خیابانی، ناصر (۱۳۸۱) . مهارتهای زندگی برای بهتر زیستن، تهران. انتشارات شلاک،چاپ اول

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

رستمی، رضا؛ خدیجه، شاه محمدی (۱۳۸۹)، رابطه خودکارآمدی با هوش هیجانی و حمایت اجتماعی ادراک شده در دانشجویان دانشگاه تهران. افق دانش ۱۶، ۳، ۴۶-۵۴.
رمضانی،رضا، (۱۳۸۴) رابطه خودکارآمدی با هوش هیجانی و حمایت اجتماعی ادراک شده در دانشجویان دانشگاه تهران ،فصلنامه علوم تربیتی،سال ششم، ص۳۴-۴۵.
ریو،جان مارشال (۲۰۰۵) انگیزش و هیجان،ترجمه یحیی سید محمدی (۱۳۸۶) ،چاپ دهم،نشر ویرایش.
ساراسون، ایرون،جی و ساراسون،باربارا آر(۲۰۰۰)،روانشناسی مرضی،ترجمه : بهمن نجاریان و دیگران (۱۳۸۷) ،تهران، رشد.
ستوده، سید امید؛ زینعلی، شینا؛ خستگانان، نوشین.(۱۳۹۱). رابطه بین همسر آزاری، حمایت اجتماعی و استرس ادراک شده در زنان دارای همسران معتاد و غیر معتاد شهر رشت. مجله پرستاری و مامایی جامع نگر، سال ۲۲ ، شماره ۶۸ ،ص­ص ۳۲-۲۵
سعیدیان، فاطمه؛ نیلی، محمد رضا(۱۳۹۰). بررسی تأثیر آموزش ابراز وجود بر سازگاری اجتماعی و خودپنداره مثبت زنان سرپرست خانوار، مطالعات روانشناسی بالینی ، شماره ۵ ، ص­ص۹۱ تا ۱۱۶
سلیمانی،علی.(۱۳۸۶). تبیین جامعه شناختی گرایش به مصرف سیگار و رفتارهای نابهنجار در بین دانش آموزان عادی و تیزهوش. پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه شیراز.
شاکری نیا، ایرج.(۱۳۸۸). رابطه سلامت عمومی، حمایت اجتماعی ادراک شده با خودپنداره در دانشجویان ساکن و غیر ساکن مقطع تحصیلات تکمیلی دانشگاه گیلان. همایش خانواده، دانشجو، دانشگاه. دانشگاه مشهد. ۱۳۸۸.
شاکری نیا، ایرج.(۱۳۹۱). رابطه حمایت اجتماعی و امیدواری با سلامت عمومی درسالمندان مرد مبتلا به دردهای مزمن جسمانی. مجله سالمندی ایران. ۱۳۹۱;سال ۷ شماره(۱) : ص­ص۷-۱۵
شاکری نیا، ایرج.(۱۳۹۱)، رابطه وضعیت حمایت اجتماعی، احساس تنهایی با مهارت های ارتباطی در زنان بزه دیده از فضای مجازی و غیر بزه دیده، نخستین کنگره ملی فضای مجازی و آسیب های اجتماعی نوپدید، تهران، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
شاملو،سعید .(۱۳۸۶)،بهداشت روانی،انتشارات رشد.تهران، چاپ دهم
شعاری نژاد ،علی اکبر.(۱۳۸۳) روانشناسی رشد، تهران: انتشارات اطلاعات .
طارمیان، فرهاد؛ ماهجویی،ماهیار و فتحی،طاهر. (۱۳۷۸) مهارت های زندگی ، تهران : انتشارات تربیت.
ظریف کار (۱۳۸۳) به مقایسه عزت نفس و خودپنداره در دانشجویان در دانشجویان خلاق و غیر خلاق، کارشناسی ارشد روانشناسی دانشگاه شیراز.
عبدی، صغری (۱۳۸۶) تاثیر آموزش جرات آموزی بر بهبود تصور از خود ، افزایش عزت نفس و ابراز وجود در نوجوانان ۱۲ تا ۱۵ ساله .پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد واحد تنکابن.
علوی، سید سلمان؛ جنتی فرد، فرشته(۱۳۹۱) رابطه حمایت اجتماعی ادراک شده و عزت نفس در گروهی از بافندگان فرش. مجله سلامت کار ایران، دوره ۹، شماره۱، ص­ص ۱-۸
علی پور، سمیه (۱۳۹۰). ادراک خود. تهران. انتشارات بعثت. چاپ چهارم.
فولادوند، خدیجه، فرزاد، ولی اله، شهرآرای، مهرناز و سنگری، علی اکبر (۱۳۸۸). . اثر حمایت اجتماعی، استرس تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی بر سلامت روانی- جسمانی. روانشناسی معاصر، دوره ۴، شماره ۲، ص­ص ۹۳-۸۱
فولادی،عزت الله، (۱۳۸۲) ،مشاوره همتایان،معاونت آموزش و پرورش نظری و مهارتی،دفتر برنامه ریزی و مشاوره تهران. طلوع دانش.
قائدی، غلامحسین و یعقوبی، حمید (۱۳۸۷) بررسی رابطه بین ابعاد حمایت اجتماعی اداراک شده و ابعاد بهزیستی در دانشجویان دختر و پسر. ارمغان دانش، دوره ۱۳، شماره۲ ، ص­ص ۶۹-۸۱.
کاظمی، احسان؛ نوری، ابولقاسم؛ قلی زاده، آذر(۱۳۸۲) بررسی رابطه میان خودپنداره و سازگاری اجتماعی کارکنان اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی،مجله علوم تربیتی و روانشناسی.دانش پژوهی در روانشناسی،شماره۱۷.
کردی، احسان؛ کیانپور، فاطمه؛ شهنی ییلاق، منیجه(۱۳۸۹). مقایسه مهارتهای اجتماعی، خودپنداره وعملکرد تحصیلی دانش آموزان دخترو پسر کم شنوا و عادی. فصلنامه تعلیم و تربیت استثنایی، شماره ۱۰۹، ص­ص ۱۵-۴
کلینکه ،کریس ال ،مهارتهای زندگی،ترجمه محمد خانی (۱۳۸۰). انتشارات سپند،جلد اول
کنعانی،شهناز (۱۳۸۲) بررسی رابطه میان خودپنداره و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان راهنمایی و متوسطه استان گیلان،آموزش و پرورش استان گیلان.
گلاور،جان ای،.(۱۳۸۵). روان شناسی تربیتی اصول و کاربرد آن ،چاپ ششم،ترجمه علینقی خرازی تهران : مرکز نشر دانشگاهی
محمودی، احمد(۱۳۹۲). مقایسه مهارتهای اجتماعی و عزت نفس در دانش آموزان ناشنوا و نابینا. فصلنامه تعلیم و تربیت استثنایی. سال ۱۳، شماره ۴، ص­ص۲۸-۲۰
مددی، رضا؛ امام زاده، رسول؛ کدیور، پروین و نوابی نژاد، شکوه.(۱۳۸۳). مقایسه مهارت های اجتماعی،عزت نفس و پیشرفت درسی بین دانش آموزان کلاس چندپایه و تک پایه مدارس ابتدایی شهر تهران، مجله روانشناسی و علوم تربیتی،شماره ۲۴.
مقتدر،افسانه. (۱۳۸۸) رابطه سبک های فرزندپروری، حمایت اجتماعی ادراک شده و خودکارآمدی عمومی در دانشجویان دانشگاه گیلان ،پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان.
مولوی حاجی آقا ،احمد (۱۳۸۷)مهارتهای زندگی ،کلید عزت نفس و زندگی موفق . قم : نسیم کوثر. میلانی فر، بهروز(۱۳۸۶)؛ روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، تهران، انتشارات روان، چاپ اول.
نریمانی، محمد؛ اسمعیلی، اصغر؛ عندلیب، مرتضی(۱۳۹۲). مقایسه ی سبک های فرزند پروری و اختلالات خوردن در دانش آموزان تیزهوش و عادی، مجله روانشناسی مدرسه، دوره۲، شماره۲، ص­ص ۱۵۴-۱۳۸.
نریمانی،محمد؛ عینی، مجتبی؛ دهقان، حمید رضا؛ غلامزاده، حانیه؛ صفاری نیا؛ مجید( ۱۳۹۲)مقایسه ی پنج عامل بزرگ شخصیتی و خودکارآمدی در دانش آموزان تیزهوش و عادی، مجله روانشناسی مدرسه، دوره­ ۲، شماره­ی۳؛ ص­ص۱۸۰-۱۶۴
نظری، ایمان؛ حسین پور، محمد(۱۳۸۸) اثر بخشی مهارت های اجتماعی بر اضطراب و عزت نفس دانش آموزان دختر دبیرستان باغملک، مجله یافته های نو در روانشناسی، دوره ۲، شماره۶، ص­ص۱۱۶-۹۵
نوربخش،علی و حسن پور،راحله (۱۳۸۳) بررسی مقایسه ی عزت نفس و خودپنداره پسران ورزشکار و غیر ورزشکار در دوره متوسطه نواحی آموزش و پرورش شهر اهواز، مجله دانش و پژوهش در روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان (اصفهان).شماره بیست و ششم.صص ۷۶-۶۲.
هومن، حیدر علی؛ده آبادی،سمیرا(۱۳۹۲). ویژگی های روانسنجی خودپنداره و رابطه آن با سازگاری اجتماعی در دانش آموزان دبیرستانی شهرستان سبزوار، مجله تحقیقات روانشناختی » تابستان ۱۳۹۲ - شماره ۱۸ (۱۶ صفحه - از ۶۹ تا ۸۴)
وود، فیست (۱۹۹۹)، روانشناسی نوجوانی،ترجمه مهرداد فیروزبخت (۱۳۸۴)،انتشارات جیحون.
منابع انگلیسی
Adewuya. A.O., Fatoye. F.O., Ola. B.A., Ijaodola. O.R.. & Ibigbami. S.M. (2005).Sociodemo graphic and obstetric risk factors for postpartum depressive symptoms in Nigerian women. Journal Psychiatr Pract,11(5), 353-8
Andrade ER, de Sousa ER, Minayo MC.(2009) Selfesteem and quality of life: essential for the mental health of police, Cien Saude Colet;14(1):275- 85.
Arip, M.A.S.M., Yusooff, F.B., Jusoh, A.J., Salim,S.S.S., & Samad, N.A. (2011). The effectiveness ofcognitive behavioral therapy (CBT) treatment group on self-concept among adolescents. International Journal of Humanities and Social Science, ۱(۸),۱۱۳-۱۲۲.
Aydogan, Y., Klinc, F.E. & Tepetas, S. (2009). Identifying parent views regarding social skills. Procedia: Social and Behavioral Sciences,1, 1507-1512
Bar-on,R.(2000) emotional and social intelligence: insight form the emotional quotint inveretoy (E-Q-I).in r.bar-on& parker,J.D(ED)hand book of emotional intelligence(pp.363-388). sanfrancisco:jossey-bass.
Baruch-Feldman, Caren; Brondolo, Elizabeth; Ben-Dayan, Dena; Schwartz, Joseph(2002)” Sources of social support and burnout, job satisfaction, and productivity" Journal of Occupational Health Psychology. Jan Vol 7(1) 84-93
Braaten, S. (2002). Social skills training for youth: A research-based intervention, and talented students. Journal of Psychoeducational Assessment, ۲۴(۲), ۱۱۲-۱۲۲.
Bracken, B. A. & Brown, E. F. (2006). Behavioral identification and assessment of gifted and talented students. Journal of Psychoeducational Assessment, 24(2), 112-122.
Bracken, B. A. & Brown, E. F. (2006). Behavioral identification and assessment of gifted and talented students. Journal of Psychoeducational Assessment, ۲۴(۲), ۱۱۲-۱۲۲.
Chan, C. W., Hon, M. C., Chine, W. T., Lopez, V. )2004). Social Support and Coping in Chinese
Chen, H., Wang, Q, & Chen, X. (2001). School achievement and social behaviors: A cross-lagged regression analysis. Acta Psychological Sinica, 33(6), 532-536
Chen, N. S. , Kinshuk , C.W., Liu, C. (2011). Effects of matching teaching strategy to thinking style on learner’s quality of reflection in an online learning environment. Computers & Education, 56, 53–۶۴
Chien, L. L., Ko, H. C., & Wu, Y. W. (2007). The five-factor model of personality and depressive symptoms: One-year follow-up. Personality and Individual Differences, 43, 1013-10223.

