تصمیم گیری مواجه بوده است اما بی اغراق هیچ گاه تا این حد موضوع تصمیم گیری بغرنج و پیچیده نبوده است. از این رو همپای رشد دانش بشر، اندیشمندان گوناگون به موضوع تصمیم گیری و روشهایی که بتواند این روند را ساده تر و مطمئن تر کند پرداخته اند. یکی از تصمیم گیری های چند معیاره مهم که توجه زیاد پژوهشگران سازمان را به خود جلب نموده است انتخاب تامین کننده در زنجیره تامین سازمان است. این امر ناشی از ان است که در محیط رقابتی حاضر فرایند انتخاب موثر تامین کنندگان امر بسیار مهمی در موفقیت هر سازمان تولیدی است (لیو و های،۲۰۰۵). در واقع موفقیت در تامین با انتخاب صحیح تامین کنندگان آغاز می شود و در بلند مدت به نحوه اداره روابط با تامین کنندگان بستگی مستقیم دارد، زیرا تامین کنندگان تاثیر مهمی در موفقیت یا شکست یک شرکت اعمال می کند(چئن و همکاران،۲۰۰۶).
گزینش تامین کننده مناسب بررسی چندین معیار را می طلبد. بسیاری از تصمیم گیران یا کارشناسان بر اساس تجارب و شم خود تامین کنندگان را بر می گزینند که این نوع نگرش ها کاملا ذهنی و شخصی هستند. تصمیم گیریهای چند شاخصه ^[۱۵] رهیافت هایی هستند که با رتبه بندی و گزینش یک یا چند تامین کننده از میان مجموعه ای از تامین کنندگان سرو کار دارند. تصمیم گیریهای چند معیاره چارچوب موثری را برای مقایسه تامین کنندگان بر اساس ارزیابی معیارهای متفاوت بدست می دهند ( دی بوئر و همکاران،۲۰۰۱). هم اکنون به منظور حل مشکل ارزیابی عملکرد تامین کننده با توجه به یک معیار یا تعیین اهمیت تعدادی از معیارها با دقت بالا، فرایند تحلیل سلسله مراتبی، هم از سوی پژوهشگران و هم از سوی متخصصان مورد استفاده قرار می گیرد (ابراین، ۱۹۹۸). فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) یکی از جامعترین سیستم های طراحی شده برای تصمیم گیری با معیارهای چند گانه است، زیرا این تکنیک امکان فرموله کردن مسئله را به صورت سلسله مراتبی و همچنین امکان در نظر گرفتن معیارهای مختلف کمی و کیفی را در مسئله فراهم می کند. این فرایند گزینه های مختلف را در تصمیم گیری دخالت می دهدو امکان تحلیل حساسیت نسبت به معیارها و زیر معیارهارا دارد، علاوه بر این بر پایه مقایسات زوجی بنا نهاده شده است که قضاوت و محاسبات را تسهیل می کند و همچنین میزان سازگاری و ناسازگاری تصمیم را نشان می دهد. یکی از امتیازات فرایند تحلیل سلسله مراتبی این است که ساختار و چارچوبی را به منظور همکاری و مشارکت گروهی در تصمیم گیریها یا حل مشکلات مهیا می کند (قدسی پور،۱۳۸۱).
از طرفی تکنیک فرایند تحلیل سلسله مراتبی و در کنار آن برنامه ریزی آرمانی می تواند چندین هدف را به ترتیب اولویت تصمیم گیرنده در نظر گیرد. در برنامه ریزی آرمانی این توانایی برای تصمیم گیرنده ایجاد می شود که بتواند اهداف متضاد را به صورت معادله خطی تحت عنوان تابع هدف و از طرفی محدودیت های واقعی همچون بودجه خرید، میزان ظرفیت و … را تحت عنوان محدودیت های تامین کنندگان فرموله کند و با حل این مدل می تواند میزان مواد دریافتی از هر تامین کننده را طوری مشخص کند که بیشترین میزان بهینگی را فراهم آورد و میزان آرمان برای هر هدف را نیز بپوشاند (مومنی،۱۳۸۵). ترکیب این دو تکنیک می تواند مدلی ایجاد کند که همزمان با در نظر گرفتن معیارهای گوناگون، آرمانهای مختلف را نیز در نظر بگیرد.
در این فصل به بررسی پژوهش های گذشته در مورد تصمیم گیری چند معیاره به ویژه انتخاب تامین کننده در زنجیره تامین می پردازیم تا از رهگذر آشنایی با پژوهش های انجام شده، رویکرد ترکیبی AHP و برنامه ریزی آرمانی GP، ارائه گردد.
۲-۲- تصمیم گیری و فرایند های آن
تصمیم گیری مسئله ای است که بشر از زمان خلقتش تا کنون با آن مواجه بوده است. با گذشت زمان همراه با پیشرفت علوم و تکنولوژی نیازهای بشر هم تغییرات شگرفی نمود. به طوری که مشخص است، هر فرد در طول شبانه روز با مسائل گوناگونی روبه رو است که باید در مورد آنها بهترین تصمیم را اتخاذ نماید. این مسائل ممکن است در زندگی روزمره و موارد شخصی مطرح شود و یا در تصمیم گیریهای کلان مانند تنظیم بودجه سالانه کشور یا در احداث یک سد و یا در مدیریت تولید یک کارخانه باشد.
