«الف: توجهات و آگاهی‌های علمی مولانا است. جای تردید نیست که مولانا صدها مسائل علمی تحققی را مورد توجه قرار داده، حتی ابتکارهای بسیار جالب را هم دارا بوده‌است، مانند حدس وجود جاذبیت و مسائل مربوط به روان کاوی و تضادهای درونی و برونی و غیرذلک.
ب: مولانا بعضی از مسائل غیرعلمی را به عنوان قضایای علمی ثابت شده مطرح کرده‌است، مانند چهار عنصر آب و آتش و خاک و باد که بعدها از نظر علمی مردود شناخته شده است، نه تنها عناصر متجاوز از ۱۰۰ است بلکه اصلا خود آن چهار موضوع، عنصر نیستند» (باهنر، ۱۳۸۸: ۲۱۱-۲۱۵).
با این حال باید در نظر گرفت که این گونه مسائل مخالف علم امروز، در مثنوی مولانا کاملا محدود و ناچیز است. به اضافه این که می‌توان گفت: مولانا با آن هدف‌گیری والایی که از جهان‌بینی داشته‌است، آگاهی مستقل و هدف گیرانه‌ای درباره مسائل علمی کلاسیک دوران خود نداشته‌است.

۳-۲-۸- مثنوی کتاب تعلیم زندگی

امروزه ادبیات را به سبک و گونه‌های مختلف تقسیم می‌کنند؛ البته از قدیم‌الایام تقسیم‌بندی‌هایی وجود داشته‌است ولی امروزه تنوع و گوناگونی آن‌ها بیشتر شده‌است. یکی از این تقسیم‌بندی‌ها که همیشه مورد بحث و گفت‌وگو بوده‌است هدف ادبیات است که در نهایت به مباحثی چون هنر محض و هنر کاربردی تبدیل شده‌است و در حیطه ادبیات نیز به شعر یا ادبیات محض و شعر تعلیمی تقسیم‌بندی شده است.
در هنر‌های مذهبی و نگرشی، که برای جهان مبدا و مقصدی موردنظر است همیشه تاکید بر هنر‌های کاربردی است. «یکی از قله‌ های افتخار ایران پس از اسلام، تمسک به تعالیم عملی پیامبر اکرم (ص) در زندگی دنیوی و حسن معاشرت با افراد است. پس از بعثت خاتم‌ انبیا، صلوات‌الله‌علیه‌وآله، بود که ایرانیان مغرور باستان شیفته جمال و کمالش گردیدند و تسلیم تربیتش گشتند و خود را و هویت چندین هزار ساله امپراتوری‌های بزرگ را به شهر آرمانی اشرف مخلوقاتش سپردند. این نبود مگر تمایزی که فخر بشر بین تعلیم و تربیت مادی که اساس آن برتری بر طبیعت بود و تعلیم و تربیت اسلامی که اساس آن را بر خودآگاهی و تسلط بر خویشتن گذاشت.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

ادبیات تعلیمی در این زمینه سهمی بسزا نه کمتر از تعالیم نشات گرفته از حوزه‌های دینی داشته است. بزرگانی چون خواجه‌عبدالله انصاری گرفته تا پروین اعتصامی و شهریار و نیما و اخوان و فروغ حتی شاعران دهه هفتاد طالبان تعالیم الهی را بی‌بهره نگذاشته‌اند. در این میان، سهم مولانا جلال‌الدین جاری وجود فراگیر ادبیات بوده و نقش انسان‌سازانه غیرقابل انکار نزد همه صاحبان اندیشه است. اگر در ادبیات تعلیمی غرب بزرگ‌ترین تغییرات دریایی ترانه‌های شبیه اری یل در نمایشنامه طوفان شکسپیر، بستر بلندپروازانه آفرینش‌های اخلاق و دینی بوده است. چنان که سه سطر آخر آن را بر سنگ گور «شلی» شاعر مشهور انگلیسی، نگاشته‌اند: «پدرت در عمق ده زرعی غنود است و استخوان‌هایش به مرجان تبدیل شده‌اند و آن مرواریدها چشمان او بودند؛ هیچ جزیی از او رنگ نمی‌بازد بلکه تغییر دریایی در آن حادث می‌شود و به چیزی گران‌بها و نادر تبدیل می‌گردد، ***
این مکتوبات را بر گورشلی نوشته‌اند تا هیجان انتقادی وی را نسبت به دین برانگیزانند؛ اما ناله مستانه مولانا «میان صخره و خارا اثر دارد…… » (مجتبایی، ۱۳۸۳: ۱۰۱)
در تعریف ادبیات تعلیمی برای بسط موضوع دو گفتار می‌آوریم؛ در تعریف نثر، شمسیا می‌نویسد:
«اثر تعلیمی(Didactic Literature) اثری است که دانشی (چه عملی و چه نظری) را برای خواننده تشریح کند یا مسائل اخلاقی، مذهبی، فلسفی را به شکل ادبی عرضه دارد. البته ادبی بودن اثر تعلیمی مقول، بالتشکیک است؛ یعنی در آثاری، عناصر و مایه‌های ادبی کمتر و در آثاری بیشتر است» (شمیسا، ۱۳۸۱: ۲۶۹).
شمیسا در بسط تعریف خود آثاری چون بوستان و حدیقه، نصاب‌الصبیان، آثار موسوم به لوکرتیوس شاعر و فیلسوف ادبی پیش از میلاد که در باب طبیعت اشیا و نظریه‌های اپیکور فیلسوف یونانی را تشریح کرده و منظومه کئورگیاس و یرژیل (۱۹-۷۰ قبل از میلاد) در باب چطور باید مزرعه را اداره کرد، منظومه ملاهادی سبزواری و الفیه ابن مالک و حتی گاهی ادب تبلیغاتی به دلیل ایجاد وضعیت خاص و اتخاذ آرای خاص در مخاطب حاشیه مثنوی مولوی قرار داده، تعلیمات فنی را از این دریچه‌ها به موقعیت‌های تعلیمی مردم می‌افزاید (همان: ۲۷۰ -۲۷۶)
رستگار فسایی در تعریف شعر تعلیمی با بیان انواع شعر نوشته است: «شعر تعلیمی شعری است که هدف در آن تعلیم و علم و اخلاق و هنر است؛ یعنی حقیقت نیکی (خیر) و زیبایی. در ادبیات ملل مختلف دو نوع شعر تعلیمی دیده می‌شود: ۱٫ نوعی که موضوع آن خیر و نیکی است که در حوزه اخلاق قرار دارد. ۲٫ نوعی که موضوع آن زیبایی و حقیقت است که حوزه شعر‌هایی است که مسئله‌ای از علم یا ادب را می‌آموزند (به نقل از کدکنی). در آثار گذشته ما برای ادبیات تعلیمی نام‌های مختلفی چون زهد و تحقیق و پند و حکمت و وعظ و تعلیم به کار رفته است» (رستگار فسایی، ۱۳۷۲: ۴۰۸).
رستگار فسایی بهشت گمشده میلتون، سروده‌های زندگی لانگفو، قصاید ناصرخسرو، بهار و پروین اعتصامی و شعرهای تعلیمی شاهنامه، دانشنامه‌ها، ادبیات شعری پرخاشگرانه عشقی و طنزهای تلخ نسیم شمال را در این مقوله می‌گنجاند (همان: ۴۰۸).
ادبیات تعلیمی، اعم از شعر و نثر، هر نوع نوشته‌ای است که پاسدار کاخ بلند فرهنگ، تمدن و نگهبان گنجینه‌های گران‌بهای انسانی و فرارونده ورزیدگی‌های فطری و جهان شمول بشر باشد. شعر تعلیمی است، و این نوع شعر باید بتواند پس از همدلی با خواننده، مسئله پدران و پسران زمان ما را گوشزد کند، در نهاد خانواده رخنه کند، دست نوازش بر سر کودکان بکشد، پای اراده در راه بزرگان بکشاند و پله‌پله به ملاقات خدا ببرد که ، بحمدالله، برده‌است. کشف بزرگ در غار تربیت و تعلیم، و رستاخیز فطرت خفتگان را فراهم نماید، لقمه‌های حلال بر سفره روزه‌داران بنشاند، دهان هرزگی‌ها را قبض کند و انبساط خاطر و نزهت فکر بیافریند. در این گذر است که مولانا جلال‌الدین روش تدریس بشر را زیسته و برگ‌برگ حکایت مثنوی را در آغوش مردم رویانده است. در این جا نمونه‌‌هایی از نبوغ مولانا در ادبیات تعلیمی را از قلم زرشناس ذکرمی کنیم.
«در دنیای امروز، دغدغه زندگی زن و مرد، ملاقات‌های پنهانی و آرامش بی‌مزاحمت کسان بوده است. چنان که سهراب سپهری در اوج عرفان شرق گفته: کسی نیست / بیا زندگی را بدزدیم/ میان دو دیدار قسمت کنیم. اما آنچه امروزه رسانه‌ها را در مقابله با آن برمی‌تابد، اموری نظیر فقر و عدم عدالت اجتماعی – اقتصادی در سطح جهان و سپس جامعه و ملل گوناگون است که زاییده نبود یک شیوه زندگی قابل قبول در نهاد خانواده می‌باشد. چرا که اجتماع و خانواده از نظر فرهنگی، اخلاقیات، اقتصاد و روان‌کاوی رابطه‌ای مستقیم دارند. فرد هسته اصلی و جامعه فضای تنفس تعلیمات زندگی به شمار می‌آید.
امروز که جهان در آستانه تحولی عظیم قرار دارد، بهترین زمان برای ورود تعلیمات نوین متون کهن اسلامی به صحنه زندگی مسلمانان است. چه بسا اگر ما پیروان و مدعیان اخلاق آن بزرگان، دست به کار نو آموزه‌ها نشویم، تهاجمات ناگریز فرهنگی – اجتماعی اندیشه‌های وطنی ما را تحت‌الشعاع قرار دهد. در حال حاضر که جهان غرب با تعلیمات ناهنجار اخلاقی «قصد دارد ایدئولوژی را از مردم به پا خاسته دوازده کشور اسلامی بگیرد… و خیزش بیداری اسلامی را به پیش‌گویی‌های نوستراداموس مرتبط کرده و آن‌ها را پیش درآمد آن توصیف کند… و برای ایجاد عملیات روانی، اتفاقات را توسط هالیوود به گونه‌ای مطرح می‌کند که از اراده و قدرت انسان خارج است و چیزی شبیه طوفان نوح در شرف وقوع است و در حرکت آخر یک آمریکایی دنیا را نجات داده و کره زمین را تسخیر می‌کند.
روشنگری‌های اخلاقی مولانا جلال‌الدین در ۶ دفتر به ویژه دفتر پنجم چون چهار مرغ بسمل خلیل، مهمانی پیغمبر کافران را و مسلمان شدنشان، اعمال ظاهر و گواهی آن در قیامت، پاک‌کنندگی آب، حدیث اسلم شیطانی علی یدی، لارهبانیه فی‌الاسلام، داستان کنیز و خرخاتون، قصه اهل ضروان و حسد فرزندان، حکمت نظر کردن ایاز بر چارق و پوشتین بیش از وزیر محمود شدن و… همه و همه ترجمه آسانی است از معارف قرآن کریم که ظرفیت همبر با نمونه‌های غربی و تحدی علمی را در خود پرورانده‌اند.
کارشناسان امور معتقدند در هزاره سوم میلاد و آستانه ورود به دهه‌ های ۱۴۰۰ هجری شمسی (شرق) آغاز یک پایان برای غرب است. در این دوره اصلی‌ترین وظیفه یا به تعبیری رسالت «مدینه ولایی دوران گذر» کوشش در جهت بسترسازی برای ظهور است که از طریق بسط و تعمیق بیداری و خودآگاهی اسلامی و بسیج و تجهیز بینشی و تهییج عاطفی مردمان در مسیر ظهور عملی می‌گردد و از لوازم تحقق آن، کوشش در خصوص اعمال عدالت اساسی در شئون مختلف آن به ویژه عدالت اقتصادی- اجتماعی در مرتبه و درجه‌ای قابل قبول و ممکن در اجتماع می‌باشد» (زرشناس، ۱۳۹۰: ۲۵).
مولانا جلال‌الدین با طرح این‌گونه مسائل در ضمن قصه‌های کهن خویش، آموزه‌‌هایی چون، عدالت، احترام متقابل، هم‌شأنی اقتصادی و فرهنگی اعضای خانواده، ضرورت قناعت، عمل به احکام، حقیر نشمردن فقرا، گفتمان جدیدی را پیش روی خواننده آغاز می‌کند. چنان که در «قصه اعرابی درویش و ماجرای زن او با وی به سبب درویشی» هرچند هدف غایی اثبات بی‌نیازی خدا و اولیای او به هدیه مردم و نشان دادن بحر بیکران هستی‌ست، شیوه جدلی (دیالوگ) زن و شوهر اما، همان مشاجرات و دغدغه‌های زندگی امروز خانواده‌هاست که گاه گسیختگی نسل‌های آینده را سبب می‌گردد. در این گفتمان، مولانا کشمکش‌های اقتصادی را متوجه تدابیر منزل و اقتدار هر یک از زن و مردم در گشایش مشکلات نموده، ترغیب به فرهنگ‌سازی مشترک زن و مرد را در خانواده پیشنهاد می‌کند. بریده‌‌هایی به قدر حجت بحث از شعر تعلیمی وی می‌آوریم.