تنها و تصادفی

نواری

شکل و اندازه جوش­ها

گرد و یا می کشیده، کوچک تا متوسط

بیضی شکل و دراز، کوچک تا بزرگ

گرد و تاول مانند، کوچک

پاره کردن اپیدرم میزبان

نادر- قابل مشاهده با بزرگنمایی

انگشت شمار

وجود ندارد

دمای اپتیمم برای ایجاد آلودگی

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

20-15 درجه سانتیگراد

8/28-15 درجه سانتیگراد

2/12-2/7 درجه سانتیگراد

دمای اپتیمم برای توسعه بیماری

25-20 درجه سانتیگراد

30-26 درجه سانتیگراد

15-10 درجه سانتیگراد

میزبان متناوب

Thalictrum Spp.

Berberis spp.

Berberis spp.

(Stephen et al., 2012).
2-1-2 علائم بیماری:
علائم این زنگ در مرحله یوردینیوم^[4] به صورت جوش­های قهوه­ای یا نارنجی رنگ می­باشد. این مرحله از زنگ در تمام مراحل رشد گیاه یعنی از گیاهچه تا موقع رسیدن دانه­ها روی گندم دیده می­ شود (الهی­نیا، 1384). همچنین علائم این بیماری در مرحله تلیوم^[5] به صورت نقاط سیاه پراکنده در زیر برگ و بدون پارگی اپیدرم است در اوایل بهار یوردینیوم­ یا جوش­های بهاره جدید به صورت دایره­ای در اطراف جوش­های پائیزه ظاهر می‌گردند. جوش­ها اغلب پراکنده و در سطح فوقانی برگ دیده می­شوند (Roelfs et al., 1992). (شكل2-1)، این زنگ به ندرت غلاف برگ، ساقه و خوشه را آلوده می­ کند (الهی­نیا، 1384).
شکل 2-1: (A) یوردینیوم (Kolmer 2013) و(B) یوردینیوسپورPuccinia triticina (زنگ برگ) بر روی برگ پرچم گندم (Roelfs et al., 19292).
اسپورهای بهاره یا یوردینیوسپورهای این زنگ گرد یا کمی بیضوی شکل هستند که در سطح آن­ها خارهای ظریف و 4 تا 8 سوراخ تندش وجود دارد. اندازه هریک 24-13 * 22-16 میکرون می­باشد. اسپورهای پائیزه یا تلیوسپورهای زنگ قهوه­ای دو مجرای گرزی شکل و در انتها گرد یا پهن هستند که اندازه آن­ها 24-13 * 65-32 میکرون و به رنگ قهوه­ای است و هر کدام دارای یک پایه کوتاه می­باشند (شكل2-2).
شكل 2-2: تلیوم(A) و تلیوسپور(B) زنگ قهوه­ای گندم (Roelfs et al., 1992)
2-1-3 شرایط اپیدمی شدن:
در مناطق مختلف جهان هر یک از زنگ­ها می­توانند زیان­های شدیدی را به بار آورند. قارچ عامل بیماری زنگ قهوه­ای (Puccinia recondita) در شرایطی که برگ گندم زنده می­ماند، می ­تواند زنده بماند و ایجاد آلودگی کند (Roelfs et al., 1992). اسپورها در دمای بین 2 تا 32 درجه سانتیگراد جوانه می­زنند، در شرایط مرطوب و گرم رشد قارچ به خوبی صورت می­گیرد (الهی نیا، 1384).
این قارچ می ­تواند در شبنم، طی مدت 3 ساعت یا کمتر در درجه حرارت حدود 20 درجه سانتیگراد آلودگی ایجاد کند و با افزایش مدت زمان شبنم، آلودگی­های بیشتری ایجاد می­ کند. در دماهای سردتر به دوره­ های شبنم طولانی­تری احتیاج است تا ایجاد آلودگی شود مثلا برای دمای 10 درجه سانتیگراد به دوره شبنم 12 ساعته نیاز است. جایی که دما بالاتر از 32 درجه سانتیگراد یا پائین­تر از 2 درجه سانتیگراد باشدآلودگی کم یا اصلا نخواهد بود (Roelfs et al., 1992).
خسارت این زنگ بیشتر ناشی از کاهش سطح کلروفیل گیاه می­باشد که نهایتا منجر به کاهش وزن هزار دانه و کوچک شدن دانه­ها می­ شود. اگر در مراحل اولیه رشد میزبان (قبل از خوشه دهی) این زنگ به صورت اپیدمی درآید، باعث کاهش گلچه­ها و یا خشک شدن برگ­ها و کم شدن پنجه­ها می­گردد. در اپیدمی­های شدید که با استرس همراه است دانه­ها چروک بر می­دارند (Roelfs et al., 1992).
شرايط محيطي مورد نياز زنگ قهوه‌اي گندم در جدول 2-2 نشان داده شده است.

ماتریس کوواریانس بروز شده به صورت زیراست:

تخمین  و ماتریس کوواریانس خطا به صورت زیر بدست می آید:

که در معادله بالا ماتریس  ، ماتریس ژاکوبین مدل سیستم است که به صورت معادله بدست (۱۶) می آید:

فیلتر ذره ای
رایج ترین کاربرد فیلتر کالمن، در سیستم های غیرخطی فیلتر کالمن توسعه یافته^[۱۵] می باشد. در فیلتر کالمن توسعه یافته توابع غیر خطی موجود در مدل پروسه و اندازه گیری، توسط مشتقات جزئی خطی می شود که اینکار منجر به بدست آوردن ماتریس های ژاکوبین می گردد. فیلتر کالمن توسعه یافته در کنار محاسنی که از فیلتر کالمن به ارث برده است از محدودیت هائی نیز رنج می برد:
خطی سازی توابع غیر خطی در صورتی نتیجه خوبی می دهد که بتوان در بسط تیلور از ترمهای مرتبه دو و بالاتر چشم پوشی کرد.
پیاده سازی فیلتر کالمن در صورتی امکان پذیر است که ماتریسهای ژاکوبین^[۱۶] را بتوان به دست آورد.
محاسبه ماتریسهای ژاکوبین در صورت وجود کاری پیچیده و مستعد خطا است.
درصورتی که بازه های زمانی نمونه برداری کوچک نباشند همین مساله می تواند باعث واگرایی فیلترگردد.
اما تلاش های بسیاری برای طراحی تخمینگرها در مدل فضای حالت غیر خطی صورت پذیرفته است. در میان این تلاشها می توان از فیلتر ذره ای نام برد . این فیلتر قابلیت به کارگیری معادلات غیر خطی وهمچنین الگوریتم بازگشتی مناسب برای به کارگیری توسط کامپیوتر های دیجیتال در کاربردهای زمان حقیقی را دارد. مشکل ناهمگرایی فیلتر کالمن توسعه یافته می تواند توسط فیلتر آنسنت^[۱۷] بر طرف گردد. اما متاسفانه فیلتر آنسنت نیز معایبی دارد از جمله این که این فیلتر برای توزیع های غیر گوسی نمی تواند به کارگرفته شود. یکی از روش های حل مشکل تخمین غیرخطی وغیر گوسی به کار گیری فیلتر ذره ای میباشد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

از مزایای گیری فیلتر ذره ای به طور خلاصه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
قابلیت مدل کردن دینامیک سیستم های غیر خطی
عملکرد مناسب در حضور نویز با مقادیر بزرگ و مخدوش شدن فرضیات
به کارگیری ساده
کارا در قرار دادن نمونه ها در نواحی با احتمال بیشتر
قابلیت به کارگیری نویزهای غیر گوسی
چارچوبی که امکان استفاده از مدلهای چندگانه را برای کاربر فراهم میکند. از این قابلیت می توان در ردیابی هدف استفاده کرد.
درقبال این مزایا این فیلتر معایبی نیز دارد از جمله:
پیچیدگی محاسباتی بالا ومعمولا این پیچیدگی به صورت نمایی با افزایش حالات افزایش می یابد.
معمولا تعیین بهینه نمونه ها سخت ودشوار است.
تعداد نمونه ها با افزایش بعد مدل افزایش می یابد.
اگر معادله حالت سیستم دینامیک گسسته در زمان زیر را در نظر بگیرید:

اما اینکه عمل شورای عالی در تصویب‌نامه و بخشنامه ۱۴۹، ۱۴ و ۵/۱۴ واحد درآمد سازمان چگونه با مواد ۴۱، ۳۸ و ۲۸ ق.ت.ا. قابل توجیه می‌باشد، بدین ترتیب است که شورا و سازمان جهت تسهیل امر و جلوگیری از یک سری اشتباهات و سوء استفاده‌های احتمالی و حفظ حقوق پیمانکاران به تعیین نسبت مزد اکتفا نکرده بلکه در قراردادهای پیمانکاری پس از تعیین این نسبت ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی را نیز در آن اعمال کرد‌ه‌اند. بدین صورت که، سازمان برای پیمان هایی که مصالح بر عهده کارفرما است، ۵۶% بهای ناخالص پیمان را برای حقوق یا مزد کارکنان تعیین کرده و برای پیمان هایی که مصالح بر عهده پیمانکار است و قراردادهایی که در اجرای آن نیاز به مصالح نیست (کارهای خدماتی) ۲۶% را در نظر گرفته است. سپس این نسبتها را در عدد ۲۷% موضوع ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی ضرب نموده که عدد ۱۵% و ۷% به دست آمده است. پس، آنچه در مواد ۱ و ۲ تصویب‌نامه آمده (۱۵% و ۷%) با رعایت مواد ۳۸ و ۲۸ قانون تأمین اجتماعی به دست آمده است. به همین دلیل نیز دیوان در آراء متعدد خود تصویب‌نامه و بخشنامه‌ها را با قوانین منطبق دانسته است.^[۱۳۱]

