پروبرت و کیاتینگ (۲۰۰۰) بیان داشتند که آب اضافی در خاک باعث می­ شود که اکسیژن که برای سلول­ها حیاتی است مهیا نگردد و در این شرایط اختلال در تنفس ریشه به وجود آمده و با صدمه دیدن ریشه اندام­های هوایی نیز صدمه می­بینند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

لیائو و لین (۲۰۰۱) و سیتر و واترز (۲۰۰۳) اظهار داشتند که بسته شدن روزنه­ها به دلیل کاهش پتانسیل آب برگ و پژمرده شدن برگ­ها از جمله عوامل دیگر مؤثر بر کاهش میزان تنفس در شرایط غرقابی می­باشد. همچنین در شرایط غرقابی گاز H₂S در اثر فعالیت باکتری­ های بی هوازی تولید
می­گردد. این گاز یکی از عوامل کاهش دهنده میزان تنفس در گیاهان می­باشد.
بیکرو همکاران (۲۰۰۱) احداث پشته­های مرتفع برای زهکشی زمین و کاهش خسارت غرقابی شدن زمین در مناطق مرطوب را مثبت ارزیابی کردند. همچنین گزارش کردند زهکشی زمین­های غرقاب سبب افزایش عملکرد محصول می­ شود.
صمد و همکاران (۲۰۰۱) در شرایط غرقابی سرعت پیر شدن برگ­ها به دلیل انتقال عناصر غذایی N,P,K به برگ­های جوان افزایش می­یابد.
والدهوف و همکاران (۲۰۰۲) بیان داشتند که محدودیت فعالیت فتوسنتزی در شرایط اشباع خاک ممکن است با واکنش بیوشیمیایی که شامل فعالیت آنزیم رابیسکو است تغییر داده شود. کاهش زیست توده ممکن است به طور مستقیم با محدودیت روزنه­ای که مربوط به فتوسنتز خالص است مرتبط باشد که جذب یا آسیمیلاسیون کربن را کاهش می­دهد.
ویسر و همکاران(۲۰۰۳) بیان داشتند که اشباع خاک یکی از تنش­های غیر زنده است که در کنار خشکی، شوری و دما، رشد و نمو را تحت تاثیر قرار داده و به عنوان یک عامل محدود کننده برای بسیاری از گیاهان شناخته شده است. همچنین اظهار داشتند که میزان کاهش محصول به مدت دوره­ های غرقابی و میزان آب اضافی دارد.
دت و همکاران(۲۰۰۴) بیان داشتند مهمترین اثرات غرقابی کاهش جذب آب و مواد غذایی و اختلال در متابولیسم تنفس گیاه می­باشند.
پریس و همکاران (۲۰۰۱) دو سیستم زهکشی (با ایجاد بسترهای مرتفع ولی کم عرض، ۷/۱ متر و یا عریض، ۲۰ متر) را برای کاهش تنش وارده بر گیاهان کلزا، گندم، نخود و جو در اثر غرقاب بودن زمین ارزیابی کردند. نتایج این بررسی در سه سال اول طرح، حاکی از چهار برابر شدن محصول در بسترهای کم عرض بود.
آزمایشی که در موسسه بین المللی تحقیقات برنج کشور فیلیپین انجام شده است، در طی یک سال برنج و ذرت در تناوب با یکدیگر کشت گردید و سپس گیاهان علوفه­ای خانواده لگومینوز شامل دسمانتوس، کلیتوریا، مانگ بین و کروتالاریا یک هفته قبل از برداشت ذرت به صورت مخلوط با هم کشت شدند. در این تحقیق گیاهان لگومینوز یک چین به عنوان علوفه برداشت شدند و باقیمانده این گیاهان ۲ هفته قبل از کاشت برنج به عنوان کود سبز به زیر خاک برده شدند. این تحقیق نشان داد که ۱۱ تا ۶/۱۱ تن در هکتار مواد علوفه­ای شامل علوفه لگومینوز، کاه برنج، ساقه ذرت و باقیمانده مانگ بین تولید می­ شود که این مقدار علوفه احتیاجات غذایی پنج واحد دامی در سال را تأمین می­ کند (لیجا و گریتی، ۱۹۹۴)
گاردنر و همکاران (۱۹۹۴) در استرالیا اثر زهکش زیرزمینی را در کشت گندم تریتیکاله و کلزا در روش­های مختلف خاک­ورزی آزمایش کرده و افزایش عملکرد را از ۲ تا ۴ تن در هکتار در اثر ایجاد زهکش­ها مشاهده نمودند. همچنین اثر زهکشی در افزایش خلل و فرج خاک در تیمارهای زهکش مشهود بود.
گاریتی و پرنیتو (۱۹۹۶) در یک آزمایش گلدانی و مزرعه­ای در فیلیپین پاسخ لوبیا چشم بلبلی را به زهکش سطحی در اراضی شالیزاری که استعداد زهکش سطحی را داشتند مورد بررسی قرار دادند. نتایج آزمایش نشان داد که تغییرات کوچکی در زمان و سطح غرقابی محیط ریشه اثر محسوسی روی عملکرد گیاه گذاشت. به طوری­که وقتی سطح غرقابی محیط در یک دوره ۶ روزه منطبق بر سطح زمین بود، عملکرد به میزان ۴۰ تا ۱۰۰ درصد کاهش یافت ولی وقتی سطح ایستابی ۵ سانتی­متر پایین­تر از سطح زمین بود در همان دوره ۶ روزه فقط ۱۲ تا ۱۷ درصد کاهش محصول مشاهده شد.
تیمسینا و همکاران در سال­های ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۸ در فیلیپین اثرات غرقابی بر رسیدن نخود فرنگی را در شالیزار و پس از برداشت برنج بررسی کردند. نتایج تحقیق نشان داد که کاهش عملکرد محصول در خاک­های اشباع، طی دو سال متوالی به میزان ۱۰ تا ۷۱ درصد بوده است.
سینگ و همکاران در ۱۹۸۸ اثر گیاهان کنف بنگال، لوبیا چشم بلبلی و لوبیای خوشه­ای را به عنوان کود سبز بر روی برنج غرقابی مورد مطالعه قرار دادند. در این بررسی لوبیای چشم بلبلی و کنف بنگال بیشترین مقدار ازت را برای برنج تأمین نمودند.
آزمایشی که در هند توسط کالرو و همکاران (۱۹۹۸) در ارتباط با نیاز فسفر در تناوب برنج- گندم انجام گرفته نشان داده است که عملکرد برنج با کاربرد ۱۳ کیلوگرم فسفر در هکتار افزایش و با ۲۶ کیلوگرم در هکتار در تناوب گندم-برنج، عملکرد برنج کمی کاهش یافته است.
سیجو و همکاران (۱۹۹۳) تناوب­های مختلف کاشت محصولات زراعی را بر عملکرد برنج در یک خاک لومی شنی با اسیدیته ۱/۸ و کربن آلی ۲۸/۰ درصد مورد مقایسه قرار دادند. تناوب­هایی که استفاده شده ­اند عبارت بودند از گندم، ذرت زمستانه، نخود سبز، نخود فرنگی، سیب زمینی، کلم سوئدی، سیب زمینی- ذرت زمستانه نشایی، شلغم هندی - کلم سوئدی - نخود سبز، سیب زمینی –آفتابگردان و شلغم هندی -آفتابگردان. نتایج بررسی نشان داد که میانگین عملکرد برنج بعد از گندم (که سیستم کشت غالب در شمال هند می­باشد) کمترین و به مقدار ۸/۴ تن در هکتار و بعد از تناوب سیب زمینی با ذرت زمستانه بیشترین و به مقدار ۵/۶ تن در هکتار بوده است. همچنین بیشترین درآمد خالص مربوط به تناوب برنج- سیب زمینی- ذرت زمستان نشایی و کمترین در آمد خالص و کمترین بازده مصرف کود مربوط به تناوب برنج گندم بوده است.
فلاح در سال ۱۳۵۸ بررسی کشت شبدر برسیم با سه واریته برنج را در سه منطقه آمل، محمود آباد و ساری به اجرا در آورد. نتایج به دست آمده نشان دادند که توفیق کشت محصولات در شالیزار بستگی به زهکشی و جلوگیری از آبگیر شدن زمین در طی دوره رشد دارد. همچنین میزان عملکرد شبدر در شرایط زود کاشت (پس از درو کردن واریته­های زودرس برنج) بیشتر از عملکرد شبدر در حالت دیر کاشت (پس از درو کردن واریته­های دیررس برنج) است. نتایج این تحقیق در مورد مصرف کود نشان داد که مصرف کود ازته پس از یک دوره کاشت شبدر در واریته­های پرمحصول به نصف تقلیل می­یابد و برای واریته طارم می­توان از مصرف کود ازته صرفنظر کرد. همچنین نتایج نشان دادند که مصرف کود بر روی برنج و شبدر موجب افزایش میزان فسفر قابل جذب خاک شده است.
مهندسین مشاور نیوپن کوئی ژاپن در سال ۱۹۷۱ با هدف بررسی مسایل کشت دوم بعد از برنج در استان گیلان به منظور افزایش قدرت اقتصادی کشاورزان و رهایی از کشت تک محصولی بررسی­هایی انجام دادند. در این بررسی بر اساس شرایط آب و هوایی گیلان و با تکیه بر داده ­های هواشناسی ده­ساله و با توجه به شروع بارندگی گسترده در شهریور و همچنین لزوم اجتناب از تلاقی زمان برداشت کشت دوم با شروع کشت شالی، هشت نوع محصول شامل چاودار ایتالیایی، چاودار انگلیسی، چاودار ایرانی، شبدر ایرانی و شبدر برسیم، باقلا علوفه­ای، ماش و کلزا انتخاب و کشت گردیدند. از بین این گیاهان چاودار ایتالیایی، چاودار انگلیسی، چاودار ایرانی و شبدر ایرانی به دلیل محصول کم و داشتن ریشه ­های فیبری که مانع آماده ­سازی زمین برای شالی می­ شود، مناسب کشت تشخیص داده نشدند. ولی ماش، شبدر برسیم، باقلا علوفه­ای و کلزا به دلیل آسانی بذر پاشی، بالا بودن امکان هضم توسط دام و امکان افزایش محصول با جلو انداختن تاریخ کشت، مناسب­تر تشخیص داده شدند. در عین حال عنوان شد که باقلا علوفه­ای و کلزا در شرایط غرقابی و عدم زهکش رشد خوبی نخواهد داشت. برای آماده ­سازی زمین و برخورد با مسأله غرقابی نیز ایجاد جویچه­های کوچک با عمق ۷ سانتی­متر و فاصله ۶۰ سانتی­متر در طول کرت به عنوان یک روش استاندارد پیشنهاد شده است که با داشتن ادوات مناسب، تهیه زمین و ایجاد شیار ممکن می­گردد.