۲-۳-۲-۱-۱-۱- خیراندیشی و صالح‌نگری
خیراندیشی و صالح‌نگری، یکی از محورهای اساسی در بعد تکریم است که در قرآن کریم و سیره پیامبر۶به‌ طور جدّی به آن توجه شده است. قرآن کریم در بیش از هفتاد مورد، ایمان و عمل صالح را کنار هم قرار داده و بدین‌سان، ارج نهادن به خود و دیگران را در قالب فرهنگ خدمت‌رسانی، خیراندیشی و صالح‌نگری، ترویج نموده است.^[۳۰۷]
«یکی از نتایج مؤثر عمل صالح که بعد اجتماعی آن، در خدمات و تعاون عمومی مجسّم می‌شود، توجه عواطف انسان و علایق قلبی مردم به آن گروه از افراد است که در خدمت جامعه بوده و برای آن‌ها کار می‌کنند. همگان می‌دانیم که پیامبران و آموزگاران الهی، مورد احترام جامعه‌ها بوده‌اند».^[۳۰۸]

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نه تنها انجام عمل صالح، مایه نجات و سعادت بشر خواهد شد، بلکه سلامت روان و شادی انسان را نیز به دنبال خواهد داشت.
بارزترین مصداق عمل صالح، خدمت‌رسانی از راه انفاق مال می‌باشد. به همین جهت، توجه به مستحقان جامعه و کمک مالی به آن‌ها، در تربیت قرآنی فرزندان و خانواده، مورد تأکید خداوند قرار گرفته است: *(وَ کَانَ یَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَوهِ وَ الزَّکَاهِ وَ کَانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِیًّا؛ او همواره خانواده‏اش را به نماز و زکات فرمان مى‏داد و همواره مورد رضایت پروردگارش بود.)* مریم/ ۵۵
اگرچه فرزندان در دوران خردسالی، نوجوانی و جوانی، اموال آن چنانی ندارند تا به این امر اقدام نمایند، ولی پدر و مادر می‌توانند، از همان اموالی که خود در اختیار آنان قرار می‌دهند، آنان را تشویق و ترغیب نموده تا مقداری را به مستمندان و مستحقان جامعه پرداخت نمایند.
خداوند سبحان نیز در قرآن، سفارش زیادی در مورد توجه به فقرا و مساکین دارد و در بسیاری موارد، انجام آن را با اقامه نماز همراه کرده است^[۳۰۹] و خاندان عصمت و طهارت را به سبب اطعام مسکین، یتیم و اسیر، مورد ستایش و تمجید قرار داده است.^[۳۱۰]
یکی از راه‌هایی که می‌تواند، روحیه یاری کردن و کمک مالی به مستحقان جامعه را در فرزندان ایجاد کند، آگاه نمودن آن‌ها به آثار و ارزش‌های زکات، انفاق و اطعام می‌باشد که در قرآن و کلام معصومین:مطرح شده است. در ذیل، نمونه‌ای از سیره عملی ائمه اطهار:در ترغیب فرزندان به انفاق کردن، اشاره می‌شود:
محمد بن عمر بن یزید گوید: «أَخْبَرْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنِّی أُصِبْتُ بِابْنَیْنِ وَ بَقِیَ لِی بُنَیٌّ صَغِیرٌ فَقَالَ تَصَدَّقْ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ حِینَ حَضَرَ قِیَامِی مُرِ الصَّبِیَّ فَلْیَتَصَدَّقْ بِیَدِهِ بِالْکِسْرَهِ وَ الْقَبْضَهِ وَ الشَّیْ‏ءِ وَ إِنْ قَلَّ فَإِنَّ کُلَّ شَیْ‏ءٍ یُرَادُ بِهِ اللَّهُ وَ إِنْ قَلَّ بَعْدَ أَنْ تَصْدُقَ النِّیَّهُ فِیهِ عَظِیمٌ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ فَمَنْ‏ یَعْمَلْ‏ مِثْقالَ‏ ذَرَّهٍ خَیْراً یَره؛ به حضرت ابوالحسن، امام رضا۷خبر دادم که دو پسر از دستم رفت و یک پسر خردسال برایم مانده است. حضرت فرمود: از طرف او صدقه بده. گوید: همین که خواستم برخیزم و از حضورش مرخص شوم به من فرمود: دستور ده تا فرزند خردسالت به دست خودش، قطعه نانی یا چیز دیگری صدقه بدهد؛ اگرچه بسیار کم باشد؛ زیرا چیزی که در راه خدا صدقه داده می‌شود، اگرچه اندک باشد، در درگاه الهی بزرگ است، به شرط آن‌که صدقه دهنده در نیت خود صادق باشد؛ خدای متعال می‌فرماید: هر که به اندازه ذره‌ای کار خیر انجام دهد، آن را خواهد دید…». ^[۳۱۱]
برخی دیگر از گونه‌های عمل صالح که والدین و مربّیان قرآن باید در ترغیب کودکان به آین اعمال، مورد توجه قرار دهند عبارتند از: تقدیر از تحمل بدرفتاری‌ها، هم‌دردی و هم‌دلی با مردم، برخورد دوستانه، محبت کردن، عیادت بیمار، احترام به دیگران و…
۲-۳-۲-۱-۱-۲- فرهنگ سپاس و تقدیر
در راستای عمل صالح و خدمت‌رسانی، «فرهنگ سپاس و تقدیر» نیز از جمله محورهای مهم در تکریم شمرده می‌شود. در درجه اول، شکر و سپاس‌گزاری از خداوند و در مرحله بعد، تقدیر از تلاش و خدمات کسانی که هستی خود را فدای رشد و شکوفایی کودکان کرده‌اند مانند پدر و مادر و معلمان، از بارزترین مصادیق تکریم است و محیط‌های تربیتی باید پیام‌آور فرهنگ سپاس باشند.^[۳۱۲]
خداوند نیز مبنای افزایش نعمت خود را قدردانی و قدرشناسی از نعمت‌های پیشین قرار داده است: *(…لَئِن شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ وَ لَئِن کَفَرْتمُ‏ْ إِنَّ عَذَابِى لَشَدِید؛ اگر شکرگزارى کنید، (نعمت خود را) بر شما خواهم افزود و اگر ناسپاسى کنید، مجازاتم شدید است!)* ابراهیم/ ۷
۲-۴- اصل مداومت و محافظت بر عمل
از نظر اسلام، آموزش مفاهیم و حقایق دینی، امری است که باید تا پایان عمر استمرار یابد و آدمی تحت تأثیر آن باشد، لکن دوران کودکی و نوجوانی را می‌توان دوران ملازمت و مداومت آموزه‌های دینی از نظر اسلام دانست که باید والدین و مربیان بر این امر نظارت داشته باشند و آن‌ها را هدایت نمایند.
تداوم؛ عامل تثبیت و نهادینه‌سازی
در مورد اهمیت ملازمت و مداومت باید گفت که مداومت، ناظر به کمیّت و محافظت، ناظر به کیفیت عمل است. به عبارت دیگر، مداومت بر عمل، استمرار آن را نشان میدهد و محافظت بر عمل، مراقبت و مراعات شرایط و ضوابط آن را گوشزد میکند. نکته دیگر این‌که، همراهی مداومت و محافظت ضروری است. زیرا مداومت بدون محافظت، سازنده عادات سطحی و خشک است و محافظت بدون مداومت، اصلاً سازنده نیست؛ «حالی» است که هر چند متعالی باشد، زایل خواهد شد.^[۳۱۳]
در قرآن کریم، به هنگام بحث از نوسان‌پذیری انسان (که در مواجهه با ناگواری، نالان و درمانده و در مواجهه با گوارایی، خودخواه میشود) گروهی استثنا شده‌اند و آنان نمازگزارانی با ویژگی‌هایی خاص هستند:*(الَّذِینَ هُمْ عَلىَ‏ صَلَاتِهِِمْ دَائمُونَ(۲۳) وَ الَّذِینَ هُمْ عَلىَ‏ صَلَاتِهِِمْ یُحَافِظُونَ(۳۴)؛ آنها که نمازها را پیوسته بجا مى‏آورند… و آنها که بر نماز مواظبت دارند.)* معارج / ۲۳- ۳۴.