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

البته علی رغم اینکه نظراتی مبنی بر تأیید استنباط سازمان تأمین اجتماعی از ماده ۴۱ قانون مذکور وجود دارد که بر همین مبنا نیز رویه اجرایی شکل گرفته است، لیکن به نظر می رسد ماده قانونی مزبور صرفاً تعیین نسبت مزد را به کل کار به پیشنهاد هیأت مدیره و تصویب شورای عالی واگذار کرده است، نه تعیین درصد مقطوعی از ناخالص بهای کل بیان که عبارت از ۵% و یا ۷% باشد. بنابراین به نظر می رسد چنانچه تعیین نسبت مزد به کل کار در هر قراردادی تعیین گردد، در این صورت ممکن است درصدهای مذکور درخصوص قراردادهای متعدد متفاوت باشد. یعنی تعدد و فراوانی ضریب های کسر حق بیمه از قراردادهای پیمانکاری بسیار بیشتر از آنچه که در حال حاضر عمل می گردد، خواهد شد و هر چه تعدد ضرایب بیشتر باشد، نشان دهنده واقعی تر شدن کسر حق بیمه از قراردادهای پیمانکاری خواهد بود. شفافیت بیشتر اعمال ضریب های انواع قراردادهای پیمانکاری موجب رعایت هرچه بیشتر اصل امنیت حقوقی و در نهایت اعمال دقیق تر قانون خواهد شد.
تفاوت هایی که در میزان حق بیمه پیمانکارانی که بر مبنای لیست واقعی کارکنان خود حق بیمه پرداخت میکنند با میزان حق بیمه ای که به واسطه ضرایب اعلامی از سوی شورای عالی تأمین اجتماعی تعیین شده است بیانگر این است که ضرایب حق بیمه های تعیین شده همواره دقیق و واقعی نیست و مانع شفافیت در اعمال قانون و پرداخت حق بیمه پرداختی از سوی پیمانکاران می باشد. هر چند برخی بر این عقیده اند که اصولاً اگر مبلغ لیست اعلامی از سوی کارفرما کمتر از مبلغ تعیین شده به واسطه ضریب حق بیمه باشد، می باید ضریب حق بیمه اعمال گردد. چرا که در هر صورت می باید مبالغ حق بیمه تعیین شده در لیست برابر با ضریب تعیین شده باشد و اگر کمتر از ضریب بوده به معنی آن است که کارفرما در اعلام اسامی کارکنان یا میزان دستمزد واقعی تقلب نموده است و ارقام واقعی را اعلام نکرده است در مقابل هنگامی که میزان دستمزد اعلامی در لیست کارفرما و یا تعداد کارکنان شاغل در پیمانکاری به اندازه ای باشد که حق بیمه اعلام شده از سوی کارفرما بیشتر از حق بیمه ای که به واسطه ضریب اعلامی از سوی شورای عالی دریافت می شود چنین استدلال می گردد که در این خصوص کارفرما رقم واقعی را اعلام نموده است و بنابراین لیست ارائه شده می باید ملاک عمل قرار گیرد. در نتیجه بند ۵ تصویب نامه مورخ ۲۴/۱/۷۰ شورای عالی تأمین اجتماعی که مقرر می دارد: «چنانچه میزان حق بیمه لیست های ارسالی پیمانکار بیشتر از میزان تعیین شده در این تصویب نامه (۱۵% و ۷% ناخالص بهای کل پیمان) باشد لیست پیمانکار ملاک محاسبه و وصول حق بیمه خواهد بود» را قانونی دانسته اند و در نهایت به نظریه مورخ ۲۵/۹/۸۱ شورای نگهبان مبنی بر شرعی بودن بند ۲ بخشنامه ۱۴۹ سازمان تأمین اجتماعی را که در دادنامه شماره ۹ مورخ ۱۴/۱/۸۴ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری منعکس گردیده است را مبنای قانونی دانستن بخشنامه مذکور قلمداد کرده اند.^[۱۳۲] در هر صورت حتی اگر بنابر نظریه شورای نگهبان و رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری بند ۲ بخشنامه ۱۴۹ سازمان تأمین اجتماعی را قانونی بدانیم بازهم این سؤال مرح می گردد که چنانچه لیست اعلامی از سوی پیمانکار کمتر از میزان حق بیمه‌ای باشد که به واسطه ضریب تعیین شده در قراردادهای پیمانکاری اخذ می گردد، آیا ضریب حق بیمه ملاک خواهد بود یا لیست بیمه ای کارفرما؟ می توان گفت در این خصوص هیچ رأیی از دیوان عدالت اداری صادر نشده و هیچ نظری از سوی شورای نگهبان ارائه نگردیده است. بنابراین همچنان ایراد وارده بر ماده ۴۱ قانون تأمین اجتماعی و یا عملکرد سازمان در اجرای ماده مذکور پابرجاست و همان گونه که گفته شد اعمال اصل امنیت حقوقی شهروندان در این خصوص با مشکل مواجه است.

فصل دهم: الزام کارفرما به پرداخت خسارت در صورتی که وقوع حادثه یا بروز بیماری ناشی از تقصیر وی باشد

ماده ۶۶ قانون تأمین اجتماعی درخصوص قصور کارفرما و وقوع حادثه یا بروز بیماری و نیز خساراتی که از این جهت کارفرما مکلف به پرداخت آن است مقرر داشته است: «در صورتی‌ که‌ ثابت‌ شود وقوع‌ حادثه‌ مستقیماً ناشی‌ از عدم‌ رعایت‌ مقررات‌ حفاظت فنی‌ و بروز بیماری‌ ناشی‌ از عدم‌ رعایت‌ مقررات‌ بهداشتی‌ و احتیاط‌ لازم‌ از طرف‌ کارفرما یا نمایندگان‌ او بوده‌ سازمان‌ تأمین‌ خدمات‌ درمانی‌ هزینه‌های‌ مربوط‌ به‌ معالجه‌ و غرامات‌ و مستمری‌ها و غیره‌ را پرداخته‌ و طبق‌ ماده‌ ۵۰ این‌ قانون‌ از کارفرما مطالبه‌ و وصول‌ خواهد نمود.
تبصره۱- مقصر می‌تواند با پرداخت‌ معادل‌ ده‌ سال‌ مستمری‌ موضوع‌ این‌ ماده‌ به‌ سازمان‌ از این‌ بابت‌ بری‌الذمه‌ شود.
تبصره۲- هرگاه‌ بیمه‌شده‌ مشمول‌ مقررات‌ مربوط‌ به‌ بیمه‌ شخص‌ ثالث‌ باشد در صورت‌ وقوع‌ حادثه‌ سازمان‌ و سازمان‌ تأمین‌ خدمات‌ درمانی‌ و یا شخصاً کمک‌های‌ مقرر در این‌ قانون‌ را نسبت‌ به‌ بیمه‌شده‌ انجام‌ خواهند داد و شرکت‌های‌ بیمه‌ موظفند خسارات‌ وارده‌ به‌ سازمان ها را در حدود تعهدات‌ خود نسبت‌ به‌ شخص‌ ثالث‌ بپردازند».
ماده قانونی مذکور در برگیرنده سه موضوع است. موضوع اول: وجود حادثه یا بیماری که ناشی از کار باشد. موضوع دوم: سازمان تأمین اجتماعی تعهدات قانونی خود را در حق بیمه شده انجام داده باشد. موضوع سوم: ثابت گردد که وقوع حادثه یا بروز بیماری مستقیماً ناشی از قصور کارفرما بوده است. موضوع چهارم: تکلیف کارفرما به پرداخت خساراتی که به سازمان وارد کرده است. هریک از موضوعات فوق الذکر در گفتاری جداگانه مورد بررسی قرار می گیرد.

مبحث اول: وجود حادثه یا بیماری ناشی از کار

اولین شرط اجرای ماده ۶۶ قانون تأمین اجتماعی وجود حادثه یا بیماری ناشی از کار است. بند ۸ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی به تعریف حادثه پرداخته است و حادثه را اتفاقی پیش بینی نشده که تحت تأثیر عامل یا عوامل خارجی می داند که در اثر عمل یا اتفاق ناگهانی رخ می دهد و موجب صدماتی بر جسم یا روان بیمه شده می‌گردد. تعریف مذکور بدون توجه به اینکه حادثه ناشی از کار یا غیرناشی از کار باشد بیان گردیده است البته از آنجا که کلمه «بیمه شده» در تعریف مذکور به کار رفته است، به نظر می رسد هدف مقنن تعریف حادثه ای است که به کار مربوط می گردد. هر چند چنین تصریحی در متن مقرره مذکور وجود ندارد. اما تعریفی که اختصاصاً مربوط به حادثه ناشی از کار می شود، تعریفی است که در ماده ۶۰ قانون تأمین اجتماعی آمده است: « حوادث‌ ناشی‌ از کار حوادثی‌ است‌ که‌ درحین‌ انجام‌ وظیفه‌ و به‌ سبب‌ آن‌ برای‌ بیمه‌ شده‌ اتفاق‌ می‌افتد. مقصود از حین‌ انجام‌ وظیفه‌ تمام‌ اوقاتی‌ است‌ که‌ بیمه ‌شده‌ در کارگاه‌ یا مؤسسات‌ وابسته‌ یا ساختمان‌ها و محوطه‌ آن‌ مشغول‌ کار باشد و یا به‌ دستور کارفرما در خارج‌ از محوطه‌ کارگاه‌ عهده‌دار انجام‌ مأموریتی‌ باشد. اوقات‌ مراجعه‌ به‌ درمانگاه‌ و یا بیمارستان‌ و یا برای‌ معالجات‌ درمانی‌ و توان ‌بخشی‌ و اوقات‌ رفت‌ و برگشت‌ بیمه‌ شده‌ از منزل‌ به‌ کارگاه‌ جزء اوقات‌ انجام‌ وظیفه‌ محسوب‌ می‌گردد مشروط‌ بر اینکه‌ حادثه‌ در زمان‌ عادی‌ رفت‌ و برگشت‌ به‌ کارگاه‌ اتفاق‌ افتاده‌ باشد حوادثی‌ که‌ برای‌ بیمه‌ شده‌ حین‌ اقدام‌ برای‌ نجات‌ سایر بیمه ‌شدگان‌ و مساعدت‌ به‌ آنان‌ اتفاق‌ می‌افتد حادثه‌ ناشی‌ از کار محسوب‌ می‌شود». این تعریف بیان کننده حادثه ناشی از کار است و آنچه که نظر مقنن در ماده ۶۶ قانون تأمین اجتماعی می باشد این نوع حادثه است که دارای دو ویژگی مهم است: «حین انجام وظیفه یا به سبب انجام وظیفه». برخی از صاحبنظران بر این عقیده اند که حادثه وقتی در نتیجه یا به مناسبت انجام کار است که کارگر در زمان حادثه تحت سلطه کارفرما بوده باشد، از این رو تشخیص حادثه ناشی از کار، مستلزم مشخص کردن قلمرو سلطه کارفرما است که آن هم به نوبه خود منوط به مشخص کردن مفهوم زمان و مکان انجام کار است.^[۱۳۳]
ماده ۶۰ قانون تأمین اجتماعی مصادیقی را ذکر کرده است که همگی بیانگر نظر مقنن درخصوص مفهوم زمان و مکان انجام کار می باشد. مصادیق ویژگی های فوق نیز در ادامه ماده آورده شده است. شرایط و ویژگی های مربوط به تعریف حادثه در بند ۸ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی و حادثه ای که در ماده ۶۶ آن قانون وجود دارد متفاوت است که در گفتار بعدی به شرح و بیان آن پرداخته می شود.
نکته دیگر عبارت «بروز بیماری» است که در ماده ۶۶ تصریح گردیده است. بند ۷ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی در تعریف بیماری چنین آورده است: «بیماری وضع غیرعادی جسمی یا روحی است که انجام خدمات درمانی را ایجاب می کند یا موجب عدم توانایی موقت اشتغال به کار می شود یا اینکه موجب هر دو در آن واحد می گردد».
تعریف فوق الذکر درخصوص بیماری عادی است و شامل بیماری حرفه ای نمی شود البته عبارت بیماری در ماده ۶۶ شامل هر دو نوع بیماری ناشی از کار و بیماری غیرناشی از کار می شود. درخصوص بیماری ناشی از کار می توان از بیماری های حرفه ای که در ماده ۶۱ قانون تأمین اجتماعی آمده است، نام برد که معیار بیماری های حرفه‌ای را به موجب جدولی که به پیشنهاد هیأت مدیره به تصویب شورای عالی سازمان می رسد می داند. البته در حال حاضر هنوز جدول بیماری های حرفه ای تدوین نشده است هر چند تدوین آن جهت ارائه خدماتی که بابت این نوع بیماری ها از سوی سازمان تأمین اجتماعی به بیمه شدگان ارائه می شود ضروری است.