تحقیقات قربانی و همکاران در سال­های ۷۸ و ۷۹ در خصوص تعیین گیاهان مناسب برای کشت دوم با هدف تولید علوفه در اراضی شالیکاری گیلان بر روی ۱۲ گونه مختلف که عبارت بودند از: کلزا، شبدر برسیم، شبدر سفید، ماشک ویلوسا، لولیم، جو پروداکتیو، یولاف، ارزن علوفه­ای، ماشک معمولی، اسپرس قزوین، شبدر ایرانی و شبدر برسیم مقاوم به سرما، نشان داد که سود خالص مربوط به چهار گیاه ماشک معمولی، جو پروداکتیو، یولاف و شبدر ایرانی منفی بوده و در حقیقت به جای سود، زیان حاصل شده است. در نتیجه چهار گیاه مذکور برای کشت دوم دراراضی شالیزاری گیلان مناسب نبوده و قابل توصیه نمی ­باشد.
قناد آموز و همکاران (۱۳۸۱) با هدف تعیین ارقام مناسب کلزا به عنوان کشت دوم در شالیزارهای گیلان، تحقیقی در حوزه شهرستان­های “ماسال، آستارا، املش، شفت، تالش، لاهیجان، فومن، صومعه سرا، رضوانشهر، رشت، آستانه اشرفیه، سیاهکل، رودبار و رودسر” به عمل آوردند. در این تحقیق مزارع کشت انتخابی از نظر بافت خاک واجد شرایط مناسب برای کشت کلزا بودند. پس از برداشت برنج، مراحل آماده ­سازی زمین شامل شخم، دیسک و ماله­کشی انجام گرفت و ارقام PF و Hyola 308کلزا کشت شد. میزان نتایج تحقیق، عملکرد ارقامPF و Hyola 308را در بعضی از قطعات طرح ۸/۱ تن در هکتار و در بعضی از قطعات ۲۰۰ کیلوگرم در هکتار نشان داد و میانگین کل عملکرد ارقام در شالیزارهای استان ۶۲۳ کیلوگرم در هکتار به دست آمد. نتایج نشان داد که رقم Hyola 308نسبت به رقم PF عملکرد بیشتری داشته و حدوداً یک هفته زودرس­تر بوده است. در این آزمایش محدودیت­های کشت کلزا به شرح ذیل عنوان شد:
- آبگیر بودن اراضی و وجود نداشتن زهکش­های مناسب
- بافت سنگین خاک­های شالیزاری
- مکانیزه نبودن و عدم وجود تجهیزات و ادوات مناسب برای کاشت و برداشت کلزا
- بالا بودن هزینه­ های تولید و پایین بودن قیمت محصول
درزی و همکاران (۲۰۱۳) ﺗﺄثیر هیدرولوژیکی سیستم­های زهکشی مختلف را در یک پایلوت مطالعاتی به وسعت ۵/۴ هکتار در اراضی شالیزاری دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ساری مورد بررسی قرار دادند. اندازه ­گیری­های مورد نظر در دو سال ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ در فصل رشد کلزا و برنج انجام گرفت. تیمارهای زهکشی عبارتند از: ۱- سیستم زهکشی با عمق ۹۰ سانتی­متر و با فاصله ۳۰ متر ۲- زهکشی با عمق ۶۵ سانتی­متر و فاصله ۳۰ متر ۳- زهکشی با عمق ۶۵ سانتی­متر و با فاصله ۱۵ متر ۴- زهکشی دو عمقی که شامل دو عمق ۶۵ و ۹۰ سانتی­متر و با فاصله ۱۵ متر ۵- زهکشی سطحی (شاهد). مولفه­های بیلان آبی هم در فصل رشد برنج و هم کلزا تعیین گردید. عمق سطح ایستابی و دبی زهاب خروجی در طول دوره زهکشی به طور روزانه اندازه ­گیری گردید. در فصل رشد کلزا تیمارهای D_0.9L₃₀، زهکشی دو عمقی، D_0.65L₃₀ و D_0.65L₁₅ به ترتیب ۴۴%، ۵/۵۱%، ۴۳% و ۵/۶۰% از کل بارندگی را از پروفیل خاک خارج می­نماید. زهکش­های کم­عمق در کنترل سطح ایستابی در مقایسه با زهکش­های عمیق ﻣﺆثرتر بود که با نتایج تحقیقات قبلی مغایرت دارد که دلیل این امر می ­تواند وجود خاک­هایی با نفوذپذیری پایین باشد و با توجه به این­که سیستم زهکشی تازه احداث گردیده و با گذشت زمان و بهبود ساختمان خاک می­توان انتظار داشت که نتایج اصلاح گردد. بر پایه این نتایج، مدیریت آب از طریق ایجاد سیستم­های زهکشی زیرزمینی می ­تواند شرایط کشت را برای محصولات کشت دوم فراهم سازد.
کابوسی (۱۳۸۴) به کارگیری پوسته برنج به عنوان پوشش زهکش در شرایط آزمایشگاهی را مورد بررسی قرار داد .نتایج حاصل از این تحقیق نشان می­دهد که هدایت هیدرولیکی پوسته برنج در مقایسه با سایر پوشش ­های آلی و همچنین شن و گراول بیشتر است. پوشش پوسته برنج در مقایسه با پوشش شن و ماسه کارکرد فیلتری مناسبی داشته است، به طوری­که در تمام آزمایشات علیرغم شیب هیدرولیکی زیاد، پوشش پوسته برنج مانع از ورود هر گونه رسوبی به داخل زهکش گردید. همچنین این پژوهش نشان داد که پایین بودن ضریب یکنواختی پوشش پوسته برنج (۸/۲) حاکی از یکسان بودن نسبی اندازه ذرات پوشش است. یکنواخت بودن پوشش باعث می­ شود که امکان انسداد پوشش افزایش یابد و به این دلیل در روش USBR جهت طراحی پوشش ­های معدنی حداقل مقدار ضریب یکنواختی پوشش برابر چهار توصیه شده است.
ابراهیمیان (۱۳۸۶) عملکرد سیستم زهکشی زیرزمینی با پوسته برنج (مطالعه موردی: بهشهر) را مورد ارزیابی قرار داد. ‌با ارزیابی عملکرد سیستم زهکشی اجرا شده و بررسی نقاط قوت و ضعف آنها، می­توان نگاهی جامع­تر برای طراحی و اجرای بهینه در طرح­های آینده در اختیار برنامه­ ریزان و طراحان قرار داد. در این راستا این تحقیق در اراضی تحت زهکشی شرکت ران بهشهر به منظور ارزیابی عملکرد سیستم زهکشی زیرزمینی و پوشش پوسته برنج انجام شده است. برای مطالعات صحرایی ۱۱ عدد پیزومتر بین دو خط زهکش زیرزمینی S3PD14 و S3PD15 نصب گردید. در طی فصول بارندگی در سال ۱۳۸۵، پارامترهای عمق سطح ایستابی، شدت تخلیه زهکش­ها و خصوصیات کیفی خاک و زه­آب اندازه ­گیری شده است. نتایج نشان داده است که عملکرد سیستم زهکشی زیرزمینی در کنترل سطح ایستابی، شدت تخلیه و کاهش شوری خاک ضعیف بوده است. برای ارزیابی پوشش زهکش افت جریان نزدیک­شونده در اطراف لوله زهکش نیز اندازه ­گیری گردید. براساس داده ­های صحرایی، مقادیر مقاومت جریان نزدیک­شونده (Wap)، ثابت جریان نزدیک­شونده (apα) و نسبت افت جریان نزدیک­شونده (Fap) برای بررسی عملکرد پوشش پوسته برنج در هر دو خط زهکش بدست آمده­اند. محاسبات نشان می­دهد که عملکرد پوسته برنج در زهکش S3PD15 بهتر از زهکش S3PD14 بوده است. ارزیابی گسترده بر روی پوشش پوسته برنج نشان می­دهد که عملکرد مناسب پوسته برنج به شور و قلیا بودن خاک، شرایط نصب و ویژگی­های خاک دست خورده اطراف زهکش بستگی دارد. رابطه جریان- بار املاح نشان داد که تغییرات ماهانه میزان املاح همبستگی مستقیمی با تغییرات ماهانه حجم زهاب دارد. میزان کل نمک خارج شده توسط کل شبکه زهکشی منطقه مورد مطالعه بسیار بالا می­باشد که با توجه به اینکه نقطه خروجی شبکه زهکشی زیست­گاه پرندگان و حیات وحش است این میزان املاح می ­تواند مشکل­ساز باشد. در نهایت پیشنهاداتی برای عملکرد بهتر سیستم زهکشی و پوشش پوسته برنج و همچنین توصیه­هایی جهت کاهش اثرات مخرب زیست محیطی ارائه شده است.
حقایقی مقدم و همکاران (۱۳۸۳)، با هدف ارزیابی روابط حاکم بر طراحی زهکش­های زیرزمینی در منطقه مغان اقدام به انجام مطالعه­ ای نمود. نتایج نشان داد که عمق سطح ایستابی بیشتر از یک متر و حداقل ١٠٩ سانتی­متر بوده است. بنابراین زهکش­ها از نظر کنترل سطح ایستابی به خوبی عمل می­ کنند. براساس اندازه ­گیری­های انجام شده، متوسط شوری آب آبیاری ۱۵/۲ دسی­زیمنس بر متر و متوسط شوری آب خروجی از زهکش ها ۸/۱۳ دسی­زیمنس بر متر به دست آمده است. بنابراین زهکش­ها باعث شستشوی املاح در ستون خاک گردیده و محیط مناسب برای رشد و نمو گیاهان را فراهم می­آورند. همچنین با مقایسه هدایت هیدرولیکی بدست آمده از معادله هوخهات و با روش چاهک به این نتیجه رسید که برآورد ضریب هدایت هیدرولیکی با روش چاهک انطباق خوبی با شرایط واقعی داشته و می­توان از داده ­های آن در طراحی زهکش­های زیرزمینی استفاده به عمل آورد.
میرزایی(۱۳۸۱) فاصله ۲۰۰ متری زهکش­های مزرعه را در بیشتر اراضی شالیزاری تجهیز شده نامناسب دانست و بر اساس مطالعات پایه زهکشی در اراضی غرب شهرستان ساری به وسعت ۳۰۰۰ هکتار، مناسب­ترین الگو جهت طراحی شبکه ­های زهکشی زیرزمینی اراضی شالیزاری را روش یکنواخت (با بهره گرفتن از فرمول هوگوت) دانست. بطوری­که زهکش­های زیرزمینی آب­های جمع­آوری شده را به زهکش­های روبازی در فواصل ۲۰۰ متری تخلیه نمایند.
پذیرا (۱۳۸۷) پیشنهاد کرده است که تغییر وضعیت فیزیکی و هیدرولیکی اراضی شالیزاری"سنتی” در گرو اجرای برنامه ­های تجهیز و نوسازی اراضی شالیزاری است. بنابراین بهتر آنست که در حالت­هایی که ضرورت تعبیه سامانه زهکشی زیرزمینی مسجل می­گردد، برای هر قطعه زراعی حداقل یک خط زهکش زیرزمینی با ویژگی­های بیان شده قبلی، برای اجرا در نظر گرفته شود. تنها در این شرایط است که امکان اعمال مدیریت آبیاری و زهکشی برای هر قطعه زراعی بصورت مستقل فراهم خواهد شد. تجربیات موفق بعضی کشورهای آسیای جنوب شرقی ( از جمله کشور ژاپن ) موید این توصیه و پیشنهاد می­باشد.