افزودن کلمه” صلاه"، به ضمیر” هم"، دلالت دارد بر این‌که بر خواندن نمازشان مداومت داشته‏اند، نه این‌که دائماً در نماز بوده‏اند و ستودن آنان، به مداومت در نماز است؛ چرا که اثر هر عملى، با مداومت در آن کامل مى‏شود.^[۳۱۴] در آیه ۳۴ نیز، منظور از” محافظت بر صلاه"، این است که صفات کمال نماز را رعایت کند و آن‌طور که شرع دستور داده، نماز بخواند. بعضى از مفسرین گفته‏اند: محافظت بر نماز، غیر مداومت بر آن است، چون دوام مربوط به خود نماز و نفس عمل است، ولی محافظت، مربوط به کیفیت آن است، پس آیه” الَّذِینَ هُمْ عَلى‏ صَلاتِهِمْ یُحافِظُونَ” بعد از آیه” الَّذِینَ هُمْ عَلى‏ صَلاتِهِمْ دائِمُونَ"، تکرار یک مطلب نیست. ^[۳۱۵]
مطابق این آیات، ارتباط با خدا از طریق نماز، هنگامی انسان را استوار میکند که دو خصیصه مذکور را دارا باشد، در غیر این صورت اگر بدون مداومت باشد، کفر در پی دارد: «مَنْ‏ تَرَکَ‏ الصَّلَاهَ مُتَعَمِّداً فَقَدْ کَفَر؛ هر که نماز را از روی عمد ترک کند، به یقین کافر شده است.»^[۳۱۶]و اگر بدون محافظت باشد «ویل» به دنبال میآورد: *(فَوَیْلٌ لِّلْمُصَلِّینَ(۴)الَّذِینَ هُمْ عَن صَلَاتهِِمْ سَاهُون؛ پس واى بر نمازگزارانى که… در نماز خود سهل‏انگارى مى‏کنند.)* ماعون / ۴- ۵.
مورد نماز از باب نمونه آورده شده؛ اما مداومت و محافظت، اصلی است که در همه شؤون تربیتی باید مورد توجه باشد. بنابراین میتوان از این اصل در تعلیم معارف قرآنی به کودکان بهره جست. برای نهادینه شدن قرآن در زندگی کودکان، لازم است – همان‌گونه که در روایات مربوط به آموزش نماز اشاره شد- نه تنها نماز بلکه زمینه انجام سایر امور دینی را از کودکی، فراهم کرد. آن‌چه در تعلیم آموزه‌های قرآنی به کودکان اهمیت فوق‌العاده دارد، مباحثی همچون توحید، معاد^[۳۱۷]، نبوت، امامت و پاره‌ای از تکالیف از جمله نماز، روزه، دعا و بخشی از اخلاق میباشد که میتوان به روش‌های غیر مستقیم و استفاده از شیوه‌های متنوع و جذاب، کودکان را علاقه‌مند به این مباحث نمود اما نباید همه مباحث را پشت سر هم بیان کرد.
چنانچه در آیه ۱۰۶ اسراء و ۳۲ فرقان، علت نزول تدریجی آیات قرآن را متناسب با رخدادهای مختلف در طول ۲۳ سال، بیان می‌دارد. اما اشکالی که به نظر میرسد این است که این قسم تعلیم، یعنی مطرح کردن هر مسأله در موقع رسیدن به مواقع نیاز، غرض از تعلیم را تباه میکند برای این‌که فاصله زمانی‌ای که میان دو مسأله قرار میگیرد باعث میشود اثر مسأله اول از بین رود و آن شوق و ذوقی که شاگرد را وادار به حفظ و ضبط آن مسأله میکرد، سرد شود اما اگر همه مطالب متصل به هم به او القا شود، ذهن برای فهمیدن آن آماده‌تر میشود. خدای تعالی به این اشکال پاسخ داده که: *(وَ قُرْءَانًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلىَ النَّاسِ عَلىَ‏ مُکْثٍ وَ نَزَّلْنَاهُ تَنْزِیلًا؛ و قرآنى که آیاتش را از هم جدا کردیم، تا آن را با درنگ بر مردم بخوانى و آن را بتدریج نازل کردیم. )* اسراء/ ۱۰۶
منظور از” تفریق قرآن"، این است که قرآن، به تدریج و بند بند و سوره سوره و آیه آیه نازل گردیده تا مردم به آسانى بتوانند در آن تعقل کرده و حفظش نمایند. یکی دیگر از حکمت‌های تدریجی نازل شدن آن، این است که علم قرآن با عمل به آن مقارن باشد( یعنی فرصت کافی برای آن مقدار از آیات که نازل شده، موجود باشد) و نیز به‌این خاطر بوده که طبع بشر از گرفتن یک‌باره تمامی معارف و احکام آن زده نشود، لذا معارفش را یکى پس از دیگرى درک نماید تا به سرنوشت تورات دچار نشود، که به خاطر این‌که یکباره نازل شد، یهود از تلقى آن سرباز زد.^[۳۱۸]
نبی مکرم اسلام۶با نظر به تأثیرات ناشی از عمل مداوم، میفرماید: «إنّ أحبّ الأعمال إلى اللّه أدومها و إنّ قلّ؛ دوست‌داشتنی‌ترین کارها نزد خداوند، کاری است که ادامه و استمرار داشته باشد هر چند که اندک باشد.»^[۳۱۹]
هم‌چنین حضرت امام صادق۷می‌فرماید: «افضل الاعمال ما دوام العبد و ان قلّ؛ برترین کارها آن است که بنده بر انجام آن مداومت کند اگرچه مقدار آن اندک باشد.»^[۳۲۰]
مشابه همین فرمایش را در کلماتی خلاصه‌تر از امام علی۷در مییابیم که فرمود: «قَلِیلٌ‏ یَدُومُ‏ خَیْرٌ مِنْ کَثِیرٍ یَنْقَطِع‏؛ عمل اندکی که استمرار دارد بهتر از عمل فراوانی است که گهگاه و بریده بریده انجام گیرد».^[۳۲۱]
بنابراین تأثیری که تذکّرات مکرّر و آمیخته به مدارا بر روح و جسم انسان باقی میگذارد، به مراتب بیش‌تر از آموزش‌های پرحجم ولی مقطعی و گهگاهی است.^[۳۲۲]
۲-۴-۱- روش تمرین و تکرار
در روان‌شناسی جدید، عنصر تکرار، یکی از عوامل اساسی سازمان‌دهنده عادت در انسان به شمار میآید. چون تکرار، موجب میشود که انسان از حرکات نامنظم و فاقد هدف خود بکاهد و با ایجاد تمرکز در حواس خود، کسب دقت کند و به آسانی و با سرعت به نتیجه برسد.^[۳۲۳]
در قرآن کریم بیش از ۲۵۰ مورد از «ذکر» و و «تذکّر» و مشتقّات آن‌ها استفاده شده است.^[۳۲۴] اصولاً یکی از نام‌های قرآن، «ذکر» است و متناسب با این عنوان، در سراسر آیات الهی، جلوه‌هایی از یادآوری دیده می‌شود. شاید یکی از علل اطلاق این نام«ذکر» بر قرآن، این باشد که در سراسر آیاتش، مضامینی مهم مانند توحید، معاد و… در قالب‌های مختلف و متنوع تکرار شده است.^[۳۲۵]
۲-۴-۱-۱- اثرات روش تمرین و تکرار
اثر تکرار مطالب، از چند بعد قابل طرح است که در ذیل، بدان اشاره می‌شود:
۲-۴-۱-۱-۱- تلقین و القاء مطلب
در قرآن کریم، در خصوص برخی از حقایق مربوط به اعتقادات و مسایل غیبی، نظیر توحید و ایمان به رستاخیز که می‌خواهد آن‌ها را در اذهان مردم، جایگزین و راسخ کند، تکرار صورت گرفته است.^[۳۲۶] البته گاهی این تکرار مضامین مهم، برای القای اهمیت بیش‌تر موضوع به مخاطب است. نمونه‌هایی از این تکرار را می‌توان در سوره‌های «الرحمن»، «مرسلات» و «نمل» ملاحظه نمود. در سوره «الرحمن»، ۳۱ مرتبه عبارت«فبأیّ آلاء ربّکما تکذّبان» پس از یادکرد نعمت‌های متعدّد خداوند، به چشم می‌خورد و عبارات «ویل یومئذٍ للمکذّبین» و «ء اله مع الله» با همین منظور، به ترتیب ۱۰ و ۵ مرتبه از ابتدا تا انتهای دو سوره «مرسلات» و «نمل» تکرار گشته است.