مبحث دوم: عدم رعایت مقررات حفاظت فنی و عدم رعایت مقررات بهداشتی و احتیاط لازم از سوی کارفرما

ماده ۶۶ قانون تأمین اجتماعی در صورتی کارفرما را به عنوان مقصر می شناسد که ثابت شود وقوع حادثه مستقیماً ناشی از عدم رعایت مقررات حفاظت فنی و بروز بیماری ناشی از عدم رعایت مقررات بهداشتی و احتیاط لازم از طرف کارفرما بوده است.
آنچه که موجب مسئولیت کارفرما می شود این است که وقوع حادثه مستقیماً ناشی از عدم رعایت مقررات حفاظت فنی از سوی وی باشد. البته عدم رعایت مقررات حفاظت و وقوع حادثه ای که ناشی از آن باشد، موجب می‌گردد حادثه قابلیت پیش بینی داشته باشد. در این صورت تعریفی که در بند ۸ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی از حادثه ارائه گردیده است با مفهوم حادثه در ماده ۶۶ قانون تأمین اجتماعی در تعارض قرار می گیرد. زیرا بند ۸ ماده۲ قانون مذکور حادثه را اتفاقی پیش بینی نشده می داند در حالی که عدم رعایت مقررات حفاظت فنی می تواند حادثه قابل پیش بینی را سبب گردد. در این خصوص یکی از صاحب نظران چنین بیان داشته است: «اثبات این امر که با وجود رعایت کلیه احتیاط های لازم، اجتناب از زیان به بار آمده مقدور نمی بود به معنای اثبات پیش بینی ناپذیری زیان است. زیرا احتیاط های متعارف برای احترار از وقوع حوادثی است که احتمال رخ دادن آن جدی است و به بیان دیگر قابل پیش بینی است. بر این پایه واقعه ای که به رغم احتیاط های متعارف رخ می دهد حادثه ای است نامنتظر که مسئولیتی برای کارفرما ایجاد نمی کند».^[۱۳۴]
همچنین ماده ۶۶ درخصوص بیماری بیمه شده نیز در صورتی کارفرما را مقصر می داند که بروز بیماری ناشی از عدم رعایت مقررات بهداشتی و احتیاط لازم از طرف کارفرما باشد. در این حالت نیز قابلیت پیش بینی بیماری مطرح است یعنی هر انسان متعارفی می داند که نتیجه عدم رعایت مقررات بهداشتی و احتیاطات لازم منتهی به بیماری بیمه شده خواهد شد. از مجموع مطالب فوق چنین به نظر می رسد که مقنن در ماده ۶۶ نظریه تقصیر غیرعمدی یا تقصیر ناشی از بی احتیاطی یا تسامح را پذیرفته است چرا که مطابق نظر برخی از نویسندگان تقصیر غیرعمدی زمانی است که مرتکب بی احتیاطی اگر با خبر از کاری باشد که می کند غافل از آن است که این کار بی‌احتیاطی است و در اینجا باید دید که فرد متوسط و عادی اگر در همین شرایط فرض شود چگونه رفتاری خواهد داشت. بدیهی است اگر رفتار هر دو مشابه باشد نمی توان رفتار اولی را بر بی احتیاطی حمل کرد.^[۱۳۵] بنابراین آنچه که درخصوص بی احتیاطی کارفرما در ماده ۶۶ آمده است مبتنی بر این است که یک انسان متعارف در شرایط مشابه چنین بی احتیاطی را نمی کرد.
نتیجه اینکه چنانچه کارفرما مقررات حفاظت فنی و مقررات بهداشتی را رعایت ننموده و احتیاط لازم که همان احتیاط متعارف است را نیز نداشته باشد و این مقدار ترک فعل وی منتهی به وقوع حادثه یا بروز بیماری برای بیمه شده گردیده باشد، در این صورت تقصیر کارفرما مفروض است و کارفرما برای اثبات بی تقصیری خود ناگزیر از آن است که ثابت کند اقدامات وی در حدود قانون و مقررات مربوط بوده است و یا احتیاطاتی کرده که هر انسان متعارفی آن احتیاطات را صورت می داده است از طرف دیگر باید ثابت نماید که ضرر وارده به بیمه شده و وقوع حادثه یا بروز بیماری به هیچ عنوان قابلیت پیش بینی را نداشته است.
ایرادی که در این خصوص بر ماده ۶۶ وارد است این است که ماده مذکور درخصوص ماهیت حادثه است که بین تعریف حادثه در بند ۸ ماده ۲ یا تعریف حادثه در ماده ۶۶ تعارض وجود دارد. ماهیت حادثه در بند ۸ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی اتفاقی است. پیش بینی نشده در حالی که مطابق شرایط مقرر در ماده ۶۶ این قانون حادثه امری است که در نتیجه عدم رعایت مقررات حفاظت فنی رخ می دهد یعنی قابل پیش بینی است از این جهت ضروری است تعارض میان مواد قانونی فوق الذکر به گونه ای حل گردد که میان مواد قانون انسجام درونی وجود دانسته است.

مبحث سوم: اثبات تقصیر کارفرما و الزام به پرداخت خسارت

گفتار اول: اثبات تقصیر کارفرما

صدر ماده ۶۶ قانون فوق الذکر درخصوص اثبات تقصیر کارفرما از فعل مجهول «ثابت شود» استفاده کرده است. بنابراین مشخص نیست مرجع اثبات تقصیر کارفرما کیست؟ آیا سازمان تأمین اجتماعی که مطابق ماده ۶۶ رأساً نسبت به وصول خسارات از کارفرما اقدام می نماید و ظاهراً در مقام مدعی است می تواند خود داور قضیه بوده و تقصیر کارفرما را ثابت کند و یا اینکه مرجع دیگری مکلف به احراز تقصیر کارفرما است؟ به نظر می رسد در این خصوص نمی توان سازمان تأمین اجتماعی را که خود مدعی است به عنوان داور محسوب نمود. لذا در این خصوص استناد به مواد قانونی فصل چهارم قانون کار که مربوط به حفاظت فنی و بهداشت کار می باشد خصوصاً ماده ۹۶ آن که اداره کل بازرسی وزارت کار را مسئول نظارت بر اجرای صحیح مقررات قانون کار و آیین نامه ها و دستورالعمل های مربوط به حفاظت فنی می داند می تواند راهگشا بوده و به استناد ماده ۱۰۱ آن قانون گزارش بازرسان کار و کارشناسان بهداشت کار را که در حکم گزارش ضابطین دادگستری است ملاک عمل قرار دهیم. ضمن اینکه ماده ۳۳ قانون کار نیز تشخیص میزان قصور کارفرما در انجام وظایف محوله قانونی را نیز برابر ضوابطی که به پیشنهاد وزیر کار و تصویب هیأت وزیران می باشد دانسته است. به هر حال نظر بازرسان کار در این زمینه لازمالاتباع است.
مطلب دیگر اینکه همان گونه که در مباحث قبلی بیان شد قانون تأمین اجتماعی شامل کلیه بیمه شدگان اعم از مشمولین قانون کار و غیرمشمولین قانون کار می باشد بنابراین چنانچه قائل بر این باشیم که درخصوص قصور کارفرمایان مشمول قانون کار نظر بازرسان کار ملاک عمل است. اثبات تقصیر کارفرمایان غیرمشمول قانون کار بر عهده کیست؟ از این جهت ماده ۶۶ قانون تأمین اجتماعی واجد ایراد است و با اصل امنیت حقوقی سازگار نیست. چرا که مرجع تشخیص کارفرما مشخص نیست و چنانچه صرفاً مطابق نظر کارشناسان سازمان تأمین اجتماعی عمل گردد ممکن است حقوق کارفرمایان مشمول ماده قانونی فوق الذکر تضییع گردد. به هر حال لازم است ماده ۶۶ به گونه ای اصلاح شود که مرجع تشخیص قصور کارفرما به صراحت تعیین شود.

گفتار دوم: میزان و نحوه دریافت خسارات از کارفرما

پس از اینکه تقصیر کارفرما ثابت شد، خسارات وارده به سازمان چگونه محاسبه گردیده و از کارفرما وصول می شود. درخصوص میزان خسارات وارده به سازمان ماده ۶۶ قانون تأمین اجتماعی به صراحت بیان داشته است سازمان تأمین اجتماعی هزینه های مربوط به معالجه و غرامات و مستمری ها و غیره را پرداخته و طبق ماده ۵۰ از کارفرما وصول می کند. وقوع حادثه و یا بروز بیماری ممکن است مستلزم ارائه برخی از تعهدات از سوی سازمان باشد که قانوناً مکلف به آن است.
ماده ۳ قانون تأمین اجتماعی درخصوص تعهدات کوتاه مدت و بلندمدت سازمان به حوادث و بیماری ها غرامت دستمزد، ازکارافتادگی، مرگ (بازماندگان) و … تصریح دارد مواردی که نام برده شد درخصوص هزینه‌هایی که نسبت به بیمه شده حادثه دیده و یا بیمار اعمال می گردد، مصداق دارد. بیمه شده حادثه دیده و یا بیمار ممکن است نیاز به اقدامات درمانی دانسته باشد و یا به دلیل ازکارافتادگی مستحق دریافت مستمری ازکارافتادگی باشد و یا در اثر فوت ناشی از حادثه یا بیماری بازماندگان وی مستحق دریافت مستمری بازماندگان گردند. در تمامی این موارد سازمان تعهدات قانونی خود را انجام می دهد، لیکن نسبت به هزینه هایی که بابت این تعهدات نموده است علیه کارفرما اقدام می نماید.
مبنای رجوع سازمان به کارفرما (مسئول وقوع حادثه یا بیماری) چیست؟ در این خصوص نظرات مختلفی ارائه گردیده است: از جمله نظریه قائم مقامی سازمان از زیان دیده، نظریه مسئولیت مدنی نظریه تأسیس قانونی خاص،^[۱۳۶] به نظر می رسد نظریه مسئولیت مدنی درخصوص الزام کارفرما به جبران خسارات وارده به سازمان بیشتر از سایر نظرات مستدل و مستند باشد چرا که تقصیر کارفرما سبب ورود خسارت به سازمان گردیده است و رابطه سببیت در این خصوص قابل احراز است.
البته به دلیل اینکه درخصوص اعمال ماده ۶۶ تقصیر کارفرما شرط ایجاد مسئولیت است بنابراین اثبات وجود رابطه سببیت چندان دشوار نیست چرا که به دلیل اینکه تقصیر در اینجا از ارکان مسئولیت است بنابراین صرفاً به وقوع حادثه و بیماری که ناشی از بی احتیاطی و یا عدم رعایت قوانین از سوی کارفرماست می توان استناد نمود.^[۱۳۷]
درخصوص میزان خسارات کلیه هزینه هایی که سازمان بابت معالجه بیمه شده صرف کرده و یا غرامت دستمزدی که در ایام بیماری به بیمه شده پرداخت کرده است همچنین کلیه مستمری هایی که به سبب ازکارافتادگی بیمه شده بدون پرداخت می شود و یا به سبب فوت بیمه شده به بازماندگان وی پرداخت می گردد مستند خسارات وارده به سازمان که از کارفرمای مقصر قابل وصول است قرار می گیرد. البته مطابق تبصره ۱ ماده ۶۶ مقصر می تواند با پرداخت مبلغ ده سال مستمری موضوع این ماده به سازمان از این بابت برئ الذمه شود.
مطلب دیگر اینکه خسارات وارده طبق ماده ۵۰ قانون تأمین اجتماعی از کارفرما وصول می گردد. یعنی مطالبات مذکور در حل مطالبات مستند به اسناد لازم الاجرا بوده و طبق مقررات مربوط به اجرای مفاد اسناد رسمی به وسیله مأمورین اجرای سازمان قابل وصول می باشد.
ایرادی که در این مبحث می توان بر ماده ۶۶ قانون تأمین اجتماعی وارد نمود این است که تعیین میزان خسارات وارده به سازمان به عهده خود سازمان واگذار گردیده و از این جهت که تعیین میزان خسارت نوعی رسیدگی قضایی به میزان خسارات است که نیازمند برخورداری از یک دادرسی منصفانه می باشد، بنابراین ضروری است قانونگذار در جهت اعمال اصل امنیت قضایی و حقوقی شهروندان، تعیین میزان خسارت را به عهده مراجع ثالث اعم قضایی یا شبه قضایی واگذار نماید تا به عنوان یک امر ترافعی با حضور طرفین دعوی، رسیدگی و رأی مقتضی صادر گردد.