یکی از بهترین روش­های طراحی زهکش­ها، بررسی سیستم زهکشی موجود در منطقه است. کریمی و همکاران (۱۳۸۶) در تحقیقات خود به منظور ارزیابی سیستم زهکشی زیرزمینی با پوشش پوسته برنج در اراضی شالیزاری، کرت شالیزاری یک هکتاری واقع در مرکز ترویج و توسعه تکنولوژی هراز در شهرستان آمل که در سال ١٣٧٣ سیستم زهکشی زیرزمینی لوله­ای در آن احداث گردید را مورد مطالعه و بررسی قرار دادند. پارامترهای زهکشی مانند، ضریب آبگذری(K)، تخلخل قابل زهکشی (μ) و ضریب عکس­العمل محاسبه شدند. هیدروگراف دبی، هیدروگراف ارتفاع سطح ایستابی بدست آمد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که سیستم زهکشی دارای عکس­العمل سریع بوده و سطح آب زیرزمینی در اثر زهکشی به سرعت افت می­ کند. افت سریع سطح ایستابی در چاهک­های مشاهداتی حاکی از کارکرد بسیار خوب سیستم زهکشی زیرزمینی می­باشد.
کریمی و همکاران (۱۳۸۸) در تحقیقات خود به منظور بررسی شبکه زهکشی زیرزمینی لوله­ای در اراضی شالیزاری، کرت شالیزاری یک هکتاری واقع در مرکز ترویج و توسعه تکنولوژی هراز که در سال ۱۳۷۳ سیستم زهکشی زیرزمینی لوله­ای در آن احداث گردید، مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. در سال ۱۳۸۵ پارامترهای زهکشی مانند ضریب آبگذری(K)، تخلخل قابل زهکشی(μ) ، ضریب عکس­العمل این شبکه اندازه ­گیری و محاسبه شدند. هیدروگراف دبی، هیدروگراف ارتفاع سطح ایستابی و رابطه بین دبی زهکشی زیرزمینی و عمق سطح ایستابی به صورت نمودارهایی ارائه گردید. بررسی­های تکمیلی در سال ۱۳۸۶ صورت گرفت که شامل ترسیم هیدروگراف­های ۲۵ ساعته بوده که دبی آن در زمان شروع تخلیه ۲۰ لیتر در ثانیه و پس از ۲۵ ساعت در مقدار ۴/۱ لیتر در ثانیه ثابت باقی ماند (دبی طراحی ۹/۵ لیتر بر ثانیه بوده است). مقایسه درصد وزنی رطوبت و وزن مخصوص ظاهری خشک در اعماق مختلف بیانگر تعییرات شدید قبل و بعد از ۱۰ سانتی­متری بالای لوله است که حاکی از وجود پوسته برنج به ضخامت ۱۰ سانتی­متر روی لوله می­باشد. آزمایشات انجام شده روی نمونه خاک اطراف لوله زهکش نشان می­دهد که مواد آلی زیادی در آنجا وجود دارد. زه­آبهای خروجی از سیستم زهکشی مورد مطالعه زلال و شفاف بوده که عدم وجود ذرات خاک یا فیلتر را تایید می­نماید.
فرزام صفت و همکاران (۱۳۸۹) به بررسی اثر شدت زهکشی در دوره­ های مختلف رشد کلزا به عنوان کشت دوم بعد از برنج پرداختند. که برای بررسی اثر غرقابی (زهکشی ناکافی) بر عملکرد کلزا، یک مطالعه گلدانی با مدت­های غرقابی ۲، ۵، ۷ و ۱۰ روز و اعماق ایستابی ۱۰- ، ۵- ، ۰ ، ۵+ سانتی­متری از سطح خاک، در سه مرحله­ رشد گیاه شامل مراحل گیاهچه­ای، آغاز گلدهی و ۵۰ درصد گلدهی به صورت طرح فاکتوریل در قالب بلوک­های کامل تصادفی مورد آزمایش قرار گرفتند. رقم کلزا در این مطالعه Hyola 308 بود. افزایش مدت غرقابی باعث کاهش معنی­دار عملکرد، اجزای عملکرد و صفات گیاهی بجز وزن هزاردانه شد. بطوری­که افزایش مدت غرقابی از ۲ روز به ۱۰ روز باعث به ترتیب ۲/۱۹% و ۸% کاهش عملکرد دانه و درصد روغن گردید. هر چند که کاهش عملکرد دانه در سه روز اول چندان چشمگیر نبود ولی به طور متوسط با هر روز افزایش مدت غرقابی از ۲ روز به ۱۰ روز عملکرد دانه و درصد روغن به ترتیب ۹۴/۰ گرم و ۴۴/۰ درصد کاهش یافت. همچنین عملکرد و وزن هزاردانه با کاهش عمق ایستابی تا ۱۰- سانتی­متری خاک به ترتیب ۷/۱۱ و ۴/۷ درصد افزایش یافت. ضمن اینکه به طور متوسط هر سانتی­متر کاهش عمق ایستابی از ۵+ تا ۱۰- سانتی­متری خاک، عملکرد دانه و درصد روغن را به ترتیب ۲۳/۰ گرم و ۱۵/۰ درصد افزایش داد. بین غرقابی در دوره­ های مختلف رشد از نظر عملکرد و تعداد خورجین­ها تفاوت معنی­داری وجود نداشت. اما صفات تعداد دانه در خورجین و درصد روغن به غرقابی در مرحله سوم (۵۰% گلدهی) و صفت هزار دانه به غرقابی در مرحله اول (گیاهچه­ای) حساس­تر نشان داده­اند.
نوری و همکاران در سال ۱۳۸۹ عملکرد مدل SWAP را در شبیه­سازی تغییرات سطح ایستابی و شدت جریان زهکشی زیرزمینی در واحد زراعی تحت کشت گندم و ذرت دانه­ای واقع در شبکه آبیاری وشمگیر در استان گلستان مورد ارزیابی قرار دادند. نتایج حاکی از تطابق خوب مقادیر شبیه­سازی و اندازه ­گیری شده عمق آب زیرزمینی و شدت جریان زهکشی است. در نتیجه از SWAP به عنوان مدلی توانمند در برآورد ﻣﺆلفه­های هیدرولوژیکی سیستم زهکشی و مدیریت زهاب در اراضی فاریاب می­توان استفاده نمود.
سمیع­پور و همکاران در سال ۱۳۸۹ تحقیقی به منظور تعیین عمق و فاصله بهینه لوله­های زهکش زیرزمینی بر اساس افزایش عملکرد محصول و کاهش مقدار زهاب خروجی با کمک دو مدل شبیه­سازی انجام دادند. مدل­های SWAP و DRAINMOD در شرایط مزرعه مورد ارزیابی و مقایسه قرار گرفتند. برای این منظور از آمار جمع­آوری شده در سال­های ۸۰ و ۸۱ در واحد نیشکر میرزا کوچک خان در استان خوزستان استفاده شد. نتایج نشان داد که مدل SWAP در دوره­ های واسنجی و صحت­یابی، نوسانات سطح ایستابی را با دقت بیشتری نسبت به مدل DRAINMOD شبیه­سازی کرد. برای تعیین عمق و فاصله بهینه با بهره گرفتن از این مدل­ها، برای ۲۸ ترکیب مختلف عمق و فاصله، عملکرد نسبی و مقادیر آب زهکشی­شده، شبیه­سازی گردید. سپس برای حداقل عملکرد نسبی ۸۰ درصد، در هر یک از مدل­ها ۴ عمق و فاصله مختلف تعیین شد. در نهایت عمق و فاصله­ای به عنوان عمق و فاصله بهینه انتخاب گردید که کمترین مقدار آب زهکشی­شده را به­ همراه داشت. برای مدل SWAP عمق ۱۶۰ سانتی­متر و فاصله ۲۵ متر و برای مدل DRAINMOD عمق ۱۱۵ سانتی­متر و فاصله ۱۵ متر به عنوان عمق و فاصله مناسب انتخاب گردید. این تفاوت­ها احتمالاً به دلیل متفاوت بودن تابع تولید در دو مدل است و نیز این که در مدل DRAINMOD آثار ﺗﺄخیر زمان کشت، شرایط بسیار مرطوب و بسیار خشک به صورت ترکیبی به کار گرفته می­شوند تا آثار تجمعی آنها بر عملکرد قابل پیش ­بینی و برآورد باشد. اما در مدل SWAP، به دلیل عدم وجود اطلاعات کافی، از مدل گیاهی ساده استفاده شده است که در آن اثر تنش­های خارجی لحاظ نمی­ شود.
وردی نژاد و همکاران در سال ۱۳۹۱ به منظور ارزیابی عملکرد سیستم زهکشی زیرزمینی ران بهشهر، از مدل شبیه­سازی شرایط غیر ماندگار زهکشی، SWAP، استفاده کردند. نتایج نشان داد مقادیر شبیه­سازی شده تخلیه زهکش و سطح ایستابی تطابق خوبی با مقادیر اندازه ­گیری داشت. همچنین مدل SWAP توانست با دقت قابل قبولی شوری خاک و زه­آب خروجی را شبیه­سازی نماید.
یزدانی و همکاران (۱۳۸۶) به مقایسه نوع و فواصل مختلف زهکشی سطحی در کشت کلزا پس از برداشت برنج در رشت پرداختند. کشت دوم در اراضی شالیزاری استان گیلان یکی از راهکارهای استفاده بهینه از زمین، تقویت اقتصاد خانوارهای کشاورز و تامین دانه­ های روغنی است. اما به دلیل بارندگی زیاد و حالت غرقابی شالیزارها در نیمه دوم سال و حساسیت اکثر گیاهان به غرقاب بودن زمین، این مهم به اندازه کافی تحقق نیافته است. برای کشت دوم در شالیزارها، انجام زهکشی غیر قابل اجتناب است. به دلیل چسبندگی خاک­های شالیزاری، رطوبت زیاد و یک­ساله بودن تغییرات ایجاد شده در سطح زمین، زهکشی سطحی باید با شرایط شالیزارها تطبیق داده شود به طوری­که با کمترین هزینه و زمان ممکن قابل انجام باشد. به این منظور، در مزرعه تحقیقاتی مؤسسه تحقیقات برنج کشور در رشت، زهکش­های طولی با فاصله ۲، ۴، ۶، ۸ و ۱۰ متر و عمق ۲۰سانتی­متر به عنوان تیمار اصلی، در دو حالت با زهکش­های عرضی به فاصله یک متر و عمق ۱۰ سانتی­متر و بدون زهکشی عرضی، به عنوان تیمار فرعی، به صورت کرت­های خرد شده و بر مبنای طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار آزمایش شدند. گیاه کلزا، رقم PF، به صورت دست­پاش، به عنوان کشت دوم پس از برنج در سال ۱۳۷۹ کاشته شد. عملکرد و اجزای عملکرد کلزا در این تیمارها مورد مقایسه آماری قرار گرفتند. نتایج نشان داد که اثر فاصله زهکش­ها بر عملکرد دانه، دوره رسیدن و تعداد بوته در متر مربع و همچنین اثر زهکشی عرضی بر عملکرد دانه، ارتفاع بوته، نیتروژن باقی­مانده در خاک، دوره رسیدن و تعداد بوته در متر مربع در سطح ۱% معنی­دار است. بیشترین عملکرد (۲۴۹۳ کیلوگرم در هکتار) مربوط به تیمار زهکش طولی با فاصله ۴ متر و دارای زهکش عرضی بود، گرچه تیمارهای ۶ و ۲ متری ( با زهکش عرضی) نیز عملکرد ۲۲۴۱ و ۱۸۱۷ کیلوگرم در هکتار داشتند. در تیمارهای بدون زهکشی عرضی، تیمار زهکش ۲ متر دارای بیشترین عملکرد (۱۳۲۴ کیلوگرم در هکتار) بود. با محاسبه هزینه زهکشی و سایر هزینه­ها، تیمارهای ۴ و ۶ متری زهکش­ها با جویچه­های عرضی می­توانند حدود دو برابر هزینه انجام شده را بازگشت دهند. به دلیل بارندگی زیاد ماه های آبان، آذر و دی ۱۳۷۹ می­توان نتیجه گرفت که نتایج این طرح در سال­های با بارندگی کمتر از سال ۱۳۷۹ نیز قابل استفاده است.