۲-۴-۱-۱-۲- تأکید بر اهمیت مطلب
با آن‌که تکرار یک مطلب از سوی مربی، می‌تواند به‌عنوان یکی از بهترین راهکارها در جهت کمک به حفظ آن در ذهن دانش‌آموز محسوب شود، ولی همیشه این مقصود، مورد نظر نیست. مثلاً در آیه ۴۲ سوره مائده، خطاب به پیامبر اکرم(ص) امر شده که اگر قصد فرمود، به اختیار خود، میان یهودیان قضاوت کند، باید به عدالت حکم نماید: *(…وَ مَن لَّمْ یَحْکُم بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْکَافِرُون؛ …و آنها که به احکامى که خدا نازل کرده حکم نمى‏کنند، کافرند.) مائده/ ۴۴
در آیات بعد، این مسأله، یعنی «حکم بر مبنای قوانین الهی» در چندین آیه پی‌درپی تکرار گشته که اهمیت فراوان قضیه را می‌رساند.
۲-۴-۱-۱-۳- یادآوری؛ زمینه‌‌سازی برای طرح مباحث جدید
شایع‌ترین کاربرد تکرار در قرآن، از جنبه یادآوری، روی داده است؛ چرا که معمولاً ذهن بشر با دریافت مطالب جدید، به‌طور طبیعی حساسیت خود را نسبت به آموخته‌های قبلی تا حدّ زیادی از دست داده و آن‌ها را صرف‌نظر از درجه اهمیتشان از یاد می‌برد. برای جلوگیری از این امر، تکرار مطالب گذشته، همراه با بیان مطالب جدید، راهی است که قرآن پیش گرفته است.^[۳۲۷] تکرارهایی که در قصه‌های قرآن انجام شده، از این وجه است. به‌طور مثال، داستان حضرت موسی۷در قرآن، قریب به سی بار تکرار شده است ولی هر بار به‌خاطر ترکیب جدید آن، پیام نوظهوری را نیز به همراه دارد. از سوی دیگر، این تکرار، غالباً در همه قصه نیست بلکه تکرار در پاره‌ای از حلقه‌های آن است.^[۳۲۸] این مسأله باعث شده که برخی، به کلی منکر وقوع تکرار در قرآن شوند. چنان‌که در کتاب گامی دیگر در تربیت اسلامی آمده است: «تکرار در قرآن، در اصل، تکرار نیست. اگر دقّت شود، هر کدام، بعدی از یک قضیه را ارائه می‌کنند که با دیگری یکی نیست».^[۳۲۹] آنچه لازم به ذکر است این‌که، استفاده قرآن از این سبک، اگرچه ممکن است به دلایل گوناگونی صورت گرفته باشد اما مسلّماً یکی از حکمت‌های آن، خنثی نمودن آثار منفی تکرار است.
۲-۴-۱-۲- معایب تکرار و رفع آن
روش تکرار با تمام محاسن آن، معمولاً چند اثر سوء آموزشی نیز در پی دارد.
۲-۴-۱-۲-۱- عادی شدن مسائل مهم: تکرار فراوان مطلبی مهم، با تمام محاسنش، معمولاً باعث می‌شود که پس از مدتی به دلیل یکنواختی، برای دانش‌آموز، امری معمولی و عادی جلوه کند و اگر از این حدّ بگذرد و به اصطلاح، به حدّ اشباع برسد، خود مایه تنفّر و دلزدگی مخاطب از موضوع می‌شود.^[۳۳۰] قرآن کریم برای رفع این پیامد ناخواسته، چاره‌های مختلفی پیش‌بینی کرده که همگی منجر به ایجاد تنوّع در تکرارها شده‌اند. مظاهر این تنّوع در شکل‌های مختلفی نظیر تغییر در کلمات و عبارات، تغییر در تقدم و تأخّرها، تغیییر در سجع و قافیه آیات، تغییر در مقطع آغاز داستان و ….دیده می‌شوند.^[۳۳۱] بنابراین در مورد آموزش قرآن به کودکان نیز، لزوم استفاده از روش‌های متنوع ضروری است.
۲-۴-۱-۲-۲- عادت‌دهی: نقص دیگر این روش این است که نیروی تعقّل کودک را پرورش نمیدهد، زیرا در زمان کودکی صرفاً به پیشنهاد پدر و مادر و بدون تعقّل و درک مصالح و مفاسد، کارها را انجام داده تا به صورت عادت درآید، بعد از بزرگ شدن و رشد عقلی نیز بر طبق این عادت، به رفتار خویش ادامه خواهد داد، بدون این‌که توجهی به مصالح و مفاسد داشته باشد. در صورتی که بهتر است کارهایش را از روی درک و تعقل انجام دهد تا هم ضامن اجرای عقلی داشته باشد و هم از ارزش بیش‌تری برخوردار باشد.
لازم به ذکر است که ما با دو دسته اقوال پیرامون مطلوب یا نامطلوب‌بودن روش عادت‌دهی برای تربیت کودکان مواجه هستیم:
۲-۴-۱-۲-۲-۱- عادات؛ زمینه‌ساز اعمال نیکو در آینده: از منظر روان‌‌شناسی، دوران کودکی، دوران تکوین عادت‌ها اعم از عادت‌های خوب یا بد است. شخصیت کودک در این زمان تشکیل میشود و زندگی آینده‌اش را ترسیم مینماید. چون کودک، موجودی ناتوان و از درک مصالح حال و آینده‌اش ناآگاه است، در این زمان حساس، شدیداً به مراقبت‌های پدر و مادر نیاز دارد.^[۳۳۲]
بر این اساس، دسته‌ای از علمای اخلاق و تعلیم و تربیت با توجه به ویژگی‌های دوران کودکی، عادت‌ دادن را یکی از روش‌های مهم تربیت میدانند و نقش بزرگی را برای آن، در نظر می‌گیرند؛ بلکه فنّ تربیت را فنّ عادت دادن میشمارند.
چنان‌چه غزالی معتقد است که اگر کودک، نسبت به انجام کاری نیکو عادت کند، خُلق نیکو در او پدید میآید.^[۳۳۳]
در اسلام نیز عمدتاً، از روش عادت دادن، به عنوان تدبیری برای زمینه‌سازی تحقق تعلیم و تربیت، یاد شده است. به همین دلیل، در روایاتی، آموزش نماز و روزه به کودکان، قبل از سنّ تکلیف، بدون آن‌که سخت‌گیری شود، مورد سفارش قرار گرفته است. این مسأله نشان میدهد که تا قبل از سن تکلیف، آموزش نماز با هدف عادت دادن ابتدایی کودک به این عمل انجام میگیرد و هیچ‌گاه، بنا بر این نیست که در همین حد متوقف شود.
لذا از آن‌جا که عادت شدن رفتار درست، حاصل تمرین و تکرار است، والدین و مربیان، باید قبل از زمان بلوغ، کودکان را نسبت به نماز خواندن و روزه گرفتن و نیز قرائت قرآن وادار کنند تا عادت نمایند.^[۳۳۴]
تأکید قرآن و احادیث شریفه، بر فراوان قرائت کردن قرآن، به همین نکته اشعار دارد. قرآن میفرماید: *(…فَاقْرَءُواْ مَا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْءَانِ… فَاقْرَءُواْ مَا تَیَسَّرَ مِنْه… ؛ آنچه براى شما میسّر است قرآن بخوانید… پس به اندازه‏اى که براى شما ممکن است از آن تلاوت کنید…)* مزمّل/۲۰
مراد از تیّسر، خواندن آن مقداری از قرآن است که فرد از روی اشتیاق و بدون ملال و اجبار یا بی‌رغبتی بخواند.^[۳۳۵] چنان‌چه امام رضا۷از پدرش از جدش امام جعفر صادق۷روایت کرده است: «فَاقْرَؤُا ما تَیَسَّرَ مِنْهُ‏ لَکُمْ فِیهِ خُشُوعُ الْقَلْبِ وَ صَفَاءُ السِّر؛ منظور از (ما تَیَسَّرَ منه)، خشوع دل و صفاى باطن است.»^[۳۳۶]
۲-۴-۱-۲-۲-۲- عادات؛ عامل رکود و بازماندن از رشد