بخش سوم: حقوق کارفرمایان مشمول قوانین و مقررات تأمین اجتماعی در پرتو تأمین اصل امنیت حقوقی

بخش سوم
حقوق کارفرمایان مشمول قوانین و مقررات تأمین اجتماعی در پرتو تأمین اصل امنیت حقوقی
در بخش دوم تکالیف کارفرمایان بررسی گردید و در مواردی که تکالیف قانونی با اصل امنیت حقوقی سازگاری نداشت با توجه به معیارهای اصل مذکور پیشنهاد اصلاح قوانین و مقررات مربوط داده شد. این بخش به موضوع حقوق کارفرمایان می پردازد علت تقدم و تأخر بررسی حقوق و تکالیف این است که ابتدا می باید تکالیف کارفرمایان، مطابق قانون روشن گردد، سپس در راستای این تکالیف قانونی حقوقی نیز برای کارفرمایان متصور می‌گردد که مقنن در مباحث قانونی مختلف به بیان آنها پرداخته است. این بخش ضمن اینکه به بررسی حقوق کارفرمایان مطابق قوانین جاری تأمین اجتماعی می پردازد، مباحث اصل امنیت حقوقی را نیز مدنظر قرار می دهد، هر چند زمانی که بحث از حقوق اشخاص در قوانین و مقررات مطرح است به دلیل اینکه اصل بر حمایت قانونی از اشخاص می باشد اصولاً تعارض کمتری با اصل امنیت حقوقی ایجاد می گردد لیکن از آنجا که اعطای حقوق قانونی به اشخاص بر پایه مبانی و معیارهایی است که لازمه حقوق شهروندی است. ممکن است مقنن نیز به بهانه اینکه قانونی حمایتی تدوین می نماید و معترضی در این خصوص وجود ندارد، نسبت به اعطای کامل حقوق اشخاص سهل انگاری نماید و حقوق مربوط را تماماً و کاملاً مدنظر ندانسته باشد. بنابراین اعطای حق از جانب مقنن همیشه به معنای رعایت کلیه حقوق شهروندی نیست و ممکن است در مواردی اصلاحات قانونی در جهت اعطای کامل حقوق اشخاص ضروری باشد. در فصول این بخش به طرح و بررسی حقوق کارفرمایان پرداخته می شود.

فصـل اول: حق کارفرما در برخورداری از معافیت های بیمه ای و بخشودگی جرایم

تکالیف کارفرمایان در پرداخت حق بیمه در بخش دوم بیان شد همچنین بیان گردید که در مقررات مربوط به بیمه شدگان اجباری کارفرما مسئولی پرداخت حق بیمه سهم خود و بیمه شده به سازمان تأمین اجتماعی است و سازمان تأمین اجتماعی هیچ گونه رابطه بیمه ای با بیمه شدگان اجباری که دارای کارفرما می باشند ندارد و در این فصل قوانین و مقرراتی مورد بررسی قرار می گیرد که بنا به دلایل اجتماعی و یا اقتصادی و شرایط خاص جامعه، همچنین تشویق کارفرمایان به ایجاد اشتغال معافیت هایی برای ایشان در نظر گرفته اند. بدیهی است در مقررات بیمه‌ای با توجه به ماهیت امور، ارفاقاتی که در حق کارفرما صورت می گیرد جنبه حق بیمه ای داشته باشد. در مواردی قانونگذار کارفرما را از پرداخت تمام یا بخشی از حق بیمه سهم کارفرمایی معاف می نماید و در مواردی دیگر ممکن است تمام یا بخشی از جرائم ناشی از دیرکرد در پرداخت حق بیمه مورد بخشودگی قرار گیرد.

مبحث اول: معافیت کارگاه های کمتر از پنج نفر از پرداخت حق بیمه سهم کارفرما

گفتار اول: شرح متن ماده واحده

قانون معافیت از پرداخت سهم بیمه کارفرمایانی که حداکثر پنج نفر کارگر دارند (مصوب ۱۶/۱۲/۶۱) کارفرمایان کلیه کارگاه های تولیدی و صنعتی و فنی که از خدمات دولتی از قبیل برق، آب، تلفن و راه استفاده می‌کنند تا میزان ۵ نفر کارگر از پرداخت حق‌بیمه سهم کارفرما معاف بوده و از ۵ نفر به بالا نسبت به مازاد ۵ نفر حق بیمه را قابل وصول می داند.
ماده واحده مذکور در جهت حمایت از کارفرمایان و کمک به وضعیت اشتغال جامعه تصویب گردیده است. البته معافیت مذکور اولاً، به معنی عدم پرداخت حق بیمه به سازمان نیست چرا که معافیت مذکور با پرداخت حق بیمه کارفرمایی از محل اعتبارات دولت به سازمان جبران می گردد. تبصره ۱ ماده واحده نسبت به تأمین بار مالی آن تصریح نموده است. ثانیاً، به معنی رفع تکلیف کارفرما از پرداخت حق بیمه سهم کارکنان نیست، چرا که کارفرما مطابق ماده ۳۶ قانون تأمین اجتماعی همچنان مکلف است حق بیمه سهم بیمه شده را از حقوق و مزایای وی کسر و با ارائه لیست بیمه ای، به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت نماید.
تعیین نوع کارگاه های تولیدی، صنعتی و فنی را تبصره ۵ قانون فوق به موجب آیین نامه ای دانسته است که توسط وزارت بهداری از طرف دولت تهیه و توسط هیأت وزیران به تصویب می رسد. آیین نامه اجرایی مذکور نیز به موجب تصویب نامه شماره ۱۰۶۲۵۲ مورخ ۱۲/۲/۶۹ هیأت وزیران وضع گردید و فهرست فعالیت های تولیدی، صنعتی و فنی مشمول معافیت حق بیمه سهم کارفرما تا میزان ۵ نفر کارگر در آن تصریح شده فهرست مذکور شامل ۳۴ نوع فعالیت بود که به عنوان مثال می توان از فعالیت هایی چون ریخته گری، سراجی، پرورش ماهی، انواع بافندگی و … نام برد.

گفتار دوم: ابهامات موجود در متن ماده واحده

تبصره ۳ ماده واحده درخصوص استثناهای ماده واحده بیان می دارد: «کارخانجات، معادن، پیمانکاران، شرکتهای خارجی از شمول این قانون مستثنی هستند». ابهامی که در تبصره مذکور وجود دارد مربوط به کلمه «کارخانجات» است که هیچ گونه تعریف خاصی در قوانین و قمررات موجود برای آن ارائه نشده است. برخی از کارگاه ها به دلیل اینکه در پروانه بهره برداری آنها کلمه کارخانه قید گردیده است نمی توانند از معافیت قانون فوقالذکر استفاده کنند در حالی که فعالیت مشابهی که صرفاً دارای پروانه بهره بردای از وزارت صنایع نیست و یا در پروانه بهره برداری آن عنوان «کارخانه» قید نگردیده می تواند از معافیت استفاده کند از این جهت وجود ابهام در متن قانون سبب گردیده است اصل امنیت حقوقی شهروندان مخدوش گردیده و کارفرمایی که فعالیتی تولیدی یا صنعتی را آغاز می کند، نتواند بر مبنای اصل اعتماد مشروع، نسبت به پیش بینی معافیت یا عدم معافیت خود واقف گردد. عدم پیش بینی چنین موضوعی در یک فعالیت اقتصادی که شروع آن مستلزم محاسبات دقیق مالی اولیه میباشد، می‌تواند تأثیر مهمی بر تصمیم گیری کارفرمایان داشته باشد. بنابراین به نظر می رسد تعریف کلمه «کارخانه» در متن ماده واحده الزامی است که استفساریه ای از مجلس شورای اسلامی می تواند در این زمینه راهگشا باشد.
ابهام دیگری که از جمع ماده واحده و قانون مصوب پس از آن به وجود می آید حذف تبصره ۵ ماده واحده به موجب قانون اصلاح قانون تأمین اجتماعی و برخی قوانین مربوط مصوب ۲۵/۱/۸۷ مجلس شورای اسلامی و ۸/۴/۸۷ مجمع تشخیص مصلحت نظام است. همان گونه که قبلاً بیان شد تبصره ۵ ماده واحده تعیین نوع کارگاه های تولیدی، صنعتی و فنی را به تصویب آیین نامه اجرایی مصوب هیأت دولت واگذار کرده بود که آیین نامه مذکور نیز در تاریخ ۲۸/۲/۶۲ به تصویب هیأت وزیران رسیده بود و تا سال ۸۷ لازم الاجرا بود. پس از حذف تبصره ۵ ماده واحده عملاً فهرست فعالیت های تولیدی، صنعتی و فنی مصوب هیأت وزیران نیز حذف گردید. سؤالی که مطرح می‌گردد این است که آیا پس از حذف تبصره فوق الذکر از متن ماده واحده در سال ۱۳۸۷ و لغو مصوبه هیأت وزیران درخصوص تعیین نوع کارگاه های مشمول قانون معافیت کارگاه های کمتر از ۵ نفر از پرداخت حق بیمه سهم کارفرما، تمامی فعالیت ها و کارگاه ها مشمول معافیت قرار می گیرند و یا اساساً به دلیل عدم وجود مقرره ای که نوع فعالیت کارگاه های مشمول قانون را معین کند اجرای قانون می باید متوقف گردد. به هر حال با حذف تبصره ۵ قانون صدر ماده واحده که صرفاً کارفرمایان کارگاه های تولیدی، صنعتی و فنی را مشمول معافیت مقرر در قانون فوق می دانست همچنان اجرای قانون را مقید می داند و با حذف تبصره نمی توان گفت قانون مطلقاً تمامی کارفرمایان کارگاه ها را مشمول معافیت دانسته است. ابهام مذکور به گونه ای است که اجرای قانون حمایتی فوق‌الذکر را با مشکل مواجه ساخته است. چنانچه کلیه کارفرمایان کارگاه های کمتر از ۵ نفر مشمول معافیت حقبیمه کارفرمایی گردند، در این صورت بار مالی ناشی از اجرای قانون به اندازه ای افزایش خواهد یافت که تأمین اعتبار آن از سوی دولت امکان پذیر نیست و عدم تأمین اعتبار نیز موجب عدم اعمال معافیت مذکور از سوی مجری آن یعنی سازمان تأمین اجتماعی خواهد بود.
ابهامات ایجاد شده سبب گردیده است امنیت حقوقی کارفرمایان به مخاطره افتد. از طرفی کارفرمایانی که قبلاً به دلیل وجود قانون حمایتی اقدام به فعالیت تولیدی کرده اند و حق مکتسب قانونی برای ایشان ایجاد گردیده است نمی توانند از حق مذکور استفاده کنند. ثانیاً، تعارض بین اصل قانون و اصلاحیه آن موجب عدم انسجام درونی قوانین گردیده و ابهام در نحوه اجرای قانون نیز امنیت حقوقی کارفرمایان را به مخاطره انداخته است. نتیجه تمامی این ابهامات عدم شفافیت قانون است بنابراین مهمترین شرایط مربوط به اصل امنیت حقوقی که شفافیت قوانین است در مقرره مذکور موجود نیست. لذا به نظر می رسد تصویب متن صریحی که تکلیف کارفرمایان مشمول قانون را مشخص نماید ضروری است.