صفوت و ریتزما^[۶] در سال ۱۹۹۰ به ارزیابی ضوابط طراحی در حوضه آبریز دلتای رودخانه نیل در مصر پرداخته که ۹ سال به طول انجامید و در این مطالعه به بررسی پارامترهای الگوی کشت، عملکرد محصول، شوری خاک، سطح ایستابی، کمیت و کیفیت زه­آب و فشار مضاعف^[۷] در سیستم زهکشی زیرزمینی پرداختند. نتایج این مطالعه نشان داد که تمام گونه­ های گیاهی پس از نصب و راه ­اندازی زهکش­های زیرزمینی افزایش محصول چشمگیری داشته اند. برای بهترین شرایط رشد و نمو برای کلیه گونه­ های گیاهی کشت شده لازم است که متوسط عمق سطح ایستابی بین زهکش­ها تا سطح زمین ۸۰ سانتی­متر باشد. برای دستیابی به شرایط مطلوب زهکشی باید لوله­های زهکشی در عمق ۲/۱ تا ۴/۱ متر نصب شوند.
گیتجنز^[۸] و همکاران (۱۹۹۷) اقدام به مطالعه طراحی سیستم زهکشی با ملاحظه مدیریت کیفیت آب پرداختند. نتایج نشان داد که عمق و فاصله زهکش بر روی کیفیت زه­آب تاثیرگذار است. مطالعه ایشان نشان داد که تنها استفاده از معادلات سنتی) رایج) طراحی زهکشی که برای کنترل ماندابی و شوری به کار می­روند، برای مدیریت کیفیت آب ناکافی می­باشند و پیشنهاد کردند که این معادلات بایستی با مدل­های هیدرودینامیکی و شیمیایی ترکیب شوند تا بتواند انتقال آب و مواد شیمیایی را از لحظه نفوذ تا مرحله تخلیه زهکش شبیه­سازی نمایند.
کارتر و کمپ^[۹] در سال ۱۹۹۴ در مطالعه­ ای به بررسی تاثیر فاصله زهکش­ها بر کنترل سطح ایستابی از طریق تاثیر بر میزان بازده محصول نیشکر پرداختند. در این مطالعه سه فاصله زهکش ٢٨ ،١۴ و ۴٢ متری مورد آزمایش واقع شد که در نتیجه آن، معلوم شد که فاصله­های زهکش ١۴ و ٢٨ متری بر کنترل سطح ایستابی بیشتر موثر واقع می­شوند. متوسط محصول سالیانه شکر در فاصله زهکش ١۴ متری برابر با ۶٠۴١ کیلوگرم در هکتار، در فاصله زهکش ٢٨ متری برابر با ۶٠٢٩ کیلوگرم در هکتار و در فاصله زهکش ۴٢ متری ۵٧٨٨ کیلوگرم در هکتار بود. در نهایت فاصله زهکش­های توصیه شده با توجه به هزینه و سود موجود، ۴٢ متر انتخاب شد.
سلحشور (۱۳۸۳) در اراضی شالیزاری شمال کشور به منظور بررسی اثرات زهکشی و کود نیتروژنه بر عملکرد و اجزاء عملکرد کلزا پژوهشی در مزرعه آزمایشی موسسه تحقیقات برنج کشور (رشت) به صورت اسپیلیت پلات بر مبنای طرح بلوک‌های کامل تصادفی با کشت رقم Hyola 308 در سه تکرار اجرا گردید. تیمارها شامل زهکشی در سه سطح ۱- بدون زهکش ۲- زهکش سطحی با فاصله ۲ متر و عمق متوسط ۱۵ سانتی‌متر ۳- زهکش سطحی با فاصله ۴ متر و عمق متوسط ۱۵ سانتی‌متر با جویچه‌های عرضی به فاصله ۱ متر با عمق متوسط ۷ سانتی‌متر) و کود نیتروژنه در چهار سطح (۰، ۱۵۰، ۲۰۰ و ۲۵۰ کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار که به صورت ۳/۱، ۳/۱، ۳/۱ تقسیط گردید) بودند. نتایج نشان داد، زهکشی باعث افزایش معنی‌دار عملکرد، اجزای عملکرد و تمام صفت‌های گیاهی بجز درصد پروتئین دانه می‌گردد. به­گونه‌ای که تیمارهای زهکش ‌۲ و ۴ متری نسبت به تیمار بدون زهکش به ترتیب ۹۸/۱ و ۸۷/۱ برابر عملکرد دانه، ۰۶/۲ و ۹۹/۱ برابر عملکرد روغن و ۰۲/۲ و ۹۷/۱ برابر عملکرد پروتئین را افزایش، اما درصد پروتئین دانه را به میزان ۲۱/۴ تا ۷۶/۹% کاهش دادند. کود نیتروژنه نیز باعث افزایش معنی‌دار عملکرد، اجزای عملکرد و تمام صفت‌های گیاهی بجز درصد روغن گردید. به طوری­که عملکرد دانه و درصد پروتئین را به ترتیب به میزان ۰۸/۱۹۹ تا ۶۰/۲۳۹% و ۳۱/۵ تا ۶۰/۷% افزایش و درصد روغن را به میزان ۷۴/۰ تا ۳۵/۳% کاهش داد. بین درصد روغن و درصد پروتئین دانه نیز همبستگی منفی مشاهده شد. به طور کلی در خاک‌های سنگین شالیزاری مناطق با بارندگی بالا با در نظر گرفتن کلیه جوانب (مسایل زیست محیطی، شرایط خاک، سهولت اجرا، هزینه و …) می‌توان زهکش ۴ متری را با حداقل ۱۵۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار پیشنهاد نمود.
فصل سوم
مواد و روش کار
۳-۱- موقعیت جغرافیایی استان و مشخصات محل اجرای پژوهش
شهرستان رشت از شهرهای استان گیلان در شمال ایران است، رشت در مختصات جغرافیایی ۳۷ درجه و ۱ دقیقه تا ۳۷ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالی از خط استوا و ۴۸ درجه و ۳۵ دقیقه تا ۴۹ درجه و ۳ دقیقه طول جغرافیایی از نصف­النهار مبدا در بین ارتفاعات تالش و دریای خزر واقع شده‌ است. این شهرستان از شمال به دریای خزر و بندرانزلی، از جنوب به شهرستان رودبار، از شرق به شهرستان­های سیاهکل و آستانه­اشرفیه و از غرب به شهرستان­های فومن، صومعه­سرا و شفت منتهی می­‌شود.
براساس آمار­های منتشر شده از سوی سازمان هواشناسی، متوسط روز­های بارندگی در سال، ۱۳۵ روز است. کمترین میزان بارندگی سالیانه ۸۲۰ میلی­متر، متوسط این میزان ۹/۱۳۱۳ میلی­متر است. معمولاً، ماه های شهریور و مهر پر­باران­ترین ماه های سال است. ولی این امر ثابت نیست. میزان رطوبت هوا در سحرگاه، بین ۹۰ و ۹۵ درصد است که در ساعت­های نیمروز کاهش می­یابد و در مواقع شب، دوباره رو به افزایش می­ گذارد. رطوبت در تابستان به کمترین حد و در زمستان، به بیشترین حد خود می­رسد و بیشترین میزان رطوبت در فصول مختلف، ۱۰۰ درصد و کمترین میزان آن تا ۶۰ درصد تغییر می­ کند. بادهایی که در رشت می­وزند بیشتر معتدل هستند و جهت مشخصی ندارند. این پژوهش در مؤسسه تحقیقات برنج کشور انجام شد. مؤسسه تحقیقات برنج در ۱۰ کیلومتری شهر رشت در ۳۷ درجه و ۱۶ دقیقه عرض شمالی، ۴۹ درجه و ۳۶ دقیقه طول شرقی و ارتفاع ۷ متر پایین­تر از سطح آب­های آزاد واقع شده است.
۳-۲- طرح آزمایشی مورد استفاده
به منظور بررسی اثر انواع زهکشی (سطحی و زیرزمینی) و فواصل آنها بر عملکرد و اجزای عملکرد تریتیکاله به عنوان کشت دوم در اراضی شالیزاری، این پژوهش به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح آماری بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی موسسه تحقیقات برنج کشور واقع در رشت در سال ۱۳۹۲ انجام گرفت. فاکتورهای آزمایشی شامل الف- زهکشی سطحی با سطوح: ۱- بدون زهکشی، ۲- زهکشی سطحی با فواصل ۵ متر و ۳- زهکشی سطحی با فواصل ۱۰ متر از یکدیگر و ب- زهکشی عمقی با عمق متوسط یک متر، ۱- سطوح بدون زهکشی عمقی، ۲- زهکشی عمقی با فواصل ۵/۷ متر از یکدیگر، ۳- زهکشی عمقی با فواصل ۱۰ متر از یکدیگر و ۴- زهکشی عمقی با فواصل ۱۵ از یکدیگر بودند.
ابتدا زهکش­های عمقی با فواصل پیش ­بینی شده احداث گردید. پس از عملیات آماده ­سازی زمین و خاک­ورزی شامل شخم و دیسک ابتدای پاییز، زهکش­های سطحی با عمق و عرض متوسط ۲۰ سانتی­متری خاک به صورت دستی حفر شد. نمونه­های خاک مرکب تهیه شده از هر تکرار به عنوان مبنای تعیین نیاز کودی به صورت نیاز کودی به صورت یکنواخت در کلیه کرت­ها انجام شد. خواص فیزیکی و شیمیایی خاک مورد مطالعه در جدول۳-۱ آورده شده است. در تیمارهای زهکشی سطحی با فاصله ۵ متری ابعاد هر پلات ۳ × ۵ متر و در تیمارهای با زهکشی سطحی (با و بدون زهکشی عمقی) با فاصله ۱۰ متر ابعاد هر پلات ۳ × ۱۰ متر بود.
جدول ۳-۱: خواص فیزیکی و شیمیایی خاک­های مطالعه شده