از طرف دیگر، جهان سیستم پیچییده ای از عناصر است که بر هم اثر متقابل دارند. برای نمونه، اقتصاد به انرژی و دیگر منابع وابسته است. دستیابی به انرژی بستگی به موقعیت سیاسی و جغرافیایی دارد، موقعیت سیاسی به قدرت نظامی وابستگی دارد و قدرت نظامی هم تا حد زیادی به تکنولوژی، دانش و منابع وابسته است. در چنین شبکه پیچیده ای از عوامل، تشخیص اولین علت و آخرین معلول کار ساده ای نیست. ذهن تصمیم گیرنده همیشه نمی تواند این روابط متقابل را به طور همزمان در نظر گرفته و در مورد موضوعات مختلف تصمیم گیری نماید (قدسی پور،۱۳۸۴). مسئله دیگری که مطرح است، نقش تصمیم گیری در مدیریت است. واضح است، تصمیماتی که مدیران اتخاذ می نمایند، اثرات اساسی در سازمان مربوطه و گاهی در سطح یک صنعت و حتی کشور دارد.شاید بتوان تصمیم گیری را مترادف با مدیریت دانست، به عبارت دیگر هر یک از وظایف مدیر به وسیله تصمیم گیری از قوه، به فعل در می آید (اصغرپور،۱۳۷۷). در بعضی از مواقع نتیجه تصمیم گیری ها به اندازه ای مهم است که بروز خطا ممکن است ضررهای جبران ناپذیری را بر سیستم تحمیل کند و در نتیجه روش های قدیمی و غیر علمی جوابگوی نیاز انسانها نمی باشد. علوم مدیریت، کامپیوتر، آمار، شبیه سازی، بهینه سازی سیستمهای صف، تحقیق در عملیات و روش های تصمیم گیری چند معیاره و تصمیم گیری چند شاخصه جملگی از روشهایی هستند که به تصمیم گیری انسان کمک می کنند.
در تعریفی بسیار ساده، تصمیم گیری عبارت است از انتخاب یک راه از میان راه های مختلف. همان طور که از این تعریف مشخص است کار اصلی تصمیم گیرنده دریافت راه حل های ممکن ونتایج ناشی از آنها و انتخاب اصلح از میان آنهاست، و اگر وی بتواند این انتخاب را به نحو درست ومطلوبی انجام دهد، تصمیم های او موثر و سازنده خواهد بود. تصمیم گیرنده ممکن است با توسل به قدرت های ماورالطبیعه، تجربه یا اتفاق و تصادف تصمیم گیری های خود را انجام دهد. اما هدف اصلی در اینجا اشاره اجمالی به شیوه ها و تکنیک های تصمیم گیری است که کار اخذ تصمیم های عملی را برای مدیر میسر ساخته و او را در اخذ تصمیم های سریع و صحیح یاری می دهد. به طور کلی فرایند تصمیم گیری را می توان شامل مراحل زیر دانست:
مرحله اول، شامل تشخیص و تعیین مشکل و مسئله ای است که در راه تحقق هدف مانع ایجاد کرده است. در این مرحله باید کوشش شود مشکل اصلی و واقعی شناخته شده و به درستی تعریف شود.
مرحله بعدی، یافتن راه حل های ممکن برای رفع مشکل مذکور است که با توجه به تجربه های علمی و عملی مدیر و اطلاعات و آماری که در دسترس اوست انجام می گیرد. هرچه راه حل های بیشتری برای حل مشکل پیدا شود، انتخاب بهتری در تصمیم گیری صورت خواهد گرفت.
مرحله سوم، انتخاب معیار برای سنجش و ارزیابی راه حل های ممکن است. برای آنکه راه حل ها نسبت به هم مورد سنجش واقع شوند، لازم است آنها را به وسیله معیاری مورد بررسی قرا دهیم. به عنوان مثال می توان هزینه و سود را معیار ارزیابی قرار داد و سپس سنجید کدام یک از راه حل ها هزینه کمتر یا سود بیشتری عاید سازمان می کند.
مرحله چهارم،تعیین نتایج حاصل از هریک از راه حل های ممکن است.در این مرحله، به عنوان مثال هزینه هایی که از بکارگیری هر یک از راه حل ها حاصل می شود محاسبه شده و اساس ارزیابی قرار می گیرند.بر اساس معیارهای انتخاب شده نتایج مثبت و منفی هریک از راه حل ها در این مرحله مشخص می شوند.
مرحله پنجم،ارزیابی راه حل ها از بررسی نتایج حاصل از آنهاست. هر راه حل باتوجه به نتایجی که نصیب سازمان خواهد کرد با سایر راه حل ها مقایسه شده و اولویت راه حل ها تعیین می شوند.
مرحله نهایی در فرایند تصمیم گیری انتخاب یک راه از میان راه های مختلف و ارائه ی بیانیه ی تصمیم است.این مرحله در انتهای مرحله ی ارزیابی و تعیین اولویت ها،خود به خود تحقق می یابد و راه حلی که بهترین نتیجه را حاصل ساخته و بالاترین درجه ی اولویت را دریافت داشته راه حل انتخابی است(الوانی،۱۳۸۰ :۱۹۹)
۲-۲-۱- تصمیم گیری با معیارهای چندگانه