گفتار سوم: ضمانت اجرای سوء استفاده کارفرمایان از معافیت قانونی

تبصره ۲ ماده واحده در جهت جلوگیری کارفرمایان از تقلب نسبت به قانون مذکور مقرر داشته است: «در مورد کارگاه هایی که ظرفیت کاری کمتر از ۵ نفر کارگر دارند در صورتی که کارفرما افرادی را بدون اشتغال در کارگاه برای استفاده از مزایای این قانون به تأمین اجتماعی به عنوان کارگر معرفی نمایند ملزم به پرداخت جریمه ای معادل سه برابر مزایای بهره مند شده از این بابت خواهد شد».
تبصره فوق واجد ابهاماتی به شرح زیر است:
۱- مرجع تشخیص ظرفیت کاری کارگاه ها مشخص نیست و از این جهت قانون دارای ابهام است.

« هنگامی که رسول خدا (ص) مکه را گشود، بر کوه صفا ایستاد و فرمود: ای فرزندان هاشم، ای فرزندان عبدالمطلب همانا من فرستاده خدا به سوی شما و خیر خواهتان هستم. نگویید که محمد (ص) از ماست، به خدا سوگند که دوستان من از میان شما و غیر شما کسانی جز تقوا پیشگان نیستند. من در روز قیامت شما را نشناسم، و چنان نباشد که به قیامت در آیید در حالی که دنیا را بر پشت خود بار کرده باشید و مردم بیایند در حالی که آخرت را با خود آورده باشند. بدانید که میان خود و شما و میان خدای بزرگ وشما عذری و بهانه‌ایی باقی نگذاشتم و من در گرو عمل خود هستم و شما هم در گرو عمل خود هستید. »^[۱۰۹]
۳-۲-۲- ایدئولوژی اسلامی
اصول و مبانی هر دولت،‌ و نیز خط مشی و اهداف آن، برخاسته از ایدئولوژیی و مکتبی است که بر آن سایه افکنده است. و همین مشخصات است که به دولت ها هویت بخشیده، و آن‌ها را از یکدیگر متمایز می‌سازد. از این رو محو نقش ایدئولوژی از سیمای سیاست و دولت، غیر ممکن می کند.^[۱۱۰]
اما درباره اینکه کدام ایدئولوژی می‌تواند پشتوانه دولت قرار گیرد باید گفت که:
ایدئولوژی های بشری که تنها از سرچشمه عقل و تدبیر انسان سیراب می‌شود، مشکلاتی دارد، زیرا در قدم اول باید به اثبات این ادعا بپردازد که «انسان قادر است برای همه مسائل زندگی خود، طرح کلی بریزد، و فکر بشر بر مجموع مصالح زندگی احاطه دارد.در حالی که ما می بینیم قانونهای بشری پر ازابهام و تناقض است و خود متفکران نیز در نحوه ارائه ایدئولوژی با هم اختلاف فراوان دارند. از سوی دیگر، زندگی اجتماعی، انسان را با هزاران مساله و مشکل مواجه می‌سازد، در چنین زندگی او نمی‌تواند به تنهایی درباره سعادت خود، فکر کند و تصمیم بگیرد و عمل نماید؛ چرا که سعادت، آرمان، ملاک‌های خیر و شر، روش و وسیله‌های او، با سعادت و آرمان و ملاک‌های خیر و شر و راه و روش های دیگران آمیخته است. علاوه بر این مشکلات فردی و اجتماعی، انسان با مشکل دیگری نیز مواجه است که آن، بی خبری از نهایت مسیر خود می‌باشد؛ زیرا بر اساس اعتقاد به حیات اخروی و زندگی ابدی، عقل نسبت به حیات پس از دنیا تجربه‌ای ندارد، و اگر بخواهد طرح کلی خود را برای زندگی دنیا، هماهنگ با آینده جاودانه‌اش سازد، اظهار عجز و ناتوانی می‌کند. از سوی دیگر، زندگی دنیوی با زندگی اخروی از چنان پیوستگی و پیوندی برخوردار است که سعادت در آن زندگی، تنها با جد و جهد در این زندگی تامین می‌گردد؛ چه اینکه حیات جسمانی و روحانی در تاثیر متقابل با یکدیگر بوده و از تاثیر رفتار بر ساختار روانی انسانها نمی‌توان غفلت ورزید.^[۱۱۱]