• • تنوع در انواع سپرده ها و به حداقل رساندن تمرکز روی یک منبع از سپرده ها،

• • کاهش اتکا به دریافت وجوه در بازار بین بانکی،

• • دسترسی به وجوه از شریکان مربوط (به عنوان مثال شرکت مادر)،

• • نگهداری سطح مناسبی از داراییهای نقد،

• • بیمه سپرده ها (که در جلوگیری از سلب تدریجی اعتماد کمک میکند)،

• • کنترل مدیریت بر تطابق ساختار سررسید داراییها و بدهیها و نظارت بر نسبت وام به سپرده،

• • دسترسی به خطوط اعتباری آماده از سایر بانکهای بزرگ و یا بانک مرکزی در مواقع اضطراری. (بختیاری، ۲۵ تیر ۱۳۸۸)

    • • 1. 1. مدیریت نقدینگی

         

     

از نظر تئوری حسابداری، سطوح مختلف نقدینگی به شرح زیر بیان می شود:

• • توان نقدینگی (Liquidity):توان نسبی واحد انتفاعی در تبدیل داراییها به وجه نقد یا نزدیکی داراییها به وجه نقد.

• • • • توان واریز بدهیها ((Solvency:توان واحد انتفاعی در تحصیل وجه نقد برای پرداخت کلیه بدهیهای خود در سررسید. توان واریز بدهیهای یک بانک، بقا و تداوم فعالیت آن را امکان پذیر می سازد و ناتوانی واریز بدهیها ممکن است به توقف یا ورشکستگی و انحلا‌ل آن منجر شود.

    ( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

• • انعطافپذیری مالی :(Financial Flexibility) توان واحد انتفاعی در تامین وجه نقد در فاصله کوتاهی از زمان دریافت اطلا‌عات در خصوص نیازمندیهای مالی پیشبینی نشده یا پیدا شدن فرصت مناسب برای سرمایه گذاری.

توان نقدینگی، توان واریز بدهیها و انعطافپذیری مالی، سه سطح از مدیریت نقدینگی است که ترکیب و ساختار ترازنامه، اثر مستقیمی روی آنها می گذارد. مفهوم انعطافپذیری مالی وسیعتر از مفهوم توان واریز بدهیهاست و توان واریز بدهیها نیز مفهومی وسیعتر از توان نقدینگی دارد. نظام مالی هر کشور نقش بسیار مهمی در سلا‌مت، رشد و موفقیت اقتصاد کشور دارد. نهادهای مالی شامل بازارها و موسسه های مالی بهعنوان نهادهای واسطه ای نقش موثری در تامین، تجهیز، توزیع و تخصیص منابع مالی ایفا می کنند. هر کشوری که دارای سیستم مالی پیشرفته تری باشد میتواند ثبات مالی خود را در سطح ملی و بین‌المللی حفظ کند.
متنوع ساختن داراییهای بانکها در سراسر جهان باعث می شود مدیریت ریسک در بانکها بهبود یابد و در نتیجه سودآوری و ارزش افزوده سهامداران بالا رود. یکی از مشکلات کنونی بانکها داشتن داراییهای متعارف است که قابلیت عرضه در بازار را ندارد. هنگامی که بانکها داراییهای خود را به اوراق بهادار تبدیل میکنند، وظایف متعارف آنها دگرگون شده و دارای ساختاری می شوند که آن را ساختار عبوری می نامند. با تبدیل داراییهای معامله ناپذیر به داراییهای معامله پذیردربازار، قدرت راهبری، مدیریت و برنامه ریزی بانکها افزایش می یابد و باعث می شود:

• • مدیریت نقدینگی بانکها بهبود یابد و ریسک نقدینگی کم شود،

• • کیفیت داراییها از جمله وامها افزایش یابد در نتیجه از ریسک اعتباری کاسته شود،

کاهش میزان داراییهای موزون شده بر مبنای ریسک، نسبت کفایت سرمایه در بانکها را بهبود می بخشد. (بختیاری، ۲۵ تیر ۱۳۸۸)

• • 1. 1. بررسی میزان استفاده از بانکداری اینترنتی در ایران

     

فقط ۴۰ درصد دارندگان کارت‌ها خرید اینترنتی می‌کنند. آمار استفاده شده در این گزارش از معاونت فناوری بانک‌ها جمع‌ آوری شده و این آمار گرد شده‌اند. باید در نظر داشت که این نسبت‌ها چندان دقیق نیست چرا که آمار گرد شده در اکثریت موارد استفاده شده و هدف ما از تهیه این گزارش فقط نشان دادن وضعیت کلی ارائه و استفاده از خدمات اینترنتی بانک‌هاست و وظیفه آماردهی و جمع‌ آوری آمار برعهده سازمان‌های مربوطه است. سرویس بانکداری الکترونیکی – کمتر از ۴۰ درصد از دارندگان کارت‌های بانکی می‌توانند خرید اینترنتی انجام دهند. به گزارش عصر ارتباط، با وجود اینکه بیش از یک سال از فعالیت شبکه بانکی کشور در زمینه ارائه خدمات اینترنتی به مشتریانشان می‌گذرد ولی هنوز استفاده کننده‌ چندانی از این خدمات وجود ندارد.
دریافت رمز اینترنتی و رمز cvv2 دو عنصر اصلی برای انجام یک خرید اینترنتی است و با وجود اینکه بسیاری از بانک‌ها این سرویس را در اختیار مشتریانشان قرار می‌دهند ولی مشتریان بانک‌ها از این سرویس استفاده نمی‌کنند و فقط زمانی این مشکل خود را نشان می‌دهد که قرار بر این است یک خدمتی از طریق اینترنت به مردم عرضه شود.
بانک صادرات ایران تقریبا ۵/۵ میلیون کارت بانکی صادر کرده ولی تعداد مشتریان استفاده از خدمات اینترنتی‌اش به ۲۸۴ هزار نفر می‌رسد در اصل فقط ۲۸۴ هزار نفر از دارندگان کارت‌های این بانک درخواست رمز اینترنتی کرده‌اند و از این میان فقط ۴۰ هزار نفر از مشتریان توکن این بانک را خریداری کرده‌اند. در این صورت به صورت تقریبی می‌توان گفت که ۵/۵ درصد از مشتریان بانک بزرگ و شلوغی چون صادرات از خدمات اینترنتی استفاده می‌کنند.
این وضعیت در بانک‌های ملت و کشاورزی نیز دیده می‌شود به گونه‌ای که از ۱۱ میلیون حساب الکترونیکی موجود در بانک ملت فقط ۷۰۰ هزار نفر مشتری مجازی این بانک به شمار می‌آیند و اگر این آمار را با کل ۳۳میلیون حساب بانک ملت مقایسه کنیم وضعیت بدتر می‌شود. در این صورت فقط ۵/۷ درصد از مشتریان بانک ملت امکان خرید اینترنتی را دارند.
در بانک کشاورزی نیز تقریبا ۳۰ درصد از مشتریان رمز اینترنتی خود را دریافت کرده‌اند، از تقریبا ۶ میلیون کارت صادر شده توسط بانک کشاورزی فقط یک میلیون و ۷۶۲ هزار و ۹۱۳ کارت رمز اینترنتی صادر شده‌است.
همچنین بانک ملی نیز تعداد تراکنش‌های اینترنتی خود را ۱۳۷ هزار و ۵۶۴ تراکنش اعلام کرده ‌است و با توجه به حجم بالای این تراکنش‌ها، حجم تراکنش‌های اینترنتی این بانک به ۲۱۶ میلیارد و ۵۶۱ میلیون و ۳۶۱ هزار و ۲۸ ریال می‌رسد، در این صورت در بهترین حالت فقط در حدود ۱۳۷ هزار نفر از مشتریان این بانک از خدمات اینترنتی این بانک استفاده می‌کنند.
این درحالی است که رمز cvv2 برای تمامی دارندگان کارت‌های بانک ملی صادر شده‌ و رمز دوم را نیز با مراجعه به دستگاه‌های خودپرداز به راحتی می‌توانند دریافت کنند. در اصل از حدود ۵۰ میلیون کارت بانکی صادر شده از سوی شبکه بانکی کشور فقط در حدود ۵/۱۶ میلیون از کارت‌ها امکان خرید اینترنتی را دارند.
از میان بانک‌ها بانک‌های خصوصی پارسیان، سامان و اقتصاد نوین وضعیت بهتری دارند چرا که تقریبا برای تمامی دارندگان کارت‌های خود رمز اینترنتی صادر کرده‌اند ولی صدور رمز اینترنتی نیز به معنای استفاده از آن رمز نیست. یکی از مشکلات بانک‌ها در این زمینه ناآشنایی مردم به چگونگی استفاده از این سرویس‌ها است؛ برای رفع چنین مشکلی چاره‌ای جز فرهنگ‌سازی در این زمینه نیست، در غیر اینصورت هزینه‌هایی که بانک‌ها برای ارائه این سرویس‌ کرده‌اند بی‌ثمر خواهند بود و هیچ بازگشتی برای آنان نخواهد داشت.
از میان بانک‌ها نیز بانک توسعه صادرات، پست بانک ، تجارت، رفاه ، مسکن و سپه امکان خرید اینترنتی را به مشتریان خود عرضه نمی‌کنند در این صورت ۱۱ میلیون و ۳۱۳ هزار و ۹۶۱ کارت به صورت بالفعل از گردونه خریدهای اینترنتی حذف می‌شوند. البته تمامی این بانک‌ها اعلام کرده‌اند که عرضه این سرویس را در دستور کاری خود قرار داده‌اند و به‌زوردی این سرویس را به مشتریان خود ارائه می‌دهند.اما مشکل فقط به شبکه بانکی ختم نمی‌شود ضریب نفوذ اینترنت در کشورطبق گزارش شرکت مخابرات ایران ۵/۲۷ درصد است و به نوعی فقط در حدود ۱۹ میلیون نفر به اینترنت دسترسی دارند.  مقایسه آمار نشان می‌دهد که مشکل اصلی در نبود فرهنگ استفاده از این خدمات است . البته این موضوع را نیز باید در نظر گرفت که استفاده از خدمات اینترنتی بانک‌ها به نسبت مشکل است به گونه‌ای که افراد معمولی به سادگی نمی‌توانند از این خدمات استفاده کنند. (دژپسند و سلطانی، ۱۳۸۴)