علم تصمیم گیری در شاخه های مختلف شامل روانشناسی،مدیریت،مهندسی و تحقیق در عملیات یا مدیریت علمی رشد داشته است.با رشد پیچیدگی جامعه،اهدف متعددتر و متعارف تر می گردند. همواره لازم است دولت ها بین اهداف متعارض و متعدد خود نظیر رشد اقتصادی، کاریابی و تامین اجتماعی توازن برقرار سازند. شرکت های صنعتی یا بازرگانی نیز به این امر پی برده اند که برای تصمیم گیریهای بهتر لازم است اهداف متعددی را در نظر بگیرند. با اینکه سودآوری در کوتاه مدت برای این شرکت ها قابل اهمیت است اما عوامل متعدد دیگری وجود دارند که در تعارض با سودآوری کوتاه مدت هستند و باید در نظر گرفته شوند. در بسیاری از موارد، نتیجه تصمیم گیریها وقتی مطلوب و مورد رضایت تصمیم گیرنده است که تصمیم گیری بر اساس چندین معیار بررسی و تجزیه و تحلیل شده باشد.
از مجموعه تکنیک های تحقیق در عملیات، تکنیک های تصمیم گیری با معیارهای چندگانه ^[۱۶] عهده دار حل این گونه مسائل در تصمیم گیری است. در مدل هایی مانند برنامه ریزی خطی، برنامه ریزی عددصحیح، برنامه ریزی غیرخطی و عمده مدل های کلاسیک تحقیق در عملیات، فقط یک معیار مانند سود، هزینه، بهره وری، زمان و … مورد توجه قرار می گیرد، حال آنکه در مدل های تصمیم گیری با معیارهای چندگانه ، همزمان چند معیار با یکدیگر در تعیین بهترین گزینه مورد استفاده قرار می گیرد.
معیارها ممکن است کمی یا کیفی بوده و به دلیل وجود مقیاس های مختلف اندازه گیری، با هم قابل مقایسه نباشند.در بعضی از مسائل معیارها ممکن است با یکدیگر متضاد باشند، یعنی افزایش یک عامل یا معیار موجب کاهش عامل دیگر شود. تصمیم گیری با معیارهای چندگانه معمولا به دنبال گزینه ای است که بیشترین مزیت را برای تمامی معیارها ارائه می کند. در تعیین گزینه های مختلف تصمیم منظور از معیار عواملی است که تصمیم گیرنه به منظور افزایش مطلوبیت و رضایت خود، مد نظر قرار می دهد. به عبارت دیگر معیار، استانداردها و قوانینی است که برای قضاوت مورد استفاده قرار گرفته و میزان اثربخشی را در تصمیم گیری بیان می دارد. معیار در تصمیم گیری ممکن است به دو صورت شاخص^[۱۷] و یا هدف^[۱۸] ارائه گردد.
شاخص عبارت است از ویژگی ها، کیفیات یا پارامترهای عملکردی که برای انتخاب گزینه های تصمیم مطرح است. شاخص ها ممکن است کمی یا کیفی باشند. شاخص های کیفی معمولا با الفاظ بیان می شوند. کلماتی مانند کم، زیاد، متوسط، ارزان، گران، کوچک، بزرگ و … الفاظی است که میزان دستیابی به هر شاخص را بیان می کند. ولی شاخص های کمی با عدد بیان می شود. برای بررسی یا مقایسه شاخص های کیفی می توان آنها را به اعداد تبدیل نمود. برای این کار باید توصیفات هر شاخص را با الفاظی مانند کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد مرتبط کرده، به نقاط ابتدایی و انتهایی ( کم و خیلی زیاد) عدد نسبت داده و نقاط میانی را نیز بر این اساس مشخص کرد. هدف از مقایسه شاخص ها، تعیین اهمیت هر یک در انتخاب جواب است. نهایتا پس از تعیین وزن شاخص ها در تصمیم گیری، انتخاب با توجه به امتیازی که یک گزینه نسبت به سایر گزینه ها دارد، صورت می گیرد. در صورتی که تصمیم گیری بر اساس چندین شاخص انجام گیرد، با مسائلی معروف به تصمیم گیری با شاخص های چندگانه مواجه خواهیم شد.
هدف عبارت است از تمایلات و خواسته های تصمیم گیرنده که می تواند با عباراتی مانند حداکثر کردن سود، حداقل کردن هزینه و … بیان گردد. تصمیم گیرنده در مواجه با مسائل ممکن است هم زمان چندین هدف را دنبال کند. این مسائل را در قالب مسائل تصمیم گیری با اهداف چندگانه ^[۱۹] می توان بررسی کرد.
در مسائل MODM هدف تصمیم گیرنده، به صورت چندین تابع هدف بیان شده و راه حل، بهینه سازی این توابع است. اهداف ممکن است با مقیاس های اندازه گیری متفاوت (مانند پول، زمان، تعداد و …) بیان گردد. مثلا یکی از اهداف حداقل کردن هزینه و دیگری حداکثر کردن میزان تولید و یا … باشد. نکته دیگر اینکه اهداف ممکن است به یک میزان مهم نبوده و ارجحیت متفاوتی داشته باشند که در حل مسائل باید مورد توجه قرار گیرند. به منظور ایجاد درکی بهتر از مفاهیم شاخص و هدف به جدول ۲-۱ توجه کنید.