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

نتیجه این بحث را شهید مطهری چنین می‌گوید:
« با توجه به مجموع استعدادهای فردی و اجتماعی انسان،‌و پیچیدگی روابط اجتماعی انسان و مشخص نبودن نهایت سیر تکاملی انسان، باید بپذیریم که آن چه فیلسوفان و متفکران اجتماعی به نام ایدئولوژی یافته‌اند، گمراهی و سرگشتی است. برای انسان از نظرایدئولوژی داشتن، یک راه بیش‌تر وجود ندارد‌،و آن، ایدئولوژی از طریق وحی است.
اگر ایدئولوژی از طریق وحی را نپذیریم، باید بپذیریم که انسان، فاقد ایدئولوژی است، متفکران امروز بشر، اذعان دارند که ارائه خط سیر آینده بشر، به وسیله ایدئولوژی‌های بشری، تنها به صورت « منزل به منزل» است؛ یعنی تنها در هر منزل می‌توان ( آن هم به ادعای خودشان) منزل بعدی را مشخص کرد؛ اما این که منازل بعد از این منزل کجاست است، و سر منزل نهایی چیست، و آیا اساس سر منزلی وجود دارد یا ندارد، هیچ معلوم نیست. سرنوشت چنین ایدئولوژیی‌هایی روشن است.»^[۱۱۲]
۳-۲- راهبردفرهنگی پیامبر(ص)
دوره مکه دوره فرهنگ سازی برای پیامبر(ص) بود. در این دوره پیامبر(ص) دست به اقداماتی زد که به آنها اشاره می‌کنیم.
۱-۳-۲- تربیت انسان
یکی از مهمترین اقدامات پیامبر(ص) تربیت انسان در راستای محوریت توحید بود. زیرا با محقق شدن این امر همبستگی اجتماعی بین مردم به نحو مطلوبی ایجاد می‌شد و زمینه تشکیل حکومت و اجرای احکام اسلامی به خوبی فراهم می‌گشت. حضرت امام خمینی(ره) در همین رابطه می‌فرماید: «اگر برای هر دولتی برنامه‌ای است، برنامه رسول اکرم(ص) را می‌شود گفت همان سوره‌ای که در اوّل وارد شده است، آن برنامه‌ رسول خدا است: «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ … عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یَعْلَمْ»^[۱۱۳] تمام انبیا موضوع بحث‌شان موضوع تربیت‌شان، موضوع علم‌‌شان، انسان است. آمده‌اند انسان را تربیت کنند. آمده‌اند این موجود طبیعی را از مرتبه طبیعت به مرتبه عالی مافوق‌الطبیعه، مافوق‌الجبروت برسانند».^[۱۱۴]
دین پیامبر اسلام (ص) دین جدیدی برای هدایت بشریت بود و در زمانی ایشان به بعثت برانگیخته شدند،‌که شرک و جاهلیت سراسر شبه جزیره عربستان را فرا گرفته بود، بنابراین در اولین و مهمترین گام، ایشان باید جمعیت لازم برای تشکیل حکومت خویش در راستای تحقق فرامین خداوند را آماده می کردند و باور مرد
م را نسبت به دین جدید و احکام آن متقاعد می‌کردند. تغییر در محتوای باطنی اعراب سبب می شد تا آنها متوجه «الله» یعنی ایده آل مطلق شوند و در این هنگام با ابراز نارضایتی از وضع موجود، در کنار پیامبر (ص) برای رسیدن به وضع مطلوب تلاش کنند؛ تلاش عمومی که منجر به قدرتمند شدن مسلمانان شود.^[۱۱۵]
ساختار مسلط بر جامعه ی جزیره العرب، ساختار قبیله‌ایی بود. نکته مهم در تجزیه و تحلیل جامعه‌ی جزیره العرب، چالش میراث قبیلگی سنت کهن عربی با ارزش‌ها و فرهنگ و حیانی رسول خدا (ص) است. نگرش قرآنی، ساختارهای عقیدتی، سیاسی و اجتماعی جامعه‌ی جاهلیت قبل از اسلام را به چالش عظیمی کشانید و انقلابی بنیادین در آن ایجاد کرد. ^[۱۱۶]
نبوت پیامبر اکرم(ص) و پیدایش دین جاوید الهی در شرایطی صورت گرفت که نه تنها جزیره العرب، بلکه مناطق مختلف زمین به اشکال گوناگون گرفتار جلوه‌های مختلف جاهلیت و فقر معنوی بودند. امیرالمؤمنین (ع) در این باره می‌فرماید: «خداوند پیامبر اسلام (ص) را هنگامی مبعوث کرد که از زمان بعثت پیامبران پیشین مدت‌ها گذشته و ملت‌ها در خواب عمیق فروخفته بودند، فتنه و فساد جهان را فرا گرفته و اعمال زشت رواج یافته بود، آتش جنگ همه جا زبانه می‌کشید و دنیا پر از مکر و فریب گشته بود، برگ‌های درخت زندگی به زردی گراییده و از میوه آن خبری نبود،‌ آب حیات فرو خشکیده و نشانه‌های هدایت کهنه و ویران شده بود، پرچم‌های هلاکت و گمراهی آشکار و دنیا با قیافه زشتی به مردم می‌نگریست در درونش وحشت و اضطراب و بر بیرون شمشیرهای ستم حکومت داشت.»^[۱۱۷]
دعوت اولیه اسلام بر خلاف بسیاری از غلیان های اجتماعی که با هیاهو و فراخوان‌های وسیع و پر سرو صدا شروع شده و به زودی رها می‌شوند، در آغاز از خانه و اطرافیان پیامبر (ص) تجاوز نمی‌‌کرد، اما با قوت و در عین حال به تدریج ابتدا فکر ها و ذهن‌ها و نیز عواطف مخاطبان و سپس خانه به خانه و قبیله به قبیله، جزیره العرب را فتح کرد و از آنجا به سرعت به پیامی عالم گیر تبدیل شد. قرآن کریم رشد جنبش اسلامی را چنین توصیف می‌فرماید:
« مثل زراعتی است که اول فقط سبزه نازکی از آن از زمین بر می‌دمد، سپس خداوند آن را نیرومند سازد، آن گاه ستبر می شود‌، پس روی تنه خویش می‌ایستد و رشد و نمو سریع و سبزی و خرمی این زراعت موجب شگفتی همه کشاورزان می شود تا خداوند کافران و بدخواهان را به خشم آورد.»^[۱۱۸]
یکی از اقدامات عملی رسول خدا (ص) در این زمینه، پر کردن خلاء افکار و ساختن بینش درست مردم بود. تعالیم حضرت همگی در مرحله اول ناظر به پایه ریزی استدلالی و محکم بناهای فکری مومنان به اسلام بوده است، ایشان در مهمترین اقدام مردم را به توحید دعوت می‌کند، « قولوا لا اله الا الله تفلحوا»^[۱۱۹]، پیامبر اسلام (ص) با این سخن خویش، توحید را محور همه چیز قرار می‌دهد و به جنگ شرک می‌رود و بنیان اعتقادی مشرکین را مورد حمله قرار می‌دهد. ایشان در واقع با مطرح کردن اندیشه توحیدی به جنگ ولایت طاغوت می‌رود، و به مردم می‌فهماند که منشأ و اساس تمام بدبختیها دوری از خداوند و حول اله‌های متعدد قرار گرفتن است. رستگاری یعنی انتخاب توحید و پذیرش ولایت ربوبی خداوند است.« ربوبیت سوق دادن شی ء به سمت کمال و رفع کاستی‌های آن با آرایش و پالایش است و رب کسی است که شان او، هدایت اشیا به سوی کمال و تربیت آنها باشد و این صفت به صورتی ثابت در او باشد»^[۱۲۰]
همه مخلوقات به جهت فقر و نیاز ذاتی نیازمند ربّ اند؛ ربی که غنی کامل باشد. انسان به جهت دارا بودن اختیار علاوه بر ربوبیت تکوینی به ربوبیت تشریعی نیز نیاز دارد؛ چه آن که نیاز ذاتی وجود اوست و اختیار نیز حیثی از وجود اوست. به همین جهت است که هر حقی و هر مشروعیتی از مبدأ ربوبی سرچشمه می گیرد ، چنان که این آیات مبین این حقیقت‌اند. « الْحَقُّ مِن رَّبِّکَ فَلاَ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ »^[۱۲۱] ترجمه: حق همه اش، از پروردگار تو است،‌پس از دو دلان وامانده مباش.
هدف از تشکیل حکومت، تکامل نوع انسان از توحش به تمدن است و این تکامل نیاز به ربوبیت دارد انسان در تشکیل حکومت و امر ولایت بدون ربوبیت حق تعالی راه به جایی نمی‌برد و تنها رب او در این مسیر خدای متعال است.
امر ولایت در آیات قرآن نیز به مبدأ ربوبی وابسته شده است. برای مثال حضرت یوسف علیه السلام، حکومت خود را از مبدأ ربوبی دیده و می‌فرماید: « رَبِّ قَدْ آتَیْتَنِی مِنَ الْمُلْکِ »^[۱۲۲] ای پروردگار من به راستی که به من حکمرانی دادی.
یا در آیه ابلاغ نیز انزال ولایت را از ناحیه ربوبی می‌خواند. « یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَـآ اُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِِّکَ»^[۱۲۳]
ای رسول، آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده است (ولایت حضرت علی علیه السلام) را ابلاغ کن.^[۱۲۴]
مهمترین هدف تمام پیامبران، توحید بوده است. همه پیامبران مردم را دعوت به توحید و دوری از شرک می‌کردند.
« وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِی کُلِّ أُمَّهٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ »^[۱۲۵]
ترجمه: ما در هر امتی پیامبری را برانگیختیم تا مردم خدا را بپرستند و از طاغوت دوری جویند.
عمومیت دعوت انبیاء به توحید را می‌توان از خطاب به حضرت رسول الله (ص) دریافت . طبق این آیه همه انبیای قبل از پیامبر اسلام نیز مردم را به سوی توحید و دوری از شرک فرا می‌خواندند.
« وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِی إِلَیْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ »^[۱۲۶]
ترجمه: ما پیش از تو هیچ پیامبری را نفرستادیم، مگر اینکه به او وحی نمودیم که جز من معبودی نیست و تنها مرا پرستش کنید.
نکته مهمی که از آیه ۳۶ سوره نحل به دست می‌آید، این است که لازمه توحید، نفی طاغوتهاست. در کنار طاغوتها، توحید باقی نمی ماند. جامعه‌ایی که می خواهد به سوی توحیدی شدن گام بردارد، باید همه طاغوتها را نفی کند.^[۱۲۷]
بنابراین پیامبر اسلام (ص) با نهادینه کردن اندیشه توحیدی در مردم ، به جنگ طاغوتها رفته بود، ایشان خوب می‌دانست که بهترین راهبرد برای رسیدن به اهداف متعالی اسلام و تشکیل حکومت بر مبنای دین، این است که اندیشه توحیدی را در جامعه نهادینه کند تا فرد فرد افراد جامعه پس از ساخته شدن در کارخانه آدم سازی با محوریت توحید، در راه این هدفهای والا جانفشانی کرده و در این راه از هیچ اقدام مثبتی دریغ نورزند. ایشان همواره در جهت تربیت انسان و اعاده کرامت از دست رفته انسان بر دو اصل تکیه می‌کرد:
۱-۱-۳-۲- اصل رهایی انسان از ذلت و خواری
جعفربن ابی‌طالب، از اصحاب برجسته پیامبر(ص) در مهاجرت مسلمانان به حبشه در مقام استدلال بر پذیرش اسلام و نفی آیین گذشتگان، به پادشاه می‌گوید:
«ما گروهی بودیم، نادان و بت‌پرست، از مردار اجتناب‌ نمی‌کردیم، همواره به گرد کارهای زشت بودیم، همسایه پیش ما احترام نداشت، ضعیف افتاده زورمندان بودیم، با خویشاوندان خود به ستیزه و جنگ برمی‌خاستیم. روزگاری به این منوال بودیم تا این که یک نفر از میان ما که سابقه درخشانی در پاکی و درستکاری داشت برخاست و با فرمان خدا ما را به توحید و یکتاپرستی دعوت نمود و ستایش بتان را نکوهیده شمرد و دستور داد در رد امانت بکوشیم و از ناپاکی‌ها اجتناب ورزیم و با خویشاوندان و همسایگان خوش‌رفتاری نماییم و از خون‌ریزی و آمیز‌ش‌های نامشروع و شهادت دروغ و نفله کردن اموال یتیمان و نسبت دادن زنان به کارهای زشت، دور باشیم. به ما دستور داد نماز بخوانیم، روزه بگیریم، مالیات خود را بپردازیم، ما به او ایمان آورده، به ستایش و پرستش خدای یگانه نهضت نمودیم و آنچه را حرام شمرده بود حرام شمرده و حلال‌های او را حلال دانستیم، ولی قریش در برابر ما قیام ناجوانمردانه نمودند و روز و شب ما را شکنجه دادند که ما از آیین جدید دست برداریم، بار دیگر سنگ‌ها و گل‌ها را بپرستیم، به طرف خبائث و زشتی‌ها برویم».^[۱۲۸]
پیامبر اسلام(ص) با پیام «قولوا لااله الا الله تفلحوا» در صدد برآمد تا هر آنچه را که از انسان سلب اختیار و اراده و انتخاب فضایل انسانی می‌کند و هر آنچه را از کسب عقاید و حقایق و معارف حقه باز می‌دارد، نجات دهد تا از این طریق انسان بتواند لباس ذلت و خفت و بردگی را از تن بیرون آورد و بتواند آزاد، فکر و اندیشه کند و فطرت خفته خود را بیدار نموده و با این بیداری به حقیقت برسد و خود انتخاب‌گر راه حق و هدایت شود.^[۱۲۹]
۲-۱-۳-۲- اصل برابری و تساوی
در زمان جاهلیت، افراد برتری و عظمت خود در جامعه را منوط به ثروت بیشتر و مقام حکومتی و امثال آن می‌دانستند. در آن دوران، لزوم وجود اختلاف میان ثروتمند و فقیر امری بدیهی و پذیرفته شده بود و این خود یکی از عوامل اصلی مخالفت سران جاهلیت با دعوت پیامبر اسلام(ص) بود.
نویسنده کتاب «خاتم پیامبران» در همین رابطه چنین می‌نویسد:
«محمد(ص) با این دعوت که میان فقیر و غنی تساوی برقرار می‌کرد و حتی در اموال ثروتمندان سهمی از آن تهیدستان قرار می‌داد، جلال و شوکت ثروتمندان آن قوم را خدشه‌دار ساخت و مراکز و سایه‌های قدرت آنان را به شدت تکان داد و آنان چنین احساس کردند که زمین در زیر پایشان در حرکت است، چه صاحبان اصل و نسب به اصل و نسب خویش بر دیگران برتری می‌جستند و بر این گمان بودند که تنها آنان صاحب‌ مجد و شرافتند و دیگر مردم در رتبه‌ایی پایین‌تر از آنان قرار دارند. بنابراین، ناگریز می‌بایست با این جریانی که به همراه دعوت به اسلام وارد جامعه شده است، به مقابله برخاسته و بدان اجازه داده نشود تا رشد یابد و روی پای خود بایستد و قدرتی شکل گیرد که همه آن شرافت موهوم و همه‌ آن سلطنتی که قریش از آن برخوردار بود و آن را از شرافتمندی سست بنیان گرفته بود، در هم فرو ریزد».^[۱۳۰]
۳-۱-۳-۲- کرامت ارزشی
انسان
کرامت ارزشی انسان دغدغه و هدف اساسی سیره سیاسی پیامبر(ص) بود. نزد وی اگرچه برخورداری انسان از کرامت ذاتی هدف اولی بود اما آنچه مطلوب نظر وی بود و برای وی اولویت داشت، رسیدن انسان به جایگاهی که خدای برای او در عالم هستی به عنوان جانشینی خود بر زمین تعیین کرده بود و این امر از طریق به کارگیری رفتارهای سیاسی و حکومتی بود که حاصل هدف‌گیری و سیاست‌گذاری انسان و جامعه انسانی به سوی فضایل و ملکات نفسانی و رسیدن به قرب الهی و رضای خدا بود. قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ»^[۱۳۱] پیامبر(ص) در سیره حکومتی خود به دنبال رساندن انسان به چنین مرتبه‌ای از شایستگی بود و آنان که تحت رهبری سیاسی و الهی او قرار گرفتند دارای افکار و اندیشه‌های بلندی شده و نیز اعمالی کاملاً انسانی و برخاسته از کمالات الهی داشتند. انسانی که از کرامت ویژه برخوردار شد، دارای هدایت ویژه الهی گردید: «مَنْ یَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِی»^[۱۳۲] و به درجاتی از اطمینان و آرامش رسید: «أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»^[۱۳۳] و به راحتی می‌تواند مشکلات و مصایب را تحمل کند: «الَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ»^[۱۳۴].
در سیره حکومتی حضرت، انسان بعد از نجات از بندهای حقارت و بندگی و جهالت، به سوی حق و رستگاری هدایت می‌شود تا به حق‌تعالی برسد.^[۱۳۵]
حضرت علی(ع) درباره تأثیر این سیاست نبوی(ص) یعنی احیاء و رساندن انسان به کرامت انسانی می‌فرمایند: «همانا خداوند هنگامی محمد(ص) را مبعوث فرمود که هیچ‌کس از عرب، کتاب آسمانی نداشت، و ادّعای پیامبری نمی‌کرد، پیامبر(ص) مردم جاهلی را تا به جایگاه کرامت انسانی پیش برد و به رستگاری رساند، که سر نیزه‌هایشان کندی نپذیرفت و پیروز شدند و جامعه آنان استحکام گرفت».^[۱۳۶]
۲-۳-۲- رفتار پیامبر(ص) در مقابل قریش در مکه
پیامبر(ص) برای نهادینه ساختن نگرش توحیدی و تربیت انسان با مانع بزرگی یعنی قریش روبه رو بود. لذا برخورد پیامبر(ص) با قریش را ذیل راهبرد فرهنگی آوردیم. زیرا رهبر باید بتواند برای تحقق هر چه بهتر راهبرد خویش موانع را نیز از سر راه بردارد.
مونتگمری وات در مورد علت اصلی مخالفت قریش با پیامر اعظم (ص) می‌گوید:
« علت اصلی مخالفت، بی شک این بوده است که سران قریش دیدند، اذعان به پیامبری محمد (ص) پیامدهای سیاسی خواهد داشت. بنابر سنت دیرینه عرب‌ها، ریاست قبیله باید از آن مردانی باشد که بیش از همه از حکمت و عقل و حیطه و حذر برخوردارند. پس اگر اهالی مکه به پند و اندرزهای محمد (ص) گوش دهند، و در اداره امور خود پیرو ارشادات او باشند، چه کسی غیر از محمد (ص) حق دارد، آنها را راهنمایی کند»^[۱۳۷]
سیره نویسان روایت کرده‌اند که ابوجهل و ابوسفیان و اخنس بن شریق مخفیانه برای شنیدن صدای پیامبر (ص) که شبانه در خانه خود قرآن می‌خواند، می رفتند. سپس با هم عهد کردند که از انجام چنین کاری باز ایستند. اخنس بن شریق صبح هنگام عصای خود را برداشت و به خانه ابوسفیان رفت، و گفت: ابا حنظله، نظرت راجع به آنچه از محمد (ص) شنیدی چیست؟ ابوسفیان گفت: ابا ثعلبه، به خدا قسم چیزهایی شنیدم که می‌شناختم، و می‌دانستم مراد از آنها چیست و چیزهای دیگری که نمی‌شناسم، و نمی دانم مراد از آنها چیست؟ پس اخنس گفت: من نیز قسم به آنکه به او قسم خوردی، همینگونه‌ام. سپس بیرون رفت و به خانه ابوجهل رفت‌، و به او نیز گفت: ابا الحکم ! نظرت در مورد آنچه از محمد (ص) شنیدی چیست؟ ابو جهل گفت: چه شنیدم؟ ما و خاندان عبد مناف بر سر بزرگی،‌با هم رقابت کردیم، آنها اطعام کردند، و ما نیز اطعام کردیم. با رو توشه مردم را برداشتند، و ما نیز برداشتیم. و بذل و بخشش کردند، و ما نیز کردیم. تا آنگاه که بر زانوهایمان نشستیم و همانند دو اسب شرط بندی گشتیم، گفتند: از ما پیامبریست، که وحی از آسمان برای او می‌آید. ما هیچگاه نمی توانیم به این امر دسترسی پیدا کنیم. به خدا قسم هیچ گاه به او گوش نخواهیم داد، و او را باور نخواهیم کرد، پس اخنس بن شریق برخواست، و رفت.^[۱۳۸]
مخالفت قریش علتهای دیگری نیز داشت، از جمله: شگفتی مشرکان از توحید، رقابت طوایف قریش با بنی هاشم، ترس از دست دادن آرامش در مکه، تصور نادرست از نبوت، درخواست کارهای خارق العاده، جبر گرایی مشرکان، سرکشی در برابر حق^[۱۳۹].
قریش دشمن اصلی پیامبر (ص) در کل دوران رسالت ایشان چه در مکه و چه در مدینه بود و برخورد پیامبر (ص) با قبیله قریش، که خود نیز از آن بود، با موانع و دشواریهای جدی مواجه بود. پیامبر (ص) برای غلبه بر این وضعیت که ریشه در پیوندهای استوار قبیله‌ای داشت، با مشکلات زیادی مواجه شد، ولی توانست با یک جهت گیری ک
املا عقلانی و واقع گرایانه به تدریج بر آنها غلبه کند. برخورد پیامبر (ص) با قریش در دوره مکه مبتنی بر سیاست تدافعی و اجتناب از هر گونه درگیری است که بتواند مانع از گسترش دعوت آن حضرت باشد. بنابراین، پیامبر اکرم (ص) دعوت خود را به طور پنهانی آغاز کرد.^[۱۴۰] پنهانی بودن آغاز دعوت از جوانب مختلف قابل تعمق است. وجه بارز آن این است که پیامبر (ص) نمی‌تواند و نمی‌خواهد یک دفعه به آن ساختار قبیله‌ای نفوذ کند و بر آن هجوم برد. پیامبر اسلام (ص) اولین گام خود را در راه دعوت با توجه به میزان قدرت خود بر می دارد و این مرحله بنا به نقل اغلب تواریخ، حدود سه سال ادامه می‌یابد.
در آن برهه زمانی این روش برای تضمین دعوت ضروری بود تا مبادا در معرض مقاومت مسلحانه مخالفان قرار گیرد و در گهواره از بین برود. آری لازم بود که پیش از هر چیز، گروهی از مومنان از قبایل مختلف تشکیل و ماموریت حمل و دفاع از دعوت را بردوش گیرند. از سوی دیگر پیامبر (ص) نمی خواست نیروهای خود را بیهوده هدر دهد و تلاش ‌هایش را بی ثمر سازد و کار به پراکندگی مومنان و در نهایت به هلاکت آنها بینجامد. این دوره به منزله آمادگی و تربیت عقیدتی و روحی مومنان برای مقاومت و ایستادگی در مقابل تهدید آینده بود.^[۱۴۱]
سخت گیریهای قریش زمانی آغاز شد که احساس کردند، دین جدید نه تنها اعتقادات آنان، بلکه منافع ویژه آنان را نیز نفی می‌کند و این به ویژه برای اشراف قریش علاوه بر خود قبایل قریش، سنگین آمد و پس از آشکار شدن اسلام در مکه و گرویدن شماری از جوانان‌،بردگان و حتی زنان به اسلام، رؤسای قریش عکس العمل نشان دادند و سخت‌گیری آغاز کردند. قریش خود پیامبر (ص) را در معرض استهزاء و تهمت قرار دادند. پیامبر اکرم (ص) در مقابل آزارهای روانی قریش مقاومت و ایستادگی فراوانی کرد. در عین حال، ساختار قبیله‌ایی حاکم در مکه و پیرامون آن، با اینکه حفاظتی برای تازه مسلمانها در مقابل دیگر قبایل ایجاد می‌کرد، موجب دست اندازی اشراف قبایل به زیر دست‌ها شد؛ چون قوت مناسبات خانوادگی از مرحله عشیره تا قبیله، همه را در چار چوب خاصی کنترل کرده بود. به طوری که گریز از آن امری دشوار و برای ضعفای قبیله‌ امری ناممکن بود. به همین دلیل، اشراف و بزرگان قبایل می‌توانستند، افراد ضعیف تر قبیله را به دلیل پشت کردن به آیین اجدادی و بی احترامی به پدران، مورد تنبیه و آزارهای شدید قرار دهند.^[۱۴۲]
وقتی که آزارها و فشارهای مشرکین به اوج خود رسید، پیامبر (ص) برای حفظ یاران خود، دستور داد آنان به حبشه هجرت کنند. پیامبر (ص) حبشه را کاملا حساب شده برای هجرت انتخاب کرد. آن حضرت در دلیل انتخاب حبشه می فرماید: در آنجا پادشاهی است که در حق هیچ کس ظلم روا نمی دارد و آنجا سرزمین صدق و درستی است. مورخان یادآور شده‌اند که حبشه یکی از مراکزی بوده که قریش برای تجارت به آنجا می‌رفته‌اند، طبیعی است که حبشه سرزمینی آشنا بوده و در مقایسه با بلاد دیگر و حاکمان آنها، از موقعیت ممتازی برخوردار بوده است. در عمل نیز این مساله به اثبات رسید، زیرا نجاشی حاضر نشد تا مهاجران را به شهرشان بازگرداند.^[۱۴۳]
یکی از نشانه‌های تدبیر خردمندانه و مدیریت قوی پیامبر (ص) این بود که خود ایشان، به دلائلی در مکه ماند و هجرت را به تاخیر انداخت: آن دلائل عبارتند از: الف) ملاقات با افرادی که از قسمتهای مختلف عربستان برای زیارت کعبه به مکه می امدند، و دعوت آنها به آیین حیات بخش اسلام که بیعت بزرگ جمعی از اهالی مدینه در عقبه اولی نمونه آن بود.
ب) سازماندهی مهاجرت گروهی از مسلمانان اولیه به کشور حبشه که آن را هجرت اول یا هجرت صغیر نامیده‌اند. این هجرت سبب رسانیدن ندای اسلام به آفریقا و تشکیل مرکزی در آن قاره گردید که صدای اسلام در آینده از آنجا به مناطق دیگر برسد؛ ضمن اینکه تجربه‌های زیادی نیز برای مسلمانان به همراه داشت.
ج) در زمان بیماری سرپرست و حامی پیامبر (ص) یعنی عموی بزرگوار ایشان، جناب ابوطالب، جمعی از قریشیان به نزد او آمده و تقاضا کردند که از برادر زاده‌اش محمد (ص) بخواهد تا از دعوت مردم به دین جدید، دست بردارد یا تخفیفی در این امربدهد، و آنان نیز در مقابل، هر چه می‌خواهند به او بدهند. لیکن، پیغمبر (ص) که در دعوتش ثابت قدم و استوار بود، در جواب آنان و خطاب به عموی ارجمندش فرمود: ای عم بزرگوار، اگر یک کلمه را بر زبان آورید، سروری و فرمانروایی عرب و عجم را به دست خواهید آورد. قریشیان با خرسندی گردنهای خود را به سمت پیامبر (ص) فراز کردند تا بدانند آن یک کلمه چیست، و یکی از آنان گفت: بسیار خوب، به جان پدرت ده کلمه می گوییم، حال به ما بگو که چه باید بگوییم، پیامبر فرمود: بگویید « لا اله الا الله» و آنچه جز خدای می‌پرستید، رها سازید. مشرکان قریش با شنیدن این سخن، از نزد ابوطالب بازگشتند و همانندی دنیای استکباری معاصر ما، غرور ناشی از احساس قدرت آنان را به بدکاری و عدم پذیرش حق وادار کرد، زیرا اگر به بندگی خدا اقرار می‌آوردند، دیگر نمی‌توانستند به دزدیها و استثمارشان ادامه دهند و ناچار می‌شدند از مقام و منصبهایی که با ستمگری و شرک ورزی به خدا تحصیل کرده بودند، دست بردارند، و از منافعی که از مسافرت اعراب ب
ه مکه و زیارت بتهای درون کعبه عایدشان می‌شد چشم بپوشند. با تامل در این حادثه، برای ما روشن می‌شود که رسول خدا (ص) در آن هنگام به آماده ساختن زمینه برای بر پایی دولت اسلامی وجهانی بر اساس توحید اهتمام می ورزید و این امر یکی از اصول مهم مدیریت آن حضرت بود.^[۱۴۴]
بعد از هجرت مسلمانان به حبشه، قریش تصمیم گرفت قبیله بنی هاشم را به عنوان تنها حامی پیامبر (ص) تحت فشار بیشتری قرار دهد و از این روی، تصمیم گرفت آنان را تحت محاصره اقتصادی و اجتماعی قرار دهد. در مدت محاصره که در طی آن خاندان بنی هاشم در شعب ابوطالب جمع شده بودند، اختلاف نظر است. هدف قریش از این محاصره اقتصادی تحت فشار گذاشتن بنی هاشم برای تسلیم رسول خدا (ص) به آنان بوده است. ولی بنی هاشم برای دفاع از جان پیامبر (ص) ترجیح دادند مکه را ترک و در شعب قرار گیرند. دوران شعب ابوطالب دوران سختی برای بنی هاشم و مقاومت آنان بود که بنا به تعبیر حضرت علی علیه السلام برخی به خاطر دین و برخی هم به خاطر تبار این سختی را تحمل کردند.^[۱۴۵]