• 1. 1. ده سال بانکداری الکترونیک به روایت آمار

   

سیستم بیولاک
در اواخر دهه ٧٠ در اروپا و در سال ١٩٨۵ در آمریکا ارائه شد. امروزه بیش از هزاران تصفیه خانه شهری و صنعتی به روش بیولاک در سرتاسر دنیا در حال فعالیت می‌باشند. در ایران برای اولین بار در ارومیه از روش بیولاک برای تصفیه فاضلاب شهری استفاده شد. پروژه‌ی دومی که در حال حاضر در مرحله انجام می‌باشد تصفیه خانه‌ی ۰۰۰/۳۰۰ نفری شهر قدس می‌باشد که از سیستم بیولاک برای تصفیه فاضلاب شهر قدس و شهرک‌های اطراف استفاده خواهد کرد. فرایند بیولاک ویرایش‌های متعددی می‌تواند داشته باشد، از جمله این ویرایش‌ها می‌توان به بیولاک مجهز به حذف فسفر و یا حذف نیتروژن اشاره کرد.]۱۰[ فرایند یکپارچه‌ی لجن فعال بیولاک شامل یک حوض که توسط جدا کننده ها به چهار حوض حذف فسفر، هوادهی، ته نشینی و زلال سازی تقسیم می‌شود. میکروارگانیسم ها در حین سنتز سلولی و انتقال انرژی، فسفر را مصرف می‌کنند. در نتیجه، ١٠ تا ٣٠درصد فسفر ورودی در حین تصفیه زیستی ثانویه جدا می‌شود. برای دستیابی به غلظت پایین فسفر در پساب خروجی، لازم است بیش از حد لازم برای حیات و سنتز سلولی فسفر مصرف شود. در شرایط خاص هوازی، ممکن است میکروارگانیسم ها بیش از حد نیاز خود فسفر جذب کنند. تحت شرایط بی اکسیژن می‌توان فسفر را از سلول‌ها آزاد کرد. جداسازی زیست شناختی فسفر با کار کردن به شیوه‌ی متوالی و ایجاد شرایط محیطی مناسب در راکتور ممکن می‌شود. اگر بعد از یک ناحیه‌ی بی هوازی یک ناحیه هوازی (اکسیژنی) قرار گیرد، جذب فسفر میکروارگانیسم ها در حد طبیعی خواهد بود. فسفر نه تنها به مصرف حفظ حیات، سنتز و انتقال انرژی سلولی می‌رسد بلکه برای استفاده میکروارگانیسم های بعدی نیز ذخیره می‌شود بدین ترتیب جداسازی فسفر مستلزم استفاده از رآکتورهای هوازی، بی هوازی یا ناحیه هوازی بی هوازی درون یک راکتور است.]۱۲[

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

فرایند صافی چکنده
فرایند صافی چکنده از فرآیندهای از فرآیندهای بیولوژیکی هوازی با رشد چسبیده بوده که در آن از یک بستر ثابت استفاده می‌گردد. تصفیه در این سیستم به وسیله میکروارگانیسم های چسبنده به محیط صافی انجام می‌گیرد. این سیستم هوازی بوده و برای تجزیه بیولوژیکی مواد آلی مورد استفاده قرار می‌گیرد. نتیجه این گونه تصفیه لجنی بوده که در زلال ساز که در پایین دست جریان قرار دارد، از فاضلاب تصفیه شده جدا می‌گردد. از این سیستم ممکن است برای فاضلابی که در ابتدا مورد تصفیه قرار گرفته استفاده گردد. در سال ۱۸۹۳ موقعی که فاضلاب وارد رودخانه می‌شد پس از عبور از سنگ‌ها زلال می‌شد، این روش نیز از این فر آیند طبیعی الهام گرفته شد. در روش صافی چکنده معمولاً از حوض دایره ای استفاده می‌شود و قطر این حوض بین ۵ تا ۵۰ متر می‌باشد. سنگ‌های مورد استفاده در این روش سنگ جوش با قطر ۱۰ سانتی متر و سنگ پلاستیک با قطر ۲۵ سانتی متر است. در این روش واکنش‌های زیستی اول و دوم انجام می‌شود اما واکنش سوم انجام نمی‌شود زیرا احتیاج به زمان ماند طولانی دارد که هزینه بر است. واکنش‌های چهارم و پنجم نیز انجام می‌شود. از صافی چکنده می‌توان برای حذف CBOD و آمونیاک و دی نیتریفیکاسیون استفاده نمود. در ایران توصیه نمی‌شود که از صافی چکنده برای تصفیه کامل استفاده شود و فقط برای تبدیل آمونیاک به نیترات و کمی هم دی نیتریفیکاسیون مورد استفاده قرار می‌گیرد.]۱۱[
سیستم بیوراکتور غشایی (MBR)