۱- سبک اطلاعاتی یا پارادایمی و ۲- سبک حکایتی.
سبک نخست یک فرایند خلق دانش را پیشنهاد می دهد که ریشه در تحلیل منطقی واستدلال های خوب دارد، سبک دوم در حکایتهای ترکیبی نشان داده می شود، مثل داستانهای صادقانه،اسطوره ها و افسانه ها، داستان های خوب و استعاره ها.
بنابراین، ظهور حکایتهای مشترک دردرون یک اجتماع باعث خلق وانتقال تفسیر های جدیدی از رویدادها شده و ترکیب اشکال مختلف دانش، که عموماً به صورت پنهان هستند،را تسهیل می کند.

ج) بعد رابطه ای : بعد رابطه ای سرمایه اجتماعی توصیف کننده نوعی روابط شخصی است که افراد بایکدیگر به خاطر سابقه تعاملات شان برقرار می کنند("گرانوتر ” ١٩٩۲). این مفهوم بر روابط خاصی که افراد دارند، تمرکز دارد، مثل احترام دوستی،که بر رفتارآنها تأثیر می گذارند. بواسطه این روابط شخصی مستمراست که انگیزه های اجتماعی مثل خونگرمی، تأئید وحیثیت تحقق می یابند. برای مثال، دو نفر ممکن است دارای پست های یکسانی در پیکربندی های شبکه ای مشابه باشند، اما اگر دلبستگی های عاطفی وشخصی شان با سایر اعضاء شبکه تفاوت داشته باشند، اقدامات شان همچنین احتمالاً باید ازجنبه های مهمی متفاوت باشند. اگرچه یک فرد ممکن است به دلیل دلبستگی به همکاران ماندن در یک سازمان را انتخاب کند، به رغم مزایای اقتصادی موجود درجای دیگر،فرد دیگری ممکن است بدون توجه به این قیدوبندهای شخصی در جابجایی های شغلی اش برای روابط کاری اهمیتی قائل نشود. بعد رابطه ای سرمایه اجتماعی اشاره به دارائی های ایجاد شده وبه کاربرده شده از طریق روابط دارد.
ازآن به” ) ناهاپیت” و” گوشال)” ۱۹۹۸), به طور موازی اشاره دارد به آنچه که” لیندنبرگ “(۱۹۹۶)ازآن به عنوان جنبه رفتاری سرمایه اجتماعی یاد می کند.
مهمترین جنبه های این بعد از سرمایه اجتماعی عبارتند از اعتماد و قابلیت اعتماد، هنجارها، تعهدها وانتظارات، و هویت.
۲-۵ دیدگاه های مختلف سرمایه اجتماعی:
دیدگاه “پیربوردیو“
بوردیو سرمایه اجتماعی را یکی از اشکال سرمایه می داند. سرمایه از نظر او سه شکل بنیادی دارد: سرمایه اقتصادی که قابلیت تبدیل به پول را دارد و می تواند به شکل حقوق مالکیت نهادینه شود، سرمایه فرهنگی که در برخی شرایط به سرمایه اقتصادی بدل می شود و به شکل کیفیات آموزشی نهادینه می گردد و سرمایه اجتماعی که از الزامات اجتماعی (پیوندها) ساخته شده است، و تحت برخی شرایط به سرمایه اجتماعی تبدیل می شود و ممکن است در شکل عنوان اشرافی نهادینه شود. او به این نکته که ایجاد و اثربخشی سرمایه اجتماعی بستگی به عضویت در یک گروه اجتماعی دارد که اعضای آن مرزهای گروه را از طریق مبادله اشیا و نمادها بنیان نهاده اند فرد با عضویت در گروه در مالکیت شبکه با دوامی از روابط نهادی شده بین افراد که در خود منابع بالقوه و بالفعلی (سرمایه اجتماعی) برای او دارد شریک می شود. او با این شیوه استفاده از سرمایه اجتماعی، نوعی توپولوژی اجتماعی را فراهم می کند که در آن موقعیت افراد با توجه به داشته های آنها از سرمایه های موجود اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مشخص می شود.
دیدگاه “جیمز کلمن“
“کلمن"نیز مفهوم سرمایه اجتماعی را از اقتصاد جامعه شناسی آورد. او این شکل از سرمایه را مولد می داند و امکان دستیابی به هدف های معینی را که در نبود آن دست نیافتنی است، فراهم می سازد. کلمن سازمان اجتماعی را پدید آورنده سرمایه اجتماعی می داند. به زعم او سرمایه اجتماعی چیز واحد نیست بلکه انواع گوناگونی است که دوجنبه مشترک دارند: نخست، شامل جنبه ای از یک ساخت اجتماعی هستند و دوم کنش های معین افرادی را که در درون ساختار هستند تسهیل می کنند. سرمایه اجتماعی سبب می شود تا هزینه دستیابی به انها تنها با مصرف هزینه های زیاد امکان پذیر می شود. بدین گونه کلمن بر سودمندی سرمایه اجتماعی به عنوان منبعی برای همکاری، روابط دو جانبه و توسعه اجتماعی تأکید می ورزد. از نظر او عواملی که سبب ایجاد و گسترش سرمایه اجتماعی می گردند عبارتند از:
دیدگاه “کلمن لوری“
چهارمین منبع معاصر در مورد سرمایه اجتماعی، اثری از اقتصاد دانی به نام گلن لوری است. لوری در بستر انتقاد از نظریه های نئوکلاسیک نابرابری نژادی درآمدی و تبعات سیاسی آن نظریه ها به مفهوم سرمایه اجتماعی رسیده. لوری استدلال می کند که نظریه های اقتصاد ارتدوکس، بیش از حد فرد گرایانه اند و منحصراً به سرمایه انسانی انفرادی و بر ایجاد میدانی هموار برای رقابت مبتنی بر چنین مهارت هایی توجه کرده اند. ممنوعیت های قانونی بر علیه سلیقه های نژادی کارفرمایان و اجرای برنامه های نابرابری ها از نظر لوری، به دو دلیل می توانند تا ابد ادامه یابند. دلیل اول فقر موروثی والدین سیاه پوست است که به شکل سطح نازل تر امکانات مادی و فقر فرصت های آموزشی به فرزندان شان انتقال خواهد یافت. دلیل دوم ارتباط ضعیف کارگران سیاه پوست به بازار کار و بی بهره بودن آنان از اطلاعات درباره فرصت هاست.
بخش دوم
۲-۶ تعالی سازمانی
تعریف تعالی:
تعالی در لغت به معنی بلند شدن و برتر شدن می باشد. تعالی سازمانی به معنای تعهد سازمانی به رشد و توسعه پایدار و دایمی سازمان در جهت کسب رضایت مشتری و افزایش مستمر سودآوری در یک محیط ملی فراگیر و حمایت کننده می باشد. تعالی سازمانی تابع شرایط خاص، فرهنگ، محیط داخلی و خارجی کسب و کار، ویژگی نیروی انسانی سازمان، نقاط قوت و ضعف، قرصت ها و تهدیدهایی است که سازمان را در برگرفته است، در یک کلام، مسیر برتری تعالی سازمانی، شناسایی، تشخیص، توسعه و گسترش موفقیت در یک سازمان است (بیک زاد، ۱۳۸۸).
تعالی از دید افراد مختلف معانی متفاوتی دارد. به گونه ای که هر یک از گروه های کارمندان، مدیران و مشتریان یک سازمان تعبیر خاص خودشان را از سازمان متعالی می کنند. کارمندان، تعالی سازمان را در نظام حقوقی مناسب و امکانات رفاهی می دانند. مدیران تعالی را داشتن اهداف بلند مدت و راهکارهای مناسب برای رسیدن به آنها تعبیر می کنند. مشتریان نیز ارائه محصولات و خدمات مناسب در زمان مناسب را از ویژگی های یک سازمان متعالی می دانند و انتظار دارند که سازمان برای آنها ارزش قائل شود و نیازهای آنها را فراهم نماید. از طرفی همه گروه های ذکر شده در یک جامعه زندگی می کنند. سازمانهای ممتاز و برجسته واقعی، سازمانهایی هستند که کلیه نتایجی که بدست آورده اند و اطمینانی که از حفظ و نگهداری نتایج درآینده دارند در تلاش جهت رضایت مندی کلیه طرفهای دینفع قراردهند.
تعالی نیازمند تعهد رهبری وپذیرش مفاهیم بنیادی است، دسته ای ازقواعد کلی که براساس ا ین قواعد سازمان رفتارها، فعالیتها واولویت های خودرا شکل می دهد هنگامی که سازمان باین قواعد کلی را به حالت تکرار درمی آورد زمینه ارزیابی تعالی پایدار ایجاد می شود.
سازمان متعالی، به سازمانی گفته می شود که کیفیت خروجی های آن مورد رضایت مشتریان، مصرف کنندگان، کارکنان، سهامداران، تامین‏کنندگان و جامعه قرار داشته باشد. از نظر جامعه، سازمان متعالی سازمانی است که فعالیت های آن بر جامعه اثر مثبت بگذارد. به عبارت دیگر سازمان های متعالی سازمانی است که مسئولیت اجتماعی داشته باشد و در تبادل جامعه به وظایف خود عمل نماید. (جلوداری، ۱۳۸۴، ص ۴). بدون شک پیشرفت اقتصادی و اجتماعی یک کشور منوط به حضور سازمان های متعالی و پیشرفته است. در واقع جامعه متعالی نیازمند خلق سازمان های متعالی است. به عبارت دیگر اگر سازمانها در قبال کلیه ذینفعان مسئولیت پذیر باشند در این صورت مجموعه ای از سازمان ها به صورت شبکه هایی پدید خاهند آمد و این شبکه ها سلولهای جامعه متعالی را خواهند ساخت. (همان، ص ۳)
مدل تعالی سازمانی. European Foundation or Quality Management (EFQM)
۲-۷ تاریخچه تعالی سازمانی:
مدل EFQM در سال ۱۹۹۱ بعنوان مدل تعالی کسب و کار معرفی گردید که در آن چارچوبی برای قضاوت و خود ارزیابی سازمانی و نهایتاً دریافت پاداش کیفیت اروپایی ارائه شد. این اقدام در سال ۱۹۹۲ عملی گردید. این مدل نشان دهندۀ مزیت های پایداری است که یک سازمان متعالی باید به آنها دست یابد. این مدل به سرعت مورد توجه شرکت های اروپایی قرار گرفت و مشخص شد که سازمانهای بخش عمومی و صنایع کوچک هم علاقه دارند از آن استفاده کنند.
در سال ۱۹۹۵ ویرایش مربوط به بخش عمومی و در سال ۱۹۹۶ مدلی مربوط به سازمانهای کوچک توسعه داده شد. در سال ۱۹۹۹ مهمترین بازبینی مدل EFQM صورت گرفت. در سال ۲۰۰۱ مدل سرآمدی EFQM ویرایش سازمانهای کوچک و متوسط و در سال ۲۰۰۳ ویرایش جدیدتری از مدل EFQM ارائه شد که در زیر معیارها و نکات راهنما تغییرات قابل ملاحظه ای نسبت به ویرایش سال ۱۹۹۹ داشت.
اعضای فعلی این بنیاد به بیش از ۱۰۰۰ شرکت می رسد این بنیاد چشم انداز و مأموریت خود را چنین تعریف نموده است.
چشم انداز بنیاد مدیریت کیفیت اروپا: «درخشش سازمانهای اروپایی در جهان»
ماموریت بنیاد مدیریت کیفیت اروپا: «نیروی محرک بودن برای حفظ تعالی در اروپا»
ساختار EFQM: اعضای کمیته مرکزی EFQM از مدیران عامل شرکت های اروپایی هستند که برای چهار سال انتخاب و برای ۵ سال نیز بعنوان عضو ذخیره که هر سال یکبار انتخاب می شوند می باشند. کمیته اجرائی نیز مرکب از ۲۰ عضو از همان سازمانها بوده که نه تنها بعنوان نماینده تام الاختیار در زمینه کیفیت جامع انجام وظیفه می نمایند بلکه گزارشات لازم را به کمیته مرکزی ارائه می نمایند. اعضای کمیته اجرائی EFQM در واقع نقشه هدایت گر و پشتیبانی کننده استراتژیها طرحهای عملیاتی کسب و کار، نظارت بر پیشرفت طرحها و نهایت تدوین جهت کلی مناسب برای تحقق اهداف این سازمانها را به عهده دارند. در حال حاضر ۳۸ کشور با EFQM مشارکت می نمایند.
۲-۸ تعریف مدل تعالی سازمانی:
مدل تعالی؛ ساختار مدیریتی است که با تکیه براصول و مفاهیم اساسی و توجه داشتن به معیارهای اصلی مدیریت کیفیت فراگیر و سیستم خودارزیابی موجبات پیشرفت و بهسازی را فراهم میکند. (آشنا، ۱۳۸۷)
مدل تعالی؛ ابزاری جهت سنجش میزان  استقرار سیستمها در سازمان و خودارزیابی و راهنمایی است که مسیر فعالیت مدیران را برای بهبود عملکرد شناسایی و تعیین میکند. بنابراین پیام کلیدی مدل تعالی متکی بر پاسخ دادن به دو سوال است که چگونه این مدل بعنوان یک ساختار مدیریتی مناسب و منطقی شناسایی میشود و چه کسانی می توانند در این زنجیره ارتباط و تعاملات نقش اساسی را ایفا کند. سطح اول این مدل اهداف کلی و در سطح بعدی اهداف کلی به درجات و مقیاس های کمی و قابل انداره گیری تجزیه و تبدیل میشود. (مقیمی، ۱۳۸۹)
۲-۹ تعریف مدل:
اعضای بنیاد اروپایی مدیریت کیفیت، یک مدل چند بعدی مدیریت کیفیت را طراحی کرده اند. این مدل اصول خود ارزیابی و برنامه جایزه کیفیت را شامل می شود. براین اساس، مدل مدیریت کیفیت باید بر همه فعالیت های سازمان و در همه سطوح عملکرد سازمانی متمرکز شود و تبدیل به یک فرایند مستمر برای بهبود عملکرد شود (نابیتز، ۲۰۰۰).
مدل تعالی سازمانی یک ابزار خودارزیابی محسوب می شود. این ابزار خود ارزیابی برای این مورد استفاده قرار می گیرد که عملکرد کنونی سازمان را مورد اندازه گیری قرار دهد و فرصت ها و زمینه های بهبود سازمان را تعیین نماید. این مدل، ارزیابی قاطعی از عملکرد سازمان انجام می دهد و نتایج مرتبط با نتایج عملکرد را همراه با ورودی ها و فرایندهای مورد نیاز برای رسیدن به این نتایج مشخص می نماید و در بیشتر سازمانها به عنوان یک چهارچوب مفهومی امیدبخش و کلی شناخته شده است (پینتر، ۱۹۹۸) بسیاری از سازمان ها مدل تعالی سازمانی را به عنوان چهارچوبی برای ارزیابی کیفیت خود انتخاب کرده اند، برخی از سازمانها این رویکرد را به صورت آزمایشی در فعالیت های خود اجرا می کنند و برخی دیگر هم برای فرایند تصمیم گیری از آن استفاده می‏کنند (جرج، ۱۹۸۶) اگرچه تا کنون سازمان های کمی از این رویکرد در سطح دانشگاهی استفاده کرده‏اند (نابیتز ۲۰۰۶).
مدل تعالی سازمانی در سه روش مورد استفاده قرار می گیرد. اول به عنوان یک چهارچوب مدیریت کیفیتی یک سازمان محسوب می شود. دوم به عنوان یک ابزار خود ارزیابی و سوم به عنوان معیاری برای جایزه ملی کیفیت یا جایزه کیفیت اروپا مورد استفاده قرار می گیرد (همان).
ماهیت‏این‏مدل این است که عملکرد بایدانتظارات، نیازها و تقاضاهای‏ذینفعان‏را برآورده‏سازد. توصیف مدیریت کیفیت به‏طورمستقیم به فلسفه مدیریت جامع‏کیفیت و تعالی‏سازمانی ارتباط دارد (همان).
۲-۱۰ تاریخچه شکل گیری بنیاد مدیریت کیفیت اروپا
بنیاد اروپایی مدیریت کیفیت ایجاد شد تا رهیافتی به مدیریت را بین سازمان های اروپایی ترویج کند که در ابعاد جهانی قابل طرح و راهنمای آن به سوی سرآمدی پایدار باشد. بنیاد اروپایی مدیریت کیفیت، یک سازمان غیرانتفاعی است که در سال ۱۹۸۹ میلادی توسط ۱۴ شرکت معتبر اروپایی و با حمایت اتحادیه اروپا تأسیس گردید. در حال حاضر بیش از ۱۰۰۰ شرکت اروپایی در این سازمان عضویت دارند. ماموریت این سازمان ایجاد یک نیروی راهبرنده در جهت سرآمدی عملکرد و چشم انداز آن درخشش سازمان های اروپایی در جهان است. بنیاد اروپایی مدیریت کیفیت نقشی اساسی در جهت ترغیب و کمک به شرکت های اروپایی برای توسعه مدیریت کیفیت در اروپا داشته است. شرکت های اروپایی پذیرفته اند که مدیریت کیفیت فراگیر راهی برای مدیریت کردن فعالیت ها در جهت دستیابی به کارائی، موثر بودن و مزیت های رقابتی که تضمین کننده موفقیت در دراز مدت بود و این میسر نمی گردد مگر با تامین نیازهای مشتریان، کارکنان و دیگر ذینفعان سازمان. این عقیده روز به روز در بین شرکت های اروپایی بیشتر رواج می یابد. مدل سرآمدی EFQM به عنوان چارچوبی اولیه برای ارزیابی و بهبود سازمان ها معرفی شده است. مدلی که نشان دهنده مزیت های پایداری است که یک سازمان سرآمد باید به آنها دست یابد. (نجمی، ۱۳۸۷، ص۱۷).
کار طراحی این مدل به صورت جدی از سال ۱۹۸۹ میلادی آغاز شد و مدل سرآمدی EFQM در سال ۱۹۹۱ معرفی گردید. این مدل به سرعت مورد توجه شرکتهای اروپایی قرار گرفت و مشخص گردید که سازمانهای بخش عمومی و صنایع کوچک هم علاقه دارند از آن استفاده کنند. (نجمی، ۱۳۸۷، ص ۱۷).
مهمترین بازبینی که منجر به تغییراتی در مدل گردید در سال ۱۹۹۹ اتفاق افتاد. مهمترین تغییرات عبارت بودند از توجه بیشتر به بحث شراکت ها و مدیریت دانش. در سال ۲۰۰۱ مدل سازمان های کوچک و متوسط با مدل سرآمدی EFQM، ویرایش سازمان های کوچک و متوسط معرفی گردید. در سال ۲۰۰۳ ویرایش جدیدی از مدل EFQM ارائه شد که نسبت به ویرایش سال ۱۹۹۹ دارای تغییرات قابل ملاحظه ای در زیر معیارها و نکات راهنماست. (همان، ص ۱۸).
از زمان مطرح شدن مدل تعالی سازمانی هر ساله بازنگری هایی روی این مدل انجام می شود در اولین بازنگری در سال ۱۹۹۷ پیشنهاداتی برای توسعه و بهبود مدل ارائه گردید. در بازنگری دوم مدل مجدداً توسط ۵۰۰ نفر از استفاده کنندگان مدل در اروپا توسعه یافت. در آخرین بازنگری نام مدل به نام کنونی(یعنی مدل تعالی سازمان) تبدیل شد. این مدل در سال ۱۹۹۹ در نشست تعالی سازمانی ارائه شد و به عنوان یک رویکرد در سالهای بعدی شناخته شد. تغییرات به وجود آمده در مدل تعالی سازمانی که در سال ۱۹۹۹ ایجاد شد باعث توانمند کردن مدل تعالی سازمانی نسبت به ویرایش سال ۱۹۹۷ شد. رویکردهای ویرایش سال ۱۹۹۹ بیشتر روی نتایج و مشتریان و ذینفعان متمرکز است (نابیتز، ۲۰۰۶).
آخرین ویرایشی که در مدل تعالی سازمان انجام شد، مربوط به سال ۲۰۰۹ است که در این ویرایش، دست اندرکاران مدل تعالی سازمانی، ویرایش مدل مربوط به سال ۲۰۱۰ را معرفی کردند. در این ویرایش پیشنهاداتی مطرح شد که به شرح زیر است:

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

1. 1. ویرایش جدید باید عمومی و قابل بکارگیری در تمامی سازمان ها اعم از انتفاعی و غیرانتفاعی، بزرگ و کوچک، ساده و پیچیده باشد.

1. 1. نگارش آن ساده و مرتبط با تمامی فعالیت ها و بخش ها باشد.

1. 1. مفاهیم و نکات نوین را مورد توجه قرار داده بادش.

1. 1. زبان نگارش برای مدیران باشد نه متخصصین تعالی سازمانی.

1. 1. مفاهیم و نکات کاربردی باشند.

1. 1. در ادامه کاری باشد که در سال ۲۰۰۵ برای بازنگری مفاهیم بنیادین انجام شد.

1. مفهوم بنیادی حفظ شود.

مرزبانی
یکی دیگر از مسائلی که در اسلام از اهمیت بالایی برخوردار است آن را چه در عصر حضور امام و چه در زمان غیبت مستحب دانسته‌اند و اگر مدت آن بیش از چهل روز شود برای آن ثواب جهاد فی سبیل‌الله را در نظر گرفته‌اند مسئله مرزبانی می‌باشد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

جهاد در زمان حضور امام واجب است. «جهاد تنها در صورت وجود امام معصوم(ع) یا نایب خاص او که برای خصوص جهاد یا اعم از آن منصوب شده است واجب می‌باشد».^[۱۲]
اما مرزبانی چه در زمان حضور و چه در زمان غیبت در هر دو زمان مستحب و اگر بیش از چهل روز گردد همچون جهاد بوده و ثواب جهاد را خواهد داشت.
مرزبانی را اینگونه تعریف نموده‌اند: «مرزبانی یعنی کمین کردن در مرزهای سرزمین‌های اسلام به منظور آگاه کردن مسلمانان از اوضاع مشرکان در صورت حمله ایشان، چه در حال حضور امام(ع) و چه در عصر غیبت.^[۱۳]
و گفته شده است که واجب است نذر کننده نذر خود را نسبت به مرزبانان و یا مرزبانی ادا کند حتی در زمان غیبت و شاید بتوان این ویژگی را یک برتری نسبت به جهاد دانست چرا که جهاد فقط در زمان حضور امام معصوم و یا نایب آن واجب می‌باشد اما مرزبانی منحصر به زمان خاصی نیست و دلیل استحباب یا وجوب آن در عصر غیبت را اینگونه بیان نموده‌اند.
«و اگر از این مدت (چهل روز) بیشتر شود ثواب جهاد را خواهد داشت. اگر شخصی نذر کند … واجب است به نذر خود وفا کند؛ حتی اگر امام معصوم(ع) غایب باشد زیرا مرزبانی متضمن جهاد نیست؛ بنابراین حضور امام(ع) نیز در آن شرط نیست».^[۱۴]
احکام شورشیان در اسلام
شورش علیه امام(ع) و رهبر در اسلام به اندازه‌ای جلوه‌ی بد و ناپسندی دارد که دین مبین اسلام برای آنها قوانین سخت و دشواری را در نظر گرفته است.
به درستی می‌دانیم که یکی از مباحث مهم که در هر جنگ و جهاد و یا دفاعی پیش می‌آید بحث اسراء و غنایم به دست آمده می‌باشد. اسلام شورش بر امام را آن قدر ناپسند می‌داند که قوانین دشواری را برای آنها در نظر گرفته است و آنها را همانند کفار دانسته است. و نبرد با آنها را به اندازه‌ای لازم دانسته که آنها به اطاعت امام برگردند و یا به قتل برسند و حتی به اسراء و مجرومین آنها نیز هیچ گونه ترحمی نشده است. شاید به این خاطر باشد که اسلام از این منظر به این موضوع نگاه کرده است که اگر شخصی برای یک بار خیانت کند احتمال تکرار خیانت او همیشه می‌رود بنابراین اگر کسی برای یک بار جسارت شمشیر کشیدن بر علیه امام را پیدا کند حتماً برای بار دیگر هم چنین خواهد کرد یا می‌توان دلیل دیگری را هم در نظر گرفته و آن این است که شورش این افراد باعث می‌شود دیگران نیز جرأت پیدا کرده و نظم را بر هم بزنند و باعث از هم پاشیدن مسلمانان و حتی احتمال از بین رفتن دین نیز می‌رود.
پس باید احکام سختی در نظر گرفته شود تا بتوان انسجام مسلمانان و پایه‌های دین را استحکام بخشید. «هر کسی بر امام معصوم(ع) خروج کند شورشی است. چه تنها باشد و چه متعدد باشد … و باید … با او مانند کفار به نبرد پرداخت تا به اطاعت امام بر گردد یا به قتل برسد.
مجرمین شورشیان که دارای پایگاه باشند کشته می‌شوند و فراریان آنان تعقیب شده، اسرایشان نیز به قتل می‌رسند؛ و غیر از آنها مانند خوارج، باید متشتّت و پراکنده شوند … بدون اینکه … در قتل مجرمان آنها شتاب شود …».^[۱۵]
اما به غنیمت گرفتن اموال آنها مسئله‌ای است که در بین فقها اختلاف‌نظر وجود دارد. به غنیمت گرفتن اموالی که در سپاه است یا در سپاه نیست اما زنان و خانواده‌های ایشان بنا به نظر مشهور به اسارت نمی‌روند.
«بنا به اجماع فقها اموالی از ایشان که در میان سپاه نیست اگر چه از منقولات باشد به ملکیت مجاهدین در نمی‌آید، همچنین اموالی که همراه سپاه آنان است در صورتی که آنها به اطاعت امام باز گشته باشند؛ و اختلاف نظر، تنها در مورد تقسیم اموالی از ایشان است که همراه سپاه است در صورتی که همچنان بر شورش خود پافشاری داشته باشند و قول درست‌تر به استناد رفتار حضرت علی(ع) با اهالی بصره، عدم تقسیم اموال موارد است، زیرا آن حضرت فرمان به باز گرداندن اموال آنها را دادند».^[۱۶]
در اینجا این مسئله در ذهن انسان سئوال‌های متعددی را به وجود می‌آورد که چرا برای مرزبانی چنین اهمیت قائل شده‌اند و یا چرا ثواب آن را در بیش از چهل روز برابر با جهاد دانسته‌اند؛ حتی در زمان غیبت.
همان گونه که می‌دانیم جان و مال مسلمانان محترم است. [قاعده احتیاط در دم یا دماء، اصل عصمت دم]. سرزمین و مرزهای جغرافیایی آنها جزء اموال مسلمانان انفال و متعلق به امام می‌باشد و حفظ و دفاع از جان و مال مسلمانان واجب است.
از آنجایی که در هر زمان احتمال هجوم مخالفان و مشرکان و تصاحب اموال مسلمانان و ضرر رساندن آنها به جان و مال مسلمانان می‌رود و عواقبی همچون به اسارت درآمدن مسلمانان، تباه شدن جان آنها، تصاحب اراضی و سرزمین آنها و … را در پی خواهد داشت پس دفاع از مرزها و مرزبانی دارای اهمیت بالایی در هر زمان است یکی از انواع جهاد در اسلام مبارزه با این چنین هجومی است.
«۲. جهاد با کفاری که به مسلمانان هجوم آورده‌اند. به طوری که بیم تسلط آنها بر شهرهای مسلمانان یا به یغما بردن ا
موال ایشان و اموری مانند آن، اگر چه ناچیز باشد می‌رود».^[۱۷]
اگر به درستی تأمل کنیم در می‌یابیم که هر جنگ و جهادی قطعاً ضرر و زیانی در پی خواهد داشت چه این ضرر مالی باشد و یا ضرری جانی باشد. اینجاست که اهمیت پاسداری از مرز مشخص و معلوم می‌گردد، چرا که با توجه به اینکه جان و مال مسلمانان محترم است و حفظ آن واجب، با پاسداری از مرزها احتمال این خسارات کم خواهد شد.
با توجه به آنچه گفته شد یکی از دلایل مهم جنگ و جهاد در اسلام مبارزه با افرادی است که به مرزهای جغرافیایی مسلمانان هجوم آورده‌اند و قصد تسلط بر شهرهای مسلمانان را دارند. و یا اموال ایشان را غارت کنند و به یغما ببرند.
یکی از داستان‌هایی که در شاهنامه مسطور است و با جنگ و خونریزی بسیار همراه است داستان هجوم شخصی به نام ضحاک یا اژی‌دهاک است. که بر شام و عربستان حکمرانی می‌کند و به فکر هجوم و حمله به سرزمین ایران را در سر می‌پروراند و آن را عملی می‌کند و با هجوم به سرزمین ایران مردم بسیاری کشته می‌شوند و شهرهای ایران به تصرف اعراب در می‌آید. در مقابل شخصی به نام فریدون با همکاری فردی به نام کاوه آهنگر که به پیشه آهنگری مشغول بود به مبارزه با ضحاک برخواسته و بعد از مدتی کوتاه ضحاک را به اسارت درآورده و او را در دماوند کوه به بند می‌کشد ناگفته نماند که دوره تسلط ضحاک بر ایران بسیار بود و بعد از گذشت سال‌ها فریدون پا به عرصه وجود گذاشت و توانست سرزمین مقدس اجدادی خود را از وجود ظلم و ستم پاک کند.
به عنوان مثال جنگ احزاب یا خندق را می‌توان نام برد که مسلمانان برای دفاع از خاک و شهر خود در مقابل کفار ایستادگی کردند و با نبرد جانانه‌ی حضرت علی این جنگ در تاریخ ماندگار شد و یا می‌توان فتح مکه را ذکر کرد که پیامبر بعد از هجرت و بعد از گذشت مدتی برای پس گرفتن وطن مادری خود و پاک کردن خانه کعبه از وجود بت‌ها با سپاهی گران به طرف مکه آمد و آن شهر مقدس را از وجود کفار و بت‌هایشان پاک کرد.
بخش دیگری از جهاد عبارت است از:
«جهاد با کسی که قصد کشتن نفس محترمی یا گرفتن مالی یا به اسارت بردن حریمی را دارد، هر کس که باشد و چه بسا به این قسم «دفاع» گفته شود؛ نه جهاد و سزاوارتر نیز همین است».^[۱۸]
هنگامی که سیامک فرزند کیومرث اولین پادشاه ایران زمین به دست دیو سیاه کشته می‌شود برای گرفتن انتقام فرزند او هوشنگ به همراه پدر بزرگ خود عازم میدان نبرد می‌شود و پس از نبردی سنگین دیو سیاه را از بین می‌برد.
اگر به خوبی به جنگ‌های میان فریدون و ضحاک بنگریم و دلایل آن را جستجو کنیم می‌بینیم که یکی از دلایل موجود به قتل رساندن جمشید پادشاه ایران توسط ضحاک است.
این دو جنگ در بخش اساطیری شاهنامه را می‌توان این گونه تصور کرد که مهمترین دلیل به وجود آمدنشان با این نوع از جهاد در اسلام تقریباً برابری می‌کند که در فوق ذکر شد.
یکی دیگر از دلایلی که همیشه در ایران باستان باعث شروع جنگ و خونریزی می‌شده است و در کتب تاریخی و همچنین در شاهنامه فردوسی فراوان به چشم می‌خورد کین‌کشی یا گرفتن انتقام است.
دشمن خونخوار شخصی را می‌کشد و به قتل می‌رساند بازماندگان او قیام کرده و شخص یا اشخاصی را که مرتکب این جنایت شده‌اند را به سزای عملشان می‌رسانند به تعبیر شاهنامه و فردوسی کین‌کشی می‌کنند.
شخصی که برای انتقام و کین‌کشی قد علم می‌کند را کینه‌خواه می‌نامند و شخص قاتل را کینه‌جو گفته‌اند. در این بخش از شاهنامه ۳ جنگ برای گرفتن کینه و یا به تعبیر امروزی قصاص قاتلین بوده است که اولین آنها نبرد هوشنگ با دیو سیاه می‌باشد.
«چو بنهاد دل کینه و جنگ را *** بخواند آن گرانمایه هوشنگ را»^[۱۹]
دومین نبردی که در شاهنامه فردوسی مسطور است جنگ فریدون با ضحاک می‌باشد، فریدون به کمک کاوه آهنگر برای گرفتن کین جمشید و پدرش و همچنین اجرای عدالت با لشکری بزرگ به جنگ ضحاک رفته و او را مغلوب می‌کنند اما او را نمی‌کشند و فقط او را به بند می‌کشند.
«فریدون به خورشید بر برد سر *** کمی تنگ بستش به کین پدر»^[۲۰]
با بیان این بیت نیت فریدون را از جنگ با ضحاک فردوسی به روشنی بیان می‌کند و با بیان بیت دیگر هدف او را معلوم می کند و به همین خاطر ضحاک را نمی‌کشد و می‌گویند:
«جهان را همه سوی داد آورم *** چو از نام دادار یاد آورم»^[۲۱]
سومین نبردی که در شاهنامه مسطور است و به خاطر قصاص کردن و گرفتن کین به پا شده است نبرد منوچهر با سلم و تور می‌باشد منوچهر فرزند ایرج و یا در حقیقت نوه‌ی ایرج برای گرفتن انتقام خون پدر سلم و تور را که ایرج بی‌گناه را به قتل رسانیده‌اند به مکافات عمل خودشان رسانید، و هر دو را به قتل می‌رساند. در ابتدای داستان زمانی که فریدون منوچهر را به جنگ سلم و تور می‌فرستد کینه‌خواه بودن منوچهر را این گونه بیان می‌کند:
«منوچهر گفت ای سر افراز شاه *** که آید به نزدیک تو کینه‌خواه
بکین جستن از دشت آوردگاه *** برآرم به خورشید گرد سپاه»^[۲۲]
و زمانی که منوچهر بر تور مسلط می‌شود و عزم کشتن او را می‌کند ظلم تور و انجام عدالت توسط منوچهر برای گرفتن انتقام یا قصاص کردن تور را فردوسی ا
ین چنین به نظم کشیده است:
«دمان از پس اندر منوچهر شاه *** رسید اندر آن نامور کینه خواه»^[۲۳]
و فردوسی از زبان منوچهر برتر بودن دست پروردگار و کینه گرفتن روزگار از ظالمان را این چنین بیان می کند:
«ببری سر بی‌گناهان چنین *** ندانی که جوید جهان از تو کین»
از آنجایی که سلم و تور هر دو در کشتن ایرج مشارکت داشته‌اند منوچهر هر دوی آنها را به قتل می‌رساند و جهان را از وجود این دو برادر کُش پاک می‌کند.
اگر به فرهنگ لغت‌های فارسی مراجعه نماییم می‌توانیم به خوبی دریابیم که معادل کلمه‌ی کینه خواستن و انتقام گرفتن در ادبیات فقهی ما همان کلمه قصاص می‌باشد در فرهنگ معین کلمه قصاص را اینگونه معنی کرده است: «قصاص: پاداش دادن: بدین نحو که کشنده را بکشند و ضارب را به ضرب و جارح را به جرح تنبیه کنند (به همان نحو که عمل کرده)».
و کینه و کینه جویی را اینگونه معنی نموده است: «کینه: عداوت ـ دشمنی و … انتقام».
در فقه قصاص، معانی معادل گرفتن انتقام به همان شکل جنایت حاصل را نیز می‌دهد. قرآن کریم با عبارت «النفس بالنفس» ماعده، آیه ۴۶. و «الحُر بالحُر» بقره، آیه ۱۷۸ به این معنا به شکل واضح و روشن اشاره می‌کند و آنچه که موجب قصاص می‌شود را در کتب فقهی گرفتن یا هدر رفتن جان یک انسان معصوم و بی‌گناه و بی تقصیر هم کُف به شکل عمد و عدوان دانسته و بیان نموده است.
«موجبه إزهانُ النفسِ المعصومهِ المکافئهِ عمداً و عدواناً».^[۲۴]
همان گونه که می‌دانیم قصاص یکی از قوانین امضایی اسلام می‌باشد و قبل از ظهور اسلام این قانون و قاعده محکم نه تنها در شبه جزیره عربستان بلکه در کشور متمدن ایران نیز رایج بوده است. اما آنچه در تعریف قصاص در آیین مقدس اسلام می‌خوانیم با اجرای این حکم در ایران با توجه به آنچه در شاهنامه آمده است تفاوت‌هایی نیز دارد.
مثلاً در احکام و اجرای قصاص عبارت «النفس بالنفس» را مشاهده می‌کنیم اما منوچهرشاه در برابر یک تن یعنی ایرج دو تن یعنی سلم و تور را به قتل می‌رساند و قصاص می‌کند.
اما کمی عقب‌تر یعنی در زمان پادشاهی کیومرث هوشنگ برای گرفتن انتقام پدر خود سیامک تنها یک شخص یعنی همان قاتل پدر را به قتل رسانیده و از حد تجاوز نمی‌کند.
شاید در نگاه اول کمی بی‌رحمانه باشد که جان یک انسان دیگر هم گرفته شود، شاید بهتر آن است که با گرفتن دیه و پرداخت جریمه از هدر رفتن جان انسان دیگر یعنی همان قاتل جلوگیری شود. اما هنگامی که خوب به عبارات قرآن کریم دقت می‌کنیم می‌بینیم که بهترین قانون و رفتار را خداوند در برابر این عمل قرار داده است. با توجه به اینکه خداوند با رضایت صاحب دم و گذشت او به پرداخت دیه رضایت داده و خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «فی القصاص حیاه یا اولی الالباب» و با تعبیر اینکه در قصاص حیات وجود دارد البته تنها برای افرادی که صاحب عقل و خرد هستند. محکم بودن این قانون را یادآوری می‌کند.
در ماده ۲۵۷ قانون مجازات اسلامی می‌خوانیم: «قتل عمد موجب قصاص است لکن با رضایت ولی‌دم و قاتل به مقدار دیه کامله یا به کم‌تر یا زیادتر از آن تبدیل می‌شود».
با توجه به ماده فوق می‌بینیم که نه تنها رضایت صاحب دم بلکه رضایت جانی نیز برای تبدیل به قصاص به دیه لازم است اما با توجه به اینکه حفظ جان را واجب می‌دانیم چرا قانون و خداوند در قصاص به جانی اختیار داده‌اند که قصاص را در مقابل دیه بر گردن بگیرد.