شکل (۵-۱): اندازه ­گیری کرنش به روش خط‌کشی [۴۵]
در روش ترد یک پوشش ترد در محل مورد مطالعه کشیده می­ شود، این شیوه یک روش کیفی می­باشد و پس از ایجاد کرنش، قطعه دچار ترک می­گردد (شکل (۵-۲)).

شکل (۵-۲): اندازه ­گیری کرنش در روش ترد [۴۵]
یکی از بهترین روش­های اندازه ­گیری کرنش استفاده از کرنش­سنج مقاومتی- الکتریکی است. البته کرنش­سنج­­های زیادی مانند کرنش­سنج نوری، مکانیکی و… وجود دارد، ولی رایج‌ترین آنها مقاومتی- الکتریکی است. دلیل اصلی این کاربرد زیاد، دقت زیاد، دامنه گسترده کاربرد و شرایط دمایی می­باشد. البته قیمت ارزان و راحتی نصب نیز از مزایای دیگر می­باشد [۴۵]، (شکل (۵-۳، ۵-۴)).

شکل (۵-۳): کرنش­سنج مقاومتی- الکتریکی [۴۵]

شکل (۵-۴): کرنش­سنج نوری و مکانیکی [۴۵]
کرنش­سنج­های مقاومتی براساس قانون اهم ساخته شده است چرا که با حجم ثابت رسانا، اگر طول افزایش یابد، مقاومت الکتریکی کم می­ شود، (شکل (۵-۵)). این تغییر مقاومت با معادله زیر قابل محاسبه است [۴۶].
(۵-۱)
(۵-۲)

شکل (۵-۵): تغییر مقاومت براساس تغییر طول
در روابط بالا  مقاومت الکتریکی یک رسانا به ازای طول  ، سطح مقطع  و چگالی  می­باشد.
مهمترین پارامتر کرنش­سنج حساسیت آن نسبت به کرنش اعمال شده است. این پارامتر را فاکتورگیج^[۷۹] می­نامند. هرچقدر این پارامتر بیشتر باشد تغییر مقاومت نسبت به کرنش بیشتر می­باشد و هرچقدر تغییر مقاومت بیشتر باشد، اندازه ­گیری آن راحت­تر و دقیق­تر می‌باشد. فاکتور گیج که با  در رابطه زیر نشان داده شده است، برابر با  تقسیم بر کرنش  است.
(۵-۳)
کرنش­سنج­های مقاومتی از مواد مختلف جهت کاربردهای متفاوت ساخته می­ شود. جنس، شرایط کاربرد و مشخصات آنها در جدول (۵-۱) آورده شده است. همچنین اجزای یک کرنش­سنج الکتریکی در شکل (۵-۶) نشان داده شده است.