مقدمه
این سیستم در اواخر دهه ۱۹۶۰ ابداع گردید (اما پیشرفت اصلی این روش در دهه ۱۹۹۰ رخ داد) که در آن زمان Dorr-Oliver فرایند تصفیه فاضلاب غشایی (Membrane) را که در آن رشد معلق در یک صفحه استوانه ای چرخان با یک غشاء الترافیلتر(UF) که به صورت خارجی قرار داشت آزمایش کرد. در سال ۱۹۷۰ تکنولوژی پس از تنظیم موافقت نامه ای بین Dorr-Oliver و شرکت‌های مهندسی Sanki وارد صنعت ژاپن شد و در آنجا توسعه وسیعی یافت. در دهه ۱۹۸۰ سیستم غشایی MBR به طور وسیعی در ژاپن جهت تصفیه فاضلاب شهری و استفاده مجدد از فاضلاب آسمان خراش‌ها بکار برده شد. به هر حال MBR با مدول غشایی جدا از بیوراکتور، با هزینه های زیاد غشا و مصرف بالای انرژی همراه بوده است. سیستم غشایی MBR با مدول غشایی داخل بیوراکتور در اواخر دهه ۱۹۸۰ جهت کاهش هزینه های بالای انرژی معرفی گردید. یک شرکت ژاپنی به نام Kubota صفحات مسطح MBR و یک شرکت کانادایی به نام Zenon Environmental غشاهای رشته ای (Capillary) را توسعه دادند. در سال ۲۰۰۴ بیش از ۲۲۰۰ سیستم MBR در سراسر دنیا در حال ساخت یا بهره برداری بوده است و فقط در شمال آمریکا، ۲۵۸ تصفیه خانه کامل فاضلاب با سیستم MBR احداث گردیده است.]۱۳[ شکل کلی یک بیوراکتور غشایی MBR در شکل زیر نشان داده شده است.
شکل( ‏۲‑۱) طرح شماتیک دو بعدی از یک سیستم بیوراکتور غشایی
معرفی و بررسی سیستم
یکی از روش‌هایی که امروزه به طور گسترده در تصفیه فاضلاب‌های شهری و صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد، روش بیوراکتورهای غشایی MBR می‌باشد. این رآکتورها از یک راکتور بیولوژیکی (بیوراکتور) با بیومس معلق و غشاء میکرو فیلتراسیون با قطر منافذ ۴-۱ میکرون جهت جداسازی جامدات تشکیل شده‌اند و دارای کاربردهای زیادی در تصفیه فاضلاب هستند. این سیستم‌ها ممکن است با بیوراکتورهای دارای بیومس معلق هوازی یا بی هوازی مورد استفاده قرار گیرند. سیستم‌های غشایی می‌توانند کیفیت فاضلاب خروجی را تا حد کیفیت فاضلاب خروجی حاصل از ترکیب ته نشینی ثانویه و میکرو فیلتراسیون برساند. در عمل در سیستم‌های غشایی، عملیات میکرو فیلتراسیون و تصفیه بیولوژیکی را در یک واحد فرآیندی انجام می‌دهد و به عنوان یک واحد نیاز به استفاده از واحدهای ته نشینی ثانویه و فیلتراسیون را تأمین می‌کند]۱۴[
فرایند بیوراکتورهای غشایی MBR به صورت ترکیبی از تصفیه ثانویه بیولوژیکی فاضلاب در پروسه غشایی و جداسازی فیزیکی بیومس از مخلوط به صورت تک مرحله ای می‌باشد. این سیستم‌ها به طور وسیعی در تصفیه فاضلاب‌های شهری و صنعتی مورد توجه بوده و به دلیل جداسازی کامل جامدات محلول، تولید پساب خروجی با کیفیت عالی و قابلیت کارکرد در دامنه وسیعی از تغییرات فاضلاب ورودی و همچنین ارضای مقررات سخت‌گیرانه تخلیه پساب‌ها برجسته تر هستند. فرایند غشایی در دو دهه اخیر مورد توجه زیادی بوده و به عنوان جایگزین تصفیه پیشرفته در تصفیه فاضلاب شهری معرفی گردیده است. این رآکتورها در سیستم تصفیه لجن فعال برای جداسازی جامدات، بدون نیاز به مخازن ته نشینی ثانویه کاربرد دارند و این وظیفه بر عهده غشا می‌باشد و به عنوان فاز ویژه ای در راکتور، خروجی زلال را به منظور تخلیه به آب‌های پذیرنده یا استفاده مجدد تولید می‌کند. غشاهایی با منافذ کوچک دامنه وسیعی از میکروارگانیسم ها را حذف می‌کند. مطالعات، شاخص‌های حذف موثری را توسط این سیستم‌ها نشان می‌دهد. اگرچه ویروس‌ها بسیار ریزتر از قطر منافذ میکرو فیلترها هستند ولی درصد حذف بالایی از آن‌ها نیز گزارش شده است که پس از تشکیل لایه بیوفیلم در غشا به وقوع می‌پیوندد.
به طور کلی فرایند تجزیه بیولوژیکی و جداسازی فیزیکی در سیستم بیوراکتور غشایی به صورت زیر انجام می‌گیرد. بدین صورت که در حوض هوادهی جریان فاضلاب ورودی توسط باکتری‌ها و ایجاد توده بیولوژیکی تصفیه گردیده و سپس با ایجاد مکش آب تصفیه شده از غشاء عبور کرده و ذرات با قطر بیشتر از قطر غشاء در داخل راکتور بیولوژیکی باقی می‌مانند. توضیحات داده شده در مورد سیستم بیوراکتور غشایی مستغرق می‌باشد که در بخش بعد توضیح داده خواهد شد. با توجه به توضیحات داده شده مشخص می‌گردد که بیوراکتورهای غشایی در تصفیه انواع فاضلاب‌های صنعتی و شهری کارایی بالایی در حذف انواع آلاینده ها را خواهند داشت، زیرا که در این سیستم تمامی ذرات کوچک‌تر از قطر غشاء از پساب خروجی حذف می‌گردد. همچنین مکش مورد نیاز توسط پمپ انجام می‌گیرد که باعث ایجاد خلأ در داخل غشاء و در نتیجه نفوذ آب تصفیه شده می‌گردد.]۱۵[
شکل( ‏۲‑۲) نحوه تجزیه بیولوژیکی و جداسازی فیزیکی در سیستم بیوراکتور غشایی
انواع بیوراکتورهای غشایی از لحاظ چیدمان مدول غشایی
مدول غشایی داخل بیوراکتور غوطه‌ور باشد. (Submerge)
مدول غشایی خارج از بیوراکتور قرار می‌گیرد.(Side-Stream)]16[
شکل( ‏۲‑۳) بیوراکتور غشایی در دو حالت غوطه‌ور و خارج از بیوراکتور
در غشاهای نوع اول (Submerge)، غشا مستقیماً داخل راکتور لجن فعال قرار می‌گیرد. مدول های غشا ها شامل غشاها، ساپورت آن‌ها، اتصالات ورودی و خروجی و یک ساپورت اصلی است. غشا در معرض یک خلأ قرار می‌گیرند که آب صاف را از درون غشا بیرون می‌کشد در حالی که جامدات در داخل راکتور باقی می‌مانند.]۱۷[ برای حفظ TSS داخل راکتور و برای تمیز نگه داشتن سطح خارجی غشاها، هوای فشرده در پایه مدول غشا توزیع می‌شود که هوا به سطح حرکت می‌کند شستشوی سطح خارجی غشا رخ می‌دهد و هوا نیز اکسیژن کافی را برای تأمین شرایط هوازی فراهم می‌کند. در این سیستم هزینه­ های اپراتوری کاهش می­یابد و نرخ مصرف انرژی حدود kwh/m³ ۴/۰-۲/۰ می­باشد که بیش از ۸۰ درصد آن جهت هوادهی بکار می­رود.[۱۸]
در غشاهای نوع دوم (Side-Stream)، لجن فعال از بیوراکتور به غشا پمپ می‌شود و مواد جامد درون غشا باقی مانده و فاضلاب صاف خارج می‌شود. نیروی محرک، فشاری است که به وسیله سرعت بالا درون غشا ایجاد می‌شود. جامدات درون غشا به راکتور لجن فعال برگردانده می‌شود و غشاها برای جدا شدن جامدات به طور دوره ای Backwash شده و به طور شیمیایی برای جلوگیری از افت فشار تمیز می‌شوند.]۳[به عبارت دیگر در سیستم Side-Stream فاضلاب در داخل بیوراکتور با بیومس تماس می­یابد سپس مخلوط فاضلاب و بیومس در یک واحد لوپ چرخه ای شامل غشا پمپ می­گردد و در آنجا جریان نفوذ کرده از غشا تخلیه گردیده و جریان باقی مانده به داخل بیوراکتور پمپ می­گردد. لجن اضافی به بخش ثابت نگهداری لجن پمپاژ می­ شود. کاربرد لوپ چرخه­ای منجر به افزایش هزینه­ها مصرف انرژی از kwh/m³ ۱۰-۲ (با توجه به قطر داخلی لوله­های مورد استفاده) می­گردد. [۱۸] در جدیدترین نوع Side-stream یک جریان هوا در مدول غشایی با ایجاد اغتشاش را در سطح غشا، هزینه­ های اپراتوری و گرفتگی را کاهش داده است.
جدول( ‏۲‑۱) مزایا و معایب چیدمان مدول غشایی در حالت غوطه‌ور و خارج از بیوراکتور

در مجموع می­توان گفت طرح جوایز کیفیت به­منظور ارتقاء آگاهی کیفیتی^[۷۲]، درک نیازمندی­های برتری کیفیتی و تسهیم اطلاعاتی در زمینه استراتژی­ های موفق و مزایای آن می­باشد. جوایز معمولاً توسط مجموعه­های قانونی دولتی و با همکاری داوران و بازرسان از سازمان­های بخش خصوصی و دولتی اداره می­شوند (جوادین و کیماسی، ۱۳۹۰؛ به­نقل از Tan, 2002, 165- 166).
جوایز ملی کیفیت معمولاً مشتمل بر ۷ تا ۱۰ معیار اصلی و ۲۰ تا ۳۰ معیار فرعی می­باشند. این جوایز سالیانه به بهترین سازمان­ها اعطا می­ شود. جوایز ملی کیفیت اگرچه در برخی جهات مشابهند اما از جهاتی نیز باهم تفاوت دارند از جمله؛
- دسته­بندی­های متفاوت جایزه برای اندازه­ های سازمانی گوناگون؛