بررسی موجودیت دفتر مدیریت پروژه در ایران؛ رویکرد توصیفی

۱۳۸۷

اربابی،‌‌هانی، کاشف حقیقی، محمد‌علی، صبحیه، محمد‌حسین، نظری، احد

مدیریت دانش

۱۳۸۴

افرازه، عباس

مدیریت دانش در سازمان

۱۳۸۵

ابطحی، حسین، صلواتی، عادل

راهنمای طراحی و پیاده‌سازی دفتر مدیریت پروژه (PMO)

۱۳۹۰

آتش‌فراز، رضا، کیوانلو، علی، باقرپور، مرتضی

مدیریت دانش، مفاهیم و زیرساخت‌ها

۱۳۸۷

حسن زاده، محمد

۱-۵- اهداف تحقیق
۱-۵-۱- هدف اصلی
در این پژوهش سعی بر آن است که نقش دفاتر مدیریت پروژه سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت را در ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش مشخص کرد. سهم اولیه‌ی این تحقیق در آزمایش این ادعاست که وجود دفتر مدیریت پروژه در سازمان‌های پروژه‌محور موجب بسترسازی مناسبی جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان می‌گردد.
۱-۵-۲- اهداف ویژه
در راستای هدف اصلی تحقیق و جهت رسیدن به آن، بایستی ابتدا به اهداف ویژه تحقیق دست پیدا کنیم:
برای این منظور ابتدا موجودیت دفتر مدیریت پروژه در تعدادی از سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت، به وسیله پرسشنامه مورد بررسی قرار می‌گیرد و در ادامه وضعیت این دسته از سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت از حیث وجود بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش بررسی گردیده و در انتها نقش دفتر مدیریت پروژه در این مهم و مقایسه آن‌ها با‌ یکدیگر صورت می‌گیرد. بنایراین اهداف ویژه این پژوهش را می‌توان به ترتیب زیر برشمرد:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

بررسی میزان موجودیت کارکردها و وظایف دفتر مدیریت پروژه در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت؛
بررسی وضعیت سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت از حیث وجود بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش؛
بررسی رابطه‌ی میان موجودیت کارکردها و وظایف دفتر مدیریت پروژه، با میزان وجود بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت.
۱-۶- سؤالات تحقیق
۱-۶-۱- سؤال اصلی
آیا موجودیت دفتر مدیریت پروژه در ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت مؤثر است؟
۱-۶-۲- سؤالات فرعی
کارکردها و وظایف دفتر مدیریت پروژه، تا چه حد در آن‌دسته از سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت که به عنوان نمونه در این پایان‌نامه مدنظر می‌باشند، وجود دارند؟
بستر^[۳۵]های مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش تا چه میزان در این دسته از سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت وجود دارند؟
همبستگی میان موجودیت کارکردها و وظایف دفتر مدیریت پروژه، با میزان وجود بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت چه میزان است؟
واحد تحلیل، اشاره به سطح گردآوری داده‌های اطلاعاتی در طی انجام تحلیل دارد. پرسش پژوهش، واحد تحلیل را تعیین خواهد کرد؛ به عبارت دیگر تناسب سؤال و واحد تحلیل در ذات سؤال نهفته است (دانایی‌فرد و همکاران، ۱۳۸۳). بنابراین واحد تحلیل تحقیق پیش‌رو، دفتر مدیریت پروژه (PMO) می‌باشد.
۱-۷- فرضیات تحقیق
۱-۷-۱- فرضیات مرتبط با سؤال اصلی
فرض صفر ( = ۰ρ : H₀) : موجودیت دفتر مدیریت پروژه هیچ رابطه‌ی خطی با ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش ندارد؛
فرض مقابل ( ≠ ۰ρ : H_a) : موجودیت دفتر مدیریت پروژه رابطه‌ی خطی با ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش دارد.
۱-۷-۲- فرضیات مرتبط با سؤالات فرعی

۱۳۷۹). غده سیبزمینی با دارا بودن حدود۲۰-۱۶ درصد کربوهیدرات و حدود ۲ درصد ترکیبات پروتئینی و پیشمادههای پروتئینی و حدود یک درصد چربی و عناصر معدنی از نظر میزان تولید انرژی و پروتئین در بین گیاهان زراعی از مقام بالایی برخوردار میباشد. سیبزمینی از نظر تولید پروتئین در هکتار در مرتبه نخست محصولات زراعی قرار دارد. پروتئین و نسبت پروتئین به کربوهیدرات در آن نسبت به بسیاری از غلات و سایر محصولات ریشهای و غدهای بالاتر است. متوسط جهانی عملکرد پروتئین در هکتار این محصول برابر ۲۳۰ کیلوگرم در هکتار بوده که از گندم، برنج و حبوبات بیشتر است. تعادل پروتئینهای موجود، توازن بین اسیدهایآمینه مهم در پروتئین و ویتامینهای آن، سیبزمینی را دومین دارنده ارزش غذایی و بهعنوان یک منبع غذایی بعد از تخممرغ مطرح میسازد (لسانی، ۱۳۷۸). کیفیت پروتئین سیبزمینی بسیار بالا میباشد، بهطوریکه اگر ارزش بیولوژیکی پروتئین تخممرغ ۹۶ باشد این رقم در سیبزمینی ۷۳، سویا ۷۲، ذرت ۴، آرد گندم ۵۳ و لوبیا ۴۶ میباشد (رحیمی، ۱۳۷۹). نشاسته به عنوان اندوخته غذایی بسیاری از گیاهان محسوب میشود و گرانولهای نشاسته، در اصل، بسته های فشردهای از پلیمرهای گلوکز محسوب میشوند (کائور و همکاران^[۱]، ۲۰۰۲). نشاسته تجاری عمدتا از ذرت تهیه میشود ولی سیبزمینی و گندم نیز از منابع تامین نشاسته میباشند. تولید نشاسته از سیبزمینی برای اولین بار در قرن ۱۸ انجام شد. در دانمارک از سال ۱۹۰۰ تولید نشاسته به صورت صنعتی آغاز گردید. بهطوریکه ۷۵ درصد تولید سیبزمینی این کشور برای تولید نشاسته مصرف میشود و این کشور بالاترین میزان تولید سرانه نشاسته در جهان را داراست (پشین ^[۲]، ۲۰۰۱). اگرچه هزینه تولید نشاسته سیبزمینی بالاتر از سایر منابع آن میباشد لیکن خواص عملکردی آن ممکن است مصرف آن را در محصولات خاصی توجیه سازد. بهعنوان مثال افزودن نشاسته سیبزمینی به نودلها باعث بهبود قوام و احساس در دهان میشود. سیبزمینی با دارا بودن مقادیر کافی از ویتامین C، تعدادی از ویتامینهای گروه B و نیز برخی از اسیدهای آمینه ضروری مانند سیستئین و متیونین از نظر کیفیت در حد مطلوبی قراردارد (صورتی زنجانی، ۱۳۸۰). وجود فیبر در سیبزمینی باعث کاهش بیماریهای قلبی میشود. پتاسیم موجود در سیبزمینی تقویت کننده قلب و فلوئور موجود در آن برای سلامت دندانها ضروری است. ضمنا آهن موجود در آن برای کمخونی و منیزیم آن برای دفع سنگ کلیه مفید است به این ترتیب سیبزمینی علاوه بر ارزش غذایی، خواص دارویی نیز دارد (صورتی زنجانی، ۱۳۸۰). بر اساس برآوردها، ۱۰۰ گرم سیبزمینی در جیره غذایی، ۸ درصد از پروتئین، ۱۰ درصد از آهن، ۲۰ تا ۵۰ درصد ویتامین C، ۱۰ درصد ویتامین B₁ و حدود ۳۰ درصد انرژی مورد نیاز روزانه بدن را تامین میکند. جدول شماره ۱-۱ ترکیبات عمده غذایی در ۱۰۰ گرم سیبزمینی را نشان میدهد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جدول ۱-۱ - ترکیبات عمده غذایی در ۱۰۰ گرم سیبزمینی (صورتی زنجانی، ۱۳۸۰)