شکل (۵-۶): اجزای تشکیل دهنده کرنش­سنج مقاومتی [۴۷]
جدول (۵-۱): مشخصات کرنش­سنج­های مقاومتی [۴۷]

همانگونه که در جدول (۵-۱) نشان داده شده است کرنش­سنج­ها دارای حساسیت نسبت به دما می­باشند، در واقع با افزایش دما مقاومت و طولشان تغییر می­ کند، راه ­هایی جهت جبران این خطا وجود دارد که در ادامه بحث خواهد شد.
این حسگرها محدودیت­هایی از جمله محدودیت دمایی، خستگی، میزان کرنش و محیط اندازه ­گیری دارند. مشخصات مهم و نکات کلیدی در مورد کرنش­سنج­ها بصورت ذیل خلاصه می­ شود.

• • کرنش­سنج­ها ساده، سبک و دارای حجم اندک هستند به نحوی که در میزان تنش موجود در قطعه تاثیر محسوسی نمی­گذارند.

• • امکان اندازه ­گیری در فواصل نزدیک به هم توسط این حسگرها وجود دارد.

• • • • پاسخ فرکانسی مناسب برای ثبت نوسانات سریع از دیگر ویژگی­های آن‌هاست.

    (( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

• • امکان اندازه ­گیری همزمان در چند نقطه و قابلیت اندازه ­گیری از راه دور وجود دارد.

• • خروجی الکتریکی این حسگرها جهت پردازش داده بسیار مناسب است.

    1. 1. محاسبه کرنش

     

در عمل کرنش­های بوجود آمده کمتر از ۰۰۱/۰ است. این کرنش در واقع حداکثر تغییر کرنش خواهد بود که تغییر مقاومت بسیار کوچکی را ایجاد می­ کند. برای مثال کرنش ۵۰۰ میکرو در یک کرنش سنج ۱۲۰ اهم با گیج فاکتور ۲ تغییر مقاومتی معادل ۱۲/۰ اهم ایجاد می­ کند. برای اندازه ­گیری چنین تغییر مقاومتی نیازمند پیکربندی الکتریکی خاصی هستیم. پیکربندی مناسب این کار پل وتستون^[۸۰] می­باشد.
در سال ۱۸۴۳ فیزیکدان انگلیسی چارلز وتستون مداری را به صورت پل ابداع کرد که به کمک آن می­توانست مقاومت الکتریکی را اندازه ­گیری کند. این کار را با مقایسه مقاومت­های مجهول با مقاومت­های معلوم انجام می­داد. البته امروزه این مدار با توجه به خاصیت ویژه آن کاربردهای دیگری نیز پیدا کرده است [۴۸].
پل وتستون دارای چهار بازو می­باشد که تحت ولتاژ ورودی  قرار می­گیرد. با اندازه ­گیری ولتاژ خروجی  می­توان تغییر مقاومت را اندازه ­گیری کرد که بصورت زیر قابل محاسبه است [۴۹]، (شکل (۵-۶)).
(۵-۴)

شکل (۵-۷) پل وتستون [۴۹]
زمانی که  برابر با صفر باشد  خواهد بود. به این حالت بالانس پل می­گویند. در این وضعیت تغییر مقاومت باعث بوجود آمدن تغییر در ولتاژ خروجی می­گردد که می ­تواند مثبت یا منفی باشد [۴۸].
با بهره گرفتن از پل وتستون می­توان تغییر مقاومت کرنش­سنج را اندازه ­گیری کرد. این کار را به سه روش می­توان انجام داد. در روش اول مقاومت  را با کرنش­سنج جایگزین می­کنیم به این روش، روش ربع پل شکل (۵-۸) می­گویند. در این حالت تغییر مقاومت یک کرنش­سنج با معادله زیر محاسبه می­ شود.
(۵-۵)

شکل (۵-۸): ربع پل [۴۹]
با بهره گرفتن از معادله زیر می­توان تغییر ولتاژ خروجی را محاسبه کرد.
(۵-۶)