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

- جایزه برای بخش­های تولیدی و خدماتی؛
- جایزه برای سطوح مختلف دست­یابی به برتری در مدیریت کیفیت (جوادین و کیماسی، ۱۳۹۰؛ به­نقل از Tan, 2002, 165- 166).
در حال حاضر جوایز تعالی سازمانی در بیش از ۷۶ کشـور که همگی عضـو سازمان ملل متحد هستند، اعطا می­ شود. جوامع و جوایز در نواحی مختلف مطابق نمودار (۲-۲) می­باشد.
نمودار ۲-۲: جوایز تعالی در قاره­های جهان (دفتر تحقیقات طرح و برنامه ناجا، ۱۳۹۰)
۳-۱-۲ مدل­های مدیریت کیفیت در کل
اندیشمندان مدل­های مختلفی از مدل مدیریت کیفیت، در حوزه شرکت­ها، سازمان­های خدماتی و تولیدی ارائـه دادند. برای نمونه می­توان به مدل دمینگِ، مدیریت کیفیت فراگیر TQM، مدل EFQM مدیریت کیفیت بنیـاد اروپایی، جـوران، کروزبی، ایزو۹۰۰۰، ایشیکاوا، جایزه ملی کیفیت مالکـوم بالدریـج امریکا (MBNQA)، شش سیگما مدل دیل^[۷۳]، مدل سنجش کیفیت خدماتServqual پاراسـورامن و همکارانش، مدل بهبـود کیفیت خدمات­رسانی، مدل تبـادلات کیفیت خدمت، مدل سیاحت خدمت و پردازش مشتری، مدل رفتاری کیفیت خدمت، مدل رضایت مشتری کانو اشاره کرد (Evans & Lindsay, 2002,143). دیگر مدل مدیریت کیفیت خدمات مثل E- S-Qual، E-RecS-Qual ^[۷۴] کیفیت پشتیبانی خدمات الکترونیکی و … می­باشند که کیفیت خدمات الکترونیکی را ارزیابی می­نمایند. تمام این مدل­ها برای سنجش میـزان استقرار مدیریت کیفیت فراگـیر ایـجاد شده ­اند، اهمیت دارند (مهدوی­مزده و جلالی­نائینی و متولیان، ۱۳۸۹).
در مبحث نظری موضوع، جهت آشنایی با مدل­های مدیریت کیفیت و شناخت ابعاد هر یک از آنها، در این بخش به برخی از آنها اشاره می­ شود.
۱- مدل دمینگ
فلسفه مدیریت کیفیت ادواردز دمینگ بر اساس بهبود در محصولات و خدمات بوسیله کاهش عدم قطعیت و تغییر است. تفـکر سیستمی، درک آمـاری تغییرات، نـظریه بر اسـاس دانـش و روان­شـناسی بنیـان نـظریه او می­باشـد. دمینگ طرف­دار تغییرات بنیادین فرهنـگی در سـازمان است. هر یک از ۱۴ اصل او تغییرات بنیادین را در بردارد. چرخه دمینگ موجب بهبود کیفیت، کاهش هزینه، افزایش بهـره­وری، افـزایش مشـارکت بازار می­شـود و به شرکت فرصت می­دهد که در عرصه تجارت باقی بماند ( .(Evans & Lindsay, 2002, 143دمینگ کیفیت را مسئولیت مدیریت ارشد می­دانست و اعتقاد داشت که مدیران ارشد و مسئولان سازمان­های تولیدی و خدماتی باید مباحث کیفیت را آموزش ببینند تا بتوانند؛ در جهت تغییر روش تولید و یا ارائه خدمات، تصمیمات راهبردی و مهم اتخاذ کنند. از دید دمینگ، بهـبود کیفیت باید یک فعالیت مستمر قلمداد شود و چیزی نیست که بتوان به­ طور مقطعی به آن نگاه کرد. او در همین رابطه مدل معروف خود را تحت عنوان چرخه دمینگ به­عنوان مبنایی برای بهبود مستمر کیفیت ارائه کرد. دمینگ چهارده اصل را برای کیفیت مطرح می­ کند، عبارتند از:
۱- ایجاد و انتشار اهداف و مقاصد برای سازمان؛
۲- برای رقابت در سطح بین ­المللی بجای پذیرفتن سظح معینی از محصولات معیوب، ایده پیشگیری از تولید محصولات معیوب را در بین اهداف سازمان نهادینه کرد؛
۳- برای ایجاد بهبود در محصولات و فرایند بجای بازرسی همه تولیدات از کنترل کیفیت آماری استفاده کنید؛
۴- قراردادهای خود را با تأمین­کنندگان مواد فقط بر اساس قیمت تنظیم نکنید؛
۵- بهبود مستمر؛
۶- نهادینه کردن آموزش؛
۷- نهادینه کردن رهبری اثربخش در بین سرپرستان؛
۸- برطرف کردن ترس در ایجاد اعتماد و فضای نوآوری؛
۹- موانع بین بخش­های مختلف سازمان را از میان بردارید و کارگروهی را تشویق نمایید؛
۱۰- شعارها و اهداف کمی را کنار بگذارید؛
۱۱- قوانین گذشته مبنی بر نایل شدن تعداد تولید به حد تعیین­شده، بدون در نظر گرفتن کیفیت را حذف کنید؛
۱۱- مدیریت مبتنی بر هدف را رها کنید؛
۱۲- حذف سدهایی که مانع از افتخار کارکنان به مهارت­شان می­ شود؛
۱۳- برای آموزش و خوداصلاحی برنامه ­های جدی تنظیم کنید؛
۱۴- اقدام در جهت ایجاد شرایط برای انجام دگرگونی و تحول، به عبارت دیگر، دگرگونی یک وظیفه عمومی است .(Evans & Lindsay, 2002, 146)
- چرخه دمینگ
شکل ۳-۲: چرخه دمینگ
همان­طور که در شکل (۳-۲) آمده است، چرخه دمینگ چهـار مرحـله دارد. نخستین مرحله، برنامه­ ریزی برای تغییر هر چیزی است که تلاش می­کنید، بهبود یابد. مرحله دوم، انجام آن تغییر در مقیاسی کوچک است. سومین مرحله، مشاهده نتایج و چهارمین مرحله، بررسی نتایج و تصمیم ­گیری است. سپس این چرخه بارها بارها تکرار می­ شود. هیچ­کس در یک چرخه تغییری ایجاد نمی­کند که در چرخه بعد آن را نفی کند، این یک اتلاف وقت است (رافایل، ۱۹۹۰؛ ترجمه: تیموری، ۱۳۸۸، ۱۷۴).
- جایزه دمینگ
دستورالعمل جایزه دمینگ در سال ۱۹۵۱ بوسیله جامعه مهندسین و دانشمندان ژاپن ^[۷۵](JUSE) به­منظور شناسایی و قدردانی از موفقیت­های ادوارد دمینگ^[۷۶]، در کنترل کیفیت آماری و قدردانی مردم ژاپن از او تشکیل شد. جایزه دمینگ به چند دسته تقسیم می­ شود شامل: جایزه برای اشخاص، شرکت­ها، شرکت­های کوچک و جایزه به­ کارگیری اصول دمینگ است. ضوابط ارزیابی جایزه دمینگ شامل؛ چک لیستی که دارای ۱۰ شاخص اصلی که هر شاخص، چند زیر شاخص می­باشد (Evans, Lindsay, 2002, 111).
۲- مدل EFQM
مدل بنیاد اروپایی مدیریت کیفیت (EFQM) یا مدل تعالی سازمانی، در سال ۱۹۸۸ به­منظور رقابت با جایزه کیفیت ملی مالکوم بالدریج که در آمریکا به صنایع پیش­رو اهدا می­گردد. با هدف بالابردن موقعیت اقتصادی اروپا در عرصه رقابت جهانی، تأسیس کردند. اساس مدل EFQM رضایت مشتری و کارکنان است. این مدل نشان می‌دهد که افراد در سطوح مختلف، با وظایف متفاوت به­ صورت یک تیم با یکدیگر کار می‌کنند. این مدل در گذشته به­عنوان ابزاری برای ارزیابی سازمان­ها در ارتباط با استقرار مدیریت کیفیت جامع به­کار می‌رفت، اما با تغییراتی به­عنوان مدل سرآمدی (تعالی) سازمانی مورد تصویب قرار گرفت (بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی- آموزش، ۱۳۹۰). این مدل ابزار عملی است که از آن می­توان استفاده­های مختلفی به شرح زیر نمود؛
- به­عنوان ابزاری برای خود ارزیابی؛
- به­عنوان مبنای مقایسه با سازمان­های دیگر؛
- به­عنوان راهنمایی جهت شناسایی حوزه ­های بهبود؛
- به­عنوان پایه­ای برای واژگان رایج و روش فکر کردن؛
- به­عنوان ساختاری برای سیستم مدیریت سازمان.
مدل برتری EFQM شکل (۳-۲) یک چارچوب غیرتجویزی است که بر ۹ معیار مبتنی است که پنج معیار «توانمندسازها^[۷۷]» و چهار معیار « نتایج » هستند. توانمندسازها به آنچه سازمان انجام می­دهد، برمی­گردند و نتایج به آنچه سازمان بدان دست می­یابد، اشاره دارد. نتایج معلول توانمندسازها هستند و توانمندسازها بوسیله بازخور ناشی از نتایج بهبود می­یابند (جوادین و کیماسی، ۱۳۹۰).
- اصول EFQM
۱- تمرکز بر مشتری^[۷۸]
۲- رهبری^[۷۹]
۳- مشارکت کارکنان^[۸۰]
۴- رویکرد فرآیندی^[۸۱]
۵- رویکرد سیستمی به مدیریت^[۸۲]
۶- بهبود مستمر^[۸۳]
۷- تصمیم ­گیری بر مبنای واقعیت­ها^[۸۴]
۸- ارتباط سودمند و دوطرفه با تأمین­کنندگان^[۸۵]